Biển Đông: Cuộc chiến chống tin giả của Bắc Kinh
Bình luận của Phạm Xuân Hoàng
2023.11.14
.
Tàu hải cảnh Trung Quốc được
Philippines nhận dạng là dân quân biển (phải) khi tàu Philippines vận chuyển tiếp
tế ra Bãi Cỏ Mây, Biển Đông hôm 10/11/2023 (minh họa) | AFP
Chiến lược thao túng thông tin của Bắc Kinh
Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) coi lĩnh vực
không gian mạng là một nền tảng mới nổi và lý tưởng để tiến hành các hoạt động
gây ảnh hưởng tới môi trường kỹ thuật số. Các hoạt động trên không gian mạng của
Bắc Kinh đã trở thành những nỗi kinh hoàng thường xuyên đối với nhiều quốc gia.
Bắc Kinh từ lâu đã hiểu tầm quan trọng của việc
sử dụng thông tin để thao túng người dân cả trong nước và ngoài nước. Bắc Kinh
cũng tin rằng không gian thông tin có tầm quan trọng tương xứng đối với bất kỳ
năng lực quân sự thông thường thế hệ tiếp theo nào. Dựa theo học thuyết chính
trị và quân sự của mình, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (PRC) sử dụng các chiến dịch
không gian mạng và thông tin sai lệch để đạt được kết quả có lợi cho các mục
tiêu chiến lược dài hạn của mình.
Về cốt lõi, chúng ta có thể hiểu một cách đơn
giản “tin giả” là những câu chuyện hoặc tin tức sai sự thật. Có thể bản thân
câu chuyện là bịa đặt, không phải sự thật, không có nguồn hoặc trích dẫn có thể
kiểm chứng. Đôi khi những câu chuyện này có thể mang tính chất tuyên truyền được
thiết kế có chủ ý để đánh lừa người đọc hoặc có thể được thiết kế dưới dạng
“câu like” được viết vì động cơ kinh tế (người viết thu lợi nhuận từ số người
nhấp vào câu chuyện).
Tuy nhiên, điều quan trọng là phải thừa nhận rằng
“tin giả” là một vấn đề phức tạp và có nhiều sắc thái, một vấn đề lớn hơn nhiều
so với định nghĩa hạn hẹp ở trên. Bản thân thuật ngữ này đã bị chính trị hóa và
được sử dụng rộng rãi để làm mất uy tín của bất kỳ quan điểm đối lập nào. Một số
người sử dụng nó để gây nghi ngờ cho đối thủ của họ, các vấn đề gây tranh cãi
hoặc uy tín của một số tổ chức truyền thông. Ngoài ra, những tiến bộ công nghệ
như sự ra đời của phương tiện truyền thông xã hội cho phép những câu chuyện tin
tức giả mạo sinh sôi nảy nở nhanh chóng và dễ dàng khi mọi người chia sẻ ngày
càng nhiều thông tin trực tuyến. Càng ngày, chúng ta càng dựa vào thông tin trực
tuyến để hiểu những gì đang xảy ra trong thế giới của chúng ta.
Thông tin sai lệch là thông tin không chính
xác được tạo ra hoặc lan truyền một cách cố tình, với mục đích "nhằm gây ảnh
hưởng đến dư luận hoặc che đậy sự thật”[1]
Bắc Kinh đã đầu tư hàng tỷ đô la để xây dựng một
hệ sinh thái thông tin trong đó tuyên truyền và thông tin sai lệch của Trung Quốc
thu hút được sự chú ý và chiếm ưu thế. Các thông tin sai lệnh như vậy cho phép
Bắc Kinh thực hiện quyền kiểm soát các câu chuyện trong không gian thông tin
toàn cầu thông qua việc thúc đẩy nội dung ủng hộ PRC một cách sai lệch hoặc
thiên vị và ngăn chặn những tiếng nói chỉ trích.[2]
Các hoạt động bóp méo thông tin do bộ máy Đảng
Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) thực hiện đã được viết thành một cuốn sách với tựa
đề “Gián điệp và dối trá”(Spies and Lies) của tác giả Alex Joske, nhà xuất bản
Hardie Grant Books, 2022). Trong đó, phải kể đến sự hiện diện đến nghẹt thở của
các cơ quan giám sát của Bắc Kinh trên các trang mạng xã hội như Facebook,
LinkedIn, Instagram hay X (trước đây là Twitter), Reddit, Quora và thậm chí cả
Pinterest. Một trong những mục đích của họ là tấn công những người chỉ trích
Trung Quốc: các nhà nghiên cứu, các nhà báo, các nhà khoa học chính trị, các
quan chức dân cử và các nhà hoạt động khác, dù họ ở đâu trên thế giới. Những
người này bị bôi nhọ, thậm chí “bị
dìm xuống bùn đen” vì những thông tin giả tạo.
Tháng 8 năm nay, Meta (công ty mẹ của Facebook) tuyên bố đã xóa 7.700 tài khoản
Facebook và gần 1.000 trang thông tin sai lệch có nguồn gốc từ Trung Quốc.[3]
Người biểu
tình phun nước vào ảnh Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong một cuộc biểu
tình phản đối hành động của Trung Quốc đối với Philippines ở Biển Đông. Cuộc biểu
tình ở Manila hôm 11/8/2023. AFP
Câu chuyện mà tờ Rappler phát hiện ra
Mới đây, tờ báo Rappler của Philippines đã có
một phóng sự điều tra với tựa đề: “Tuyên truyền ủng hộ Trung Quốc đã được gieo
mầm trực tuyến ở Philippines như thế nào?”[4] Câu chuyện
của phóng sự này rất đáng được lưu tâm.
Ngày 5/8/2023, xảy ra sự cố tàu Hải cảnh Trung
Quốc phun vòi rồng vào tàu Cảnh sát biển Philippines nhằm ngăn chặn phía
Philippines tiếp tế cho binh sĩ trên con tàu mắc cạn BRP Sierra Madre tại
Bãi Cỏ Mây thuộc Trường Sa.
Khi sự cố này diễn ra, hầu hết dư luận trên thế
giới và ở Philippines đã lên án Trung Quốc và bảo vệ Philippines, tuy nhiên lại
có một số người đã thể hiện quan điểm ngược lại.
Điều tra của Rappler cho thấy đã có một nhóm
thể hiện thân Trung Quốc trên Facebook trong nhiều năm đã truyền bá và tuyên
truyền những thông tin sai lệch để ủng hộ Trung Quốc. Nhóm này đã được hình
thành dưới thời chính quyền của cựu tổng thống Rodrigo Duterte.
Hội đồng An ninh Quốc gia (NSC) hiện đang giám
sát các tác nhân trực tuyến thúc đẩy các câu chuyện ủng hộ Trung Quốc, sau vụ tấn
công bằng vòi rồng của Trung Quốc vào tháng 8. Trợ lý Tổng Giám đốc NSC
Jonathan Malaya cho biết họ nhận thấy các bài đăng trực tuyến lặp lại tuyên bố
của Trung Quốc rằng việc họ sử dụng vòi rồng chống lại tàu Philippines là vô hại.
Ảnh hưởng của Trung Quốc trên không gian trực
tuyến của Philippines không phải là mới. Vào năm 2020, Facebook đã gỡ bỏ một “mạng
không xác thực” được cho là của các cá nhân Trung Quốc. Mạng lưới này bao gồm
những người tham gia chia sẻ nội dung ủng hộ Duterte, ủng hộ các yêu sách biển
của Trung Quốc ở Biển Đông và ủng hộ việc tăng cường ảnh hưởng của Trung Quốc
trong khu vực.
Một năm trước đó, Facebook đã đánh sập một mạng
lưới không xác thực khác bao gồm các tác nhân do “các cá nhân có liên quan đến
chính phủ Trung Quốc” điều hành vào năm 2019.
Lần đầu tiên các bài đăng ủng hộ Trung Quốc
trên Facebook tăng đột biến vào khoảng quý 2 năm 2018, khi Trung Quốc lắp đặt
tên lửa trên các đảo nhân tạo ở khu vực Biển Đông. Những bài đăng trực tuyến
này đã hạ thấp hành động của Trung Quốc.
Những câu chuyện này bắt nguồn từ những lập luận
hạ thấp chiến thắng của Philippines tại La Hay, nơi chính quyền cũ của Aquino
đưa vụ kiện của nước này ra Tòa trọng tài chống lại Trung Quốc về Biển Đông vào
năm 2016.
Họ biện minh và thúc đẩy đề nghị của Trung Quốc
về thăm dò chung tại các khu vực nằm trong vùng đặc quyền kinh tế của
Philippines, mặc dù nước này đã thắng phán quyết của tòa trọng tài.
Đối với Malaya, những câu chuyện này rất nguy
hiểm. “Chúng tôi cần những nguồn tài nguyên này vì lợi ích của đất nước, ngư
dân, nền kinh tế xanh của chúng tôi – điều mà chúng tôi hy vọng sẽ mang lại cho
chúng tôi sự phát triển kinh tế. Vì vậy, đây không chỉ là vấn đề toàn vẹn lãnh
thổ hay chủ quyền. Đây cũng là vấn đề an ninh lương thực”, ông nói.
“Nếu bạn viết điều gì đó trên bài đăng trên
Facebook của mình, hoặc bạn đưa ra tuyên bố công khai, hoặc bạn viết một chuyên
mục, điều đó không có nghĩa là bạn ủng hộ Trung Quốc. Bạn chỉ đang thể hiện quyền
tự do ngôn luận của mình. Nhưng chúng tôi hoảng hốt khi thấy họ có tổ chức. Họ
đang làm theo kịch bản đến từ Trung Quốc,” Malaya nói.
Vấn đề về các căn cứ của Thỏa thuận Hợp tác Quốc
phòng Tăng cường (EDCA) cũng trở thành chủ đề nóng đối với những người ủng hộ
Trung Quốc trên mạng. Các bài đăng ủng hộ Trung Quốc lại tăng vọt vào nửa đầu
năm 2023, sau khi chính quyền Marcos tuyên bố vào tháng 2 rằng họ sẽ cho phép Mỹ
tiếp cận nhiều căn cứ quân sự hơn. Các bài viết đề cập đến sự phụ thuộc của đất
nước vào Washington và những nguy hiểm mà điều này gây ra.
Các bài đăng ủng hộ Trung Quốc lặp lại tuyên bố
của truyền thông nhà nước Trung Quốc rằng các căn cứ quân sự bổ sung cho EDCA
khiến Philippines trở thành “con tốt” trong cuộc chiến Mỹ-Trung sắp xảy ra ở
Đài Loan – một tuyên bố đã bị chính phủ Philippines nhiều lần phủ nhận.
“Nếu lợi ích của Philippines và Mỹ giao nhau,
điều đó không có nghĩa chúng tôi là con tốt. Điều đó chỉ có nghĩa là
Philippines đang theo đuổi lợi ích quốc gia của chính mình và Mỹ cũng đang theo
đuổi lợi ích quốc gia của chính mình. Và sẽ có lúc những lợi ích đó sẽ khác
nhau”, Malaya nói.
Mặc dù những bài đăng này không đạt được tương
tác cao trên mạng xã hội, nhưng Malaya cho rằng cần phải gióng lên hồi chuông cảnh
báo.
Một tác nhân nổi bật thúc đẩy các quan điểm ủng
hộ Trung Quốc là Viện Nghiên cứu Phát triển Tích hợp (IDSI), một nhóm tự nhận
mình là một tổ chức tư vấn. Mặc dù tự nhận là một think tank, nhưng nó không có
nghiên cứu nào được công bố ban đầu trên trang web của mình, trang này không
còn tồn tại kể từ ngày 30 tháng 10. Tuy nhiên, nó thường xuyên đăng nội dung ủng
hộ độc tài, chống tự do có lợi cho Trung Quốc trên trang Facebook của mình.
IDSI thường được Manila Times và SMNI, hai tổ
chức truyền thông có lịch sử thúc đẩy thông tin sai lệch và tấn công những người
chỉ trích chính phủ Duterte, thông qua các cuộc phỏng vấn và chuyên mục ý kiến,
tạo nền tảng cho IDSI.
Bài học cho Việt Nam
Câu chuyện của Philippines mà Rappler chỉ ra
có lẽ sẽ giúp Việt Nam rất nhiều. Chúng ta còn nhớ trước khi sự kiện ngày 5/8 xảy
ra thì dường như một kịch bản của tình báo Trung Quốc “đạo diễn” khá công phu.
Ngày 16/7 một bài báo trên Manila Times[5] dựa trên
một “tài liệu mật” bị lộ của Bộ Quốc phòng Việt Nam về việc bồi lấp đảo. Bắc
Kinh đã sử dụng các điệp viên để lấy cắp tài liệu, sau đó sửa chữa nội dung của
tài liệu, rồi sử dụng một tờ báo thân Bắc Kinh tại Manila để loan tin, hòng tạo
sóng dư luận. Sau đó, bài báo tiếp theo cũng trên Manila Times[6] cũng dựa
trên tài liệu giả mạo đó để làm tăng mức độ nghiêm trọng.
Một số người
Philippines biểu tình trước Đại sứ quán Việt Nam tại Manila hồi tháng 7/2023. Ảnh:
Screenshot Manila Times
Đến ngày 1/8, một nhóm chưa bao giờ tồn tại
trước đó trong các nhóm Xã hội dân sự ở Philippines, đã tổ chức một cuộc biểu
tình, đốt cờ Việt Nam trước trụ sở Đại sứ quán nước này tại Manila.[7]
Sau Manila Times, Manila Bulletin, hãng tin uy
tín của Nhật Bản là Nikkei Asia cũng đăng lại tin này.[8]
Tuy nhiên, “kịch bản” này đã “quá vụng về nên
không thu hút được sự chú ý của công luận Philippines so với sự kiện ngày 5/8.
Các chuyên gia Philippines còn tiết lộ cách thức mua chuộc của Bắc Kinh thông
qua nhóm thân Trung ở Philippines thực hiện.[9]
Tuy không đạt hiệu quả cao trong “chiến dịch
thao túng thông tin” nhằm đổ lỗi và chia rẽ Việt Nam và Philippines, nhưng rõ
ràng, với những cách thức hành động như vậy hoàn toàn có thể lặp lại với Việt
Nam ở một mức độ khác cũng như ở một hoàn cảnh khác.
Chính vì vậy, Việt Nam cần có những kế hoạch để
chống lại các “cuộc chiến thông tin” như vậy.
____________
Tham khảo:
[1] https://guides.lib.umich.edu/fakenews
[2] https://www.state.gov/gec-special-report-how-the-peoples-republic-of-china-seeks-to-reshape-the-global-information-environment/
[3] https://www.livemint.com/technology/tech-news/meta-removes-thousands-of-facebook-accounts-linked-to-chinese-influence-campaign-says-biggest-single-takedown-11693372243573.html#
[4] https://www.rappler.com/newsbreak/investigative/ways-how-china-propaganda-seeded-online-philippines/
[5] https://www.manilatimes.net/2023/07/16/news/vietnam-beefs-up-militarization-in-wps/1900884
[6] https://www.manilatimes.net/2023/07/27/news/vietnam-builds-more-facilities-in-spratlys/1902626
[7] https://asianews.network/vietnam-wants-philippines-to-strictly-handle-flag-vandalisation-protests-chinas-island-exercises/
[8] https://asia.nikkei.com/Politics/International-relations/South-China-Sea/Vietnam-said-to-plan-military-buildup-on-South-China-Sea-footholds
[9] https://globalnation.inquirer.net/218006/china-using-operators-to-divide-ph-on-wps-nsc
---------
* Bài viết không thể hiện quan điểm của Đài Á Châu Tự Do
---------------------
Tin, bài liên quan
BLOG
·
Biển Đông: ASEAN không thể làm ngơ
·
COC cho Biển Đông – con đường chưa thấy đích đến
·
Bắc Kinh cố chiếm Bãi Cỏ Mây từ Philippines, Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng
·
Trung Quốc liên tục uy hiếp Philippines và Việt Nam ở Biển Đông, Hà Nội
cần lên tiếng!
·
Các nước cần chuẩn bị cho một cuộc chiến lâu dài trên Biển Đông
No comments:
Post a Comment