Henry Kissinger:
Người định hình thế giới đầy tranh cãi
BBC News Tiếng Việt
30 tháng 11 2023, 17:03 +07
https://www.bbc.com/vietnamese/articles/cqvp9pgy2wxo
Sự kiện nhà ngoại giao Henry Kissinger qua đời ở tuổi
100 một lần nữa làm dậy lên những ý kiến trái chiều.
Một người theo chủ nghĩa "hiện thực" trong quan hệ quốc tế,
ông Henry Kissinger được trao giải Nobel Hòa bình và cũng bị lên án kịch liệt,
bị coi là tội phạm chiến tranh.
Với vai trò là Cố vấn An ninh Quốc gia và Ngoại trưởng Mỹ, ông đã theo
đuổi mạnh mẽ chính sách hòa hoãn (détente) - giúp làm tan băng mối quan hệ giữa
Mỹ với Liên Xô và Trung Quốc.
Đường lối ngoại giao con thoi của ông đã giúp chấm dứt cuộc xung đột giữa
các quốc gia Ả Rập và Israel hồi năm 1973; hòa đàm để đạt được Hiệp định Paris
giúp đưa Mỹ ra khỏi một cơn ác mộng kéo dài ở Việt Nam.
Thế nhưng điều mà giới ủng hộ ông mô tả là "Chính trị thực dụng"
(Realpolitik) thì phe chỉ trích lên án là vô đạo đức.
Ông đã bị cáo buộc từ việc hậu thuẫn ngầm cho cuộc đảo chính đẫm máu, lật
đổ chính phủ theo cánh tả ở Chile, và nhắm mắt làm ngơ trước "cuộc chiến bẩn
thỉu" của quân đội Argentina nhằm vào người dân.
Khi nghe tin Kissinger được trao giải Nobel, danh hài Tom Lehrer từng
có một tuyên bố nổi tiếng rằng "châm biếm chính trị đã trở nên lỗi thời".
Cựu Ngoại trưởng Mỹ
Henry Kissinger qua đời ở tuổi 100
https://ichef.bbci.co.uk/news/800/cpsprodpb/7852/live/495347c0-8f59-11ee-952c-5f8de97ee99b.png
Henry Kissenger đã được trao giải
Nobel Hòa bình nhưng lại bị giới chỉ trích lên án kịch liệt.
Chạy trốn Đức Quốc xã
Heinz Alfred Kissinger sinh ra trong một gia đình Do Thái trung lưu ở
bang Bavaria, Đức vào ngày 27/5/1923.
Gia đình ông đã phải tìm đường chạy trốn trước sự đàn áp của Đức Quốc
xã và gia nhập cộng đồng người Đức gốc Do Thái ở New York vào năm 1938.
https://ichef.bbci.co.uk/news/800/cpsprodpb/5e2a/live/5bef8830-8f59-11ee-833d-0f8d294ddc97.png
Henry Kissinger lúc 11 tuổi và người
em trai Walter
"Henry" là một thiếu niên có bản tính nhút nhát, luôn giữ được
giọng nói đặc trưng và tình yêu bóng đá.
Ông đi học vào buổi tối, trong khi làm việc tại một nhà máy sản xuất cọ
quét kem cạo râu vào ban ngày và từng có ý định đi học ngành kế toán nhưng rồi
đã buộc phải nhập ngũ.
Được biên chế vào bộ binh, bộ não và kỹ năng ngôn ngữ của ông đã được
dùng cho bộ phận tình báo quân đội. Kissinger đã chiến đấu trong Trận chiến
Bulge và tự mình quản lý một thị trấn chiếm được tại Đức - mặc dù lúc bấy giờ mới
chỉ giữ cấp bậc binh nhì.
Gần cuối cuộc chiến, ông đã tham gia cơ quan phản gián. Người thanh
niên 23 tuổi này được giao phụ trách một đội chuyên săn tìm những cựu nhân viên
Gestapo của Đức Quốc xã, được toàn quyền bắt giữ đối tượng tình nghi.
Tròn 100 tuổi,
Henry Kissinger nói gì về Đảng CS Trung Quốc và đối đầu Mỹ-Trung?
Cuộc chiến hạt nhân nhỏ
Khi trở về Mỹ, ông đã học ngành khoa học chính trị tại Đại học Harvard
và bước dần lên những nấc thang học thuật mới.
https://ichef.bbci.co.uk/news/800/cpsprodpb/4b0f/live/70f834c0-8f59-11ee-952c-5f8de97ee99b.png
Ông Kissinger được bổ nhiệm làm Cố vấn
An ninh Quốc gia Mỹ của Tổng thống Nixon vào năm 1968.
Năm 1957, ông đã xuất bản một quyển sách nhan đề 'Nuclear War and
Foreign Policy' (Chiến tranh hạt nhân và Chính sách ngoại giao) - trong đó cho
rằng có thể chiến thắng bằng những cuộc chiến tranh hạt nhân có giới hạn. Được
thể hiện bằng thứ ngôn ngữ phản hoài nghi, ông cho rằng việc sử dụng ở cấp độ
"chiến thuật" hoặc "chiến lược" các dòng tên lửa mới có thể
là điều hợp lý.
Cuốn sách này đã khiến ông được chú ý. Hành trình dài đến danh tiếng và
ảnh hưởng của Kissinger đã bắt đầu; và lý thuyết "chiến tranh hạt nhân nhỏ"
đến nay vẫn còn có tầm ảnh hưởng.
Ông đã trở thành trợ lý của Thống đốc New York và của ứng viên tổng thống
Nelson Rockefeller. Và khi Richard Nixon trở thành ông chủ Nhà Trắng hồi năm
1968, Kissinger đã được giao một trọng trách sáng giá: Cố vấn An ninh Quốc gia.
Đó là một mối quan hệ phức tạp. Tổng thống Nixon đã dựa theo lời khuyên
của Kissinger trong quan hệ quốc tế, nhưng lại có khuynh hướng bài Do Thái và
ngờ vực người Mỹ gốc Do Thái.
Chiến tranh Lạnh lên đến đỉnh điểm: Vừa tránh được cuộc khủng hoảng tên
lửa ở Cuba, quân đội Mỹ vẫn còn ở Việt Nam và Liên Xô vừa tiến hành xâm lược Tiệp
Khắc.
Hòa đàm
Paris: Ông Lê Đức Thọ 'cương quyết' và 'sắc sảo' khi đối đầu Kissinger
Chính sách hòa hoãn
Nhưng Nixon và Kissinger đã đề ra việc giảm căng thẳng với Liên Xô: làm
hồi sinh các cuộc đàm phán về giảm quy mô kho vũ khí hạt nhân của đôi bên.
Cùng lúc đó, một cuộc đối thoại đã được mở lại với chính phủ Trung Quốc,
thông qua Thủ tướng Chu Ân Lai. Điều này đã giúp cải thiện quan hệ Mỹ-Trung,
nhưng gia tăng áp lực ngoại giao cho giới lãnh đạo Liên Xô - những người đang
lo ngại quốc gia láng giềng to lớn này.
Các nỗ lực của Kissinger đã trực tiếp dẫn đến chuyến đi lịch sử của
Nixon đến Trung Quốc hồi năm 1972, khi ông có cuộc gặp với cả Chu Ân Lai và Mao
Trạch Đông - chấm dứt 23 năm cô lập và thù địch về mặt ngoại giao.
https://ichef.bbci.co.uk/news/800/cpsprodpb/53c7/live/9287f8f0-8f59-11ee-952c-5f8de97ee99b.png
Thủ tướng Chu Ân Lai
và ông Henry Kissinger trong một buổi yến tiệc tại Đại lễ đường Nhân dân Bắc
Kinh
Việt Nam
Trong thời gian này, Mỹ đang gia tăng nỗ lực rút quân khỏi Việt Nam.
"Nền hòa bình trong danh dự" là một cụm từ chính trong cam kết
tranh cử của Tổng thống Nixon; và Kissinger đã từ lâu đưa ra kết luận rằng bất
kỳ chiến thắng quân sự nào của Mỹ cũng đều vô nghĩa - và rằng họ không thể
"đạt được một thực tiễn chính trị có thể tồn tại sau khi chúng ta rút quân
hoàn toàn".
Ông đã tiến hành đàm phán với Cộng sản Bắc Việt, nhưng đồng ý với Nixon
về chuyện ném bom rải thảm bí mật ở Campuchia - nhằm rút cạn nguồn lực và hàng
cung cấp cho phe cộng sản.
Chính sách này đã dẫn đến cái chết của ít nhất 50.000 thường dân và sự
bất ổn tại Campuchia đã dẫn đến một cuộc nội chiến và chế độ thảm sát bạo tàn của
Pol Pot.
Hòa đàm
Paris: Ông Lê Đức Thọ 'cương quyết' và 'sắc sảo' khi đối đầu Kissinger
https://ichef.bbci.co.uk/news/800/cpsprodpb/2906/live/a77afaa0-8f59-11ee-835e-0ff56f3659b0.png
Henry Kissinger (phải)
đã tiến hành đàm phán với lãnh đạo Bắc Việt, ông Lê Đức Thọ, tại Paris vào năm
1973. Hai người đã được đồng trao giải Nobel Hòa bình.
Trong một loạt các cuộc đàm phán phức tạp với phía Bắc Việt ở Paris,
ông Kissinger - khi đó là Ngoại trưởng Mỹ - đã thương lượng về việc Mỹ rút quân
khỏi miền Nam Việt Nam.
Điều này đã giúp ông được trao giải Nobel Hòa bình - cùng với ông Lê Đức
Thọ, đại diện đàm phán từ Bắc Việt - đây là một quyết định bị những giới vận động
vì hòa bình công kích.
Kissinger đã chấp thuận giải thưởng "với sự khiêm nhường" và
dành tặng toàn bộ số tiền thưởng cho con em của những quân nhân Mỹ thiệt mạng
trong cuộc chiến tranh này.
Hai năm sau đó, khi Cộng sản Bắc Việt đánh bại quân đội Nam Việt Nam,
ông đã cố trả lại giải Nobel.
Chính trị thực dụng
Đường lối ngoại giao con thoi của ông Kissinger đã giúp mang lại một lệnh
ngừng bắn theo sau cuộc chiến tranh năm 1973 giữa các quốc gia Ả Rập và Israel.
Hệ thống nghe lén bí mật của Nixon tại Nhà Trắng đã ghi lại việc Thủ tướng
Israel Golda Meir đưa ra lời cảm tạ chân tình về cách Nixon và Kissinger đã đối
đãi dành cho quốc gia của bà ta.
Nhưng sau khi bà này hết nhiệm kỳ, các băng ghi âm đã hé lộ mặt tối của
đường lối Chính trị thực dụng. Cả Kissinger và Nixon đều không có ý định gây áp
lực cho Liên Xô để cho phép người Nga gốc Do Thái tìm kiếm cuộc sống mới ở
Israel.
"Việc di dân của người Do Thái sang Liên Xô không phải là mục tiêu
của ngoại giao của Hoa Kỳ," ông Kissinger nói. "Và nếu họ đưa những
người Do Thái vào phòng hơi ngạt ở Liên Xô, thì đó cũng không phải mối bận tâm
của Mỹ. Có lẽ đây là một mối quan ngại về nhân đạo."
https://ichef.bbci.co.uk/news/800/cpsprodpb/dae3/live/baa3c3a0-8f59-11ee-835e-0ff56f3659b0.png
Ông Henry Kissinger gặp Tướng Augusto
Pinochet của Chile vào năm1976.
Việc nhà lãnh đạo Salvador Allende, một người theo chủ nghĩa Marx, trở
thành Tổng thống Chile đã gây nên vấn đề cho Mỹ. Chính phủ mới khi đó ủng hộ
Cuba và đã quốc hữu hóa các công ty của Mỹ.
CIA đã tiến hành các chiến dịch bí mật ở Chile nhằm giúp các nhóm đối lập
lật đổ chính phủ mới. Kissinger lúc bấy giờ đứng đầu ủy ban cho phép thực hiện
hành động này.
"Tôi không thấy lý do tại sao chúng ta lại đứng yên mà nhìn một quốc
gia chuyển sang cộng sản vì sự vô trách nhiệm của nhân dân nước đó," ông
tuyên bố. "Vấn đề này quá quan trọng nên không thể để mặc cử tri của Chile
tự quyết được."
Thế là quân đội đã nhảy vào và ông Allende thiệt mạng trong một cuộc đảo
chính bằng vũ lực, từ đó Tướng Pinochet lên nắm quyền. Nhiều binh lính của ông
tướng này hóa ra đã nhận tiền từ CIA.
Những năm sau đó, chính Kissinger đã trở thành đối tượng theo đuổi của
một số tòa án trong các cuộc điều tra về vi phạm nhân quyền và cái chết của người
nước ngoài dưới thời chính quyền quân sự cầm quyền tại Chile.
https://ichef.bbci.co.uk/news/800/cpsprodpb/1014/live/c878df10-8f59-11ee-833d-0f8d294ddc97.png
Tổng thống Gerald Ford đã giữ ông
Kissinger làm ngoại trưởng sau vụ bê bối Watergate.
Một năm sau đó (năm 1974), ông Kissinger chứng kiến việc Tổng thống
Richard Nixon phải từ chức trong nước mắt vì vụ bế bối Watergate. Người kế nhiệm
ông Nixon là Gerald Ford vẫn duy trì chức vụ ngoại trưởng của Kissinger.
Ông đã gây áp lực khiến phe thiểu số da trắng tại Rhodesia (nay là
Zimbabwe) phải từ bỏ quyền lực, nhưng bị cáo buộc đã làm ngơ trước tình trạng
"biến mất" của những người chỉ trích chính quyền quân sự Argentina.
Quyền lực: Thuốc kích thích hiệu nghiệm nhất
Ông là nhân vật gây tranh cãi sau khi rời nhiệm sở vào năm 1977: Người
ta đã phải rút lại lời đề nghị mời ông vào ngồi ghế trong hội đồng tại Đại học
Columbia do vấp phải sự phản kháng của sinh viên.
https://ichef.bbci.co.uk/news/800/cpsprodpb/b959/live/da9a9850-8f59-11ee-833d-0f8d294ddc97.png
Ông Henry Kissinger và Vương phi Diana
vào năm 1996
Ông đã trở thành một người chỉ trích mạnh mẽ chính sách ngoại giao của
các Tổng thống Jimmy Carter và Bill Clinton, lập luận rằng các tổng thống này
muốn một bước nhảy vọt để đạt được hòa bình ở Trung Đông. Đối với Kissinger, điều
này chỉ có thể diễn ra từng bước một mà thôi.
Sau sự kiện khủng bố ngày 11/9, Tổng thống George W Bush đã đề nghị
Kissinger chủ trì một cuộc điều tra về các vụ tấn công ở New York và
Washington, nhưng ông đã bị buộc phải rời khỏi chức vụ này chỉ trong vài tuần -
sau khi từ chối công khai danh sách các khách hàng cho dịch vụ tư vấn của ông
và từ chối trả lời các câu hỏi về xung đột lợi ích.
Ông đã tổ chức các cuộc họp với Tổng thống Bush và Phó Tổng thống Dick
Cheney để đưa ra lời khuyên cho họ về chính sách ở Iraq theo sau cuộc tấn công
năm 2003. "Chiến thắng quân nổi dậy," ông nói với họ, "là chiến
lược thoát ra nhanh nhất."
Luôn là người có ảnh hưởng, ông đã tư vấn cho Tổng thống Donald Trump về
các vấn đề ngoại giao sau khi ông Trump nhậm chức năm 2017 - một trong các đề
xuất là chấp nhận việc Vladimir Putin chiếm Crimea.
Mặc dù vậy, trước khi bước vào tuổi 100 vào năm 2023, Kissinger đã thay
đổi quan điểm về Ukraine. Sau cuộc xâm lược của Nga, ông đưa ra lập luận rằng
quốc gia của Tổng thống Zelensky nên tham gia NATO sau khi nền hòa bình đã được
đảm bảo.
https://ichef.bbci.co.uk/news/800/cpsprodpb/c1a7/live/e6589390-8f59-11ee-952c-5f8de97ee99b.png
Ông Henry Kissinger
trong cuộc trao đổi với Tổng thống Trump tại Nhà Trắng vào năm 2017.
Henry Kissinger có một danh sách dài vô tận người quen biết và một trí
thông minh nhanh nhạy. "Quyền lực", ông từng ví von, "là loại
thuốc kích thích hiệu nghiệm nhất".
Với một tính cách khác người thường, ông trở thành trung tâm quyền lực
trong thời gian xảy ra những sự kiện mang tính cột mốc của 100 năm qua.
Dù bị nhiều người căm giận, Kissinger vẫn không hề hối hận về việc toàn
tâm toàn ý theo đuổi các lợi ích của Mỹ và việc bảo vệ phong cách của quốc gia.
"Một quốc gia mà cứ đòi hỏi sự hoàn hảo về mặt đạo đức trong chính
sách ngoại giao", ông từng tuyên bố, "thì sẽ không đạt được gì, cả sự
hoàn hảo lẫn an ninh".
Có đúng là
ông Lê Đức Thọ hoàn toàn không muốn nhận Nobel Hòa bình 1973?
Hòa đàm
Paris: Ông Lê Đức Thọ 'cương quyết' và 'sắc sảo' khi đối đầu Kissinger
Tròn 100 tuổi,
Henry Kissinger nói gì về Đảng CS Trung Quốc và đối đầu Mỹ-Trung?
====================================
TIN LIÊN QUAN
·
Cựu Ngoại trưởng Mỹ
Henry Kissinger qua đời ở tuổi 100
30 tháng 11 năm 2023
·
Tròn 100 tuổi, Henry
Kissinger nói gì về tương lai Đảng CS Trung Quốc?
29 tháng 5 năm 2023
·
Vai trò của ông Lê Đức
Thọ tại Hòa đàm Paris
16 tháng 10 năm 2021
·
30 tháng 3 năm 2023
No comments:
Post a Comment