HOUTHI XÂY DỰNG CỖ MÁY CHIẾN TRANH CỦA MÌNH THẾ NÀO? (The Economist)

 

 

Houthis xây dựng cỗ máy chiến tranh của mình thế nào?

The Economist

Viên Đăng Huy, biên dịch  -  Nghiên Cứu Quốc Tế   

05/11/2026

https://nghiencuuquocte.org/2026/11/05/houthis-xay-dung-co-may-chien-tranh-cua-minh-the-nao/

 

Ali Al-Wazir không phải một doanh nhân bình thường. Người đàn ông Yemen 47 tuổi, được biết đến với biệt danh “Hoàng tử”, đang hoạt động kinh doanh tại Quảng Châu, miền nam Trung Quốc. Thành phố cảng sầm uất này cách Yemen khoảng 7.000 km. Tuy nhiên, khoảng cách địa lý không ngăn được Wazir tham gia vào cuộc nội chiến kéo dài tại quê nhà. Năm 2024, ông bị cáo buộc cung cấp vật liệu giúp lực lượng Houthi, nhóm nổi dậy được Iran hậu thuẫn và đang kiểm soát phần lớn lãnh thổ Yemen, chế tạo vũ khí. Bộ Tài chính Mỹ đã đưa ông vào danh sách trừng phạt. Năm ngoái, cơ quan này tiếp tục đưa thêm một số thương nhân có liên hệ với Houthi vào danh sách đen vì những hoạt động tương tự.

 

Từng bị coi là một lực lượng nổi dậy ô hợp, gồm những phiến quân đi dép lê, Houthi giờ đây đã trở thành một trong những lực lượng dân quân nguy hiểm nhất Trung Đông. Kể từ khi giành quyền kiểm soát miền bắc Yemen hơn một thập kỷ trước, lực lượng này đã xây dựng được một kho vũ khí đáng gờm gồm drone và tên lửa, một phần nhờ sự hỗ trợ của những người như Wazir. Các mạng lưới buôn lậu của Houthi trải dài từ vùng Sừng châu Phi đến Trung Quốc. Trong những tuần gần đây, lực lượng này đã liên tiếp tấn công Ả Rập Saudi, quốc gia hậu thuẫn chính phủ Yemen được quốc tế công nhận. Tại hội nghị thượng đỉnh ở Tehran tuần trước, Ả Rập Saudi đã gây sức ép buộc Iran kiềm chế Houthi, nhưng khu vực vẫn đang chuẩn bị cho nguy cơ xảy ra thêm chiến tranh.

 

Houthi lần đầu tiếp cận được những vũ khí hạng nặng đáng kể vào năm 2014, sau khi chiếm được Sana’a, thủ đô Yemen. Liên minh ngắn ngủi với Ali Abdullah Saleh, cựu tổng thống Yemen, và những thành phần trung thành với ông trong quân đội đã giúp lực lượng này tiếp cận các tên lửa Scud và Tochka theo thiết kế Liên Xô. Cùng thời điểm đó, Iran, vốn đang vun đắp quan hệ với Houthi, một lực lượng cũng thuộc dòng Hồi giáo Shia, như một phần trong “trục kháng chiến” của mình, đã tăng cường hỗ trợ. Khi quân đội Ả Rập Saudi can thiệp vào Yemen năm 2015, Iran cung cấp cho phe nổi dậy tên lửa đạn đạo, drone và những vũ khí hạng nặng khác. Các cố vấn Iran và thành viên Hezbollah, lực lượng dân quân tại Lebanon, đã hướng dẫn Houthi cách sử dụng những vũ khí này.

 

Ngày nay, Houthi đang phát triển một cỗ máy chiến tranh của riêng mình. Ngày 21/9, Abdul-Malik al-Houthi, thủ lĩnh của lực lượng này, khoe rằng họ hiện đã có thể chế tạo vũ khí “từ con số không”. Đó có thể chỉ là lời khoa trương, nhưng các nhà phân tích ngày càng tin rằng phần lớn kho vũ khí của phe nổi dậy được sản xuất ngay tại Yemen. “Tốc độ và tham vọng sản xuất quân sự của Houthi đã khiến nhiều nhà quan sát bất ngờ”, Fabian Hinz thuộc Conflict Armament Research (CAR), tổ chức theo dõi hoạt động buôn bán vũ khí bất hợp pháp, nhận định. Mặc dù phần lớn vũ khí của nhóm này vẫn dựa trên thiết kế của Iran, một số loại, chẳng hạn drone tầm trung, có thể được chế tạo mà hầu như không cần đến linh kiện Iran.

 

Hoạt động sản xuất chủ yếu diễn ra ngoài tầm quan sát, trong những hang động ở vùng cao nguyên Yemen, khiến công tác giám sát gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, dữ liệu từ The Century Foundation, một viện nghiên cứu chính sách tại New York, cho thấy hoạt động của Houthi đang có sự chuyển biến. Trong thập niên 2010, phần lớn những lô hàng bị thu giữ trên đường vận chuyển vào lãnh thổ do Houthi kiểm soát đều chứa vũ khí có thể sử dụng ngay, như súng và rocket. Vào giữa thập niên 2010, Iran vượt xa các quốc gia khác để trở thành nhà cung cấp lớn nhất. Nhưng hiện nay, phần lớn những lô hàng này chứa các linh kiện phục vụ chế tạo vũ khí, như động cơ, dây dẫn điện và cánh quạt. Trung Quốc đã vượt Iran, trở thành nguồn cung lớn nhất đối với những mặt hàng như vậy.

 

Nhiều mặt hàng trong số đó có tính chất “lưỡng dụng”, nghĩa là chúng có thể được sử dụng cho cả mục đích dân sự lẫn quân sự. Những kẻ buôn lậu của Houthi đôi khi tìm cách qua mặt nhà chức trách Yemen bằng cách dán lên các bộ linh kiện drone những nhãn hàng có vẻ vô hại như “thiết bị công nghiệp”. Những mặt hàng khác lại dường như được sản xuất riêng cho ngành công nghiệp vũ khí. Tháng 10, CAR cho rằng các linh kiện dành cho một loại tên lửa đạn đạo theo thiết kế Iran, bị thu giữ tại cảng Aden do chính phủ Yemen kiểm soát, đã được một công ty Trung Quốc sản xuất theo đơn đặt hàng. Giới chức Ả Rập Saudi đã khiếu nại với Trung Quốc nhưng hầu như không đạt được kết quả. “Trung Quốc sẵn sàng nhắm mắt làm ngơ trước việc công dân nước mình tham gia hoạt động thương mại hỗ trợ ngành công nghiệp vũ khí của Houthi”, một nhà ngoại giao phương Tây nhận định.

 

Việc phá vỡ chuỗi cung ứng này sẽ rất khó khăn. Những biện pháp trừng phạt của Mỹ gần như không mang lại hiệu quả: các doanh nhân Houthi vẫn tiếp tục hoạt động tại Trung Quốc. Phe nổi dậy đã phải chịu lệnh cấm vận vũ khí của Liên Hợp Quốc trong hơn một thập kỷ. Tuy nhiên, phái bộ phụ trách kiểm tra các tàu chở hàng đến những cảng do Houthi kiểm soát lại hoạt động thiếu hiệu quả. Cơ quan này báo cáo những tàu đáng ngờ cho Ả Rập Saudi và các đồng minh, nhưng bản thân không có quyền trực tiếp ngăn chặn chúng.

 

Ngay cả khi có quyền đó, nhiều lô hàng vẫn có thể lọt qua. Một số hàng hóa được vận chuyển bằng đường bộ qua Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Oman. Những lô hàng khác được buôn lậu qua Djibouti và Somalia. Tim Lenderking, đặc phái viên Mỹ về Yemen từ năm 2021 đến năm 2025, cho biết Houthi vận chuyển hàng lậu “từ tàu lớn sang tàu nhỏ, rồi sang những chiếc thuyền bé hơn nữa, tiếp đến là động vật thồ hàng và cuối cùng là trên lưng người”. Những kẻ buôn lậu giấu đạn dược trong các xe tải chở rau quả. Chính phủ Yemen, một tập hợp chắp vá của những phe phái thường xuyên tranh chấp, gặp khó khăn trong việc phối hợp thực thi pháp luật. “Các phòng chỉ huy tác chiến khác nhau nằm dưới sự kiểm soát của những phe phái khác nhau”, Baraa Shiban thuộc Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), một viện nghiên cứu tại London, cho biết. “Đó thực sự là một cơn ác mộng”.

 

Khả năng tự sản xuất vũ khí giúp Houthi tiếp tục chiến đấu ngay cả khi nguồn cung từ Iran bị gián đoạn. Tuy nhiên, chế độ Cộng hòa Hồi giáo Iran cũng hưởng lợi từ khả năng tự chủ của lực lượng này. Theo học thuyết “phòng thủ phân tán”, chế độ Iran đã tìm cách bảo đảm các bộ phận khác nhau trong lực lượng vũ trang nước này có thể chiến đấu độc lập. Một tư tưởng tương tự cũng là nền tảng cho trục kháng chiến của Iran. “Iran đã nỗ lực tạo điều kiện để các đồng minh có thể sản xuất vũ khí ngay tại địa phương”, Hinz nhận định. Hezbollah đã tự chế tạo drone và tìm cách cải tiến rocket thành tên lửa dẫn đường chính xác. Tuy nhiên, lực lượng dân quân này đã suy yếu do những cuộc tấn công của Israel và sự gián đoạn các tuyến đường buôn lậu qua Syria kể từ khi chế độ Bashar al-Assad sụp đổ.

 

Houthi đang ở vị thế thuận lợi hơn. Mặc dù phe nổi dậy vẫn nhận được nhiều vũ khí và thông tin tình báo từ Iran, họ đang dần vượt qua sự phụ thuộc vào chế độ Tehran. Điều này có thể lý giải vì sao Houthi vẫn không chịu khuất phục, ngay cả khi cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động đã làm suy yếu quốc gia bảo trợ của họ. Phe nổi dậy không coi mình đơn thuần là một lực lượng ủy nhiệm của Iran, mà là những người thực sự nắm quyền cai trị Yemen. Họ đã tìm kiếm sự hỗ trợ từ Nga và đang xây dựng quan hệ với các nhóm vũ trang tại châu Phi. Houthi muốn trở thành một “Iran thu nhỏ ngay trong khu vực của riêng mình”, Barbara Leaf, một cựu nhà ngoại giao Mỹ, nhận định. Tham vọng của lực lượng này đang gia tăng cùng với sức mạnh hỏa lực của họ.

 

-------------------------------------

Nguồn: “How the Houthis built their war machine”, The Economist, 01/11/2026

GIỚI HẠN CỦA MỤC TIÊU TỰ CUNG TỰ CẤP Ở TRUNG QUỐC (Joel Wuthnow – Foreign Affairs)

 

Giới hạn của mục tiêu tự cung tự cấp ở Trung Quốc

Joel Wuthnow  -  Foreign Affairs  

Nguyễn Thị Kim Phụng, biên dịch   -  Nghiên Cứu Quốc Tế  

06/11/2026

https://nghiencuuquocte.org/2026/11/06/gioi-han-cua-muc-tieu-tu-cung-tu-cap-o-trung-quoc/

.

Tại sao tình trạng mất an ninh lương thực ở đại lục có thể ngăn chặn một cuộc chiến với Đài Loan?

 

Khi đánh giá nguy cơ xảy ra xung đột ở eo biển Đài Loan, các nhà phân tích thường tập trung vào một vài rủi ro rõ ràng mà Trung Quốc sẽ phải đối mặt – cụ thể là thất bại quân sự, suy thoái kinh tế, và việc hạn chế nhập khẩu dầu mỏ cũng như công nghệ. Tất cả những yếu tố này đều quan trọng, nhưng một điểm yếu khác nghiêm trọng không kém lại thường bị bỏ qua: sự phụ thuộc của Trung Quốc vào đậu nành nhập khẩu.

 

Bắc Kinh nhận thức được rủi ro này. Tại Đại hội Đảng lần thứ 20 vào năm 2022, nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình đã xác định “đảm bảo an ninh lương thực, tài nguyên năng lượng, và các chuỗi cung ứng công nghiệp trọng yếu” là những vấn đề cốt lõi đối với an ninh quốc gia và ổn định xã hội. An ninh lương thực – được ưu tiên xếp đầu tiên một cách có chủ ý – là một vấn đề đặc biệt nhạy cảm đối với 1,4 tỷ dân của Trung Quốc: khoảng 15% dân số nước này hiện nay từng sống qua nạn đói năm 1959-1961, thảm kịch đã cướp đi sinh mạng của khoảng 30 triệu người.

 

Giống như với công nghệ và dầu mỏ, Bắc Kinh đã cố gắng hạn chế sự phụ thuộc vào đậu nành bằng cách tăng cường dự trữ và đa dạng hóa nguồn cung. Nhưng vì đậu nành là loại thực phẩm dễ hư hỏng, những gì Trung Quốc có thể làm là rất có hạn. Do đó, Bắc Kinh chỉ có thể duy trì nỗ lực chiến tranh chừng nào người dân Trung Quốc còn đặt thành công của Quân Giải phóng Nhân dân lên trên nhu cầu dinh dưỡng của chính họ. Và chìa khóa để ngăn chặn các nhà lãnh đạo Trung Quốc phát động xung đột là thuyết phục họ rằng một cuộc khủng hoảng trong nước sẽ ập đến sớm hơn bất kỳ chiến thắng nào trên chiến trường.

.

.

KHÔNG CÒN LỰA CHỌN NÀO KHÁC

 

Sự gián đoạn đối với các mặt hàng nhập khẩu quan trọng là một trong những rào cản lớn nhất ngăn Trung Quốc sử dụng vũ lực, và đây cũng là mối đe dọa mà chính phủ Trung Quốc đã dành nhiều thập kỷ tìm cách đối phó. Viễn cảnh về một cuộc phong tỏa của nước ngoài tại Eo biển Malacca, nơi phần lớn dầu nhập khẩu của Trung Quốc đi qua, đã khiến các nhà lãnh đạo nước này lo lắng kể từ ít nhất là năm 2003, khi nhà lãnh đạo Hồ Cẩm Đào cảnh báo rằng sự can thiệp của các cường quốc sẽ tạo ra “lưỡng nan Malacca” cho an ninh năng lượng của Trung Quốc. Dù vậy, Bắc Kinh đã tích lũy được trữ lượng dầu mỏ khổng lồ, và vẫn có thể bổ sung thêm trong khủng hoảng bằng cách tăng cường nhập khẩu dầu từ Nga. Đồng thời, giống như Moscow đã làm, họ có thể xây dựng một hạm đội bóng đêm để né tránh lệnh trừng phạt và vận chuyển dầu từ Trung Đông.

 

Tiếp cận công nghệ nước ngoài là một mối quan ngại mới hơn nhưng cũng quan trọng không kém, và Trung Quốc đã bắt đầu tích trữ các linh kiện quan trọng như chip. Họ cũng đang gặt hái thành công trong việc phát triển các sản phẩm nội địa thay thế. Bắc Kinh đã vươn lên dẫn đầu trong một số lĩnh vực, chẳng hạn như sản xuất năng lượng mặt trời và pin, hoặc đang nỗ lực thu hẹp khoảng cách ở các lĩnh vực khác như chất bán dẫn.

 

Nhưng Bắc Kinh lại có ít lựa chọn hơn khi nói đến vấn đề tự chủ lương thực. Các loại ngũ cốc thiết yếu – gồm lúa mì, gạo, và ngô – sản xuất trong nước đang đáp ứng hơn 90% nhu cầu tiêu thụ, nhưng Trung Quốc vẫn phụ thuộc vào các nhà sản xuất nước ngoài đối với nhiều loại thực phẩm quan trọng khác, gồm đậu nành, thịt bò, và lúa mạch. Trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2020, tỷ trọng nguồn cung thực phẩm từ nhập khẩu của Trung Quốc đã tăng từ 6% lên 34%, và các nhà phân tích dự đoán con số này sẽ tăng lên 41% vào năm 2030. Một phần nguyên nhân xuất phát từ sự phát triển kinh tế của đất nước; khi người dân trở nên giàu có hơn, chế độ ăn uống của họ cũng đa dạng hơn và họ không còn thỏa mãn với việc chỉ ăn ngũ cốc. Từ năm 1962 đến năm 2024, tỷ lệ thịt trong khẩu phần ăn điển hình của người Trung Quốc đã tăng gấp 18 lần.

 

Đây chính là lúc vai trò trung tâm của đậu nành hiện rõ. Loại đậu này cung cấp một hệ protein phức hợp cho thức ăn chăn nuôi mà các nguồn thực phẩm khác và axit amin tổng hợp không thể thay thế được. Nếu không có đậu nành, quy mô đàn vật nuôi ở Trung Quốc sẽ bị thu hẹp, từ đó đe dọa đến nguồn cung thịt và các sản phẩm từ sữa trong nước. Dầu đậu nành cũng là loại dầu ăn được sử dụng nhiều nhất ở Trung Quốc, chiếm gần một nửa thị trường. Các giải pháp thay thế – chẳng hạn như dầu cọ và dầu hạt cải – phần lớn cũng phải nhập khẩu và phải đối mặt với những rủi ro gián đoạn hàng hải tương tự, nên không mang lại mấy hiệu quả.

 

Trung Quốc đã đầu tư rất lớn vào việc đảm bảo và, khi có thể, còn đa dạng hóa khả năng tiếp cận các nguồn thực phẩm nước ngoài. Năm 2013, một công ty Trung Quốc đã mua lại Smithfield Foods, nhà sản xuất thịt lợn lớn nhất của Mỹ. Các doanh nghiệp nhà nước như COFCO International, một nhánh của công ty nông nghiệp và thực phẩm lớn nhất Trung Quốc, đang mua các trang trại và xây dựng cơ sở hạ tầng hậu cần ở các nước sản xuất nông nghiệp lớn như Argentina và Brazil, theo đó cho phép họ mua trực tiếp từ nông dân. Những khoản đầu tư trực tiếp như vậy tạo ra một vùng đệm chống lại biến động giá cả, giúp Bắc Kinh kiểm soát tốt hơn khối lượng và chi phí nguồn cung ngay từ gốc. Trung Quốc cũng đang không ngừng tăng cường sản lượng thịt trong nước, hiện đáp ứng hơn 90% nhu cầu của nước này. Nhưng những nỗ lực đó lại chẳng mấy tác dụng trong việc giảm bớt hậu quả nếu vận tải biển bị gián đoạn – đặc biệt là với đậu nành, một chuỗi cung ứng vốn đã mong manh ngay cả trong thời bình.

 

Vấn đề cốt lõi là Trung Quốc không có lựa chọn nào khác ngoài việc nhập khẩu đậu nành. Họ không có đủ đất canh tác để vừa mở rộng việc trồng đậu nành, vừa duy trì khả năng tự chủ đối với các loại ngũ cốc thiết yếu. (Đậu nành cũng là loại cây trồng có sản lượng thấp hơn nhiều so với ngô hoặc lúa mì ở miền bắc khô cằn của Trung Quốc, khiến sự đánh đổi này trở thành một lựa chọn mang tính kinh tế.) Tuy nhiên, các quốc gia trồng và xuất khẩu đậu nành hầu hết đều nằm ở Tây Bán cầu, do đó đặt ra nhiều thách thức hơn về mặt hậu cần. Ví dụ, khi thương chiến giữa Mỹ và Trung Quốc nổ ra vào năm 2018, Bắc Kinh đã hạn chế lượng đậu nành nhập khẩu từ Mỹ, giảm từ mức 40% xuống còn khoảng 20% tổng nguồn cung, đồng thời bù đắp phần thiếu hụt bằng cách tăng cường nhập khẩu từ Brazil. Nhưng cơ sở hạ tầng yếu kém và thiên tai thường xuyên tại Brazil khiến cho mùa màng ở đây dễ bị thất thu hơn so với ở Mỹ. Năm 2024, một bang của Brazil đã mất từ một phần tư đến một phần ba sản lượng đậu nành do lũ lụt.

 

Các cảng của Mỹ và Brazil cũng nằm cách Trung Quốc rất xa. Ví dụ, cảng Santos của Brazil cách Quảng Châu hơn 16.000 km, mất tới 45 ngày để vận chuyển. Vì đậu nành rất nhạy cảm với độ ẩm, nên khoảng cách này đồng nghĩa là các chuyến tàu thường cập cảng Trung Quốc với những lô hàng đã bị thối rữa. Vì những lý do tương tự, loại đậu này cũng rất khó để dự trữ. Khác với các kho dự trữ gạo và lúa mì mà Bắc Kinh tuyên bố có thể tồn tại trong nhiều năm, trữ lượng đậu nành của họ nhỏ hơn và phải được thay thế thường xuyên hơn. Kho dự trữ của Trung Quốc có thể chỉ đủ dùng trong vài tháng nếu nguồn nhập khẩu bị cắt đứt. Dù Trung Quốc đã thử nghiệm các chất bổ sung biến đổi gen nhằm giảm lượng đậu nành trong thức ăn chăn nuôi, nhưng nhu cầu lương thực ngày càng tăng đang làm lu mờ mọi thành quả đạt được. Nói cách khác, sự phụ thuộc của nước này vào đậu nành nhập khẩu sẽ chỉ tiếp tục gia tăng.

 

 

CHẠY ĐUA VỚI THỜI GIAN

 

Một cuộc chiến bùng nổ giữa Trung Quốc và Mỹ sẽ đặt ra những mối đe dọa mang tính sống còn đối với chuỗi cung ứng này. Trong kịch bản tồi tệ nhất, quân đội Mỹ có thể chặn các chuyến hàng từ Tây Bán cầu đến Trung Quốc, theo đó sẽ tước đi phần lớn lượng đậu nành nhập khẩu của nước này. Cần nhớ rằng Trung Quốc không có căn cứ hải quân hay lực lượng tiền phương nào ở Mỹ Latinh có đủ sức chống lại những hành động này.

 

Nhưng ngay cả khi không có lệnh cấm vận hay phong tỏa của Mỹ, chuỗi cung ứng lương thực của Trung Quốc vẫn sẽ bị gián đoạn. Bất kỳ cuộc chiến nào ở Thái Bình Dương cũng sẽ kéo theo phí bảo hiểm rủi ro khổng lồ cho vận tải biển, khiến các công ty vận tải phải chùn bước. Hệ quả này đã được chứng minh rõ ràng qua hoạt động vận tải ở Biển Đỏ, nơi các mối đe dọa từ tên lửa Houthi khiến chi phí bảo hiểm tăng vọt kể từ năm 2024. Một cuộc chiến ở Thái Bình Dương có thể còn khốc liệt và tốn kém hơn nhiều vì nó sẽ liên quan đến các lực lượng hải quân lớn và các tàu chở hàng không thể đi đường vòng để tránh khu vực nguy hiểm. Kết quả là những chuyến hành trình dài từ Brazil sẽ trở thành thảm họa tài chính đối với nhiều công ty.

 

Về mặt lý thuyết, Bắc Kinh có thể cung cấp các bảo lãnh quốc gia để bù đắp phí bảo hiểm cho các công ty. Dù vậy, các công ty vận chuyển đậu nành – phần lớn thuộc sở hữu của các bên đến từ Mỹ và các nước đồng minh – vẫn có thể ngừng vận chuyển hàng hóa đến Trung Quốc để tránh tiếp tay cho một chế độ thù địch, nhằm tránh xa những mối nguy có thể đe dọa đến tính mạng nhân viên của họ, và để phòng ngừa nguy cơ phải đối mặt với các lệnh trừng phạt trong tương lai do làm ăn với nước này.

 

Các nhà phân tích Trung Quốc tin rằng nước này có thể né tránh một số rủi ro bằng cách sử dụng đội tàu thương mại của riêng mình. Dù hạm đội này có năng lực ấn tượng trong thời bình – gã khổng lồ vận tải biển COSCO của Trung Quốc hiện sở hữu 468 tàu chở hàng rời – nhưng trong thời chiến, nó sẽ bị tận dụng tối đa, đối mặt với hàng loạt yêu cầu hỗ trợ vận chuyển vật liệu xây dựng, vật tư công nghiệp, và thực phẩm cho Quân Giải phóng Nhân dân, cũng như vận chuyển các vật liệu quân sự quan trọng như than và quặng sắt. Ngay cả những con tàu có sẵn cũng có thể thiếu nhân sự được đào tạo bài bản để giữ cho đậu nành luôn tươi mới xuyên suốt hành trình dài. Và nếu các tàu cố gắng tránh những tuyến đường biển nguy hiểm nhất, thì chuyến đi có thể kéo dài hơn nữa, vượt quá thời hạn mà đậu nành có thể được bảo quản an toàn là 40 ngày. Hàng hóa có thể sẽ bị thối rữa khi cập bến, đó là nếu chúng thực sự đến nơi.

 

Dù vậy, một cuộc chiến ở Thái Bình Dương sẽ không lập tức châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng lương thực ở Trung Quốc. Trong ngắn hạn, chính phủ có thể đối phó với lượng nhập khẩu giảm bằng cách xả kho dự trữ quốc gia đối với đậu nành, thịt lợn đông lạnh, và các mặt hàng thiết yếu khác. Họ cũng có thể giảm tỷ lệ đậu nành tối thiểu trong thức ăn chăn nuôi; việc này sẽ làm chậm sự phát triển của đàn vật nuôi và cắt giảm sản lượng thịt, nhưng sẽ giúp họ xoay xở được một thời gian. Tuy nhiên, tình trạng thiếu hụt được kiểm soát trong vài tháng lại chính là kịch bản tốt nhất. Và kịch bản có khả năng cao hơn là tâm lý mua sắm hoảng loạn và sự gián đoạn vận tải sẽ vắt kiệt nguồn dự trữ nhanh hơn dự kiến, biến một sự thiếu hụt trong tầm kiểm soát thành tình trạng vật giá leo thang và khan hiếm trầm trọng chỉ trong vài tháng.

 

Chẳng hạn, có lý do để tin rằng các kho dự trữ của Trung Quốc có thể không đủ sức cung cấp sự đảm bảo an ninh ngắn hạn như họ vẫn tuyên bố. Trong mười năm qua, các nhà kho của chính quyền địa phương – vốn được thiết kế để dự trữ nguồn cung thực phẩm khẩn cấp – đã nhiều lần bị phát hiện là trống rỗng hoặc chứa đầy hàng hóa hư hỏng, nguyên nhân phần lớn là do tham nhũng. Điều này không chỉ đặt ra dấu hỏi về lượng lương thực dự trữ thực sự của Trung Quốc, mà còn làm xói mòn niềm tin của công chúng vào chính phủ. Trong trường hợp xảy ra xung đột, những người dân nhận thức được sự gián đoạn dài hạn sắp tới sẽ bắt đầu mua sắm và tích trữ trong hoảng loạn. Bất kỳ nguồn dự trữ nào còn tồn tại cuối cùng cũng sẽ cạn kiệt, và giới tinh hoa nhiều khả năng sẽ là những người được ưu tiên.

 

Nếu xung đột kéo dài, tình hình sẽ ngày càng trở nên tồi tệ. Các nhà sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là các trang trại nhỏ, sẽ buộc phải tiêu hủy bớt đàn vật nuôi. Gia cầm – vốn đòi hỏi hàm lượng đậu nành đặc biệt cao trong thức ăn – sẽ là nạn nhân đầu tiên, từ đó đe dọa đến nguồn cung cấp trứng. Tiếp theo sẽ là đàn lợn. Dầu ăn sẽ trở nên khan hiếm và đắt đỏ, khiến các nhà hàng và hộ gia đình gặp khó khăn trong sinh hoạt. Sự kiên nhẫn của công chúng sẽ dần cạn kiệt: tình trạng tích trữ, các cuộc biểu tình phản đối giá cả và sự khan hiếm, cùng với việc các quan chức địa phương biển thủ nguồn cung có thể gây áp lực ngày càng lớn buộc Bắc Kinh phải kết thúc chiến tranh.

 

 

BÀI TOÁN CẦN SUY NGẪM

 

Khác với những điểm yếu của Trung Quốc trong lĩnh vực năng lượng hay công nghệ, sự mong manh của hệ thống lương thực là một vấn đề cố hữu. Nếu một cuộc xung đột nổ ra ở Thái Bình Dương, Mỹ sẽ không nhất thiết phải thiết lập một cuộc phong tỏa đối với nguồn cung nông sản của Trung Quốc, hay tập hợp một liên minh quốc tế để trừng phạt hoạt động nhập khẩu đậu nành của nước này. Chỉ riêng chi phí bảo hiểm tăng vọt và sự ngần ngại của các chủ tàu khi phải đi vào vùng chiến sự cũng đủ để bóp nghẹt dòng chảy thương mại, và chính phủ Trung Quốc sẽ không có nhiều cách để ngăn chặn điều đó.

 

Nếu giới lãnh đạo Trung Quốc tin rằng họ có thể giành chiến thắng nhanh chóng mà không tốn nhiều súng đạn, họ vẫn sẽ đánh cược. Do đó, sự răn đe sẽ đòi hỏi phải thuyết phục họ rằng điều đó là không thể. Mỹ, Đài Loan, và các chính phủ khác nên đầu tư vào máy bay không người lái, xây dựng lại các kho dự trữ vũ khí, và tăng cường gửi thông điệp tới Trung Quốc rằng một cuộc xung đột kéo dài là điều rất dễ xảy ra. Chừng nào các nhà lãnh đạo Trung Quốc còn tin rằng một cuộc chiến sẽ không thể ngã ngũ ở những giai đoạn đầu, thì nguy cơ xảy ra một cuộc khủng hoảng trong nước sẽ là một lý do đanh thép để họ không khơi mào chiến tranh.

 

------------------------------

Joel Wuthnow là nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc gia thuộc Đại học Quốc phòng Mỹ và là đồng tác giả cuốn sách “China’s Quest for Military Supremacy.” Những quan điểm được trình bày trong bài viết này là của riêng ông.

 

Nguồn: Joel Wuthnow, “The Limits of China’s Self-Sufficiency,” Foreign Affairs, 02/11/2026

 

 

CHỦ NGHĨA XÃ HỘI DÂN CHỦ TRÊN ĐÀ THÁCH THỨC HỆ THỐNG LƯỠNG ĐẢNG TẠI HOA KỲ (Megan Romer / Guancha)

 

Chủ nghĩa xã hội dân chủ trên đà thách thức hệ thống lưỡng đảng tại Mỹ

Megan Romer, DSA全国联合主席梅根·罗默：民主党若不明白“站哪边”的问题，我们民主社会主义者就该站出来, Guancha

Lê Thị Thanh Loan, biên dịch   -   Nghiên Cứu Quốc Tế  

08/11/2026

https://nghiencuuquocte.org/2026/11/08/chu-nghia-xa-hoi-dan-chu-tren-da-thach-thuc-he-thong-luong-dang-tai-my/

.

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 của Mỹ đã khép lại với chiến thắng lớn thuộc về Đảng Dân chủ, giúp họ giành lại quyền kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện. Ngay tại các bang vốn là thế lực truyền thống của Đảng Cộng hòa như Texas, Kansas và South Carolina, Đảng Dân chủ cũng đạt được những bước đột phá quan trọng.

 

Chi phí sinh hoạt đắt đỏ, sự bất mãn đối với chính quyền Donald Trump và những tranh cãi xoay quanh các cuộc chiến tranh ở nước ngoài của Mỹ đã trở thành những yếu tố quan trọng chi phối cuộc bầu cử lần này. Với việc Đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát Quốc hội, cục diện chính trị trong hai năm còn lại trong nhiệm kỳ tổng thống thứ hai của Trump cũng sẽ có những thay đổi đáng kể.

 

Tuy nhiên, một chuyển biến khác trong cuộc bầu cử lần này cũng đáng được chú ý: Lực lượng “chủ nghĩa xã hội dân chủ” (democratic socialism) tại Mỹ đang tăng tốc tiến vào chính trường chủ lưu. Năm ứng cử viên mới được Tổ chức Xã hội Dân chủ Mỹ (Democratic Socialists of America – DSA) ủng hộ đã đắc cử vào Hạ viện, lần lượt đại diện cho các bang New York, Pennsylvania, Michigan và Colorado. Cộng thêm Alexandria Ocasio-Cortez (AOC) và Rashida Tlaib tái đắc cử, số ghế của DSA tại Hạ viện đã tăng từ hai lên ít nhất bảy.

 

Từ việc Bernie Sanders hai lần tham gia vòng bầu cử sơ bộ tổng thống của Đảng Dân chủ, đến việc Zohran Mamdani đắc cử Thị trưởng New York, và giờ đây là nhiều nhà xã hội chủ nghĩa dân chủ (democratic socialists) tiến vào Quốc hội trong kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ này, lực lượng vốn từ lâu chịu sự kiềm tỏa của văn hóa chính trị chống cộng tại Mỹ đang dần có thêm không gian phát triển. Tuy nhiên, bước đột phá của DSA trong cuộc bầu cử lần này có đồng nghĩa với việc nền chính trị Mỹ đang trải qua một sự chuyển biến sâu sắc hơn hay không? Trong bối cảnh Đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát Quốc hội, DSA sẽ đóng vai trò như thế nào trong hệ thống chính trị lưỡng đảng của Mỹ?

 

Tối ngày 3/11 theo giờ địa phương, trang Guancha đã có cuộc đối thoại trực tuyến với Megan Romer – đồng Chủ tịch Toàn quốc của Tổ chức Xã hội Dân chủ Mỹ (DSA). Xuất thân từ một gia đình thuộc tầng lớp lao động, Romer từng làm công việc quản lý các lễ hội âm nhạc và viết bài tự do. Sau cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2016, bà dần tham gia sâu hơn vào phong trào chính trị xã hội chủ nghĩa.

 

Trong cuộc đối thoại này, bà đề cập đến những khó khăn trong đời sống của tầng lớp lao động tại Mỹ, những hạn chế của nền chính trị lưỡng đảng truyền thống, sự phục hưng của phong trào xã hội chủ nghĩa Mỹ, cũng như những mâu thuẫn thực tế mà chính quyền Mamdani phải đối mặt sau khi lên nắm quyền. Theo bà, sự bất mãn của người dân Mỹ không chỉ nhằm vào cá nhân Trump, mà còn hướng đến những vấn đề mang tính cấu trúc đã tích tụ từ lâu trong hệ thống chính trị và kinh tế Mỹ.

 

 

“Người Mỹ đã quá ngán ngẩm: Chi phí sinh hoạt ngày càng đắt đỏ, trong khi tiền bạc lại bị đổ vào chiến tranh”

 

Guancha: Trước hết, chúng ta hãy nói về cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vừa qua tại Mỹ. Cử tri Mỹ đã thể hiện sự bất mãn mạnh mẽ đối với thành tích điều hành của chính quyền Trump, chi phí sinh hoạt cũng như định hướng phát triển của quốc gia. Bà nhìn nhận như thế nào về cuộc bầu cử lần này?

 

Megan Romer: Tôi cho rằng người Mỹ đã vô cùng chán ngán tình cảnh sống hiện nay. Họ cảm thấy mệt mỏi và tức giận, bởi hầu như mọi thứ đều ngày càng đắt đỏ, trong khi tiền lương lại không tăng tương ứng. Chi phí bảo hiểm y tế ngày càng cao, thực phẩm ngày càng đắt đỏ, giá nhà ngày càng leo thang, dịch vụ chăm sóc trẻ em cũng ngày càng tốn kém. Thu nhập của người dân không tăng, nhưng gánh nặng sinh hoạt lại không ngừng đè nặng.

 

Cùng lúc đó, nước Mỹ lại chi hàng chục tỷ USD cho những cuộc chiến tranh hoàn toàn không cần thiết ở nước ngoài. Chẳng hạn như cuộc chiến nhằm vào Iran, tôi thậm chí còn cảm thấy đó chẳng khác nào một ý tưởng nhất thời nảy ra trong đầu Trump. Người dân Mỹ đã quá ngán ngẩm khi phải chứng kiến tiền thuế của mình bị dùng vào việc tàn phá và gây chiến tranh ở nước ngoài, trong khi trường học, đường sá và các cơ sở hạ tầng trong nước lại ngày càng xuống cấp. Rất nhiều người buộc phải làm cùng lúc hai công việc mới có thể đảm bảo gia đình mình có cơm ăn mỗi ngày.

 

Tôi hy vọng cuộc bầu cử này sẽ thực sự đánh thức Đảng Dân chủ. Đảng Dân chủ lẽ ra phải đấu tranh cho giai cấp công nhân, nhưng trong quá nhiều trường hợp, họ lại chỉ đang phục vụ cho các nhà tài trợ lớn của chính mình.

 

Tiền bạc có ảnh hưởng vô cùng lớn đến chính trị Mỹ. Các cuộc bầu cử của chúng tôi chủ yếu dựa vào sự hỗ trợ từ các khoản quyên góp tư nhân, nguồn tài trợ của doanh nghiệp và những nguồn tiền tương tự. Điều này trực tiếp chi phối phương thức vận hành của nền chính trị Mỹ, đồng thời quyết định đất nước này rốt cuộc đang phục vụ lợi ích của ai. Tôi cho rằng cử tri đã quá mệt mỏi với tất cả những điều này rồi. Họ không muốn tiếp tục chứng kiến các tập đoàn quyết định mọi thứ trong cuộc sống của mình nữa. Còn liệu hai đảng lớn của Mỹ có thực sự lắng nghe được tiếng nói này và đưa ra những phản hồi tích cực hay không, chúng ta vẫn cần tiếp tục theo dõi.

 

*

Guancha: Bà vừa nói rằng Đảng Dân chủ chưa thực sự đáp ứng được nhu cầu của giai cấp công nhân. Vậy theo bà, Đảng Dân chủ ngày nay có thực sự hiểu tầng lớp người làm công ăn lương tại Mỹ mong muốn điều gì không?

 

Megan Romer: Tôi cho rằng họ khó có thể thực sự hiểu được điều đó.

 

Tất nhiên, trong nội bộ Đảng Dân chủ quả thực có một số người tốt. Họ chịu khó giao tiếp với người dân bình thường, nghiêm túc lắng nghe những vấn đề mà mọi người gặp phải trong cuộc sống. Nhưng tôi chợt nhớ đến một câu trong Kinh Thánh: “Chẳng ai được làm tôi hai chủ.”

 

Tôi cho rằng câu nói này rất thích hợp để mô tả Đảng Dân chủ ngày nay. Bạn không thể một mặt tuyên bố sẽ phục vụ người dân Mỹ, nhưng mặt khác lại muốn phục vụ những tập đoàn lớn của Mỹ, bởi lợi ích của hai bên tồn tại mâu thuẫn căn bản. Bạn chẳng thể cùng lúc làm hài lòng cả hai.

 

Đảng Dân chủ phải xác định rõ rốt cuộc mình đứng về phía nào. Nếu họ không làm được điều đó, những người theo chủ nghĩa xã hội dân chủ (democratic socialists) như chúng tôi sẵn sàng đứng ra, nói rõ với mọi người rằng: Chúng tôi sẽ đấu tranh vì người lao động.

 

*

Guancha: Theo một số khảo sát cử tri sơ bộ, khoảng 60% cử tri không tán thành thành tích điều hành của Trump, khoảng 3/4 cử tri không hài lòng với chiều hướng phát triển của đất nước. Đây là những con số khá đáng kinh ngạc. Bà cho rằng người Mỹ chủ yếu đang phản đối bản thân Trump, hay họ cũng đã nảy sinh bất mãn đối với những vấn đề sâu xa hơn trong thể chế chính trị và kinh tế Mỹ?

 

Megan Romer: Đây là một câu hỏi rất hay. Tôi cho rằng bao gồm cả hai yếu tố.

Bản thân tôi cũng là một người mẹ và có một đứa con đang ở độ tuổi thiếu niên. Mỗi khi nghĩ đến tương lai của con mình, tôi lại nhận ra rằng, có lẽ con tôi sẽ phải đối mặt với nhiều khó khăn hơn rất nhiều để có được những điều kiện sống mà thế hệ tôi từng có.

 

Cha mẹ tôi không giàu có. Khi tôi học cấp ba, điều kiện kinh tế của gia đình thực ra khá khó khăn, nhưng ít nhất họ vẫn có thể mua được một căn nhà. Còn ngày nay, đối với rất nhiều người trẻ, điều đó gần như đã trở thành chuyện bất khả thi.

 

Giới trẻ hiện nay không có nhiều tiền, cũng không có lịch sử tín dụng đủ tốt, và nhiều người đang phải gánh những khoản nợ khổng lồ vì chi phí giáo dục đắt đỏ. Đối với họ, việc sở hữu một căn nhà cho riêng mình gần như là điều không tưởng.

 

Vì vậy, thế hệ chúng tôi bây giờ khi nhìn vào con cái mình đều sẽ tự hỏi: Tương lai của chúng sẽ ra sao? Chúng sẽ phải sống tiếp như thế nào? Chúng phải kiếm bao nhiêu tiền thì mới sống được một đời tử tế?

 

Chúng tôi hoàn toàn không bàn đến việc làm thế nào để trở thành tỷ phú. Chúng tôi đang thảo luận về việc: Một người bình thường liệu có thể có một căn nhà an toàn và ổn định, có thể mua nổi một chiếc xe hơi để đi làm, có thể lo đủ ba bữa ăn mỗi ngày, và có thể sở hữu bảo hiểm y tế hay không?

 

Nhiều nơi ở Mỹ không có hệ thống giao thông công cộng hoàn thiện, vì vậy ô tô đối với người dân không phải là món đồ xa xỉ, mà là phương tiện thiết yếu để duy trì cuộc sống. Không có ô tô, bạn thậm chí không thể đi làm.

 

Tôi nghĩ cảm giác bất lực và thất vọng này đã tích tụ trong một thời gian rất dài. Khi tranh cử, Trump từng cam kết giải quyết vấn đề chi phí sinh hoạt, đúng không? Ông ấy nói về giá trứng, giá nhà ở, hứa chấm dứt các cuộc chiến tranh ở nước ngoài, giữ tiền lại trong nước để cải thiện đời sống người Mỹ.

 

Rất nhiều người đã tin vào những lời hứa đó, bởi cuộc sống của họ thực sự rất khó khăn. Có lẽ họ nghĩ: “Được thôi, vậy cứ để người này thử xem sao.” Nhưng kết quả thì thế nào? Trump phát động chiến tranh, giá cả không hề giảm xuống. Cuộc chiến nhằm vào Iran thậm chí còn đẩy giá xăng lên cao, trong khi người Mỹ lại phụ thuộc rất nhiều vào ô tô. Nếu ngay cả đổ đầy một bình xăng cũng trở thành gánh nặng không thể kham nổi, một người sẽ đi làm bằng cách nào? Chẳng lẽ ngày nào cũng phải đi bộ 10 dặm đến chỗ làm, rồi lại đi bộ 10 dặm để về nhà? Trên thực tế, quả thực có những người buộc phải dành hàng giờ mỗi ngày để đi bộ đến nơi làm việc và trở về nhà.

 

Mỹ được mệnh danh là một trong những quốc gia giàu có nhất thế giới, vậy mà vẫn có người phải sống trong hoàn cảnh như vậy, tôi thấy điều này thật phi lý. Thế nên, người dân đương nhiên giận dữ với cá nhân Trump, vì ông ấy đã lừa dối họ. Trump đã nói dối về các ưu tiên của mình, và cũng nói dối về cách thức cải thiện đời sống của người dân thường.

 

*

Guancha: Bà vừa đề cập đến những áp lực kinh tế mà người Mỹ đang phải đối mặt. Vậy theo bà, trong Đảng Cộng hòa và Đảng Dân chủ, có đảng nào thực sự đưa ra được một giải pháp đủ sức thuyết phục không?

 

Megan Romer: Tôi cho rằng không. Trên thực tế, những câu trả lời mà họ đưa ra cho các vấn đề này rất giống nhau, chỉ khác ở những biện pháp mà họ sẵn sàng áp dụng và mức độ can thiệp của nhà nước. Đảng Cộng hòa đặc biệt tin tưởng vào nền kinh tế thị trường tự do truyền thống. Họ cho rằng càng ít quy định quản lý thì thị trường càng vận hành tốt hơn. Nhưng chúng ta đều biết điều này chỉ khiến người giàu ngày càng giàu hơn, chứ chẳng giúp ích gì cho người bình thường.

 

Chủ nghĩa tư bản cần phải không ngừng tăng trưởng, đó chính là logic vận hành của nó. Các cổ đông doanh nghiệp cần kiếm được nhiều tiền hơn, mà những khoản lợi nhuận ấy dù sao cũng phải đến từ một nguồn nào đó. Ở một mức độ rất lớn, nguồn đó chính là tiền lương và phúc lợi của người lao động. Kết quả là doanh nghiệp không ngừng mở rộng, lợi nhuận liên tục gia tăng, nhưng thu nhập của người lao động thì không tăng, thậm chí phúc lợi còn có thể bị cắt giảm. Trong khi đó, giá bảo hiểm y tế, thực phẩm và các nhu yếu phẩm khác vẫn tiếp tục leo thang. Có những thời điểm, một tá trứng có giá tới 8 USD – một khoản chi tiêu không nhỏ đối với các gia đình bình thường ở Mỹ.

 

Còn cách làm của Đảng Dân chủ thì lại nói: Được thôi, chúng ta sẽ tăng thêm một chút quy định quản lý ở lĩnh vực này, rồi lại bổ sung thêm một chút quy định ở lĩnh vực khác. Thế nhưng những biện pháp quản lý này thường còn xa mới đủ để thực sự giải quyết vấn đề, bởi suy cho cùng, họ vẫn là những người theo chủ nghĩa tư bản. Họ vẫn tin tưởng vào thị trường tự do, chỉ có điều muốn tiến hành một vài điều chỉnh nhỏ đối với hệ thống này, để nó bớt khắc nghiệt hơn trên bề mặt mà thôi.

 

Chủ trương của chúng tôi khác. Chúng tôi tin tưởng vào một hệ thống kinh tế do người lao động nắm quyền kiểm soát. Chúng tôi cho rằng đối với những ngành sản xuất và cung ứng các nhu yếu phẩm cơ bản, người lao động và công chúng cần có quyền kiểm soát. Chẳng hạn như các cơ sở phát điện, hệ thống phân phối thực phẩm, dịch vụ chăm sóc sức khỏe,… – đây đều là những lĩnh vực thiết yếu đối với sự sinh tồn của con người.

 

Chúng tôi ủng hộ chế độ sở hữu công đối với những lĩnh vực then chốt này, bởi chúng liên quan trực tiếp đến sự sống còn của người dân. Nhưng Đảng Dân chủ không tin vào mô hình đó. Điều họ tin tưởng vẫn là một nền kinh tế thị trường tự do được đặt dưới sự quản lý và điều tiết chặt chẽ hơn.

 

 

“Đã có lúc tôi cảm thấy, ở Mỹ mà tự nhận là người theo chủ nghĩa xã hội thì quả là nực cười”

 

Guancha: Tiếp theo, tôi muốn trao đổi về bản thân DSA. Đối với chúng tôi, những người ở phía bên kia địa cầu, việc theo dõi sự phát triển của phong trào xã hội chủ nghĩa Mỹ là một điều rất thú vị. Điều đầu tiên tôi tò mò là: Tại sao cá nhân bà lại lựa chọn con đường này? Ban đầu, bà đã tiếp xúc với DSA như thế nào?

 

Megan Romer: Đó là một câu chuyện rất dài.

 

Tôi lớn lên trong một gia đình vô cùng nghèo khó. Khi tôi còn nhỏ, mẹ tôi làm công việc điều dưỡng, chủ yếu phụ trách chăm sóc người bệnh, giúp họ vệ sinh cơ thể, xoay trở người và thực hiện một số công việc chăm sóc cơ bản ngay tại giường bệnh. Cha tôi là nhân viên cấp cứu, làm việc trên xe cứu thương.

 

Gia đình tôi hầu như chẳng có tiền, chúng tôi sống trong một căn nhà di động. Cả đại gia đình tôi về cơ bản đều là công nhân cổ xanh, phần lớn các cô chú, bác đều làm việc trong nhà máy. Những công việc đó không có thu nhập cao, nhưng các nhà máy thời ấy vẫn có công đoàn. Khi đó, ở Mỹ vẫn còn rất nhiều nhà máy, và không ít nhà máy có tổ chức công đoàn. Điều này có nghĩa là nhiều công nhân thuộc thế hệ cha mẹ tôi có thể nhận được lương hưu sau khi nghỉ việc. Đáng tiếc là thế hệ trẻ ngày nay thường không còn được hưởng sự bảo đảm như vậy.

 

Vì gia đình không có tiền nên tôi không đủ khả năng trang trải chi phí học đại học. Sau đó, tôi bước chân vào ngành công nghiệp âm nhạc, chủ yếu phụ trách quản lý và tổ chức các lễ hội âm nhạc. Thực ra, đây là một công việc rất thú vị. Nói ra thì cũng khá kỳ lạ, công việc này có nhiều điểm tương đồng với những gì tôi đang làm hiện nay, bởi cả hai đều đòi hỏi phải điều phối rất nhiều người và xử lý nhiều công việc diễn ra đồng thời.

 

Năm 2010, con trai tôi chào đời. Sau đó, tôi bắt đầu dần rời khỏi ngành công nghiệp âm nhạc, bởi thời gian làm việc của công việc đó thực sự quá thất thường. Rất khó để tôi vừa chăm sóc con, vừa tiếp tục làm công việc trước đây. Thế rồi, tôi bắt đầu chuyển sang viết lách tự do và làm việc tại nhà. Điều này cũng giúp tôi tiết kiệm được một khoản tiền đáng kể, bởi nếu gửi con vào nhà trẻ thì chi phí giữ trẻ sẽ là một gánh nặng rất lớn đối với tôi.

Rồi đến năm 2016, Hillary Clinton thất bại trong cuộc bầu cử tổng thống. Khi ấy, tôi vô cùng kinh ngạc và hoang mang. Tôi không hiểu tại sao bà ấy lại thất bại, hay tại sao lại có nhiều người không muốn bỏ phiếu cho bà ấy đến vậy.

 

Trước đó, tôi chỉ là một người quan tâm đến chính trị khá bình thường, về cơ bản ủng hộ những quan điểm thiên tả trong nội bộ Đảng Dân chủ. Tôi từng bỏ phiếu ủng hộ Obama, thậm chí còn tham gia vận động qua điện thoại cho chiến dịch tranh cử của ông. Đó cũng là lần đầu tiên tôi thực sự tham gia hoạt động chính trị.

 

Sau khi Hillary thất bại, tôi bắt đầu suy nghĩ xem chúng tôi rốt cuộc có thể làm được những gì. Rõ ràng, Đảng Dân chủ đang có vấn đề, vậy liệu chúng tôi có thể gia nhập đảng này và thử thay đổi nó từ bên trong hay không? Nhưng sau đó, tôi nhận ra rằng các đảng phái chính trị ở Mỹ thực ra không giống với hình dung thông thường về một chính đảng. Rất khó để thực sự gia nhập những đảng này theo một cách có ý nghĩa. Chúng giống những nhãn hiệu chính trị và kênh phân phối phiếu bầu được định hình bởi hệ thống bầu cử ở từng bang hơn.

 

Tôi đã thử tham gia một số tổ chức hoạt động chính trị, nhưng hết lần này đến lần khác đều cảm thấy thất vọng và chán nản. Cho đến sau này, một người bạn trong giới âm nhạc mời tôi đến dự một buổi họp của DSA. Tôi bảo: “Được rồi, tôi có thể đến xem sao, nhưng tôi nói trước nhé, tôi thấy ở Mỹ mà tự nhận là người theo chủ nghĩa xã hội thì quả là nực cười, ai cũng sẽ ghét các người thôi.” Dù vậy, cuối cùng tôi vẫn đi.

 

Điều khiến tôi bất ngờ và thích thú là những người đó dường như thực sự đang bắt tay vào làm việc. Họ nghiêm túc suy nghĩ về cách tổ chức quần chúng, cách tiếp cận người dân thường, và cách triển khai các phong trào chính trị mà mọi người thực sự quan tâm.

Điều đó khiến tôi vô cùng hứng thú. Vì vậy, lúc ấy tôi nói rằng mình có thể ở lại, nhưng còn đùa rằng tôi sẽ không gọi những người khác là “đồng chí” đâu.

 

Sau này, tôi tham gia công tác tổ chức của DSA trong nhiều năm, rồi mới dần hiểu được một số khái niệm cơ bản của chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa Marx. Mỗi lần họp, chi bộ DSA ở địa phương chúng tôi đều bố trí một phần ngắn dành cho giáo dục chính trị. Có lần, một đồng chí đã trình bày về giai cấp công nhân. Anh ấy đặt ra một câu hỏi hết sức căn bản: Giai cấp công nhân là gì? Những người như thế nào thì được coi là công nhân?

 

Ở Mỹ, cách hiểu của chúng tôi về giai cấp công nhân thường rất phiến diện và mang đậm quan niệm tự do chủ nghĩa. Khi nhắc đến giai cấp công nhân, hình ảnh hiện lên trong đầu chúng tôi có thể là những người đội mũ bảo hộ, lái xe tải, cầm xẻng làm việc, hoặc vận hành máy xúc, làm công việc xây dựng.

 

Nhưng rồi đồng chí ấy giải thích rằng, yếu tố then chốt để xác định một người thuộc giai cấp nào không phải là nghề nghiệp cụ thể mà người đó đang làm, mà là quan hệ quyền lực, là mối quan hệ giữa người đó với tư liệu sản xuất.

 

Ngay khoảnh khắc ấy, tôi đột nhiên hiểu ra. Cảm giác giống như có một ngọn đèn đột nhiên bừng sáng trong đầu. Tôi nghĩ: À, hóa ra là như vậy! Đây chính là lý do những khái niệm này lại quan trọng đến thế, cũng là lý do mọi người vẫn luôn bàn luận về những vấn đề này. Trong những năm tiếp theo, tôi liên tục trải qua những khoảnh khắc như vậy, từng bước lĩnh hội những tư tưởng này và cuối cùng trở thành một nhà xã hội chủ nghĩa đầy tự hào. Tôi còn thành công trong việc đưa không ít người khác cùng tham gia phong trào, rồi dần dần đảm nhận công tác lãnh đạo ở cấp toàn quốc, cho đến tận ngày nay.

 

Vì vậy, không phải ngay lần đầu tiên tham dự cuộc họp của DSA, tôi đã lập tức bị chủ nghĩa xã hội thu hút. Tôi đã mất một thời gian rất dài mới đi đến được ngày hôm nay. Tôi cũng thực sự tin rằng những người khác đều có thể từng bước hiểu được những tư tưởng này. Có người cần nhiều thời gian hơn, cần được thuyết phục nhiều hơn, nhưng điều đó hoàn toàn không phải vấn đề.

 

*

Guancha: Chúng ta đều biết rằng xã hội Mỹ từ lâu đã tồn tại ý thức hệ chống cộng rất mạnh mẽ. Nhưng hiện nay, dường như ngày càng có nhiều người trẻ bắt đầu bị thu hút bởi chủ nghĩa xã hội. Theo bà, người Mỹ ngày nay có dễ tiếp nhận chủ nghĩa xã hội hơn so với trước đây không?

 

Megan Romer: Trong một thời gian dài, chính phủ và các doanh nghiệp Mỹ đã đầu tư rất nhiều nguồn lực vào việc liên tục tuyên truyền những quan điểm chống lại chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.

 

Điều này đặc biệt rõ rệt trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Mỹ đã nhắm vào Liên Xô, đồng thời cả Trung Quốc, Việt Nam và các quốc gia khác, để xây dựng một hình ảnh vô cùng đáng sợ về chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, nói với người dân rằng một khi chủ nghĩa cộng sản xuất hiện, nó sẽ tước đoạt toàn bộ doanh nghiệp và tài sản của mọi người.

 

“Nỗi sợ Cộng sản” (Red Scare) thực sự có ảnh hưởng rất lớn ở Mỹ. Nó không chỉ khiến người ta sợ các nhà xã hội chủ nghĩa, mà còn khiến họ sợ chính việc bản thân trở thành một người theo chủ nghĩa xã hội. Chẳng hạn, Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) từng tham gia trấn áp các tổ chức chính trị cấp tiến như Đảng Báo đen (Black Panther Party). Thậm chí, một số thành viên của Đảng Báo đen đã bị sát hại trong các chiến dịch thực thi pháp luật có liên quan. Điều đó có nghĩa là trong một số giai đoạn lịch sử, việc trở thành một người theo chủ nghĩa xã hội thực sự có thể đi kèm với những nguy hiểm hiện hữu.

 

Tuy nhiên, thời thế đã thay đổi. Nhiều năm đã trôi qua kể từ khi Liên Xô tan rã. Reagan có lẽ là một trong những tổng thống kiên quyết chống cộng nhất trong lịch sử nước Mỹ, nhưng theo tôi, rất nhiều vấn đề nghiêm trọng mà chúng ta đang chứng kiến ngày nay, như tình trạng nghèo đói trầm trọng, cơ sở hạ tầng xuống cấp và chất lượng cuộc sống suy giảm, lại chính là những hệ quả gắn liền với các chính sách kinh tế được triển khai dưới thời Reagan.

“Họ liên tục nói với chúng ta rằng chủ nghĩa tư bản mới là hệ thống tốt nhất, nhưng chúng ta đã đi theo con đường này suốt bao nhiêu năm qua rồi, tại sao cuộc sống vẫn thành ra thế này?” Ngày càng có nhiều người Mỹ bắt đầu hình thành suy nghĩ phản tỉnh như vậy. Có lẽ những điều trước đây người ta nói với chúng ta không hoàn toàn đúng. Có lẽ những vấn đề thực sự không phải đều do chủ nghĩa xã hội gây ra như cách họ vẫn nói. Ngoài ra, việc một số nhà xã hội chủ nghĩa dân chủ đắc cử vào các chức vụ công cũng góp phần thay đổi cách nhìn của công chúng Mỹ. Người dân thấy rằng những người này chẳng phải là những nhân vật chính trị điên rồ chút nào. Họ không làm những điều khủng khiếp như các chiến dịch tuyên truyền chống cộng trước đây từng mô tả.

 

Những gì họ làm là thúc đẩy các chính sách có thể giúp đỡ giai cấp công nhân. Điều này khiến người dân bình thường dần nhận ra: Ồ! Hóa ra những người xã hội chủ nghĩa dân chủ cũng chỉ là những người như thế này, và các chính sách họ đưa ra thực ra cũng khá bình thường.

 

Tất nhiên, để thay đổi những quan niệm đã ăn sâu bén rễ thì cần sự thuyết phục liên tục.

Ngay tuần trước, tôi có xem một cuộc thăm dò dư luận, trong đó khoảng 50% người Mỹ cho biết họ sẵn sàng bỏ phiếu cho một ứng cử viên theo chủ nghĩa xã hội dân chủ. Đây là một sự thay đổi vô cùng lớn. Thành thật mà nói, nếu trước đây có ai nói với tôi rằng sẽ xuất hiện kết quả như vậy, có lẽ tôi cũng không thể tin nổi.

 

Tôi cho rằng Bernie Sanders đã đóng một vai trò rất quan trọng trong tiến trình này. Ông ấy từ lâu đã rất cởi mở và tự hào về việc mình là một nhà xã hội chủ nghĩa dân chủ. Khi tranh cử tổng thống, ông ấy liên tục nói với mọi người: Tôi là một người theo chủ nghĩa xã hội dân chủ, và tôi muốn các bạn được hưởng bảo hiểm y tế.

 

Mọi người nghe xong sẽ nghĩ: Bảo hiểm y tế? Nghe tuyệt đấy chứ, vì bản thân tôi đang không có bảo hiểm y tế.

 

Khi thực sự tiếp xúc với các chủ trương chính sách của ông ấy, họ sẽ phát hiện ra những đề xuất ấy thực ra không hề điên rồ, trái lại còn rất hợp lẽ thường. Giúp người dân có được bảo hiểm y tế, đó chẳng phải là một điều rất hợp lý sao? Áp dụng các biện pháp ứng phó với khủng hoảng khí hậu, chẳng phải rất hợp lý sao? Chấm dứt các cuộc chiến tranh vô tận, lẽ nào lại không hợp lý?

 

Vì vậy, tôi cho rằng chính chủ nghĩa tư bản cũng đang tạo ra những điều kiện để phong trào xã hội chủ nghĩa trỗi dậy trở lại.

 

Tôi vốn định nói rằng chủ nghĩa tư bản đang tự đào huyệt chôn mình, nhưng tôi không muốn nói như vậy, bởi chủ nghĩa tư bản luôn có thể tái sinh hết lần này đến lần khác. Tuy nhiên, nó quả thực đang tạo ra một môi trường lịch sử cho phép chúng tôi có cơ hội quay trở lại vũ đài chính trị nước Mỹ.

 

*

Guancha: Với tư cách là đồng Chủ tịch Toàn quốc của DSA, bà nhìn nhận những thành quả mà phong trào này đã đạt được cho đến nay như thế nào? Theo bà, thách thức lớn nhất mà DSA hiện đang phải đối mặt là gì?

 

Megan Romer: Chúng tôi vẫn cần tiếp tục đấu tranh chống lại rất nhiều hoạt động tuyên truyền chống cộng còn sót lại từ thời Chiến tranh Lạnh.

 

Cho đến tận ngày nay, chúng tôi vẫn phải giải thích với công chúng rằng chúng tôi không phải những kẻ nguy hiểm, cũng không căm ghét nước Mỹ. Chúng tôi không mong muốn nhìn thấy mọi thứ đều bị phá hủy.

 

Điều chúng tôi muốn xây dựng là một hệ thống xã hội vững mạnh, lành mạnh, trong đó người dân bình thường có cơ hội được sống tốt hơn. Chúng tôi phải thuyết phục mọi người tin vào điều đó, đồng thời giúp họ tin rằng bản thân mình có khả năng tham gia xây dựng một hệ thống như vậy.

 

Một nhiệm vụ quan trọng khác là giúp người dân Mỹ bình thường nhận thức được rằng chính họ cũng là một bộ phận của đời sống chính trị.

 

Người Mỹ từ lâu đã bị nhồi nhét một quan niệm rằng chính phủ là một thứ gì đó tách biệt với họ. Đồng thời, chúng tôi lại liên tục được nghe rằng Mỹ là quốc gia dân chủ vĩ đại nhất thế giới. Nhưng rốt cuộc, dân chủ có nghĩa là gì? Dân chủ có nghĩa là nhân dân có quyền quyết định đất nước và xã hội sẽ vận hành như thế nào. Nếu người dân không thể tham gia vào quá trình ra quyết định, vậy sao có thể gọi đó là một nền dân chủ thực sự?

 

Chúng tôi muốn nói với người dân bình thường rằng các bạn cũng có thể tham gia chính trị, các bạn chẳng hề thua kém những chính trị gia kia. Tôi có thể đảm bảo với các bạn rằng, chẳng có thượng nghị sĩ nào sở hữu năng lực đặc biệt thần kỳ, kể cả Bernie Sanders cũng vậy. Chỉ cần được đào tạo nhất định, có được những kỹ năng, nguồn lực và sự hỗ trợ cần thiết, người bình thường cũng hoàn toàn có thể đảm đương công việc đó.

 

Tất nhiên, bạn hoàn toàn không nhất thiết phải trở thành một thượng nghị sĩ. Bạn cũng có thể chỉ là một người bình thường đang làm công tác tổ chức ngay trong cộng đồng của mình, điều đó cũng quan trọng không kém. Vấn đề nằm ở chỗ, rất nhiều người Mỹ đã quen với việc nghĩ rằng chính trị không phải là thứ mà bản thân có thể tham gia.

 

Điều này khiến tôi nhớ đến một trải nghiệm trước đây khi còn làm việc trong ngành âm nhạc. Khi ấy, tôi chủ yếu tiếp xúc với âm nhạc dân gian và âm nhạc truyền thống từ khắp nơi trên thế giới. Điều thú vị là nhiều nhạc sĩ truyền thống đồng thời cũng là nông dân, tài xế xe tải hoặc y tá. Ban ngày họ làm công việc riêng, đến tối mới đi biểu diễn âm nhạc. Bởi âm nhạc dân gian vốn dĩ là âm nhạc của những người bình thường. Khi ấy, chúng tôi thường đùa với nhau rằng: Âm nhạc quá đỗi quan trọng, không thể chỉ giao trọn cho những nhạc sĩ chuyên nghiệp.

 

Tôi thấy chính trị cũng vậy. Chính trị quá đỗi quan trọng, không thể chỉ giao trọn cho các chính khách chuyên nghiệp. Hơn nữa, những chính khách chuyên nghiệp đó làm việc chưa chắc đã tốt đến thế. Những người bình thường như chúng ta hoàn toàn có thể tham gia chính trị, và cũng nên tham gia chính trị. Khiến mọi người nhận ra sức mạnh mà bản thân sở hữu là một công việc cực kỳ quan trọng của chúng tôi.

 

 

“Chúng tôi đang tiến về hướng độc lập, nhưng hệ thống lưỡng đảng không muốn lực lượng thứ ba xuất hiện”

 

Guancha: Trong kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ lần này, nhiều ứng cử viên được DSA hỗ trợ đã tạo ra đột phá, đặc biệt là ở những nơi như New York, Colorado và Michigan. Bà quan tâm nhất đến những cuộc bầu cử nào? Bà cho rằng việc các ứng cử viên xã hội chủ nghĩa dân chủ này tiến vào Quốc hội có ý nghĩa như thế nào đối với nền chính trị Mỹ?

 

Megan Romer: Trước cuộc bầu cử lần này, chúng tôi có hai thành viên vô cùng quan trọng tại Hạ viện. Một người là Alexandria Ocasio-Cortez, thường được mọi người biết đến với cái tên AOC – một nhân vật rất nổi tiếng trên trường quốc tế; người còn lại là Rashida Tlaib – nữ nghị sĩ gốc Palestine duy nhất tại Quốc hội Mỹ.

 

Họ là hai chính trị gia rất có sức ảnh hưởng, nhưng dù sao cũng chỉ có hai người, trong khi Hạ viện Mỹ có tổng cộng 435 ghế. Ngay cả khi chúng tôi có thể nâng con số này lên bảy hay tám người thì so với toàn bộ Hạ viện, đó vẫn chỉ là một thiểu số rất nhỏ.

 

Ngay cả khi những người theo chủ nghĩa xã hội dân chủ này đều tham gia tranh cử với tư cách ứng cử viên của Đảng Dân chủ, họ vẫn chỉ chiếm một bộ phận rất nhỏ trong Quốc hội và không thể lập tức thực hiện được tất cả các mục tiêu chính sách.

 

Nhưng tôi tin rằng họ có thể chứng minh với công chúng rằng những người theo chủ nghĩa xã hội dân chủ thực sự sẵn sàng đấu tranh vì giai cấp công nhân. Họ sẽ đấu tranh vì những điều người dân bình thường cần, phản đối việc các tập đoàn lớn chi phối chính trị và phản đối chi tiêu quân sự quá mức.

 

Nếu chúng tôi có thể tiếp tục duy trì đà phát triển này, trong cuộc bầu cử tiếp theo lại có thêm nhiều thành viên được bầu vào Quốc hội, thì đến một ngày nào đó, chúng tôi có thể thực sự phát triển thành một lực lượng đủ sức tham gia giữ vai trò chủ đạo trong công tác quản trị. Đây là một triển vọng rất đáng phấn khởi.

 

Ngoài ra, năm 2028 sẽ diễn ra cuộc bầu cử tổng thống. Hiện nay đã có khá nhiều cuộc thảo luận về việc liệu các nhà xã hội chủ nghĩa dân chủ có nên tham gia tranh cử tổng thống hay không. Chúng tôi vẫn cần xem mọi người cuối cùng muốn lựa chọn phương án nào. Tổng thống Mỹ có lẽ là một trong những công việc tồi tệ nhất thế giới: Chức vụ này nắm giữ quyền lực vô cùng lớn, nhưng đồng thời cũng là một công việc hết sức khủng khiếp. Vì vậy, thuyết phục một người ra tranh cử tổng thống tự nó đã là một chuyện khó khăn.

 

Tuy nhiên, tôi cho rằng chúng ta hoàn toàn có thể sẽ chứng kiến một ứng cử viên theo chủ nghĩa xã hội dân chủ tham gia cuộc đua tổng thống năm 2028. Có thể người đó sẽ giành chiến thắng, và dĩ nhiên, đó sẽ là điều vô cùng phấn khởi. Cũng có thể người đó không thắng, nhưng ngay cả như vậy, bản thân việc tham gia tranh cử tổng thống vẫn có thể phát huy vai trò quan trọng.

 

Việc Sanders hai lần tham gia vòng bầu cử sơ bộ tổng thống của Đảng Dân chủ vào năm 2016 và 2020 đã giúp rất nhiều người vốn chưa từng biết đến chủ nghĩa xã hội dân chủ lần đầu tiên tiếp xúc với những tư tưởng này. Sự phục hưng của phong trào xã hội chủ nghĩa Mỹ trong những năm gần đây, ở một mức độ rất lớn, có được là nhờ các chiến dịch tranh cử của ông ấy.

 

Vì vậy, nếu trong tương lai lại có một nhà xã hội chủ nghĩa dân chủ tham gia tranh cử tổng thống, chúng tôi cũng hy vọng có thể thu hút thêm nhiều người gia nhập phong trào, giúp họ hiểu rằng những chủ trương chính trị này thực ra rất hợp lý và phù hợp với lẽ thường.

 

*

Guancha: Mặc dù lực lượng của DSA tại Quốc hội hiện vẫn còn tương đối nhỏ, nhưng các bạn có một mục tiêu chính trị dài hạn hơn không? Chẳng hạn như một ngày nào đó trong tương lai sẽ thực sự thành lập một chính đảng độc lập, tách biệt khỏi cả Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa?

 

Megan Romer: Có. Tôi cho rằng chúng tôi đang tiến tới mục tiêu độc lập về mặt chính đảng.

 

Tuy nhiên, hệ thống chính đảng của Mỹ có những đặc điểm pháp lý rất đặc thù, hơn nữa, quy định ở mỗi bang lại khác nhau. Trên thực tế, hai đảng lớn hiện nay đã thiết lập cả một hệ thống thể chế khiến những người khác rất khó thành lập chính đảng mới, lại càng khó hơn trong việc giành được đủ số phiếu thông qua một chính đảng mới. Vì vậy, độc lập về mặt chính đảng là một mục tiêu mà chúng tôi cần nỗ lực trong thời gian dài.

 

Một phần lớn công việc hiện tại của chúng tôi là liên tục mở rộng nền tảng xã hội của mình. Đồng thời, chúng tôi cũng đang xây dựng cấu trúc tổ chức độc lập, đảm bảo bản thân không cần phải phụ thuộc vào các nhà tài trợ chính trị và nguồn vốn truyền thống đó.

 

Do đó, mối quan hệ giữa chúng tôi và Đảng Dân chủ hiện khá phức tạp. Một mặt, chúng tôi là một tổ chức độc lập với Đảng Dân chủ; mặt khác, trong nhiều cuộc bầu cử và liên minh cầm quyền, chúng tôi vẫn tạm thời cần hợp tác với Đảng Dân chủ. Tất nhiên, Đảng Dân chủ chẳng mấy ưa chúng tôi. Nhưng họ cũng không thể loại chúng tôi ra, bởi chúng tôi hoàn toàn đang tham gia hoạt động chính trị theo đúng những quy tắc do họ đặt ra.

 

*

Guancha: Theo bà, đối với các cử tri Mỹ bình thường, liệu phần lớn họ có thể phân biệt rõ DSA với Đảng Dân chủ hay không? Họ có biết rốt cuộc hai bên khác nhau ở điểm nào không?

 

Megan Romer: Đây là một câu hỏi rất thú vị. Tôi cho rằng những người trong nội bộ Đảng Dân chủ biết rõ sự khác biệt nằm ở đâu, những người theo chủ nghĩa xã hội dân chủ đương nhiên cũng biết. Chúng tôi đều hiểu rất rõ ai là ai.

 

Nhưng Đảng Cộng hòa luôn tìm cách đánh đồng chúng tôi với nhau. Họ gọi tất cả mọi người là “người theo chủ nghĩa xã hội”. Chuyện này gần như chưa bao giờ chấm dứt trong suốt cuộc đời tôi. Họ từng gọi Bill Clinton là “người theo chủ nghĩa xã hội”, cũng từng gọi Hillary Clinton là “người theo chủ nghĩa xã hội”. Nhưng rõ ràng những người này hoàn toàn không phải là các nhà xã hội chủ nghĩa. Trong ngôn ngữ chính trị của Đảng Cộng hòa, từ “người theo chủ nghĩa xã hội” gần như đã biến thành một nhãn dán. Chỉ cần ai đó ủng hộ dù chỉ một chính sách nhỏ có lợi cho người lao động thay vì doanh nghiệp, người đó sẽ bị gọi là “người theo chủ nghĩa xã hội”.

 

Tuy nhiên, tôi cho rằng cách làm này hiện đang quay trở lại gây tổn hại cho chính họ. Bởi họ đã sử dụng từ ngữ đó quá rộng rãi, đến mức mọi người bắt đầu không còn sợ nó như trước nữa. Nếu một người chỉ muốn được hưởng bảo hiểm y tế, có nhà ở bảo đảm hoặc được trả lương cao hơn mà cũng bị gọi là “người theo chủ nghĩa xã hội”, thì ngày càng nhiều người có thể sẽ nghĩ: Được thôi, nếu đó chính là “chủ nghĩa xã hội”, vậy xem ra nó cũng chẳng có gì đáng sợ.

 

Tôi nghĩ sẽ ngày càng có nhiều người Mỹ bình thường bắt đầu phân biệt được sự khác nhau giữa Đảng Dân chủ và những người theo chủ nghĩa xã hội dân chủ. Nhưng bản thân chúng tôi cũng phải tiếp tục nỗ lực để mọi người thực sự hiểu rằng những gì chúng tôi đề xuất là một hệ thống chủ trương chính trị rất cụ thể, và những chủ trương ấy có thể giúp cuộc sống của họ trở nên tốt đẹp, ổn định hơn.

 

*

“Mamdani đã chứng minh các nhà xã hội chủ nghĩa dân chủ có thể cầm quyền, nhưng điều đó không có nghĩa là không tồn tại mâu thuẫn”

 

Guancha: Việc Mamdani giành chiến thắng trong cuộc bầu cử Thị trưởng New York đã thu hút sự chú ý của toàn thế giới đối với chủ nghĩa xã hội dân chủ ở Mỹ. Hiện nay, ông ấy đã điều hành thành phố được vài tháng. Bà đánh giá như thế nào về những gì Mamdani đã làm được cho đến nay? Đối với các chính trị gia theo chủ nghĩa xã hội dân chủ ở Mỹ, thách thức lớn nhất khi chuyển từ tranh cử sang thực sự quản lý một thành phố là gì?

 

Megan Romer: Đây là một câu hỏi rất hay. Là một nhà xã hội chủ nghĩa thực thụ, khi đánh giá Thị trưởng Mamdani – người đồng chí của chúng tôi – đương nhiên tôi vừa có những nhận xét tích cực, vừa có một số ý kiến phê bình.

 

Trước hết, tôi cho rằng ông ấy đã làm được không ít việc đáng ghi nhận. Có một số việc có thể không nhận được quá nhiều sự chú ý từ truyền thông, nhưng tôi thấy đặc biệt có ý nghĩa, bởi vì chúng cho mọi người thấy dân chủ thực sự có thể trông như thế nào.

 

Chẳng hạn, ông ấy đã tổ chức một số cuộc họp công dân, tạo điều kiện để người dân bình thường trực tiếp đến trình bày những vấn đề mà họ gặp phải. Có thể bạn đang gặp rắc rối với chủ nhà, có thể bạn không tìm được căn hộ mới, hoặc cũng có thể bạn đang phải đối mặt với những vấn đề nhà ở khác. Trong hoàn cảnh thông thường, bạn có thể tìm đến ai để trình bày những chuyện này? Bạn có thể than phiền, nhưng liệu có ai thực sự lắng nghe tiếng nói của bạn?

 

Hiện tại, ông ấy đã tạo ra một cơ hội để mọi người có thể ngồi lại với nhau, công khai bày tỏ những khó khăn của mình. Sau đó, mọi người có thể cùng nhau thảo luận: Những vấn đề này nên do ai giải quyết? Chúng ta nên giải quyết như thế nào? Cần làm những gì để giải quyết vấn đề? Tôi nghĩ đây chính là một thực hành dân chủ vô cùng có ý nghĩa.

 

Ngoài ra, tôi cũng đánh giá rất cao những việc ông ấy đang làm trong lĩnh vực chăm sóc trẻ em. Bản thân tôi là một người mẹ, vì vậy vấn đề này có ý nghĩa đặc biệt đối với tôi. Một trong những chủ đề mà tôi và những người bạn cũng là các bà mẹ thường xuyên trò chuyện với nhau chính là dịch vụ trông trẻ đắt đỏ đến mức nào.

 

Tuy nhiên, tôi cũng có một số ý kiến phê bình. Chẳng hạn, tôi hy vọng ông ấy có thể thay thế Cảnh sát trưởng thành phố New York. Tôi nghĩ nhiều người trong chúng tôi cũng có cùng suy nghĩ đó. DSA đã phát biểu các tuyên bố liên quan, yêu cầu Mamdani hành động về vấn đề này, nhưng cho đến nay ông ấy vẫn chưa làm. Điều này phản ánh chính xác một mâu thuẫn thực tế mà những người xã hội chủ nghĩa dân chủ phải đối mặt sau khi tiến vào chính phủ.

 

Khi một chính trị gia đảm nhiệm chức vụ trong cơ quan lập pháp, chẳng hạn như hạ nghị sĩ, người đó chỉ là một thành viên trong toàn bộ cơ quan này. Bạn có thể phát biểu, bỏ phiếu chống, cũng có thể đưa ra những dự luật mà bản thân biết rõ là sẽ không được thông qua, nhằm buộc các nghị sĩ khác phải công khai thể hiện lập trường. Nói cách khác, các chính trị gia theo chủ nghĩa xã hội dân chủ trong cơ quan lập pháp có thể phát huy vai trò vận động chính trị và đấu tranh nhiều hơn.

 

Nhưng nếu bạn trở thành thị trưởng, thống đốc bang hoặc tổng thống, tình hình sẽ hoàn toàn khác. Bạn phải thực sự điều hành chính quyền. Với tư cách thị trưởng, bạn phải chịu trách nhiệm về việc thu gom rác thải, cảnh sát, lực lượng cứu hỏa, trường học và tất cả các dịch vụ công cơ bản cần thiết để duy trì hoạt động của một thành phố. Điều này sẽ làm nảy sinh một số mâu thuẫn. Chẳng hạn, chúng tôi chủ trương xóa bỏ hệ thống cảnh sát và giam giữ hiện hành, nhưng giờ đây bạn lại trở thành người đứng đầu cơ quan cảnh sát.

 

Vậy điều đó rốt cuộc có nghĩa là gì? Bạn nên làm gì? Làm thế nào để xử lý mâu thuẫn này? Đây chính là một nhiệm vụ quan trọng mà chúng tôi đang phải đối mặt. Tôi cho rằng hiện nay chúng tôi vẫn đang trong giai đoạn học hỏi. Chúng tôi vừa thực hành, vừa học cách quản trị.

 

Nhưng có một điểm tôi cho rằng đã vô cùng rõ ràng: Mamdani không chỉ là một người có tài năng chính trị, mà còn là một nhân vật chính trị có khả năng quản lý thành phố. Trước đây, nhiều người thuộc Đảng Cộng hòa từng nói, một khi ông ấy làm Thị trưởng, New York sẽ rơi vào hỗn loạn, thành phố sẽ xảy ra sự cố, mọi thứ sẽ sụp đổ.

 

Nhưng điều đó hoàn toàn không xảy ra. New York vẫn vận hành tốt, các công việc vẫn tiếp tục được triển khai, những chính sách mới liên tục được ban hành và rất nhiều người dân thành phố cũng hài lòng với những gì Mamdani đang làm. Tỷ lệ ủng hộ dành cho ông ấy khá cao. Ít nhất, điều này đã chứng minh với công chúng một điều: Những người theo chủ nghĩa xã hội dân chủ không chỉ là một nhóm người ôm ấp những ảo tưởng không tưởng kỳ quặc, mà chúng tôi cũng có đủ năng lực để quản lý một thành phố.

 

*

Guancha: Một số người cho rằng, các chính trị gia như Mamdani và AOC, một khi đã đắc cử, sẽ ngày càng trở nên thực dụng, thậm chí thỏa hiệp ở một số vấn đề cơ bản. Bà nhìn nhận như thế nào về những lời chỉ trích này? Các chính trị gia theo chủ nghĩa xã hội dân chủ nên xác định ranh giới giữa sự thỏa hiệp trước thực tế và lý tưởng chính trị ra sao?

 

Megan Romer: Đây là một trong những cuộc tranh luận lớn trong nội bộ chúng tôi. Chúng tôi phải suy nghĩ xem làm thế nào để toàn bộ phong trào chính trị tiếp tục gây sức ép lên những chính trị gia đã đắc cử, đồng thời cũng phải hiểu rằng họ đang chịu áp lực từ các đồng nghiệp trong chính quyền và Quốc hội. Dù sao đi nữa, mỗi ngày họ đều phải làm việc cùng những người đó. Nếu muốn thúc đẩy một số chính sách cụ thể, bạn không thể biến mình thành người mà tất cả đồng nghiệp đều hoàn toàn không thể hợp tác.

 

Vì vậy, chúng tôi cần tìm kiếm sự cân bằng này. Nhưng nói thật, chúng tôi vẫn đang trong quá trình học hỏi. Chúng tôi thường dùng một phép so sánh: Chúng tôi vừa bay vừa chế tạo máy bay. Chúng tôi không ngừng tìm tòi trong thực tiễn, học hỏi xem phương pháp nào có hiệu quả, phương pháp nào không.

 

Còn về những cuộc tranh luận nội bộ, đôi khi chúng thực sự rất gay gắt. Tuy nhiên, tôi cho rằng đây chính là một trong những điều rất tốt đẹp trong truyền thống xã hội chủ nghĩa. Chúng tôi thích tranh luận, thích đưa mọi vấn đề ra để thảo luận và phân tích kỹ lưỡng.

 

Đối với nhiều người Mỹ, điều này có thể khá bất ngờ, bởi cách họ hiểu về dân chủ về cơ bản chỉ là bỏ phiếu. Bạn tham gia một cuộc bầu cử, bỏ một lá phiếu, thế là dân chủ. Đôi khi thậm chí còn không có cả bầu cử sơ bộ, bởi chỉ có duy nhất một ứng cử viên, và bạn chỉ có thể quyết định bỏ phiếu cho người đó hay không.

 

Nhưng trong nội bộ chúng tôi, mọi người thường tranh luận rất gay gắt về những chính sách hết sức cụ thể. Chúng tôi thảo luận cách gây sức ép, cách sử dụng những công cụ chính trị khác nhau, cách tận dụng mọi cơ hội để thúc đẩy mục tiêu. Những cuộc thảo luận như vậy khiến tôi cảm thấy tổ chức của chúng tôi có sức sống rất mạnh mẽ.

 

Tất nhiên, đối với những người chưa tham gia phong trào này, điều đó có thể khiến họ cảm thấy hơi e ngại. Trong văn hóa Mỹ có một truyền thống là mọi người thường có xu hướng tránh tranh cãi công khai. Mặc dù chính sách đối ngoại của Mỹ dường như không phản ánh điều đó, nhưng trong đời sống thường nhật, người Mỹ thực ra thường được dạy rằng không nên bàn luận về chính trị và tôn giáo.

 

Chẳng hạn, trong những buổi giao tiếp xã hội được coi là lịch sự, không nên bàn chuyện tôn giáo hay chính trị trên bàn ăn, bởi điều đó có thể dẫn đến tranh cãi. Nhưng chúng tôi muốn học một cách khác. Chúng tôi muốn có thể bàn luận về chính trị ngay trên bàn ăn gia đình, đồng thời cũng muốn có thể thẳng thắn thảo luận những bất đồng trong nội bộ tổ chức.

 

Chúng tôi cần quen với một kiểu tranh luận chính trị không nhằm công kích cá nhân. Tôi phản đối quan điểm của anh không đồng nghĩa với việc tôi ghét bỏ con người anh. Chỉ là vì chúng ta có bất đồng ở một vấn đề cụ thể, nên chúng ta cần thảo luận. Đây là một năng lực cần phải liên tục học hỏi và rèn luyện.

 

Nếu quan sát những cuộc tranh cãi giữa Đảng Cộng hòa và Đảng Dân chủ, bạn sẽ thấy họ chẳng đem lại cho chúng ta được bao nhiêu tấm gương tốt. Một khi xảy ra tranh cãi, họ cứ như thể muốn xé xác đối phương. Còn chúng tôi cho rằng việc không để tranh luận chính trị biến thành công kích cá nhân là điều vô cùng quan trọng. Chúng tôi vẫn cần tiếp tục rèn luyện điều này.

 

 

“Không thể chỉ dựa vào việc phản đối Trump, chúng tôi phải xây dựng một lực lượng bền vững”

 

*

Guancha: Cũng có ý kiến cho rằng, việc DSA ngày càng được đón nhận hiện nay chỉ là vì nhiều người Mỹ bất mãn với Trump, chứ không có nghĩa là họ thực sự bắt đầu chấp nhận chủ nghĩa xã hội dân chủ. Bà cho rằng nhận định này có công bằng không? Đặc biệt là đối với cử tri trẻ, DSA nên làm thế nào để chuyển sự bất mãn trước mắt thành sự ủng hộ chính trị lâu dài?

 

Megan Romer: Tôi cho rằng sự nhiệt huyết và hứng khởi của mọi người đối với phong trào xã hội chủ nghĩa hiện nay là có thật. Nhưng tôi cũng nhận thức rất rõ rằng thái độ của cử tri Mỹ đôi khi thay đổi rất nhanh chóng.

 

Chúng ta thường chứng kiến một số phong trào chính trị nổi lên, rồi dần dần biến mất. Vì vậy, nhiệm vụ của chúng tôi là xây dựng một lực lượng chính trị thực sự bền vững. Một trong những điều chúng tôi luôn nỗ lực thực hiện là bảo đảm DSA không chỉ đơn thuần là một tổ chức tham gia bầu cử.

 

Chúng tôi không chỉ ủng hộ một vài ứng cử viên vào mỗi kỳ bầu cử, rồi chờ đến kỳ bầu cử tiếp theo mới xuất hiện trở lại. Chúng tôi còn tham gia phong trào lao động, phong trào đấu tranh vì công bằng nhà ở, giúp người thuê nhà thành lập các tổ chức và công đoàn của riêng họ. Hiện nay, nhiều chi bộ địa phương của chúng tôi còn tổ chức các hoạt động phản đối việc xây dựng những trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo quy mô lớn.

 

Những trung tâm dữ liệu này đang được xây dựng tại nhiều thành phố và khu vực nông thôn trên khắp nước Mỹ. Chúng tôi cũng đang thúc đẩy việc đưa các dịch vụ công ích như điện, nước, khí đốt vào sở hữu công cộng. Vì vậy, điều chúng tôi muốn xây dựng là một phong trào xã hội có khả năng đấu tranh xoay quanh những vấn đề cụ thể, đồng thời tập hợp và tổ chức những người tham gia các phong trào ấy.

 

Các tổ chức này phải có khả năng liên tục điều chỉnh hướng hành động theo nhu cầu thực tế. Có thể tuần này, chúng tôi sẽ sát cánh cùng công nhân tại các hàng rào đình công. Sang tuần sau, có thể chúng tôi lại tham dự một cuộc họp công khai của hội đồng thành phố để bày tỏ ý kiến về một chính sách nào đó. Một thời gian sau nữa, chúng tôi có thể lại tham gia phong trào đấu tranh vì bảo đảm nhà ở hoặc cải cách chế độ sở hữu công cộng đối với các dịch vụ công ích.

 

Chúng tôi phải có khả năng chuyển đổi linh hoạt giữa các cuộc đấu tranh khác nhau, đồng thời vẫn duy trì được năng lực tổ chức của mình. Vì vậy, chúng tôi vừa cần có sức mạnh rất lớn, vừa cần hết sức linh hoạt. Tôi thấy điều này có phần giống như cây liễu. Nó phải có bộ rễ vững chắc, nhưng cũng có thể uốn mình theo những thay đổi của môi trường mà không dễ dàng bị gãy đổ.

 

Tất nhiên, chúng tôi vẫn đang tìm tòi cách thực sự xây dựng được một tổ chức như vậy. Như tôi đã nói, chúng tôi vừa bay vừa chế tạo máy bay. Chúng tôi không biết câu trả lời cho mọi vấn đề, nhưng điều đó không sao cả.

 

Bởi chúng tôi cũng không phải đang phát minh lại mọi thứ từ con số không. Những người xã hội chủ nghĩa và người lao động ở khắp nơi trên thế giới từng xây dựng các tổ chức chính trị, chính đảng và phong trào xã hội của riêng họ. Chúng tôi có thể học hỏi kinh nghiệm của họ, rút ra bài học từ những gì họ đã trải qua, rồi vận dụng những kinh nghiệm ấy vào hoàn cảnh thực tế của nước Mỹ. Mỹ có thể không phải là nơi dễ dàng nhất để triển khai phong trào xã hội chủ nghĩa. Nhưng chúng tôi đang nỗ lực thử sức.

 

*

Guancha: Câu hỏi cuối cùng, chúng ta hãy hướng tầm mắt đến năm 2028. Bà cho rằng trong hai năm tới, phong trào xã hội chủ nghĩa Mỹ sẽ phát triển như thế nào? Bà có thực sự tin rằng nó có cơ hội thay đổi tận gốc rễ nền chính trị Mỹ không?

 

Megan Romer: Tôi tin điều đó. Và tôi buộc phải tin. Nếu không tin vào điều này, có lẽ tôi sẽ rất khó tiếp tục công việc hiện tại, bởi đây thực sự là một công việc vô cùng khó khăn.

Tuy nhiên, tôi tin chắc rằng những người hàng xóm của tôi xứng đáng có một cuộc sống tốt đẹp hơn, gia đình tôi xứng đáng có một cuộc sống tốt đẹp hơn, và bản thân tôi cũng xứng đáng có một cuộc sống tốt đẹp hơn. Con tôi xứng đáng có một tương lai tốt đẹp hơn, và những đứa trẻ học cùng trường với con tôi cũng xứng đáng có một tương lai như vậy.

 

Hệ thống mà chúng ta đang sống hiện nay là một hệ thống liên tục phá hủy và liên tục tước đoạt. Nó giúp cho một số rất ít người liên tục tích lũy quyền lực và tiền bạc, trong khi những người bình thường lại phải gánh chịu những cái giá ngày càng nặng nề.

 

Tôi không cho rằng chúng ta buộc phải sống như vậy. Ngay trong lịch sử nước Mỹ cũng tồn tại một truyền thống vô cùng phong phú về tổ chức giai cấp công nhân và hành động tập thể. Ở những nơi khác trên thế giới cũng có rất nhiều phong trào của người lao động có thể tiếp thêm sức mạnh, cảm hứng và kinh nghiệm cho chúng tôi. Tôi cho rằng chúng tôi thực sự có cơ hội thay đổi nền chính trị Mỹ.

 

Tất nhiên, tôi không biết liệu chúng ta có thể chứng kiến sự kết thúc của chủ nghĩa tư bản ở Mỹ trong vòng 5 năm tới hay không. Nhưng tôi tin rằng, ít nhất chúng ta có thể đặt nền móng cho một lực lượng chính trị bền vững. Lực lượng này có khả năng thực sự cải thiện đời sống của giai cấp công nhân – và không phải là cải thiện một chút ít, mà là mang lại những thay đổi có ý nghĩa mang tính bước ngoặt. Điều quan trọng hơn là chúng tôi hy vọng những thay đổi này sẽ trở nên đủ vững chắc để các thế lực tư bản khó có thể dễ dàng đảo ngược chúng.

 

Tất cả chúng ta đều biết chủ nghĩa tư bản là một đối thủ vô cùng mạnh. Nó rất giỏi thích nghi với những hoàn cảnh mới, đồng thời cũng rất giỏi tìm ra những phương thức mới để tự duy trì chính mình. Nhưng tôi vẫn tin rằng, ít nhất chúng tôi có thể thay đổi hướng đi hiện tại của nền chính trị Mỹ.

 

Chúng tôi có thể thay đổi quỹ đạo phát triển trong tương lai của quốc gia này, còn việc thế hệ tiếp theo có thể đi được bao xa trên nền tảng đó thì sẽ phụ thuộc vào chính họ. Tuy nhiên, cùng lúc đó, chúng ta cũng phải nhận thức được rằng thời gian dành cho mình không còn nhiều. Mực nước biển vẫn đang dâng lên, khủng hoảng khí hậu vẫn tiếp tục trầm trọng hơn. Chúng ta không thể chờ đợi vô thời hạn.

 

Vì vậy, đấu tranh cho chủ nghĩa xã hội là một nhiệm vụ hết sức cấp bách. Chúng ta phải chấm dứt chế độ tư bản chủ nghĩa đang không ngừng thiêu đốt thế giới này.

 

-------------------------------------

Nguồn: Megan Romer, DSA全国联合主席梅根·罗默：民主党若不明白“站哪边”的问题，我们民主社会主义者就该站出来, Guancha, 05/11/2026.