Dân Chủ - Nhân Quyền Cho Việt Nam

Trong báo cáo được cập nhật cuối tuần trước, ngân hàng Mỹ Goldman Sachs báo động về nguy cơ « khủng hoảng dầu lửa làm rung chuyển kinh tế toàn cầu ». Việc Iran đóng eo biển Hormuz không chỉ gây khan hiếm năng lượng mà còn là một « một vết dầu loang » đe dọa dây chuyền sản xuất và an ninh lương thực toàn cầu.

VIDEO :

Chiến Tranh Iran : Nguy cơ khủng hoảng trên toàn thế giới

Quả bom nổ chậm

Chiến tranh Iran bước sang tuần lễ thứ sáu. Cho đến sáng 06/04/2026, Teheran vẫn kiểm soát tình hình tại eo biển Hormuz. Mỗi tàu chở hàng hay tàu dầu của quốc tế được phép đi qua cửa biển này đều được truyền thông quốc tế đưa tin như thể là một sự kiện nổi bật trong ngày, cho dù tại Washington tổng thống Donald Trump hôm 30/03/2026 khẳng định là nhờ ông mà Teheran đồng ý mỗi ngày cho phép 20 tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Cơ Quan Năng Lượng Quốc Tế báo động, chiến tranh Trung Đông đang « gây ra một sự xáo trộn lớn nhất trong lịch sử » của ngành dầu hỏa toàn cầu. Khí đốt từ các quốc gia Vùng Vịnh, mà Qatar là nguồn cung cấp lớn nhất, bảo đảm 20 % cho thế giới cũng đã bị kẹt ở « bên kia » cửa biển Hormuz, không đến được tay các khách hàng. Nhiều cơ sở năng lượng của các quốc gia trong Vịnh Ba Tư như Bahrein, Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất … bị trúng drone Iran, nhiều nhà máy phải tạm ngừng hoạt động. Việc sửa chữa phục hồi khả năng sản xuất sẽ phải mất nhiều năm.

Theo ngân hàng Mỹ Goldman Sachs, trong một tháng chiến tranh, số lượng tàu đi qua eo biển Hormuz đã giảm 94 %. Giá của tất cả loại hàng hóa trong chuỗi cung ứng đã tăng, nhưng ngân hàng Mỹ cảnh báo khó khăn đang ở trước mắt, tình hình sẽ nghiêm trọng hơn trong những tháng tới, khi mà dự trữ năng lượng trên thế giới giảm dần, « tình trạng khan hiếm dầu sắp lan rộng theo một trình tự từ đông sang tây trong suốt tháng 4/2026 ». Sự khan hiếm này đã « bắt đầu được cảm nhận tại châu Á », Châu Âu là chặng kế tiếp trước khi lan tới Hoa Kỳ. Giữa tháng 3/2026, chỉ 2 tuần sau khi Washington và đồng minh Israel tấn công Iran và eo biển Hormuz bị phong tỏa, cũng Goldman Sachs đã dự phóng « trong 12 tháng tới, xác xuất Mỹ lâm vào suy thoái tăng thêm 30 % ».

Vết dầu loang

Lý do là các chuỗi cung ứng toàn cầu, vốn đã bị căng thẳng ở Hồng Hải từ cuối 2024 làm suy yếu, nay lại chịu thêm một áp lực mới, vì các phí tổn vận chuyển, bảo hiểm gia tăng. Chiến tranh Trung Đông lần này trực tiếp nhắm vào nhiều ngành, từ hàng không, hóa chất, đến công nghiệp nhựa và nông nghiệp. Trên thị trường chứng khoán, cổ phiếu của các tập đoàn năng lượng hàng đầu thế giới tăng mạnh. Ngược lại các tập đoàn vận tải, hàng không, du lịch lao dốc.

Bên cạnh khủng hoảng năng lượng, còn phải kể đến nguy cơ chuỗi sản xuất của thế giới bị đứt quãng như hồi đại dịch Covid 19. Vào lúc mà hàng ngàn tàu chở hàng bị kẹt ở eo biển Hormuz, nhiều nước, từ Trung Quốc đến Nhật Bản, từ Ý cho đến Thổ Nhĩ Kỳ … bắt đầu lo thiếu nguyên phân bón, thiếu đồng kẽm… Trung Quốc là nguồn sản xuất nhôm lớn nhất thế giới thế nhưng nền công nghiệp xe hơi nước này vẫn phải nhập khẩu nhôm của Bahrain, Qatar hay Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất.

Khủng hoảng « âm thầm »

Bên cạnh dầu mỏ, chiến tranh ở Iran còn đang « âm thầm » làm dấy lên một cuộc khủng hoảng về khoáng sản và những nguyên liệu thiết yếu. Báo tài chính The Wall Street Journal nêu rõ « việc phong tỏa eo biển Hormuz không chỉ đe dọa dầu mỏ mà còn ảnh hưởng đến các nguyên liệu quan trọng như lưu huỳnh và heli, thiết yếu cho công nghiệp, quốc phòng và công nghệ cao. Khí heli không thể thiếu để làm lạnh thiết bị sản xuất chất bán dẫn, đặc biệt liên quan đến trí tuệ nhân tạo. Các quốc gia phụ thuộc nhiều nhất vào loại khí này là Hàn Quốc hay Đài Loan.

Theo tạp chí chuyên về các vấn đề quốc phòng Defense Express, khoảng 41% xuất khẩu lưu huỳnh toàn cầu đi qua eo biển Hormuz. Lưu huỳnh là thành phần không thể thiếu để sản xuất axit sunfuric, dùng trong quá trình tinh chế đồng. Thiếu lưu huỳnh, toàn bộ ngành vi điện tử sẽ lung lay. Cho nên từ đầu chiến tranh Iran đến nay, giá lưu huỳnh đã tăng từ 30 đến 50%.

Tất cả những lý do nói trên giải thích vì sao tổng thống Hoa Kỳ đang nóng ruột đòi Iran mở cửa eo biển Hormuz. Ông Donald Trump gia hạn cho Iran đến 20 giờ, giờ bờ đông nước Mỹ ngày Thứ Ba, 07/04/2026 để mở lại eo biển Hormuz, nếu không sẽ phải chịu « những thiệt hại không thể đảo ngược ». Trước mắt, Teheran vẫn tiếp tục nhắm vào các cơ sở năng lượng của các nước trong khu vực.

-----------------------------

Các nội dung liên quan

Eo biển Hormuz: Viên sỏi trong giầy của Donald Trump

Iran dọa đáp trả tàn khốc toàn khu vực nếu Mỹ tấn công cơ sở hạ tầng dân sự

Khủng hoảng dầu lửa Trung Đông tạo thuận lợi cho Việt - Nga thúc đẩy hợp tác năng lượng

Chiến tranh Iran : Nguy cơ toàn thế giới đối mặt với khủng hoảng dầu lửa chưa từng có trong lịch sử

Trump và Israel gia tăng sức ép với Iran trước khi tối hậu thư của Mỹ hết hạn

Chiến tranh Trung Đông phủ bóng lên Lễ Phục Sinh đầu tiên của giáo hoàng Lêô XIV

Phi công được giải cứu : Thành công hay thất bại của Trump ?

Chiến tranh Iran : Chánh văn phòng tổng thống Mỹ yêu cầu các cộng sự « thẳng thắn hơn với Trump »

Mỹ : Nhà Trắng yêu cầu một công ty vệ tinh ngừng công bố hình ảnh chiến sự ở Trung Đông

ÁP DỤNG TU CHÍNH ÁN 25 HAY KHÔNG? (Heather Cox Richardson / Báo Tiếng Dân)

Áp dụng Tu chính án 25 hay không?

Heather Cox Richardson

Thận Nhiên, biên dịch

06/04/2026

https://baotiengdan.com/2026/04/06/ap-dung-tu-chinh-an-25-hay-khong/

Ngày 5 tháng 4 năm 2026 (Chủ Nhật)

Lúc 8:03 sáng nay, Chủ nhật Phục Sinh, tài khoản mạng xã hội của Tổng thống Donald J. Trump đăng: “Thứ Ba sẽ là Ngày Nhà Máy Điện và Ngày Cây Cầu, gộp làm một, ở Iran. Sẽ chưa từng có thứ gì giống như vậy!!! Mở cái eo biển đ*o đó ra, bọn chó má điên khùng, nếu không thì tụi bay sẽ sống trong địa ngục—CỨ ĐỢI ĐẤY! Ngợi khen Allah. Tổng thống DONALD J. TRUMP”.

HÌNH : https://baotiengdan.com/wp-content/uploads/2026/04/1-22.jpg

Tối hậu thư này có nhiều điều bất thường, không giống giọng điệu quen thuộc của Trump, giống như bài đăng sáng hôm qua.

Bài đăng dường như đe dọa phạm tội ác chiến tranh bằng cách tấn công cơ sở hạ tầng dân sự, và ám chỉ Trump đang cân nhắc sử dụng vũ khí hạt nhân chiến thuật. Ông từng nhấn mạnh việc sản xuất loại vũ khí này trong nhiệm kỳ đầu. Ông dường như khuyến khích cách hiểu này trong cuộc phỏng vấn với Rachel Scott của ABC News hôm nay.

Scott cho biết, Trump “nói với tôi rằng cuộc xung đột nên kết thúc trong vài ngày, không phải vài tuần, nhưng nếu không có thỏa thuận nào thì ông sẽ cho nổ tung cả đất nước đó với ‘rất ít thứ là ngoại lệ’. Ông nói: ‘Nếu nó xảy ra thì xảy ra. Nếu không xảy ra, chúng tôi sẽ cho nổ tung cả đất nước’. Tôi hỏi, còn có gì là giới hạn không. ‘Rất ít’, ông trả lời”.

Năm 2023, một cuốn sách của phóng viên Michael Schmidt (New York Times, Washington) cho rằng, năm 2017, khi Trump cảnh báo lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un trên mạng xã hội, rằng Triều Tiên sẽ bị “đáp trả bằng lửa và thịnh nộ… với sức mạnh mà thế giới chưa bao giờ thấy”, thì đằng sau hậu trường ông ta thực sự nói về việc tung đòn tấn công phủ đầu và thậm chí dùng vũ khí hạt nhân rồi đổ lỗi cho bên khác.

Schmidt nói, rằng Chánh văn phòng Nhà Trắng khi đó, tướng thủy quân lục chiến Mỹ đã nghỉ hưu John Kelly, phải kéo các lãnh đạo quân sự đến để giải thích vì sao đó là ý tưởng khủng khiếp, và cuối cùng khiến Trump bỏ ý định bằng cách nói, ông có thể chứng minh mình là “người bán hàng vĩ đại nhất thế giới” nếu tìm ra giải pháp ngoại giao cho tình thế với Triều Tiên.

Trong cuốn sách riêng của mình về giai đoạn đó, nhà báo Bob Woodward viết: “Người dân Mỹ gần như không biết rằng từ tháng Bảy đến tháng Chín năm 2017 đã nguy hiểm đến mức nào”.

Nhưng Ngoại trưởng của Trump khi đó, Mike Pompeo, nói với Woodward: “Chúng tôi không bao giờ biết điều đó là thật hay chỉ là chiêu hù dọa”

Đó cũng là một cách nhìn khác về bài đăng mới của Trump: Ông đang hoảng loạn vì không thể ép các nước khác giải quyết mớ hỗn loạn ông tự tạo ra khi tấn công Iran, khiến eo biển Hormuz bị đóng, và giờ chỉ còn biết đe dọa Iran.

Trên The Guardian tuần trước, Sidney Blumenthal lưu ý rằng, Trump “đã tuyên bố ‘chiến thắng’ hơn tám lần”, nói rằng ông đã “thắng” hơn mười lần và khẳng định lực lượng Iran đã bị “xóa sổ” hoặc “tiêu diệt” hơn sáu lần. Blumenthal ghi rằng, Trump giờ đe dọa “xóa sổ” lưới điện Iran và đã dùng từ “tàn sát/ tiêu diệt” (decimate) ít nhất sáu lần.

Bài đăng điên rồ của Trump, dù sao, lại tiếp tục dời hạn chót cho lời đe dọa giáng sự hủy diệt xuống Iran, điều mà ông lại dời lại thêm lần nữa trong bài đăng lúc 12:38 trưa: “Thứ Ba, 8:00 tối giờ miền Đông!”

Allison Gill (Mueller, She Wrote) nhận xét: “Đầu tiên là 23/3. Rồi 27/3. Rồi 30/3. Rồi bài phát biểu kỳ quái hôm 1/4. Hạn chót mới 4/4. Rồi 6/4 lúc 7 giờ sáng. Rồi 7/4 lúc 8 giờ tối. Và giờ lại thêm bài phát biểu khác vào 1 giờ chiều mai. Sự hỗn loạn này là có chủ đích”. Cô cũng lưu ý rằng, các hạn chót và việc Trump liên tục phá bỏ chúng dường như có liên quan đến nhịp vận động của thị trường chứng khoán.

Trong cuộc phỏng vấn với Barak Ravid của Axios hôm nay sau bài đăng buổi sáng, Trump lặp lại rằng, “nếu họ không đạt thỏa thuận, tôi sẽ cho nổ tung mọi thứ bên đó”, nhưng cũng nói, Mỹ đang “đàm phán sâu” với Iran và ông tin có thể đạt được thỏa thuận. Trump nói với Ravid rằng, hai đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner* — chứ không phải Ngoại trưởng Marco Rubio — đang nói chuyện với Iran. Các nguồn tin nói với Ravid rằng, Pakistan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ đang làm trung gian.

Tuy nhiên, phía Iran từ chối làm việc với Witkoff và Kushner sau khi hai người này dường như hiểu sai các vòng đàm phán trước và báo cáo ngược lại cho Trump rằng đàm phán thất bại, khiến ông khai hỏa. Cả hai đều không phải nhà ngoại giao, và đều có quan hệ tài chính sâu rộng ở Trung Đông. Đáng chú ý, Thái tử Ả Rập Xê Út Mohammed bin Salman (MBS)—người thúc đẩy Trump gây chiến với Iran—đã đầu tư ít nhất 2 tỷ USD vào quỹ đầu tư tư nhân của Kushner.

Ngày 13/3, Rob Copeland và Maureen Farrell (New York Times) đưa tin, Kushner đang tìm cách huy động 5 tỷ USD hoặc hơn từ các chính phủ Trung Đông cho quỹ đầu tư tư nhân của mình, trong khi cùng lúc đóng vai trò đàm phán hòa bình khu vực.

Nhưng hôm nay Stephen Kalin, Eliot Brown và Summer Said (Wall Street Journal) đưa tin, việc đóng Eo biển Hormuz đã khiến Ả Rập Xê Út thiệt hại khoảng 10 tỷ USD, và những kế hoạch lớn của MBS vốn đã thiếu tiền. Một số kế hoạch đó là đầu tư vào Mỹ. Họ lưu ý rằng, ngay cả trước chiến tranh, quỹ đầu tư quốc gia của Ả Rập Xê Út — cũng chính là quỹ đầu tư vào công ty của Kushner — đã bán phần lớn danh mục cổ phiếu Mỹ của mình. Năm ngoái, MBS hứa sẽ đầu tư tới 1 ngàn tỷ USD vào Mỹ. Những cam kết đó giờ đang được xem xét lại.

Dù động cơ bài đăng của Trump là gì, riêng nó đã kể một câu chuyện rất rõ ràng. Cựu trợ lý giám đốc FBI phụ trách phản gián Frank Figliuzzi đăng: “Tổng thống Mỹ đã mất trí”.

Nhà báo Steven Beschloss viết: “Đây là một bài đăng có thật. Không buồn cười chút nào. Đây là sự tuyệt vọng vượt giới hạn. Đây là một người cực kỳ bất ổn, không xứng đáng ở gần bất cứ đòn bẩy quyền lực nào. Mỗi thành viên nội các và Quốc hội đều đồng lõa khi không yêu cầu ông ta bị cách chức ngay”.

Thượng nghị sĩ Chris Murphy (D-CT) viết: “Nếu tôi ở trong nội các Trump, tôi sẽ dành Lễ Phục Sinh để gọi cho các luật sư hiến pháp về Tu chính án thứ 25. Đây là trạng thái hoàn toàn mất kiểm soát. Ông ta đã giết hàng ngàn người. Ông ta sẽ giết thêm hàng ngàn người nữa”.

Tu chính án thứ 25 quy định quy trình trong đó đa số nội các và Phó tổng thống, hoặc cơ quan khác do Quốc hội chỉ định, có thể cách chức một tổng thống bị xem là “không đủ khả năng thực thi quyền lực và nhiệm vụ của chức vụ”.

Murphy không phải người duy nhất nghĩ theo hướng đó. Hollie Silverman (Newsweek) đưa tin rằng, trên sàn dự đoán Kalshi—nơi người chơi mua bán cổ phần “có” hoặc “không” cho câu hỏi “Tu chính án thứ 25* có được sử dụng trong nhiệm kỳ của Trump không?”—tỷ lệ “có” đã tăng từ 28,6% lên 35,1% trong những ngày gần đây.

------------------------

Heather Cox Richardson, Bản dịch của ChatGPT, Thận Nhiên biên tập.

_______

Chú thích của Thận Nhiên:

• Steve Witkoff nguyên là nhà buôn bán địa ốc.

• Jared Kushner là con rể của tổng thống Donald Trump, chồng của Ivanka Trump, ông [Kushner] là gốc Do Thái.

• Tu chính án 25 không phải là một cuộc luận tội (impeachment). Nó là cơ chế khẩn cấp nhằm bảo vệ quốc gia khi tổng thống không còn khả năng kiểm soát quyền lực một cách an toàn. Trong trường hợp này, nếu xét thấy Trump không thể giữ vai trò nguyên thủ quốc gia, bất ổn tâm thần nghiêm trọng, không nhận thức thực tế hoặc hành xử nguy hiểm, thì sẽ bị cách chức và Phó tổng thống sẽ thay quyền.

=======================

Ông Trump đưa ra lời đe dọa thô tục đối với Iran về việc phong tỏa Eo biển Hormuz

Toby Mann

BBC News Tiếng Việt

6 tháng 4 2026

https://www.bbc.com/vietnamese/articles/cy014k2ek45o

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đăng tải một bài viết với ngôn từ thô tục trên mạng xã hội, trong đó ông đe dọa sẽ phá hủy các nhà máy điện và cầu cống của Iran nếu nước này không đáp ứng thời hạn ông đặt ra vào thứ Ba ngày 7/4 để mở lại Eo biển Hormuz cho tất cả các hoạt động vận tải biển.

Ông nhắc lại lời đe dọa trước đó về việc sẽ giáng "địa ngục" nhưng nói với truyền thông Mỹ rằng có "cơ hội tốt" để đạt được thỏa thuận với Tehran.

Iran đã chế giễu tối hậu thư của ông, cho rằng đó là dấu hiệu "bất lực, lo lắng và ngu xuẩn".

Lời đe dọa mới của Trump được đưa ra sau khi ông tuyên bố rằng thành viên phi hành đoàn thứ hai của một máy bay chiến đấu Mỹ bị bắn rơi trên không phận Iran đã được giải cứu thành công trong một chiến dịch sâu bên trong lãnh thổ đối thủ.

Cả Mỹ và Iran đều đã gấp rút tìm kiếm binh sĩ Mỹ trong một vùng núi ở tây nam Iran. Phi công chiếc F-15 đã được tìm thấy ngay sau khi máy bay bị bắn rơi hôm thứ Sáu ngày 3/4.

Vụ việc xảy ra sau hơn một tháng chiến tranh, khi Iran tiếp tục đáp trả các cuộc không kích của Mỹ và Israel bằng các cuộc tấn công vào các quốc gia Vùng Vịnh đồng minh của hai nước này.

Iran cũng đã gây cản trở đáng kể cho việc vận chuyển qua Eo biển Hormuz, một tuyến đường vận chuyển quan trọng mà khoảng 1/5 lượng dầu khí của thế giới thường đi qua, dẫn đến giá dầu toàn cầu tăng vọt và lo ngại về lạm phát cao hơn trên toàn thế giới.

Sự gián đoạn này đã khiến ông Trump vào tháng 3 tuyên bố một loạt thời hạn để Iran mở lại eo biển. Hôm Chủ nhật ngày 5/4, ông đã sử dụng nền tảng Truth Social của mình để tái khẳng định yêu cầu này.

Lưu ý: Đoạn dưới đây chứa ngôn từ rất nặng nề.

Ông viết: "Thứ Ba tới tại Iran sẽ là Ngày của những Nhà máy điện và Ngày của những cây cầu, tất cả gói gọn trong một. Sẽ chưa từng có tiền lệ!!! Mở cái eo biển chết tiệt đó ra ngay, lũ khốn điên rồ kia, bằng không các người sẽ phải sống trong địa ngục — CỨ CHỜ ĐẤY MÀ XEM! Thánh Allah phù hộ các người. Tổng thống DONALD J. TRUMP"

Sau đó, ông nói với Fox News rằng có "khả năng cao" một thỏa thuận sẽ đạt được vào thứ Hai ngày 6/4, nhưng ông đang cân nhắc "phá hủy mọi thứ và chiếm lấy dầu mỏ" nếu một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh không đạt được nhanh chóng.

Sau đó, tổng thống Mỹ lại đăng tải - "Thứ Ba, 8 giờ tối giờ miền Đông!" - một sự gia hạn rõ ràng cho thời hạn ban đầu dự kiến hết hạn vào thứ Hai, ngày 6/4.

Ông Trump đã hoãn thời hạn về Eo biển Hormuz nhiều lần.

Vào ngày 21/3, ông Trump ban đầu đe dọa sẽ "phá hủy" các nhà máy điện của Iran nếu Eo biển Hormuz không được "MỞ HOÀN TOÀN" trong vòng 48 giờ.

Hai ngày sau, ông nói sẽ không phát động các cuộc tấn công trong vòng năm ngày nữa - cho đến ngày 28/3 - trong khi các cuộc đàm phán "tốt đẹp" và "hiệu quả" với Iran tiếp tục. Iran phủ nhận bất kỳ liên lạc nào giữa các quan chức của họ và chính quyền Trump.

Khi ngày đó đến gần, ông Trump lại tiếp tục trì hoãn thời hạn thêm 10 ngày nữa, cho đến ngày 6/4. Đây là ngày mà thời hạn 48 giờ mới được gia hạn.

Mahdi Tabatabaei, người phát ngôn của văn phòng tổng thống Iran, tuyên bố Eo biển Hormuz "sẽ được mở cửa trở lại" khi "một phần phí quá cảnh được sử dụng để bù đắp cho tất cả thiệt hại gây ra" do chiến tranh. Iran đã khẳng định họ có kế hoạch thu phí tàu thuyền đi qua eo biển.

Tướng Ali Abdollahi Aliabadi thuộc Bộ Tư lệnh Quân sự Trung ương Iran cho răng lời đe dọa của ông Trump là một "hành động bất lực, lo lắng, mất cân bằng và ngu ngốc", đồng thời nói thêm rằng "cổng địa ngục sẽ mở ra" đón chào lãnh đạo Mỹ.

Trong khi đó, Israel đã tấn công các cơ sở hạ tầng dân sự của Iran - với một nhà máy hóa dầu hôm thứ Bảy 4/4 là vụ tấn công mới nhất - và theo các quan chức quốc phòng, họ đang chờ sự chấp thuận của Mỹ để tấn công thêm các cơ sở năng lượng vào tuần tới.

Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel cũng nhắm vào sân bay quốc tế Qasem Soleimani ở tây nam Iran hôm Chủ nhật 5/4.

Iran tiếp tục phóng thiết bị bay không người lái (drone) và tên lửa vào Israel và các đồng minh Vùng Vịnh của Mỹ.

Một tòa nhà dân cư ở thành phố Haifa của Israel đã bị trúng tên lửa đạn đạo trực tiếp vào hôm 5/4. Bốn người bị thương.

Trước đó cùng ngày, chính quyền Abu Dhabi cho biết họ đang chiến đấu với các đám cháy tại một nhà máy hóa dầu Borouge do mảnh vỡ từ một tên lửa của Iran gây ra.

Kuwait cho biết các cuộc tấn công bằng drone của Iran đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho các cơ sở dầu khí và hóa dầu. Các nhà máy công nghiệp và nhiên liệu cũng bị nhắm mục tiêu ở Bahrain.

======================

Mỹ giải cứu phi công tại vùng hẻo lánh ở Iran như thế nào?

Gabriela Pomeroy

BBC News Tiếng Việt

6 tháng 4 năm 2026

https://www.bbc.com/vietnamese/articles/c87wyyd334eo

Quân đội Mỹ đã giải cứu một thành viên tổ bay mất tích trong một chiến dịch đầy kịch tính, sau khi chiếc tiêm kích của anh bị bắn rơi tại một khu vực hẻo lánh ở Iran.

Các tình tiết cụ thể vẫn chưa rõ ràng, nhưng chiến dịch đưa người này ra khỏi lãnh thổ đối phương được đánh giá là vô cùng phức tạp.

Hàng chục lính đặc nhiệm, cùng với máy bay chiến đấu và trực thăng Mỹ, đã tham gia kế hoạch, bên cạnh sự phối hợp của CIA, theo truyền thông Mỹ.

Hôm Chủ nhật 5/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội: "Chúng tôi đã giải cứu thành công viên sĩ quan/nhân viên tổ bay F-15 bị thương nặng nhưng vô cùng dũng cảm, từ sâu trong vùng núi Iran."

Tuy nhiên, hành trình sinh tồn của người này bắt đầu từ thứ Sáu 3/4, khi xuất hiện thông tin một tiêm kích F-15 – chở theo một sĩ quan hệ thống vũ khí và một phi công – bị bắn rơi tại miền nam Iran.

Đây là lần đầu tiên trong hơn 20 năm một tiêm kích Mỹ bị hỏa lực đối phương bắn hạ.

Hai quân nhân Mỹ trên chiếc F-15E Strike Eagle đã kịp phóng ghế thoát hiểm. Phi công được giải cứu ngay trong ngày, nhưng thành viên còn lại vẫn mất tích.

Quân đội Mỹ sau đó bước vào cuộc chạy đua với thời gian để tìm kiếm người này.

Iran tuyên bố muốn bắt sống và treo thưởng 50.000 bảng Anh (khoảng 1,7 tỷ VND).

Các video lan truyền trên mạng xã hội – chưa được BBC xác minh – cho thấy cảnh những dân thường có vũ trang đang truy tìm người này.

Khi ở dưới mặt đất, viên sĩ quan chỉ có một khẩu súng ngắn để tự vệ, theo các quan chức Mỹ.

Người này đã được huấn luyện cho tình huống như vậy, bao gồm việc bật tín hiệu định vị, di chuyển lên vị trí cao, ẩn nấp và thiết lập liên lạc.

Theo truyền thông Mỹ, anh đã ẩn mình trong một khe núi và hạn chế sử dụng tín hiệu định vị, lo ngại tín hiệu có thể bị phía Iran phát hiện.

Sau đó, anh chờ lực lượng giải cứu tiếp cận.

VIDEO : https://www.bbc.com/vietnamese/articles/c87wyyd334eo

Một đoạn video dường như cho thấy máy bay và trực thăng Mỹ xuất hiện trên bầu trời miền nam Iran hôm 5/4

Các đoạn video cho thấy máy bay và trực thăng Mỹ hoạt động trên bầu trời miền nam Iran hôm 3/4.

Theo một quan chức cấp cao trong chính quyền Trump, CIA đóng vai trò then chốt trong chiến dịch giải cứu.

Cơ quan tình báo này đã xác định chính xác vị trí của viên sĩ quan trong khe núi và chuyển thông tin cho Lầu Năm Góc.

Tổng thống Trump cho biết vị trí của anh được theo dõi "24 giờ mỗi ngày" trong quá trình lên kế hoạch giải cứu.

Anh ấy "đang bị kẻ thù truy lùng, và chúng tiến lại gần hơn mỗi giờ," ông nói thêm.

XEM TIẾP >>>>>

TRUMP và NGÔN NGỮ LEO THANG : NHỮNG LỰA CHỌN CHIẾN LƯỢC ĐÃ ĐẨY HOA KỲ VÀO THẾ KHÓ (Thục Quyên / Báo Tiếng Dân)

Trump và ngôn ngữ leo thang: Những lựa chọn chiến lược đã đẩy Hoa Kỳ vào thế khó

Thục Quyên

06/04/2026

https://baotiengdan.com/2026/04/06/trump-va-ngon-ngu-leo-thang-nhung-lua-chon-chien-luoc-da-day-hoa-ky-vao-the-kho/

Tình hình giữa Hoa Kỳ và Iran vào tháng 4 năm 2026 cho thấy sự tương tác phức tạp giữa các áp lực quân sự, ngoại giao và chính trị trong nước.

Trong những tuần gần đây, đã xảy ra việc cách chức các lãnh đạo quân sự cấp cao của Mỹ — bao gồm Tổng Tham mưu trưởng Lục quân, Tướng Randy George, cùng hai vị tướng khác — như một phần của cuộc cải tổ rộng lớn, ảnh hưởng đến hơn một chục sĩ quan cấp cao. Đồng thời, Tổng thống Donald Trump đã sử dụng những lời lẽ ngày càng thô tục và mang tính khiêu khích đối với Iran.

Tổng thể, những diễn biến này phản ánh một chiến lược rộng hơn, trong đó đàm phán cưỡng ép đã chạm đến giới hạn, khiến khả năng leo thang quân sự và chuẩn bị cho các chiến dịch trên bộ quy mô hạn chế trở nên ngày càng cao.

1. Giới hạn của đàm phán cưỡng ép

Phong cách đàm phán của Trump, được mô tả nổi tiếng trong cuốn The Art of the Deal (1987), dựa vào việc thể hiện mạnh mẽ, gây áp lực cao và kiểm soát nhận thức. Trong giai đoạn đầu của xung đột với Iran, cách tiếp cận này thể hiện qua các lời đe dọa, các cuộc tấn công có mục tiêu và những màn phô trương sức mạnh quân sự mang tính biểu tượng, nhằm buộc lãnh đạo Iran phải nhượng bộ.

Tuy nhiên, cấu trúc chính trị của Iran — do Lãnh tụ Tối cao và Lực lượng Vệ binh Cách mạng chi phối — khiến đàm phán cưỡng ép gần như không hiệu quả. Bất kỳ sự nhượng bộ rõ ràng nào đều mang một cái giá chính trị nội bộ cực kỳ lớn đối với lãnh đạo Iran, khiến họ gần như không có không gian để lùi bước. Kết quả là Hoa Kỳ không thể đạt được nhượng bộ chỉ bằng các đe dọa và vũ lực, dù mạnh đến đâu.

2. Thay đổi lãnh đạo quân sự Mỹ và tập trung hóa quyền lực

Việc cách chức các chỉ huy cấp cao trong khi các hoạt động quân sự đang diễn ra là điều hiếm thấy trong lịch sử. Những cuộc cải tổ quy mô này:

• Tập trung quyền chỉ huy tác chiến vào lãnh đạo dân sự, bảo đảm phù hợp với chiến lược của tổng thống.

• Có thể loại bỏ sự phản đối nội bộ đối với các kế hoạch tác chiến mang tính quyết liệt.

• Gửi tín hiệu đến cả trong nước và quốc tế về một sự chuyển hướng sang hành động mạnh mẽ, thậm chí leo thang.

Mặc dù chưa có bằng chứng xác thực cho thấy những sự thay đổi này liên quan trực tiếp đến kế hoạch tấn công trên bộ, nhưng thời điểm của chúng — diễn ra giữa lúc xung đột đang tiếp diễn và đi kèm với ngôn từ cứng rắn — cho thấy tư thế chuẩn bị cho leo thang. Đồng thời, Trump đang định hình cả cấu trúc chỉ huy lẫn đường hướng truyền thông.

3. Tình trạng bị cô lập ngoại giao đưa tới suy yếu các kênh hòa bình

Bên cạnh sự thành công của các động thái quân sự, những lựa chọn chiến lược của Trump đã làm suy yếu vị thế ngoại giao của Hoa Kỳ:

• Oman và các quốc gia vùng Vịnh từng cố gắng làm trung gian hòa giải trước khi xung đột leo thang, nhưng Trump đã tự ý khởi động hành động quân sự, gạt họ khỏi mọi bàn tính.

• Các cường quốc Âu châu và Liên Hiệp Quốc bị gây áp lực hoặc bị gạt ra ngoài, làm giảm các kênh đàm phán đáng tin cậy.

• Việc từ chối trung gian đa phương khiến Mỹ bị cô lập về ngoại giao, hạn chế khả năng buộc Iran nhượng bộ một cách hòa bình.

Chính quyền Trump hiện dựa vào Pakistan như một đối tác khu vực. Tuy nhiên, đề xuất của Pakistan nhằm đưa Nga và Trung Quốc cùng vào vai trò trung gian không tạo điều kiện cho Mỹ kỳ vọng một giải pháp thuận tiện; trái lại, nó có thể làm gia tăng độ phức tạp chiến lược và thu hẹp không gian hành động của Washington.

4. Diễn giải ngôn từ của Trump

Trong bối cảnh này, những lời lẽ thô tục và khiêu khích gần đây của Trump phục vụ nhiều mục đích chiến lược:

a) Định hình nhận thức về Iran và đóng cánh cửa ngoại giao

– Khắc họa lãnh đạo Iran là cực đoan và không thể thỏa hiệp, từ đó biện minh cho việc leo thang của Mỹ.

– Việc sử dụng ngôn từ thô tục có thể phản ánh một tính toán chiến lược: khi kết quả cưỡng ép gần như bị ngăn chặn bởi tính cứng nhắc về ý thức hệ của Iran và các kênh ngoại giao suy yếu, Trump dường như đang cố gắng kích thích các phản ứng cực đoan từ lãnh đạo Iran — những phản ứng này sau đó có thể được dùng để biện minh cho một can thiệp “trên bộ”, biến phản ứng của họ thành một “cạm bẫy chính trị” khiến hành động quân sự trở nên tất yếu.

b) Chuẩn bị dư luận trong nước

– Phát tín hiệu rằng leo thang là điều không thể tránh khỏi, đồng thời khung mọi hà nh động quân sự dưới góc nhìn phòng vệ và cần thiết.

5. Ràng buộc nội bộ và phản ứng của Iran

Lãnh đạo Iran hoạt động dưới áp lực nội bộ và ý thức hệ rất lớn:

• Nhượng bộ là điều suy yếu chính trị, dễ làm suy giảm tính chính danh.

• Các hành động trả đũa là điều được kỳ vọng, thông qua tên lửa, máy bay không người lái, năng lực mạng và các lực lượng ủy nhiệm.

• Tính cứng nhắc về ý thức hệ khiến khả năng leo thang khó lường, ngay cả khi bị kích động vô tình.

Điều này khiến đàm phán cưỡng ép không hiệu quả và đẩy Mỹ về phía leo thang, dù có mong muốn hay không.

6.Hệ quả chiến lược

Sự hội tụ của nhiều yếu tố — thay đổi lãnh đạo quân sự, ngôn từ cứng rắn, sự cứng rắn ý thức hệ của Iran và cô lập ngoại giao — cho thấy leo thang ngày càng khó tránh khỏi:

· Các chiến lược cưỡng ép ban đầu đã thất bại.

· Các chiến dịch trên bộ quy mô hạn chế có thể là bước tiếp theo khả thi nhất.

· Việc chuẩn bị dư luận và định hình câu chuyện là yếu tố then chốt để duy trì sự ủng hộ chính trị.

· Sự phụ thuộc vào Pakistan và việc kéo theo Trung Quốc, Nga làm tăng độ phức tạp và rủi ro.

Chiến lược hiện tại của Trump dường như là sự kết hợp giữa chuẩn bị leo thang, kiểm soát nhận thức và củng cố quyền chỉ huy, thay vì chỉ đơn thuần là ngoại giao hay cưỡng ép.

Kết luận

Những hành động của Trump cho thấy một bài học quan trọng trong địa chính trị hiện đại: Sự kết hợp giữa phong cách đàm phán cá nhân, quản lý quân sự và lựa chọn ngoại giao có thể đẩy một quốc gia vào thế buộc phải leo thang, ngay cả khi mục tiêu ban đầu là hạn chế.

Bằng cách khởi động xung đột trước khi tìm những cách giải quyết không vũ lực, gạt bỏ các trung gian quốc tế và làm xa lánh đồng minh, Trump đã đặt Hoa Kỳ vào vị thế yếu hơn trong đàm phán. Kết hợp với ngôn từ cứng rắn và thay đổi trong cơ cấu lãnh đạo quân sự, Mỹ hiện đối mặt với xác suất cao xảy ra leo thang quân sự, trong khi dư địa cho giải pháp hòa bình ngày càng thu hẹp.

Hiểu rõ các động lực liên kết này là điều thiết yếu để giải mã các tín hiệu hiện tại, dự đoán hành động và đánh giá rủi ro leo thang trong tương lai.