Dân Chủ - Nhân Quyền Cho Việt Nam

Không phải lúc nào cứu cánh cũng biện minh cho phương tiện. Nhưng cũng không đúng khi cho rằng cứu cánh không bao giờ biện minh cho phương tiện. Mệnh đề đúng là: có những cứu cánh có thể biện minh cho một số phương tiện.

https://www.theglobeandmail.com/resizer/v2/E7UPGLEYOJHNZEBB7UUBMABHNA.jpg?auth=01c3fe73e97cd90cbd18108a510c4a5793ec22bbf7ed5c490f514128a42e33ec&width=1200&quality=80

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth (trái) phát biểu, trong khi Chủ tịch Hội đồng Tham mưu Liên quân, Đại tướng Dan Caine (phải), lắng nghe trong một cuộc họp báo về cuộc chiến Iran tại Ngũ Giác Đài. Alex Wong/Getty Images

Nhiều người lẽ ra phải hiểu rõ hơn lại dường như đã tự thuyết phục rằng cuộc chiến Mỹ –Do Thái với Iran (ở trong? chống lại? hay cùng với?) là một trường hợp cứu cánh biện minh cho phương tiện. Trong số đó có Lãnh tụ Đối lập, và thoạt đầu cả Thủ tướng Canada, dù sau đó ông vội vàng rút lui trong mưa rào của những phát biểu mâu thuẫn.

Có lẽ nói như vậy còn là quá nhân nhượng với họ. Phần lớn, tiến trình lý luận dường như dừng lại ngay chỗ nó bắt đầu: ở cái cứu cánh. Chính quyền Iran là một chế độ đáng ghê tởm, đàn áp dân chúng và tấn công láng giềng, một kẻ tài trợ lớn cho khủng bố nhà nước và là mối đe dọa sống còn đối với Israel. Suy ra, chúng ta phải gây chiến với họ. Hay đúng hơn – đây dù sao cũng là Canada – phải có ai đó làm chuyện đó.

Cuộc chiến đó nhằm đạt mục tiêu gì, sẽ tiến hành ra sao, cái giá phải trả là bao nhiêu, những hậu quả ngoài dự kiến nào có thể xảy ra, thế nào là chiến thắng hay làm sao để chấm dứt chiến tranh: tất cả những chi tiết đó dường như bị coi là thứ yếu. Mục đích của chiến tranh chính là chiến tranh: đánh chỉ để mà đánh. Thậm chí không phải chuyện cứu cánh biện minh cho phương tiện nữa. Chính phương tiện đã trở thành cứu cánh.

Nhưng giả sử chúng ta chịu khó cố gắng nghiêm chỉnh so sánh cứu cánh và phương tiện. Trước hết, sẽ rất hữu ích nếu có ai đó thống nhất được rằng mục tiêu thực sự của cuộc chiến là gì. Thủ tướng có thể lúc đầu tin rằng đó là “ngăn chặn để Iran không thể có vũ khí hạch tâm và ngăn chế độ này tiếp tục đe dọa hòa bình và an ninh quốc tế.”

Thế nhưng ông không có và cũng chưa từng có cơ sở nào để giả định rằng đó cũng là mục tiêu của những người thực sự đang tiến hành chiến tranh. Chính quyền Donald Trump đã đưa ra ít nhất mười lý do khác nhau: từ ngăn chặn tham vọng hạch tâm của Iran, bảo vệ quân đội Mỹ trước một cuộc tấn công “cận kề,” làm suy yếu năng lực quân sự Iran, thay đổi chế độ, cho đến trả đũa việc Iran bị cáo buộc can thiệp vào bầu cử Mỹ, v.v… Điều đó ít nhất cho thấy một sự mơ hồ đáng kể.

Không những những lý do này mâu thuẫn với nhau, mà trong vài trường hợp còn hoàn toàn không có chứng cứ hậu thuẫn. Những cơ quan tình báo Mỹ không tìm thấy lý do nào để tin rằng Iran đang chuẩn bị một cuộc tấn công “cận kề” vào quân đội Mỹ, huống hồ là vào chính lãnh thổ Mỹ như chính quyền Trump quả quyết. Không một quan sát viên nghiêm túc nào tin rằng Iran đã tiến gần đến việc chế tạo được vũ khí hạch tâm.

Mà đó mới chỉ là những lý do được công bố. Những mục tiêu thực sự – nếu giả sử chính quyền này có mục tiêu (xem lại: chiến tranh vì chiến tranh) – có thể gồm cả việc đánh lạc hướng dư luận khỏi hồ sơ Epstein, khích động tinh thần ái quốc để nâng điểm thăm dò trước kỳ bầu cử bán phần, giữa nhiệm kỳ, nhu cầu của Tổng thống muốn được xem là một lãnh đạo quyết đoán và bậc thầy địa chính trị, trục lợi thời chiến, hoặc những động cơ còn thấp kém và ngớ ngẩn hơn nữa.

Về phần mình, chính quyền của Benjamin Netanyahu cũng có những mục tiêu riêng – công khai hay không – mà có thể trùng hợp hoặc không trùng hợp với mục tiêu của chính quyền Trump, hay của bất cứ ai khác.

Trong số những sai lầm, tính toán sai và thiếu sót khác, họ tưởng rằng cuộc chiến sẽ chấm dứt trong vài ngày; rằng chỉ cần oanh tạc từ trên không là đủ lật đổ chế độ; và rằng việc giết Lãnh tụ Tối cao sẽ làm tê liệt toàn bộ guồng máy quyền lực nhà nước Cộng hòa Hồi giáo. Họ không hiểu gì về tâm lý của giới lãnh đạo Iran, cũng như cơ cấu tổ chức của chính quyền nước này.

Họ không tiên liệu, cũng chẳng chuẩn bị, cho việc Iran có thể sẽ trả đũa bằng cách tấn công những quốc gia vùng Vịnh lân cận, hay việc nước này có thể đóng cửa Eo biển Hormuz, mặc dù đã nhiều lần được cảnh cáo về cả hai việc đó (thực ra, đây là những điều hiển nhiên nhất trong những tài liệu nghiên cứu về chính sách Trung Đông). Họ không có kế hoạch di tản công dân Mỹ ra khỏi khu vực, cũng không bổ túc Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược của Mỹ để đối phó với sự gián đoạn tất yếu của nguồn cung dầu thế giới.

https://www.theglobeandmail.com/resizer/v2/XFK5UAPHPZAXPFJOBEDS6AJPMU.jpg?auth=a6c3ae4d489af0afb78951bfec591a5c9d94f3c3688d3396eef12d0589119a6a&width=1200&quality=80

Một bảng quảng cáo tại trung tâm Tehran vẽ cảnh cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei (giữa) trao quốc kỳ cho con trai và người kế vị là Mojtaba Khamenei (phải), trong khi nhà sáng lập cách mạng quá cố Ruhollah Khomeini đứng bên trái. Vahid Salemi/The Associated Press

Hậu quả là một tai họa quân sự toàn diện, còn đang lan rộng không ngừng. Chế độ thần quyền Hồi giáo không hề có dấu hiệu sụp đổ. Những phe phái cực đoan nhất lại càng siết chặt quyền lực. Quần chúng Iran, vốn trước đây thuộc hàng thân Mỹ nhất (hoặc ít chống Mỹ nhất) trong khu vực, nay đã trở nên cay đắng: bị Mỹ bỏ rơi trong cuộc nổi dậy đầu năm nay (“viện trợ sắp tới,” Donald Trump từng kêu gọi họ như vậy, rồi lại đứng nhìn hàng ngàn người Iran bị tàn sát), giờ đây chính họ lại chết dưới bom đạn của Mỹ và Israel.

Giá dầu tăng vọt, mang lợi cho nhiều phía, trong đó có Nga — quốc gia đã trợ giúp Iran xác định mục tiêu của Mỹ. Thế nhưng, trong nỗ lực tuyệt vọng nhằm kềm hãm ảnh hưởng đối với nguồn cung dầu toàn cầu, chính quyền Trump trước hết đã dỡ bỏ trừng phạt đối với dầu của Nga, và nay lại đề nghị làm điều tương tự cho — đợi một chút — chính Iran. Càng lúng túng hơn, ông Trump quay sang đòi những nước NATO khác phải đưa quân vào chỗ nguy hiểm để khai thông eo biển, sau suốt một năm trời khinh thường đóng góp của họ và/hoặc đe dọa xâm lược nước này nước kia.

Không có gì lạ khi họ từ chối “gánh đỡ” cho Trump, không chỉ vì họ chưa từng được tham khảo ý kiến, mà còn vì toàn bộ chiến dịch này trái với mục đích của NATO — xin nhớ, đó là một liên minh phòng thủ, không phải một công ty liên doanh để tiến hành những cuộc chiến tranh xâm lược. Ông Trump đáp lại bằng cách úp mở đe dọa rút khỏi NATO — mà ở thời điểm này, có lẽ lại là điều tốt: chẳng ai còn tin Mỹ , dưới sự lãnh đạo của ông, sẽ đứng ra bảo vệ bất kỳ thành viên nào.

Hiện giờ ông Trump bị kẹt cứng. Ông không thể đơn giản “tuyên bố chiến thắng rồi rút lui,” như một số người khuyên, do Iran không có lý do gì làm như vậy: với Eo biển nằm trong tay, họ bắt đầu áp đặt điều kiện hòa bình theo ý mình. Nhưng Trump cũng không thể leo thang thêm nữa; nếu leo thang, có nghĩa là đưa bộ binh vào. Việc chinh phục một quốc gia có diện tích và địa hình như Iran là điều không tưởng. Ngay cả một chiến dịch nhằm thu hồi 400 ký uranium đã tăng nồng độ mà Iran đang nắm giữ cũng đầy rẫy nguy hiểm.

Tóm lại, sức kháng cự của chế độ Iran đã được củng cố; Nga được khích lệ; NATO bị chia rẽ (thêm nữa); kinh tế suy yếu. Quân lực Mỹ bị xem là bất lực: có thể giáng đòn nặng nề vào Iran nhưng không thể buộc họ khuất phục. Điều này có thể gây hậu quả nghiêm trọng, lâu dài, không chỉ cho khu vực — những đồng minh vùng Vịnh vốn đã lao đao của Mỹ khó còn tin vào cam kết an ninh của họ — mà còn cho cả thế giới. Ngay lúc này, Trung Hoa đã bắt đầu phô trương sức mạnh tại vùng biển quanh Đài Loan.

Và tất cả những điều đó đều hoàn toàn có thể thấy trước. Không cần phải là chuyên gia về học thuyết quân sự hay chính trị Trung Đông mới đoán ra thảm họa: chỉ cần biết sơ qua về chính quyền Trump và thành tích của họ là đủ. Giá như có một tình thế khẩn cấp thực sự cần ngăn chặn — chẳng hạn một cuộc tấn công sắp xảy ra, hay một bước đột phá hạch tâm cận kề — thì trong hoàn cảnh đó, người ta có thể nói: phải đánh với vị tổng thống mình đang có. Khi ấy, nhu cầu chứng minh có chiến lược mạch lạc, có định nghĩa rõ ràng về chiến thắng, có kế hoạch hậu chiến… sẽ bớt cấp thiết hơn. Chỉ cần hành động.

Ngược lại, nếu chính quyền này hội đủ những yếu tố ấy — nói cách khác, nếu đó là một chính quyền khác — thì quyết định gây chiến của họ có thể còn có thể biện minh được, ngay cả khi không có tình trạng khẩn cấp trước mắt, miễn là họ có được sự chuẩn thuận cần thiết từ công chúng, Quốc hội đến cộng đồng quốc tế. Nhưng trong khi thiếu hết những điều kiện thông thường — không có nguyên cớ chiến tranh rõ ràng, không có kế hoạch, không có thẩm quyền pháp lý, và hầu như không có sự ủng hộ quốc tế — lại chấp nhận những rủi ro khôn lường của chiến tranh? Lại còn ở Trung Đông, ở mọi nơi? Lại với ông Trump, trong mọi tổng thống?

Chúng ta biết Trump nghĩ gì: ông ta không nghĩ gì cả. Nhưng còn những người ủng hộ cuộc chiến này — họ đang nghĩ cái gì vậy?

--------------------------------------------------------------------------------------

Nếu đăng lại, xin ghi nguồn và đọc “Thể lệ trích đăng lại bài từ DCVOnline.net”

Nguồn: The consequence of Trump’s war on Iran is a still-metastasizing military disaster | Andrew Coyne | The Globe and Mail | March 20 2026

LẦN ĐẦU TIÊN SAU HƠN 50 NĂM, NASA ĐƯA PHI HÀNH GIA LÊN MẶT TRĂNG (RFI)

Không gian: NASA chuẩn bị đưa phi hành gia Mỹ trở lại Mặt trăng

Trọng Thành - RFI

Đăng ngày: 01/04/2026 - 14:25 - Sửa đổi ngày: 01/04/2026 - 14:54

https://www.rfi.fr/vi/khoa-h%E1%BB%8Dc/20260401-kh%C3%B4ng-gian-nasa-chu%E1%BA%A9n-b%E1%BB%8B-%C4%91%C6%B0a-phi-h%C3%A0nh-gia-m%E1%BB%B9-tr%E1%BB%9F-l%E1%BA%A1i-m%E1%BA%B7t-tr%C4%83ng

Lần đầu tiên kể từ năm 1972, nước Mỹ nhắm tới mục tiêu đầy thách thức: đưa người trở lại Mặt Trăng. Theo Reuters, tên lửa Artemis II, cao 98 mét, mang theo phi thuyền Orion, với 4 phi hành gia, dự kiến cất cánh vào khoảng 10 giờ tối, giờ GMT, hôm nay, 01/04/2026, từ Trung tâm Không gian Kennedy ở Florida.

HÌNH :

Ảnh do NASA cung cấp: ( Từ trái sang) Các phi hành gia Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch và Jeremy Hansen, khi tham quan tên lửa SLS (Hệ thống Phóng Không gian) Artemis II và phi thuyền Orion của NASA, ngày 30/03/2026, tại Trung tâm Không gian Kennedy của NASA, ở Cape Canaveral, Florida, Hoa Kỳ. AP - Bill Ingalls

Artemis II là một bước quan trọng trong chương trình Artemis, một dự án trị giá hàng tỷ đô la nhằm thiết lập sự hiện diện bền vững của con người tại cực nam Mặt Trăng. Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Hoa Kỳ (NASA) đang nỗ lực đạt được mục tiêu đưa con người lên Mặt Trăng trong sứ mệnh Artemis IV vào năm 2028, trước Trung Quốc, quốc gia cũng đang nhắm tới mục tiêu này vào cuối thập niên này.

Trong sứ mệnh Artemis II, các phi hành gia sẽ tham gia một hành trình khoảng 10 ngày quanh Mặt Trăng rồi trở về Trái Đất, ở một khoảng cách xa Trái Đất nhất, tức là đến 406.000 km, xa hơn bất kỳ chuyến bay có người nào trong lịch sử.

Hạ cánh lên Mặt Trăng là nhiệm vụ đặc biệt nan giải. Hai công ty SpaceX của tỉ phú Elon Musk và Blue Origin của Jeff Bezos đang phát triển các mô-đun hạ cánh lên Mặt Trăng mà NASA dự định sử dụng để đưa các phi hành gia của mình lên bề mặt Mặt Trăng.

Tên lửa dự kiến sẽ được phóng từ một bệ phóng gần nơi mà hơn nửa thế kỷ trước các phi hành gia người Mỹ cuối cùng của chương trình Apollo đã cất cánh đi Mặt Trăng.

Trong trường hợp vụ phóng tối nay bị hủy, NASA có thể thử phóng mỗi ngày cho đến ngày 6/4, trước khi chờ cơ hội mới bắt đầu từ ngày 30/4.

----------------------------

Các nội dung liên quan

NASA công bố thành phần phi hành đoàn chương trình Artemis 2 thám hiểm Mặt Trăng

HOA KỲ - CANADA - KHÔNG GIAN

Khám phá Mặt Trăng : Artemis cất cánh, một trang mới sử mới cho NASA

NASA - KHÁM PHÁ MẶT TRĂNG

***

Lần đầu tiên sau hơn 50 năm, NASA đưa phi hành gia lên Mặt Trăng

Thu Hằng - RFI

Đăng ngày: 02/04/2026 - 13:30 - Sửa đổi ngày: 02/04/2026 - 14:12

https://www.rfi.fr/vi/khoa-h%E1%BB%8Dc/20260402-sau-50-n%C4%83m-nasa-th%E1%BB%B1c-hi%E1%BB%87n-th%C3%A0nh-c%C3%B4ng-chuy%E1%BA%BFn-bay-c%C3%B3-ng%C6%B0%E1%BB%9Di-l%C3%A1i-%C4%91%E1%BA%A7u-ti%C3%AAn-l%C3%AAn-m%E1%BA%B7t-tr%C4%83ng

Bốn phi hành gia đã được đưa lên Mặt Trăng tối 01/04/2026 trong chương trình thám hiểm Artemis II kéo dài 10 ngày. Tên lửa đẩy cao 98 mét chở phi thuyền Orion được phóng lên từ Trung tâm Không gian Kennedy, bang Florida lúc 18 giờ 35 (22 giờ 35 GMT) trước sự chứng kiến của các chuyên gia và gần 400.000 khách.

HÌNH :

Tên lửa Artemis II, mang theo phi thuyền Orion, cất cánh từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở Cape Canaveral, Florida, Hoa Kỳ, ngày 01/04/2026. © Joe Skipper / REUTERS

Sau gần 3 năm huấn luyện, 3 phi hành gia người Mỹ - Christina Koch, Victor Glover, Reid ⁠Wiseman - và phi hành gia người Canada Jeremy Hansen, sẽ bay vòng quanh Mặt Trăng trong vòng 10 ngày, trên một quỹ đạo cách Trái Đất khoảng 406.000 km. Đây là khoảng cách xa nhất trong lịch sử của một chuyến bay có người lái, phá kỷ lục 399.000 km được lập vào năm 1970 với 3 phi hành gia của chương trình Apollo 13. Sứ mệnh Apollo thất bại vì bình chứa ôxy bị nổ, buộc phi hành đoàn từ bỏ việc đổ bộ lên Mặt Trăng.

Sứ mệnh Artemis II còn có nhiều điểm đặc biệt khác : Lần đầu tiên một phụ nữ bay lên Mặt Trăng, lần đầu tiên có một phi hành gia da đen, lần đầu tiên có một phi hành gia không phải là người Mỹ và lần đầu tiên có phi hành gia người Canada.

Thông tín viên RFI Nafi Alibert tại Montréal tường trình :

« Jeremy Hansen trở thành người đầu tiên không phải người Mỹ du hành lên Mặt Trăng. Trước khi lên tàu, phi hành gia người Canada gửi một thông điệp tới đồng hương : « Tôi hy vọng các bạn sẽ thấy tầm vóc của chúng ta được phản ánh trong sứ mệnh Artemis II ». Thông điệp này đã được lắng nghe trên khắp đất nước, mọi ánh mắt đều hướng lên bầu trời.

Tại trụ sở Cơ quan Vũ trụ Canada gần Montréal, David Saint-Jacques cũng tự hào chứng kiến tên lửa cất cánh đưa người bạn học cùng khóa lên Mặt trăng. Ông cho biết : « Chúng tôi cùng được tuyển vào NASA, nhưng cảm thấy áp lực rất nặng sợ, bởi vì đi trước chúng tôi là những phi hành gia kiệt xuất. Và bây giờ Jeremy cũng đang ở đỉnh cao nhất của kim tự tháp những người vĩ đại ».

Trên mặt đất, có một người Canada khác đóng một vai trò kín đáo nhưng thiết yếu, đó là bà Jenni Gibbons, đảm nhận « điều phối liên lạc (Capcom) ». Caroline-Emmanuelle Morisset, một nhà khoa học tại Cơ quan Vũ trụ Canada, giải thích các phi hành gia sẽ nghe được giọng bà ấy từ không gian, « bà ấy sẽ truyền tải tất cả thông tin họ cần để tiếp tục Sứ mệnh ».

Canada giành được vị trí này nhờ 40 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực robot vũ trụ. Cánh tay robot Canadarm, có khả năng di chuyển khối lượng lên đến vài tấn trong không gian, nay là yếu tố không thể thiếu trong các sứ mệnh của NASA. Nhờ vào việc cung cấp cánh tay robot tiếp theo, được thiết kế cho căn cứ tương lai trên Mặt Trăng mà Ottawa đã giành được tấm vé bay vào không gian. Tối thứ Tư 01/04, Jeremy Hansen đã sử dụng tấm vé này ».

NASA dự định xây căn cứ trên Mặt Trăng

Châu Âu sẽ « đàm phán » với NASA để tham gia vào các sứ mệnh Artemis lên Mặt Trăng trong tương lai. Theo giám đốc điều hành Cơ quan Không gian châu Âu (ESA) Josef Aschbacher, khi trả lời AFP ngày 01/04, cách đây hơn một tuần, NASA thông báo đã dừng dự án xây dựng trạm vũ trụ quanh Mặt Trăng, có tên gọi "Gateway", để tập trung vào việc xây dựng căn cứ trên bề mặt Mặt Trăng, trong khi đó ESA đã ký nhiều thỏa thuận với NASA trong dự án Gateway, dự trù đưa 3 phi hành gia châu Âu tham gia các sứ mệnh Artemis, bắt đầu là một phi hành gia người Đức, sau đó là một phi hành gia người Pháp, có thể là Thomas Pesquet, và một phi hành gia người Ý.

---------------------------

Các nội dung liên quan

Không gian: NASA chuẩn bị đưa phi hành gia Mỹ trở lại Mặt trăng

MẶT TRĂNG - ARTEMIS II

Thám hiểm Mặt trăng: Tham vọng của châu Âu qua hai dự án MONA LUNA và Argonaut

Tạp chí Khoa học

*****

Trở lại với Mặt Trăng 50 năm sau: Công nghệ diệu kỳ và Hành Tinh Xanh mong manh

RFI

Đăng ngày: 03/04/2026 - 02:25 - Sửa đổi ngày: 03/04/2026 - 02:41

https://www.rfi.fr/vi/qu%E1%BB%91c-t%E1%BA%BF/20260403-tr%E1%BB%9F-l%E1%BA%A1i-v%E1%BB%9Bi-m%E1%BA%B7t-tr%C4%83ng-50-n%C4%83m-sau-c%C3%B4ng-ngh%E1%BB%87-di%E1%BB%87u-k%E1%BB%B3-v%C3%A0-h%C3%A0nh-tinh-xanh-mong-manh

... Sau một ngày bay quanh quỹ đạo Trái đất, nửa đêm hôm nay, ngày 02/04/2026, giờ quốc tế, phi thuyền Orion được lệnh lên đường đi Mặt Trăng.

VIDEO :

Hệ thống phóng phi thuyền Space Launch System của NASA, chuẩn bị sứ mệnh Artemis 2, Kennedy Space Center, ngày 24/03/2026, in Cape Canaveral, Florida. AP - John Raoux

Vào giây phút tàu vũ trụ chuẩn bị rời quỹ đạo Trái đất, có thể có người nhớ đến Apollo 17, chuyến đi Mặt Trăng cuối cùng trong chương trình thám hiểm Apollo, năm 1972,.... với một bức ảnh để đời...

---------------------------

Các nội dung liên quan

Liên Hiệp Quốc: 11 năm Trái đất nóng kỉ lục, tình trạng « hỗn loạn khí hậu » gia tăng

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Lần đầu tiên sau hơn 50 năm, NASA đưa phi hành gia lên Mặt Trăng

MẶT TRĂNG - ARTEMIS II

Không gian: Trung Quốc thách thức vị thế của Hoa Kỳ

THEO DÒNG THỜI SỰ