The Economist
Nguyễn
Thị Kim Phụng, biên dịch
https://nghiencuuquocte.org/2026/03/30/the-gioi-hom-nay-30-03-2026/
Donald
Trump tuyên
bố Mỹ và Iran đã đàm phán “trực tiếp và gián
tiếp” và các nhà lãnh đạo mới của Iran “rất biết điều.” Nhưng Tổng thống Mỹ
cũng nói với tờ Financial Times rằng ông muốn “chiếm lấy dầu ở
Iran” và có thể sẽ thâu tóm Đảo Kharg, nơi đặt trạm xuất khẩu dầu chính của nước
này. Trong khi đó, Pakistan cho biết họ đang chuẩn bị tổ chức
các cuộc đàm phán để chấm dứt chiến tranh trong những ngày tới.
Trước
đó, Iran cáo buộc Mỹ “bí mật lên kế hoạch cho một cuộc xâm lược trên bộ”
sau khi có thêm nhiều binh sĩ Mỹ được triển khai đến Trung Đông. Chủ tịch Quốc
hội Iran nói rằng đất nước ông đang “chờ đợi” lính Mỹ. Một quan chức Iran khác
tuyên bố nước này sẽ bắt đầu nhắm mục tiêu vào nhà cửa của các “chỉ huy và quan
chức chính trị trong khu vực” của Mỹ và Israel.
Giá
dầu tiếp
tục tăng trong khi một số chỉ số chứng khoán giảm điểm sau khi thị trường mở cửa
tại Châu Á. Dầu Brent – tiêu chuẩn dầu mỏ toàn cầu – đã tăng vọt qua mức 116 đô
la/thùng, hướng tới mức tăng hàng tháng lớn nhất từ trước đến nay (cho đến nay
đã tăng 59%). Thị trường chứng khoán Trung Quốc, Nhật Bản, và Hàn Quốc đồng loạt
giảm điểm trong phiên giao dịch sớm. Giá nhôm cũng tăng sau khi Iran tấn công
hai nhà máy sản xuất kim loại này ở Trung Đông.
Giới
chức Pháp cho biết thêm hai người nữa đã bị bắt giữ vì tình
nghi liên quan đến âm mưu đánh bom bất thành vào trụ sở của Bank of
America tại Paris hôm thứ Bảy. Theo Agence France-Presse,
một người bị bắt ngay tại hiện trường sau khi đặt năm lít chất lỏng và một thiết
bị đánh lửa gần tòa nhà. Bộ trưởng Nội vụ Laurent Nuñez suy đoán rằng cuộc tấn
công có thể liên quan đến cuộc chiến ở Iran.
Lãnh
đạo phe đối lập Đài Loan, Trịnh Lệ Văn, sẽ đến thăm Trung Quốc vào
tháng 4, một tháng trước khi Trump có chuyến đi riêng tới Bắc Kinh để dự hội
nghị thượng đỉnh. Nhà lãnh đạo Quốc Dân Đảng muốn đưa đảng của mình trở lại nắm
quyền bằng cách theo đuổi sự hòa giải với nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình.
Trong khi đó, Đảng Cộng sản Trung Quốc từ chối làm việc với tổng thống Đài Loan
Lại Thanh Đức, người mà họ coi là một “kẻ ly khai.”
Eli
Lilly công
bố một thỏa thuận phát triển thuốc với Insilico Medicine, một công ty trí tuệ
nhân tạo. Đổi lại khoản tiền 115 triệu đô la hiện tại và lên tới 2,75 tỷ đô la
theo thời gian, cộng với tiền bản quyền trên doanh thu trong tương lai, Eli
Lilly sẽ nắm quyền thiết lập chương trình nghiên cứu của Insilico và có quyền sở
hữu đối với các loại thuốc mà công ty này tạo ra. Hãng dược phẩm Mỹ đã và đang
rót phần lớn lợi nhuận từ các loại thuốc giảm cân của mình vào AI, với hy vọng
đẩy nhanh quá trình phát triển các sản phẩm bán chạy mới.
Veron
Mosengo-Omba từ chức Tổng Thư ký Liên đoàn Bóng đá Châu Phi (CAF). Cơ quan này
đã bị chỉ trích kể từ khi đảo ngược kết quả của Cúp Các Quốc gia Châu Phi vào
ngày 17/03. Trong trận chung kết hồi tháng 1, tuyển Senegal đã rời sân sau khi
Morocco được hưởng một quả phạt đền ở phút bù giờ. Cuối cùng, họ đã quay lại và
giành chiến thắng, nhưng CAF lại quyết định rằng Senegal đã bỏ cuộc. Liên đoàn
Bóng đá Senegal đang kháng cáo.
Con
số trong ngày: 85%,
là tỷ trọng thương mại toàn cầu (tính theo khối lượng) được vận chuyển bằng đường
biển.
.
TIÊU ĐIỂM
Châu
Âu chuẩn bị hứng chịu tác động
Nền
kinh tế Châu Âu nằm trong số những nền kinh tế dễ bị tổn thương nhất trước những
tác động của cuộc chiến ở Iran. Và hôm nay, EU sẽ công bố các cuộc khảo sát người
tiêu dùng và doanh nghiệp, cho thấy những tuần đầu tiên của cuộc chiến đã giáng
đòn mạnh thế nào vào niềm tin. Lạm phát hàng năm có thể tăng lên trên mức 4%
trong “kịch bản tồi tệ” của Ngân hàng Trung ương Châu Âu về một đợt gián đoạn
năng lượng kéo dài với nguồn cung bị ảnh hưởng cho đến tận năm sau – một kịch bản
ngày càng có vẻ sẽ xảy ra. Dữ liệu giá cả sơ bộ cho tháng 3 sẽ được công bố vào
ngày mai.
Niềm
tin của người tiêu dùng Châu Âu đã ở mức dưới mức trung bình dài hạn từ trước
khi chiến tranh nổ ra. Theo số liệu được công bố sớm, niềm tin sụt giảm nghiêm
trọng trong tháng 3. Triển vọng của các doanh nghiệp cũng giảm mạnh – theo công
bố chỉ số nhà quản lý mua hàng (PMI) trước đó – do chi phí đầu vào nhích lên
sau đợt tăng vọt của giá năng lượng. Tình hình này có thể dẫn đến hậu quả gì?
Theo phân tích của Goldman Sachs, đòn giáng vào thu nhập thực tế và mức tăng
trưởng yếu hơn trên toàn cầu có thể khiến tăng trưởng GDP của khu vực đồng euro
giảm 0,7 điểm phần trăm.
Houthi
tham gia vào cuộc chiến Iran
So
với hàng chục ngàn quả bom được thả xuống khắp Trung Đông, một vài quả tên lửa
mà lực lượng dân quân Houthi ở Yemen bắn vào Israel vào ngày 28/03 dường như chẳng
đáng kể. Nhưng nó có thể báo hiệu việc mở ra một mặt trận mới trong cuộc chiến
Iran.
Khi
chiến tranh bắt đầu, lực lượng dân quân này cho rằng kiềm chế là có lợi cho họ.
Houthi hy vọng đạt được một thỏa thuận với Ả Rập Saudi để vực dậy nền kinh tế
đang suy yếu của Yemen, nhưng điều đó đã không trở thành hiện thực. Cuộc chiến
mang lại cho Houthi một đòn bẩy mới. Nếu họ nhắm mục tiêu vào hoạt động vận
chuyển qua Biển Đỏ trong khi Eo biển Hormuz vẫn đóng cửa, giá dầu có thể tăng vọt
từ mức giá hiện tại khoảng 116 đô la/thùng lên gần 200 đô la/thùng. Chỉ cần vài
cuộc tấn công là Biển Đỏ sẽ trở thành nơi không thể đi qua. Và lúc đó, câu hỏi
đặt ra sẽ là liệu cái giá phải trả về mặt kinh tế có trở nên đủ cao để Mỹ phải
từ bỏ cuộc chiến hay không.
Trump
yêu cầu Quốc hội cấp thêm tiền
Trong
số các lý do biện minh cho việc trễ hạn, việc bị phân tâm bởi cuộc chiến do
chính mình khơi mào chưa phải là điều tồi tệ nhất. Nhưng Donald Trump thực sự
đã chậm trễ trong việc trình bày yêu cầu ngân sách của mình, thứ vốn sẽ vạch ra
các ưu tiên tài trợ của ông cho năm tài chính tiếp theo. Quốc hội Mỹ – cơ quan
ký các tấm séc – đã chờ đợi bản kế hoạch này từ ngày 02/02. Nhà Trắng cho biết
nó sẽ được đệ trình vào tuần này, muộn hai tháng.
Hành
động tài khóa chính trong nhiệm kỳ tổng thống của Trump có lẽ đã xảy ra rồi. “Dự
luật To Đẹp” của ông, được thông qua vào năm ngoái, đã cắt giảm thuế cho giới
nhà giàu và thúc đẩy chi tiêu cho quốc
phòng cũng như thực thi luật nhập cư. Nó cũng tạo tiền đề cho thâm hụt ngân
sách ở mức khoảng 6% GDP trong thập kỷ tới. Tuy nhiên, danh sách được chờ đợi vẫn
sẽ mang lại nhiều thông tin. Một câu hỏi đặt ra là liệu yêu cầu chi tiêu cho an
ninh quốc gia của Tổng thống có tăng lên vì Iran hay không. Hồi tháng 1, Trump
nói rằng ông muốn một ngân sách quốc phòng trị giá 1,5 nghìn tỷ đô la, mức lớn
nhất từ trước đến nay. Và kể từ đó, ông đã yêu cầu chi 200 tỷ đô la cho cuộc
chiến mới của mình.
Thay
đổi trong giới lãnh đạo Myanmar?
Cơ
quan lập pháp của Myanmar đã bắt đầu quá trình bầu chọn một tổng thống mới. Hôm
nay, các thành viên đã đề cử Min Aung Hlaing, vị tướng nắm quyền vào năm 2021,
phục vụ trọn vẹn một nhiệm kỳ 5 năm. Nhưng khi đánh giá theo bất kỳ tiêu chuẩn
hợp lý nào, thành tích tại vị của nhân vật tối cao thuộc chính quyền quân sự
này sẽ là một trở ngại cho tham vọng của ông ta. Kể từ khi Min Aung Hlaing lên
nắm quyền, nền kinh tế đã thu hẹp hơn 1/8 theo giá trị thực. Và chế độ đã mất
quyền kiểm soát hơn một nửa đất nước vào tay một cuộc nổi dậy bạo lực.
Nhưng
vị tướng có lẽ sẽ không phải đối mặt với sự cạnh tranh trong cuộc bỏ phiếu cuối
cùng tại Quốc hội vào ngày mai. Ông đã cấm các đảng đối lập nghiêm túc tham gia
các cuộc bầu cử lập pháp, nên quân đội hiện kiểm soát 86% số ghế. Tuy nhiên,
theo hiến pháp, người đứng đầu chính quyền quân sự phải cởi bỏ bộ quân phục để
trở thành tổng thống. Một số người ở trong và ngoài Myanmar hy vọng rằng điều
này có thể làm suy yếu quyền lực của ông. Nhưng họ sẽ phải thất vọng. Tướng Min
Aung Hlaing đã chỉ định một cấp dưới yếu kém là Tướng Ye Win Oo lên kế nhiệm
mình. Kẻ chủ mưu đảo chính vẫn nắm quyền kiểm soát vững chắc.
Đợt
nắng nóng lịch sử ở Mỹ
Nhiều
vùng của Mỹ đã trải qua phần lớn tháng 3 trong cảnh ngột ngạt dưới một đợt nắng
nóng chưa từng có. Chỉ trong một tuần, hơn 660 địa điểm – chủ yếu ở miền nam và
miền tây – đã trải qua ngày nóng nhất từ trước đến nay trong tháng 3, kỷ lục mới
cho ít nhất một phần ba đất nước. Daniel Swain, một nhà khoa học khí hậu, tin rằng
đợt nắng nóng này có lẽ “nằm trong số những sự kiện nắng nóng khắc nghiệt bất
thường nhất về mặt thống kê từng được quan sát thấy ở vùng Tây Nam nước Mỹ.”
Tổ
chức Quy kết Thời tiết Thế giới (World Weather Attribution), một mạng lưới các
nhà lập mô hình khí hậu, ước tính rằng biến đổi khí hậu do con người gây ra đã
khiến những điều kiện này có khả năng xảy ra cao gấp 800 lần. Những điều tồi tệ
hơn vẫn còn ở phía trước. Một báo cáo gần đây của Tổ chức Khí tượng Thế giới
(World Meteorological Organisation) cho thấy mức tăng nhiệt độ do mỗi đơn vị
khí nhà kính dư thừa gây ra đang lớn hơn so với trước đây. Đó là một tin đặc biệt
xấu vì những quan sát gần đây cho thấy các đợt nắng nóng khắc nghiệt – loại sự
kiện thời tiết chết chóc nhất – đã trở nên thường xuyên và nghiêm trọng hơn do
nhiệt độ tăng cao hơn so với dự kiến trước đây của các mô hình khí hậu.
