Dân Chủ - Nhân Quyền Cho Việt Nam

Tuesday, November 3, 2026

03/11/2026

https://baotiengdan.com/2026/11/03/bau-cu-khong-co-trump-nhung-van-la-ve-trump/

Vào giờ này (Thứ 3, sáng) ở Mỹ các tiểu bang miền Đông nước Mỹ, phòng phiếu đã mở cho khoảng 180 triệu cử tri đi bầu giữa kỳ. Gần 60 triệu cử tri đã bầu sớm. Khoảng 9 tiếng nữa bắt đầu kiểm phiếu. Thuận buồm xuôi gió thì thế giới sẽ biết đảng Voi hay Lừa sẽ thắng.

Theo Cua Times, điểm đáng quan sát nhất của Midterm 2026 không đơn giản là đảng nào thắng, mà là Trump còn giữ được bao nhiêu vốn chính trị sau hai năm cầm quyền.

Cuộc bầu cử không có Trump trên lá phiếu, nhưng Trump lại là người phải chờ kết quả trong tâm trạng hồi hộp nhất.

Có một nghịch lý khá thú vị trong nền dân chủ Mỹ: cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 không có tên Donald Trump trên lá phiếu, nhưng ông lại là nhân vật xuất hiện nhiều nhất trong đầu cử tri. Người ta đi bầu nghị sĩ, thống đốc, dân biểu, thượng nghị sĩ, nhưng trong sâu thẳm, lá phiếu ấy lại có một câu hỏi gửi tới Nhà Trắng: Ông Trump làm thế đã đủ chưa?

Midterm, nghe tên có vẻ như một kỳ thi giữa khóa dành cho các chính trị gia. Nhưng với Trump, nó giống kỳ thi hết học kỳ hai năm đầu cầm quyền. Khác một chút là thầy giáo không chấm bài, mà hàng chục triệu cử tri cầm bút đỏ.

Theo thông lệ chính trị Mỹ, đảng của tổng thống thường mất ghế trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Cử tri có xu hướng kiểm tra lại quyền lực mà họ đã trao hai năm trước. Khi tổng thống thuộc đảng Cộng hòa, người ta thường tìm cách tăng quyền cho Dân chủ, và ngược lại. Đó là cơ chế tự cân bằng của nền dân chủ Mỹ, hoặc nói theo kiểu dân dã, cho ông nào cầm quyền biết rằng Nhà Trắng không phải nhà riêng.

Nhưng lần này có điều khác. Trump không chỉ là tổng thống của đảng Cộng hòa. Ông gần như đã biến đảng thành phần mở rộng của thương hiệu cá nhân mình. Chính sách nào cũng có dấu ấn Trump, thắng lợi nào cũng là Trump, thất bại thường là do Biden, Obama, truyền thông thiên vị, bộ máy quan liêu hoặc một thế lực nào đó không chịu để nước Mỹ vĩ đại trở lại.

Vì thế, bầu cho ứng viên Cộng hòa ở nhiều nơi cũng được hiểu là bỏ phiếu cho Trump. Bầu cho Dân chủ có thể là cách nói không với Trump. Các ứng viên địa phương, dù có tài năng hay chương trình hành động riêng, đôi khi chỉ còn là diễn viên phụ trong bộ phim mang tên Donald Trump.

Kinh tế mới là bài kiểm tra khó chịu nhất cho dù Iran đã đầu hàng, Nga – Ukraine im tiếng súng, tariff nhiều tiền tới mức người Mỹ “làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu”.

Trump từng hứa sẽ làm nước Mỹ giàu hơn, an toàn hơn, việc làm trở lại với người Mỹ, giá cả giảm xuống và biên giới được kiểm soát. Những khẩu hiệu ấy rất dễ nói trên bục, nhưng khi bước vào siêu thị, người dân không thể dùng khẩu hiệu MAGA để thanh toán hóa đơn.

Cử tri Mỹ quan tâm đến giá thực phẩm, tiền thuê nhà, lãi suất vay mua nhà, xăng dầu và công việc của họ. Họ không nhất thiết phải hiểu hết chính sách thuế quan hay những cuộc mặc cả thương mại quốc tế. Họ chỉ cần nhìn vào tài khoản ngân hàng cuối tháng là biết chính quyền đang làm tốt đến đâu.

Một tổng thống có thể thắng hàng chục cuộc khẩu chiến trên mạng xã hội, nhưng không thể bắt giá trứng, tiền điện và tiền thuê nhà phải đầu hàng bằng một bài đăng trên Truth Social.

Nhập cư cũng là con dao hai lưỡi. Kiểm soát biên giới là lời hứa quan trọng giúp Trump trở lại Nhà Trắng. Nhưng cách thực hiện, những cuộc trục xuất, hình ảnh chia cắt gia đình và những tranh cãi pháp lý có thể khiến một bộ phận cử tri đặt câu hỏi: nước Mỹ muốn kiểm soát biên giới hay muốn biến mọi vấn đề thành một cuộc trình diễn sức mạnh?

Chính sách đối ngoại cũng không nằm ngoài cuộc kiểm tra. Trump thích những thỏa thuận lớn, những tuyên bố gây choáng và hình ảnh một nhà lãnh đạo có thể khiến cả thế giới phải ngồi vào bàn đàm phán. Nhưng cử tri Mỹ cuối cùng vẫn muốn biết những màn ngoại giao ấy mang lại gì cho họ, hay chỉ làm tăng thêm bất ổn và chi phí, Iran đã thua chưa hay chiến tranh Nga – Ukraine kết thúc sau 24 tiếng.

Điều Trump sợ nhất có thể không phải là Dân chủ thắng, mà là cử tri Cộng hòa bắt đầu mệt mỏi.

MAGA từng là một phong trào đầy năng lượng, với niềm tin rằng Trump là người duy nhất có thể dọn dẹp hệ thống chính trị cũ. Nhưng lòng trung thành chính trị không phải thẻ thành viên trả phí trọn đời. Người ủng hộ có thể nhiệt tình ở một cuộc mít tinh, nhưng vẫn có thể bỏ phiếu khác đi khi túi tiền bị teo lại.

Đặc biệt, nhóm cử tri độc lập, những người không thực sự yêu Trump nhưng bỏ phiếu cho ông năm 2024 vì muốn thay đổi, mới là nhóm đáng chú ý. Họ không có nghĩa vụ phải tiếp tục yêu một người chỉ vì đã từng trao cho ông ta chiếc chìa khóa Nhà Trắng với lòng tin yêu nhưng nhận được chỉ là lừa dối.

Về mặt quyền lực, kết quả Midterm rất quan trọng. Nếu Cộng hòa mất Hạ viện, Trump sẽ phải đối mặt với các cuộc điều tra, giám sát và những cuộc mặc cả lập pháp khó khăn hơn. Nếu mất cả Thượng viện, việc bổ nhiệm nhân sự và định hình chính sách cũng gặp thêm trở ngại.

Trump vẫn là tổng thống, nhưng có thể trở thành một tổng thống phải giải thích nhiều hơn, nhượng bộ nhiều hơn và ký ít luật theo ý mình hơn. Với một người thích chiến thắng tuyệt đối, đó chẳng khác nào bị bắt chơi golf mà đối thủ được quyền di chuyển cả lỗ golf.

Tất nhiên, Midterm không phải cuộc trưng cầu dân ý chính thức về tổng thống. Mỗi bang có đặc điểm riêng, mỗi ứng viên có sức hút riêng, tỷ lệ đi bầu cũng ảnh hưởng lớn đến kết quả. Không thể cứ Dân chủ thắng là kết luận toàn nước Mỹ quay lưng với Trump, cũng không thể Cộng hòa giữ được ghế là xem như Trump được toàn dân phong thánh.

Nhưng chính trị Mỹ vốn có những thông điệp không cần viết thành văn bản.

Năm 2024, người Mỹ trao cho Trump quyền trở lại Nhà Trắng. Năm 2026, họ có thể trao cho ông thêm quyền lực, hoặc dựng một hàng rào Quốc hội để nhắc rằng tổng thống không phải ông chủ tuyệt đối của đất nước.

Nói cho cùng, đây là một cuộc kiểm tra khá công bằng: hai năm trước ông xin người dân cho mình cơ hội. Hai năm sau, người dân có quyền hỏi ông đã làm được gì.

Và lần này, ông không thể đổ cho Biden vì người đứng ở Nhà Trắng đã là Donald Trump.

Không có Trump trên lá phiếu. Nhưng lá phiếu Midterm nào cũng có thể là một lời phán xét Trump. Đó chính là sự kỳ diệu của nền dân chủ Mỹ.

Hẹn sáng mai ở Hà Nội hay là tối ở Washington DC.

‘NGÀY MỚI’ NHƯ THẾ NÀO SAU NGÀY 3 THÁNG MƯỜI MỘT? (Trúc Phương / Người Việt)

‘Ngày mới’ như thế nào sau ngày 3 Tháng Mười Một?

Trúc Phương/Người Việt

November 2, 2026 : 10:07 PM

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/ngay-moi-nhu-the-nao-sau-ngay-3-thang-muoi-mot/

Bất luận phe Dân Chủ có thể tái chiếm Hạ Viện hoặc thậm chí Thượng Viện hay không, Trump vẫn còn hơn 800 ngày để “quậy đục” nước Mỹ – nếu ông còn sống đến hết nhiệm kỳ. Vài tháng qua, Tòa Bạch Ốc dành rất nhiều thời gian để chuẩn bị cho kịch bản Dân Chủ tái chiếm Quốc Hội, xây dựng các kế hoạch sao cho hành pháp vẫn tìm được những kẽ hở để lách luật và qua mặt nhánh lập pháp.

https://www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/11/BL-Kiem-Phieu-OC-1536x1024.jpg

Các nhân viên kiểm phiếu bầu cử sớm qua thư tại trung tâm bầu cử Orange County, California, hôm 28 Tháng Mười, 2026. (Hình minh họa: Apu Gomes/Getty Images)

Hai năm ác mộng

Sau hai năm đầy hỗn loạn, người Mỹ thật sự chán ngán Trump. Trong những chuyến vận động tranh cử, Trump buộc phải rút về các tiểu bang vốn là “thành trì” của Cộng Hòa nhằm cứu vãn một số ghế tại Hạ Viện và Thượng Viện mà trước đây khó ai có thể tưởng tượng sẽ mất, từ Texas, Kansas, Iowa, Alaska, South Carolina đến Mississippi.

Trump ngày càng giống hệt một ngôi sao rock hết thời, với vẻ ngoài mệt mỏi, ăn nói quàng xiên mất kiểm soát và hành động ngày càng như trẻ con. Trong nhiều chuyến vận động tranh cử của Trump, lần đầu tiên người ta chứng kiến hiện tượng có những người phá đám hét to chen ngang khi Trump phát biểu.

Hai năm qua, điều gây sửng sốt không ngừng là việc chứng kiến sự tuột dốc thê thảm của các giá trị đạo đức. Ngay cả Đức Giáo Hoàng Leo XIV cũng bị tấn công. Lần đầu tiên trong lịch sử nền văn minh hiện đại của nước Mỹ, một bộ trưởng Quốc Phòng đề nghị “livestream” một vụ tử hình…

Trong bài báo trên The Atlantic ngày 1 Tháng Mười Một, nhà bình luận Peter Wehner nhắc lại quyển “Statecraft as Soulcraft: What Government Does” của George Will phát hành năm 1983, trong đó đề cập khái niệm nghệ thuật cai trị là nghệ thuật vun đắp tâm hồn (soulcraft), tức nuôi dưỡng tinh thần công dân và các cảm thức đạo đức, rằng các chuẩn mực vốn rất mong manh, và ranh giới ngăn cách văn minh với sự man di cũng vô cùng mỏng manh.

Do vậy, phẩm cách và lương tâm cần phải luôn được vun đắp, rằng diễn ngôn công cộng có thể nâng tầm hoặc hạ thấp con người, rằng cách hành xử của giới lãnh đạo cần phải hàm chứa tính giáo dục. Trong khi đó, tất cả những gì người ta chứng kiến ở Trump và chính quyền Trump đều phản giáo dục và phản đạo đức đến mức sự kiện này tưởng là xuống đến đáy rồi nhưng lại xảy ra sự kiện khác cho thấy vẫn còn những… cái đáy thấp hơn mà họ luôn miệt mài “đào” một cách không ngừng nghỉ.

Chỉ trong 21 tháng, Trump gây ra nhiều tổn hại cho nền dân chủ và thượng tôn pháp luật hơn bất kỳ tổng thống nào khác trong thời kỳ hiện đại. Trump đã phá vỡ lời tuyên thệ bảo vệ Hiến Pháp khi không chỉ tự ý sửa mà thậm chí còn chà đạp Hiến Pháp. Không tôn trọng quyền kiểm soát ngân sách của Quốc Hội và lạm dụng các đạo luật an ninh quốc gia cho những mục đích chính trị, Trump cũng phớt lờ các lệnh của tòa án liên bang liên quan việc cấp ngân sách cho chương trình Medicaid, thực hiện các lệnh trục xuất phi pháp và vô nhân đạo…

Trump biến Bộ Tư Pháp thành công cụ trả đũa các đối thủ, trong khi cùng lúc hủy bỏ các cuộc điều tra nhắm vào các đồng minh. Các vị trí trọng yếu chính phủ hầu hết là bọn bất tài.

Trong lĩnh vực đối ngoại, Trump gây tổn thất nhân mạng và lãng phí các nguồn lực quân sự vào cuộc chiến không lối thoát với Iran. Trump cũng đẩy nước Mỹ vào tình thế bị cô lập. Lần đầu tiên trong lịch sử, nước Mỹ gần như chẳng còn đồng minh nào… Về kinh tế, Trump đẩy chi phí sinh hoạt lên cao; lãi suất tăng vọt, trong khi tăng trưởng kinh tế và tốc độ tạo việc làm sụt giảm. Nợ quốc gia hiện vượt mốc $40 ngàn tỷ. Trump tạo ra một văn hóa tham nhũng chưa từng có tiền lệ, mang về hàng tỷ đô la cho gia đình lẫn những kẻ thân cận trung thành. Chỉ riêng năm 2025, đế chế kinh doanh Trump đã thu về $2.24 tỷ…

Quốc Hội dưới sự kiểm soát của Cộng Hòa chẳng làm gì để kiềm chế vô số hành vi lạm quyền của Trump. Chưa có ủy ban nào trong Quốc Hội yêu cầu giải trình việc phá hủy Cơ Quan Phát Triển Quốc Tế Hoa Kỳ (USAID) hoặc thậm chí phá hủy một phần Tòa Bạch Ốc để xây phòng khiêu vũ. Quốc Hội chẳng hề phản kháng trước việc các cơ quan liên bang bị cắt giảm ngân sách. Không ủy ban nào điều tra việc gia đình Trump làm giàu bất chính. Quanh Trump toàn những kẻ “kiss his ass” – nôm na là “liếm gót.” Ngày 22 Tháng Mười, ứng cử viên tranh cử Hạ Viện liên bang Joe Mitchell (Cộng Hòa-Iowa) đã bất chấp sĩ diện khi trao cho Trump danh hiệu “Nhân Vật Của Thế Kỷ.”

Tháng Chín, Quốc Hội thông qua dự luật thắt chặt các biện pháp trừng phạt nhằm vào hoạt động xuất cảng năng lượng của Nga. Chính Trump ký ban hành. Thế rồi, chưa đầy một tháng sau, Trump tuyên bố không thực thi; vậy mà chỉ có sáu nghị viên Cộng Hòa phản đối và hoàn toàn không ai trong số đó thuộc hàng ngũ lãnh đạo đảng. Như đã biết, Quốc Hội hiện tại là khóa (119th) làm việc kém hiệu quả thứ hai trong lịch sử, với số dự luật được thông qua ít hơn bất kỳ khóa nào khác, ngoại trừ khóa tiền nhiệm 118 (2023-2024). Chưa có chủ tịch Hạ Viện nào kém cỏi như chủ tịch đương nhiệm Mike Johnson.

Hai năm tiếp theo

Nếu Dân Chủ giành lại quyền kiểm soát lưỡng viện Quốc Hội, cũng như giành thêm quyền kiểm soát tại các chính quyền tiểu bang, điều đó cho thế giới thấy rằng Trump, dù thế nào, cũng không đại diện cho đa số người Mỹ. Nó chứng minh rằng một quốc gia đang trượt dần về phía chuyên chế vẫn có thể quay lại trạng thái bình thường. Quan trọng hơn, điều này tạo ra một cơ chế kiểm soát vô cùng cần thiết trong hai năm cuối nhiệm kỳ Trump.

Về lý thuyết, Trump không thể tiếp tục ban hành các đợt cắt giảm thuế vốn chỉ làm trầm trọng thêm nợ công quốc gia. Đảng Dân Chủ có thể đưa ra các dự luật chi tiêu cần thiết, nhằm khôi phục nguồn ngân sách từng bị cắt sai trái, chẳng hạn ngân sách cho chương trình Medicaid, trường học, nghiên cứu khoa học và phòng chống dịch bệnh. Quốc Hội cũng được kỳ vọng có các chủ tịch ủy ban thực hiện đúng chức trách và nghĩa vụ hiến định, buộc Tổng thống và thành viên nội các phải chịu trách nhiệm, thông qua các phiên điều trần, lệnh triệu tập (subpoena) và nhiều biện pháp khác.

Nếu giành quyền kiểm soát Thượng Viện, Dân Chủ còn có thể làm được nhiều hơn. Với tư cách là nơi phê chuẩn các ứng viên cho những vị trí cấp cao trong chính quyền và hệ thống tư pháp, Thượng Viện có thể ngăn Trump bổ nhiệm những cá nhân không đủ năng lực, chẳng hạn Todd Blanche (bộ trưởng Tư Pháp), Pete Hegseth (bộ trưởng Quốc Phòng) hoặc Robert F. Kennedy Jr. (bộ trưởng Y Tế )… Gần như chắc chắn Trump tiếp tục gây ra nhiều tổn hại khó lường một khi còn ngồi trong Tòa Bạch Ốc. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa một chính phủ hoàn toàn nằm dưới sự kiểm soát của một đảng phái đang phục tùng Trump, với một chính phủ có sự đối trọng mạnh mẽ từ phe đối lập, là rất lớn.

Reuters cho biết, một số nhân vật chủ chốt trong bộ sậu Trump, trong đó có Phó Chánh Văn Phòng Stephen Miller và Giám Đốc Ngân Sách Russell Vought, đã lên kế hoạch đối phó và xem xét “những gì ông Trump có thể thực hiện hợp pháp bằng thẩm quyền riêng, những giới hạn quyền lực mà ông có thể đẩy xa hơn, cũng như cách thức bảo vệ các quyết định đó trước tòa án.”

Các biện pháp hành pháp mà chính quyền Trump cân nhắc gồm: Áp thuế mới đối với một số hàng nhập cảng chẳng hạn khoáng sản thiết yếu và turbine gió; thắt chặt quy định về thị thực đối với sinh viên quốc tế và lao động nước ngoài tạm thời; tiếp tục siết chặt trấn áp dân nhập cư; xem xét những ưu tiên nào có thể thực hiện bằng nguồn ngân sách được Quốc Hội phê duyệt trước đó; thay đổi các quy định về tài trợ liên bang, tạo điều kiện cho các quan chức do chính quyền bổ nhiệm có tiếng nói lớn hơn trong việc quyết định chương trình chính phủ nào được nhận ngân sách – điều này giúp Tòa Bạch Ốc vẫn có quyền xài tiền thuế cho việc chi tiêu liên bang mà không cần thông qua sự phê chuẩn Quốc Hội…

Tuy nhiên, một Quốc Hội do Dân Chủ kiểm soát chắc chắn khiến Trump bớt tự tung tự tác. Nếu nắm được Thượng Viện, Dân Chủ, như nói ở trên, dễ dàng chặn đứng những ứng viên được Trump đề cử vào nhánh tư pháp và hành pháp, kể cả ứng viên cho ghế thẩm phán Tối Cao Pháp Viện.

Dân Chủ cũng có thể từ chối thông qua các dự luật mà Trump ủng hộ. Ngược lại, Trump có thể phủ quyết các dự luật của Dân Chủ mà ông không tán thành. Cần biết, ngay cả khi một dự luật được lưỡng viện thông qua, tổng thống vẫn có quyền phủ quyết. Để bác bỏ quyền phủ quyết của tổng thống, cần có sự đồng thuận của 2/3 nghị viên tại Hạ Viện lẫn Thượng Viện.

Phần mình, Dân Biểu Hakeem Jeffries (Dân Chủ-New York) – có thể trở thành người da màu đầu tiên ngồi ghế chủ tịch Hạ Viện – đã vạch ra kế hoạch 100 ngày hành động một khi Dân Chủ chiếm được Hạ Viện. Một cách tổng quát, có quá nhiều thứ phải làm cho một “ngày mới” và tất cả đều không dễ dàng. Dù thế nào, có thể thấy rõ rằng kỷ nguyên Trump ngày càng gần đến giai đoạn mãn cuộc. [kn]

ĐIỀU GÌ ĐÁNG GHI NHẤT TRONG CÁO PHÓ CỦA TRUMP? (Trúc Phương / Người Việt)

Điều gì đáng ghi nhất trong cáo phó của Trump?

Trúc Phương/Người Việt

November 1, 2026 : 8:15 PM

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/dieu-gi-dang-ghi-nhat-trong-cao-pho-cua-trump/

Trong bài bình luận ngày 28 Tháng Mười, Allan J. Lichtman (giáo sư sử học thuộc American University, Washington DC; tác giả quyển “Great American Presidents: The Twelve Who Transformed the Nation” vừa phát hành vào Tháng Chín) viết:

“Thành tựu của Donald Trump là điều chưa từng có tiền lệ: Ông đã làm nhiều hơn bất kỳ người Mỹ nào trong lịch sử để thuyết phục đồng bào mình rằng lá phiếu của họ không được kiểm đếm một cách trung thực. Thành tựu đáng ngờ đó xứng đáng được ghi ngay trên dòng đầu trong cáo phó của ông…”

https://www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/11/BL-Cao-Pho-Trump-1536x1024.jpg

Trong các cuộc vận động, thông điệp Trump nhai đi nhai lại luôn là “bọn Dân Chủ đần độn.” (Hình minh họa: Chip Somodevilla/Getty Images)

Trước nguy cơ càn quét của “Dumocrats”

Quả là tréo ngoe khi một người đắc cử tổng thống một cách hợp pháp lại luôn la làng và ngờ vực về tính liêm chính của hệ thống bầu cử. Điều đó chẳng khác gì chiến thắng 2016 và 2024 đưa Trump vào Tòa Bạch Ốc hóa ra là kết quả “không đáng tin cậy” và có được từ một “hệ thống mục nát.”

Ngày 27 Tháng Mười, Trump nói, ông chỉ chấp nhận kết quả bầu cử giữa kỳ “nếu đó là cuộc bầu cử trung thực.” Ông thậm chí treo giải $1 triệu cho bất kỳ ai cung cấp thông tin về hành vi gian lận, trong các cuộc bầu cử trước đây lẫn cuộc bầu cử giữa kỳ Tháng Mười Một tới. Những ngày qua, khi đi vận động cho các ứng viên Cộng Hòa, thông điệp Trump nhai đi nhai lại luôn là “bọn Dân Chủ đần độn” (“Dumocrats”) là một đám kém cỏi chỉ giỏi ăn cắp phiếu.

Tháng Bảy, trong bài phát biểu trước quốc dân, Trump khẳng định, hệ thống bỏ phiếu của nước Mỹ tồn tại quá nhiều lỗ hổng và luôn đứng trước nguy cơ bị ngoại quốc can thiệp.

Quái lạ nhất là Trump chỉ chấp nhận kết quả bầu cử “nếu tôi thắng,” như ông nói năm 2016. Trong mùa bầu cử 2020, dù kết quả kiểm phiếu rành rành, ông vẫn khăng khăng “chúng ta hãy chờ xem điều gì xảy ra.” Mùa tranh cử 2024, Trump cũng nói ông chỉ chấp nhận kết quả nếu cuộc bầu cử diễn ra “công bằng, hợp pháp và tốt đẹp.” Thậm chí sau khi tái đắc cử, Tháng Hai rồi Tháng Tư, 2026, Trump vẫn viết trên Truth Social: “Các cuộc bầu cử tại Mỹ bị dàn dựng, bị đánh cắp và trở thành trò cười trên toàn thế giới…” Gút lại, như CBS thống kê, trong 21 tháng đầu nhiệm kỳ hai, Trump khẳng định hơn 150 lần rằng các cuộc bầu cử ở Mỹ là không đáng tin.

Một trong những nghị sự lớn nhất của Trump nhiệm kỳ hai là dành hết tâm trí cho cuộc chiến bầu cử giữa kỳ, như thể ông dự đoán được Cộng Hòa sẽ bị đánh văng khỏi lưỡng viện. Nó được thiết kế ngay từ khi Trump vào Tòa Bạch Ốc, từ nỗ lực làm suy yếu việc bỏ phiếu qua thư; yêu cầu các tiểu bang bàn giao danh sách cử tri; đe dọa truy tố giới chức bầu cử tiểu bang và các địa phương; vẽ lại bản đồ phân chia khu vực bầu cử; đến thậm chí có thể đưa quân đội, FBI và ICE đến các điểm bỏ phiếu… Tất cả là những động thái chưa từng có tiền lệ. Chưa kể một điều chưa từng có tiền lệ nữa là Trump hứa tặng mỗi người trưởng thành $5,000 nếu Cộng Hòa tiếp tục kiểm soát Quốc Hội.

Trong cuộc phỏng vấn tạp chí Time ngày 28 Tháng Chín, Trump đề cập một số kịch bản can thiệp bầu cử một cách thô bạo, vi hiến, và công khai – chẳng hạn ban bố tình trạng khẩn cấp vào thời điểm diễn ra bầu cử, hoặc dùng đến công cụ “Đạo Luật Chống nổi loạn” (Insurrection Act – có từ năm 1807, cho phép tổng thống sử dụng quân đội ngay trên lãnh thổ Hoa Kỳ để dập tắt bất ổn dân sự). Tuy nhiên, cần mở ngoặc, trong lá thư ngày 1 Tháng Chín gửi Thượng nghị sĩ Elissa Slotkin (Dân Chủ-Michigan), chủ tịch Hội Đồng Tham Mưu Trưởng Liên Quân, Tướng Dan Caine, viết rằng quân đội không có kế hoạch điều động lính tráng đến các điểm bỏ phiếu, và ông cũng chưa nhận được mệnh lệnh nào như vậy từ Trump.

Trong phóng sự ngày 28 Tháng Mười, thông tín viên New York Times, Katie Rogers, kể rằng, những ngày này, Tòa Bạch Ốc rất u ám. Một không khí trầm uất như thể “nhà đang có đám.” Chẳng ai còn tâm trí cười nói rôm rả gì. Ai cũng có thể thấy “tình hình rất là tình hình” như thế nào, khi tất cả thăm dò đều cho thấy tỷ lệ ủng hộ Trump ở mức thấp kỷ lục (30%!). Đám “fake news,” kể cả Fox News, liên tục giật tít to đùng rằng Dân Chủ phen này thắng đậm, không chỉ tái chiếm Hạ Viện mà có thể “luộc” cả Thượng viện.

Điều khiến Trump khó chịu là các cuộc bầu cử được tổ chức ở cấp tiểu bang, và theo nguyên tắc, chính quyền liên bang gần như không thể can thiệp. Mùa bầu cử giữa kỳ, có gần 470 ghế Quốc hội được tranh cử trên khắp 50 tiểu bang, được vận hành theo cách thức riêng, tại các khu vực pháp lý khác nhau, dưới các quy định pháp luật khác nhau. Mỗi tiểu bang có hệ thống và cách thức kiểm phiếu riêng, luật bầu cử riêng, chính quyền riêng…

Thắng làm vua, thua… nhảy dựng

Cái gọi là lỗ hổng lớn nhất trong hệ thống bầu cử Mỹ chính là việc tổng thống có thể tận dụng những kẽ hở của luật để lách luật, dùng luật để phá luật, và dùng quyền hành pháp để thao túng bầu cử, chẳng hạn yêu cầu Bộ Tư Pháp tịch thu thùng phiếu với cáo buộc vô căn cứ về gian lận, từ đó trì hoãn hoặc làm đảo lộn quá trình kiểm phiếu. Dù vậy, cách thức đơn giản và “tối ưu” nhất vẫn là nhảy dựng và la lên rằng bầu cử “có gian trá” nếu Cộng Hòa thất bại.

Hệ thống bầu cử Mỹ, như hầu hết quốc gia thế giới, không phải là một hệ thống toàn mỹ. Tuy nhiên, như trình bày của giáo sư Allan J. Lichtman, người nghiên cứu các cuộc bầu cử tại Mỹ hơn bốn thập niên qua và từng làm nhân chứng trong hơn 100 vụ kiện liên quan quyền bầu cử, thì độ chính xác của quá trình kiểm phiếu gần như chưa bao giờ là vấn đề thật sự nghiêm trọng. Khả năng thùng phiếu bị gian lận can thiệp rất khó xảy ra. Trong bất kỳ cuộc bầu cử nào, giới chức địa phương từ cả hai đảng luôn cùng kiểm phiếu và thực hiện tái kiểm trong trường hợp kết quả sít sao.

Sau cuộc bầu cử 2020, chính người đứng đầu cơ quan an ninh mạng dưới thời Trump – Christopher Krebs – gọi đây là cuộc bầu cử “an toàn nhất lịch sử Mỹ.” William Barr, bộ trưởng Tư Pháp do Trump bổ nhiệm, không tìm thấy bất kỳ bằng chứng nào về gian lận ở quy mô có thể làm thay đổi kết quả. Tại Georgia, dưới điều hành của ngoại trưởng tiểu bang Brad Raffensperger (thuộc Cộng Hòa), phiếu bầu tổng thống được kiểm đến ba lần. Hơn 60 vụ kiện của Trump đều bị bác bỏ, trong đó có những vụ được xét xử bởi chính các thẩm phán do Trump bổ nhiệm…

Năm 1800, việc John Adams giao quyền một cách trơn tru cho Thomas Jefferson – đối thủ chính trị mà Adams công khai thù ghét – đã thiết lập nên tiền lệ chuyển giao quyền lực trong ôn hòa, giúp định hình cho nền chính trị dân chủ mà nhiều đời sau tuân thủ. Năm 1864, khi đất nước đang trong thời chiến, Abraham Lincoln vẫn tổ chức cuộc bầu cử mà ông dự đoán mình sẽ thua. Herbert Hoover năm 1932, Jimmy Carter năm 1980 và George H.W. Bush năm 1992 đều thất bại khi đương nhiệm nhưng họ đều chấp nhận kết quả mà không hề chỉ trích hay hoài nghi quá trình kiểm phiếu.

Còn nữa, Richard Nixon (Cộng Hòa) năm 1960 và Al Gore (Dân Chủ) năm 2000 đều chấp nhận thất bại với cách biệt cực kỳ sít sao. Nỗi ám ảnh cuộc khủng hoảng chuyển giao sau bầu cử như hồi năm 2000 đã khiến Tổng Thống George W. Bush đích thân ra lệnh cho ban bệ mình hợp tác tốt với nhóm tiếp nhận quyền lực của Tổng Thống tân cử Barack Obama năm 2008; và Obama cũng làm tương tự với nhóm của Trump năm 2016.

Chỉ có Trump là tổng thống duy nhất tạo nên tiền lệ quái đản là giãy đành đạch và la toáng lên về việc kiểm phiếu gian lận. Một kẻ háo thắng và hãnh tiến như Trump không bao giờ chịu nổi cảm giác mình là “loser.” Tuy nhiên, bối cảnh 2026 khác hoàn toàn với 2020 hoặc 2024, khi tâm lý bất mãn công chúng, sau hai năm chứng kiến “thực tài” của Trump, là điều rõ đến mức ngay cả phe Cộng Hòa cũng không thể phủ nhận.

Trong tình huống như thế này, việc nằm lăn ra ăn vạ một khi phe mình thua sẽ là điều rất khó thuyết phục dư luận. Trừ phi Trump chơi đòn gì đó rất bẩn và trừ phi phe Cộng Hòa cũng chấp nhận lấy bùn trét vào mặt họ và vu vạ “có gian lận,” một chiến thắng càn quét của Dân Chủ hẳn nhiên là một tất yếu không thể đảo ngược.

Dù vậy, để Trump và Cộng Hòa tâm phục khẩu phục, Dân Chủ phải thắng đậm. Bất kỳ chiến thắng sít sao nào đối với bất kỳ cuộc bầu cử ở tiểu bang nào hay với ứng viên Dân Chủ nào cũng sẽ trở thành tâm điểm tranh chấp vô cùng gay gắt và dẫn đến hỗn loạn, đặc biệt đối với lá phiếu Thượng Viện. Cần nhắc lại, trong cuộc bầu cử Thượng Viện năm 2008 tại Minnesota, vụ ỏm tỏi giữa ứng viên Dân Chủ Al Franken và ứng viên Cộng Hòa Norm Coleman đã kéo dài suốt nhiều tháng và chỉ kết thúc khi tòa xác nhận chiến thắng cho Al Franken với cách biệt 312 phiếu.

Vài ngày nữa thôi, nước Mỹ sẽ đi bầu và người Mỹ sẽ biết Trump viết gì trên Truth Social về kết quả bầu cử. Những gì Trump gào thét có thể “không là bằng chứng trước tòa”; tuy nhiên, nói như Giáo Sư Allan J. Lichtman, nó sẽ được in đậm trong… cáo phó của ông. [kn]

TƯƠNG LAI THẾ NÀO KHI NỘI LỰC CHỈ DÀNH CHO . . . SẮP XẾP? (Trân Văn / Người Việt)

Tương lai thế nào khi nội lực chỉ dành cho… sắp xếp?

Trân Văn/Người Việt

October 30, 2026 : 3:59 PM

https://www.nguoi-viet.com/dien-dan/tuong-lai-the-nao-khi-noi-luc-chi-danh-cho-sap-xep/

VietNamNet vừa đưa tin về bà Phí Thị Trang, 35 tuổi, bí thư một tổ dân phố của phường Thành Nhất ở Đắk Lắk. Bà Trang mới “chính thức hoàn trả số tiền 229 triệu đồng hỗ trợ theo Nghị định 154 cho nhà nước để tiếp tục ở lại công tác.”

https://www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/10/DD-Tuong-Lai-The-Nao-1536x1024.webp

Thủ tục rườm rà hơn, mất nhiều thời gian hơn là điểm “mới” sau khi “sắp xếp lại giang sơn.” (Hình minh họa: Dân Việt)

Theo VietNamNet, bà Trang từng có chín năm làm phó chủ tịch Hội Phụ Nữ phường Thành Nhất. Khi chính quyền Việt Nam ban hành Nghị Định 154 (tinh giản biên chế), bà Trang (cán bộ không chuyên trách) xin nghỉ và nhận được khoản tiền hỗ trợ vừa nêu. Đến khi được sắp đặt làm cán bộ phụ trách công tác đảng của tổ dân phố, bà Trang hoàn tiền để “tiếp tục cống hiến.” Trong tin vừa dẫn, VietNamNet cho biết, ngoài bà Trang, ở phường Thành Nhất còn hai trường hợp tương tự, một hoàn tiền để làm bí thư, một hoàn tiền để phụ trách Mặt Trận Tổ Quốc của tổ dân phố!

Sau đợt tuyên truyền về nhân viên tỉnh kia, cán bộ thành phố nọ ồ ạt xin nghỉ, tự nguyện “nhận tiền hỗ trợ” nhằm giúp giới lãnh đạo chính quyền thực hiện kế hoạch “sắp xếp lại giang sơn,” báo chí trong nước bắt đầu ca ngợi những người không nhận tiền hỗ trợ để rút lui, hoặc tự nguyện hoàn tiền đã nhận như bà Trang.

Tháng này, riêng VietNamNet có ba bài kể về những chuyện như vậy ở riêng Đắk Lắk. Dường như ngoài việc gây xáo trộn trên diện rộng, mất một số bạc lớn khiến nội lực suy giảm, “sắp xếp lại giang sơn” chưa tạo ra chuyển biến nào đáng kể.

***

Sắp xếp lại hệ thống công quyền được xác định là tất yếu khi “sắp xếp lại giang sơn,” chính quyền Việt Nam ban hành hai nghị định (154 và 178) để làm điều đó. Cả hai xác định cách tính tiền hỗ trợ để khuyến khích cán bộ cả chuyên trách lẫn không chuyên trách từ nhiệm.

Phần trên đề cập đến hiệu quả thực thi của Nghị Định 154, còn Nghị Định 178? Nhìn một càch tổng quát, Nghị Định 178 xác định cách thức tính toán, mức độ đãi ngộ cho những người xin hưu sớm và xin thôi việc.

Theo thống kê, tính đến Tháng Mười, 2025, toàn quốc có 146,847 cán bộ, viên chức rút lui theo Nghị Định 178. Trong đó có 71,610 người xin hưu sớm (khoảng 49%) và 75,237 người xin thôi việc (khoảng 51%). Khoảng 33% số rút lui theo Nghị Định 178 là cán bộ, viên chức thuộc chính quyền trung ương, 67% thuộc chính quyền địa phương.

Theo Bộ Nội Vụ, tính đến cuối năm 2025, chính quyền Việt Nam rút từ kho bạc 163,482 tỷ đồng để trả cho 117,073 cán bộ, viên chức rời bỏ hệ thống công quyền theo Nghị Định 178. Vì khoản này quá lớn, Quốc Hội phải bổ sung 44,000 tỷ cho tài khóa 2025.

Đến Tháng Bảy, 2026, Kiểm Toán Nhà Nước (KTNN) cho biết, sau khi chọn kiểm tra ngẫu nhiên một số trường hợp, họ phát giác nhiều cơ quan, đơn vị có vi phạm như xác định sai đối tượng, tính sai về mức lương làm căn cứ, về phụ cấp, trả thừa tiền…

Trong báo cáo vừa kể, KTNN dẫn một số trường hợp làm ví dụ minh họa. Chẳng hạn ở Cần Thơ, có người được xác định sai về thời gian hưởng trợ cấp, sai sót so với quy định đến 60 tháng nên trả thừa 457 triệu đồng. Cũng tại Cần Thơ có năm trường hợp lẽ ra phải dùng tiền của đơn vị (tự chủ) để trả thì lại dùng 3.4 tỷ đồng của công quỹ để trả. Kết quả kiểm tra ngẫu nhiên xác định mười địa phương là: Hà Nội, TP.HCM, Đồng Nai, Lâm Đồng, Đắk Lắk, Gia Lai, Tây Ninh, Cần Thơ, Cà Mau, Sơn La và bốn cơ quan trực thuôc trung ương có sai sót.

KTNN nhấn mạnh, “hầu hết cơ quan, đơn vị được kiểm toán đều có vi phạm, sai sót” và đề nghị thủ tướng chỉ đạo thanh tra, rà soát toàn diện các trường hợp chưa được kiểm toán chi tiết. Dẫu chưa có số liệu chính thức nhưng có cơ sở để tin tổng số tiền chi sai không nhỏ.

***

Cắt giảm nhân sự, kể cả nhân sự trong hệ thống công quyền vốn là chuyện bình thường, thời nào, ở đâu cũng có, tuy nhiên không có quốc gia nào làm như Việt Nam (đột ngột sáp nhập ba cấp hành chính trong cùng một lúc). Cũng không có quốc gia nào chi trả trợ cấp theo kiểu mà Việt Nam đề ra (trợ cấp theo số năm làm việc, số năm còn phải làm việc cho đến khi chạm tuổi hưu, không trừ tỷ lệ lương hưu) thành ra mức phải chi vượt xa cách tính chung theo chuẩn quốc tế. Cũng vì vậy, mức trung bình mà mỗi cán bộ, viên chức rút lui theo Nghị Định 178 mới xấp xỉ một tỷ đồng/người.

Khoan bàn đến hậu quả do xáo trộn từ “sắp xếp lại giang sơn” gây ra đối với sinh hoạt kinh tế – xã hội mà bất kỳ ai cũng có thể cảm nhận khi va chạm với những điểm nghẽn về dịch vụ công tại những đơn vị hành chính mới, chỉ riêng khoản chi lên tới 163,000 tỷ cũng đủ nặng để kéo phúc lợi công cộng tụt giảm, đẩy khó khăn đối với từng cá nhân, gia đình lên cao hơn trước.

Ở Cộng Hòa XHCN Việt Nam, tinh giản biên chế giống như một bộ phim hài nhiều tập, dù có rất nhiều tình tiết tréo ngoe nhưng thiên hạ chảy nước mắt nhiều hơn là bật cười sảng khoái. [dt]

HIẾN TẠNG và ĐẠO ĐỨC KIỂU CỘNG SẢN (Trân Văn / Người Việt)

Hiến tạng và đạo đức kiểu cộng sản

Trân Văn/Người Việt

October 29, 2026 : 9:51 AM

https://www.nguoi-viet.com/dien-dan/hien-tang-va-dao-duc-kieu-cong-san/

Trước trận bão dư luận về “sáng kiến” sửa luật hiến mô, tạng theo hướng khuyến khích trẻ em tham gia, tại cuộc họp báo được tổ chức hôm 27 Tháng Mười, 2026, bà Đào Hồng Lan – bộ trưởng Y Tế Việt Nam – tuyên bố, đại ý, chính phủ muốn sửa luật hiến mô, tạng theo hướng vừa đề cập vì nó mang lại nhiều lợi ích nhất cho dân chúng, cho những người đang chờ được ghép tạng. Bà Lan nhấn mạnh: “Không hành động, thờ ơ trước sức khỏe của nhân dân mới là vô đạo đức!”

https://www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/10/nv_261028_lamluat_hientang-e1793315506381.jpg

Bà Đào Hồng Lan, nhân vật vừa làm nhiều ngàn người bật cười trên mạng xã hội sau khi chứng kiến bà nghẹn ngào vì việc sửa luật hiến mô, tạng bị chỉ trích. (Hình:VietNamNet)

Khó mà đếm được trên mạng xã hội đã có bao nhiêu người chọn biểu tượng “cười” để bày tỏ cảm xúc, suy nghĩ của họ trước tuyên bố vừa trích dẫn. Tuy nhiên, nếu chịu khó ngẫm nghĩ, suy xét về thực trạng y tế nước nhà trong tương quan giữa “không hành động, thờ ơ trước sức khỏe của nhân dân” với “vô đạo dức” mà bà bộ trưởng Y Tế vừa mạnh miệng khẳng định, có lẽ số người muốn cười sẽ giảm đáng kể!

***

Cách nay khoảng một tuần, tờ Sức Khỏe và Đời Sống – cơ quan ngôn luận của Bộ Y Tế – cho biết, bệnh viện Việt Hàn ở Đà Nẵng chỉ có 760 giường nhưng đã tiếp nhận và đang điều trị cho hơn hơn 1,030 bệnh nhân nội trú. Nhi và Nội tổng hợp là hai khoa “quá tải thường xuyên. Những chuyện như vậy không hiếm, thành ra việc bệnh nhân nói chung, thậm chí cả bệnh nhi cũng phải nằm ngoài hành lang giống như đặc điểm của hệ thống y tế Việt Nam!

Cũng tuần trước, một số cơ quan truyền thông trích dẫn thông tin của Cục Quản Lý Khám, Chữa Bệnh thuộc Bộ Y Tế cho biết, Việt Nam hiện chỉ có khoảng 150,000 điều dưỡng cho nên tỷ lệ điều dưỡng trên 100,000 dân rất thấp (chỉ từ 14 đến 15/100,000, trong khi WHO đề nghị từ 400 đến 1,000/100,000). Tại một số bệnh viện, điều dưỡng lĩnh vực hồi sức tích cực phải chăm sóc từ ba đến bốn bệnh nhân/ca trực. Theo Bộ Y Tế, sở dĩ điều dưỡng thiếu vì đãi ngộ chưa tương xứng.

Không chỉ có bệnh viện thiếu giường, thiếu điều dưỡng mà thiếu thốn còn là tình trạng chung của toàn bộ hệ thống. Năm ngoái, Bộ Y Tế công bố kết quả một cuộc khảo sát, theo đó, tính đến 2024, trên toàn quốc có 869 trạm y tế mà nhân lực dưới mức tối thiểu (chỉ từ hai đến bốn trong khi lẽ ra ít nhất phải là năm người). Tính ra, khoảng 43% trạm y tế không đáp ứng tiêu chí nhân lực. Ở miền núi, vùng sâu, vùng xa, trên giấy tờ có khoảng 3,000 bà đỡ nhưng thực tế chỉ 65% còn làm việc.

Cũng theo những báo cáo do chính Bộ Y Tế công bố, tại một số tỉnh như Ninh Thuận, Quảng Bình, Thanh Hóa,… nhân viên y tế thôn, bản đã ngưng làm việc từ những năm 2019-2020 vì chỉ được trả tiền bồi dưỡng. Thậm chí, cho đến giờ, ngay tại Hà Nội, nhiều vị trí như bác sĩ, dược sĩ, kế toán của nhiều trạm y tế vẫn khuyết vì lương bổng, đãi ngộ quá kém. Nhiều vị trí đã để trống cả năm, hai năm, thậm chí hơn hai năm.

Lẽ nào Bộ Y Tế đã “hành động” và không “thờ ơ” mà thực trạng vẫn tồi tệ như vậy?

***

Vì sao bộ trưởng Y Tế có thể nghẹn ngào khi việc sửa luật hiến mô, tạng theo hướng khuyến khích trẻ em tham gia bị chỉ trích kịch liệt nhưng lại dửng dưng khi các cơ sở y tế thiếu từ thuốc đến vật tư, trang thiết bị y tế kéo dài suốt từ 2022 đến nay? Nếu xem “sức khỏe của nhân dân” là thước đo đạo đức thì việc việc thiếu đủ thứ thiết yếu, nguy hại cho cả sức khỏe lẫn tính mạng nhiều ngàn bệnh nhân có phải là “vô đạo đức”?

Bà Lan không sai khi nhận định: Không hành động, thờ ơ trước sức khỏe nhân dân là vô đạo đức. Song nếu chỉ tích cực thúc đẩy việc sửa luật hiến mô, tạng theo hướng khuyến khích trẻ em tham gia và phớt lờ tình trạng bệnh viện thiếu khả năng tiếp nhận/điều trị, bệnh viện không đủ giường nên bệnh nhân vạ vật ở hành lang/cầu thang, rồi nhân lực, dược phẩm, vật tư, trang thiết bị y tế thứ gì cũng thiếu, ngay cả vaccine giúp trẻ con không nhiễm các loại bệnh nguy hiểm cũng lúc có, lúc không thì sự tích cực ấy dễ khiến thiên hạ nghi ngờ!

Công chúng không băn khoăn về việc “hiến tạng cứu người.” Họ trăn trở về việc nếu mở rộng nguồn tiếp nhận mô, tạng sang trẻ em thì điều gì bảo đảm đứa trẻ không bị biến thành phương tiện cứu người khác bởi áp lực gia đình, xung đột lợi ích hay sai sót của hệ thống? Khi Bộ Y tế nói riêng và chính quyền Việt Nam nói chung chưa tạo được niềm tin nơi công chúng, khi bảo vệ sức khỏe của nhân dân như đã biết và đang thấy thì không nên đả động tới những thứ như đạo đức, đặc biệt là đừng lên án những “không hành động” và “thờ ơ” vì làm thế có khác gì tự thóa mạ! [kn]