The Economist
Nguyễn Thị Kim Phụng,
biên
dịch - Nghiên
Cứu Quốc Tế
https://nghiencuuquocte.org/2026/10/20/the-gioi-hom-nay-20-10-2026/
Donald
Trump
cho biết ông sẵn sàng gặp Vladimir Putin và Tập Cận Bình để thảo
luận về việc chấm dứt chiến tranh ở Ukraine – bất kể tổng thống nước này, Volodymyr
Zelensky, có “ở đó hay không.” Trump gợi ý cuộc gặp này có thể diễn ra
trong chuyến thăm Trung Quốc dự kiến vào tháng 11. Trước đó, chính quyền Mỹ đã
phủ nhận việc tạm ngừng chia sẻ thông tin tình báo với Ukraine vào tuần trước,
trái ngược với những gì Zelensky tuyên bố.
Một
số thành phố trên khắp nước Pháp, bao gồm cả các khu vực ở Paris, ban bố
lệnh giới nghiêm ban đêm sau khi các cuộc biểu tình bạo lực diễn ra vào cuối tuần
qua. Emmanuel Macron đã từ chối đơn từ chức của Bộ trưởng Nội vụ Laurent
Nuñez, cho rằng lực lượng thực thi pháp luật cần có sự lãnh đạo xuyên suốt. Vị
tổng thống cũng thừa nhận những sai sót về tình báo, trong khi thị trưởng các
thành phố Paris, Lyon, và Marseille phàn nàn rằng cảnh sát đã không làm đủ
trách nhiệm để ngăn chặn bạo loạn và hôi của.
Cùng
lúc đó, Phó Thủ tướng Ý Matteo Salvini tuyên bố 500 binh sĩ sẽ được triển khai
trên các con phố của Milan. Thành phố này – cùng một số nơi khác trong
nước – đã chứng kiến nhiều ngày biểu tình do giới trẻ dẫn đầu. Một số cuộc biểu
tình đã biến thành bạo lực. Người biểu tình tỏ ra bất mãn về chi phí sinh hoạt
leo thang, cùng nhiều vấn đề khác. Chính phủ Ý dự kiến sẽ thông qua các biện
pháp an ninh thắt chặt hơn vào hôm nay.
Ả
Rập Saudi
hoãn sự kiện Sáng kiến Đầu tư Tương lai, dự kiến diễn ra vào tuần tới,
sau các cuộc tấn công vào Riyadh của phiến quân Houthi do Iran hậu thuẫn. Hội
nghị thường niên của giới tài chính này đôi khi được mệnh danh là “Davos trên
sa mạc.” Một hội nghị thượng đỉnh EU và một giải quần vợt lớn cũng vừa bị hủy bỏ
gần đây, góp phần vào một năm tồi tệ đối với Thái tử Muhammad bin Salman.
Paul
Mackenzie, thủ lĩnh của một giáo phái cuồng tín ngày tận thế ở Kenya, bị
kết tội sát hại 191 người, trong đó có tới 190 trẻ em. Mackenzie đã ra lệnh cho
các thành viên giáo phái phải tuyệt thực cùng con cái của họ cho đến chết để được
lên Thiên Đàng và “gặp Chúa Jesus.” Hơn 400 thi thể đã được tìm thấy tại một
khu rừng ở miền nam Kenya, nơi giáo phái này đặt trụ sở.
Thủ
tướng Anthony Albanese cho biết nữ nghị sĩ Australia bị xe hơi tông vào
hôm qua đã bị nhắm mục tiêu một cách có chủ ý. Helen Haines hiện vẫn đang trong
tình trạng nguy kịch sau khi một người đàn ông lái chiếc Toyota Land Cruiser
cán qua người bà ngay gần nhà ở Wangaratta, ngoại ô Melbourne. Tài xế đã bị bắt
giữ, với sự tham gia của cả các sĩ quan chống khủng bố. Albanese nói rằng vẫn
còn quá sớm để xác định động cơ vụ việc.
Elon
Musk cam
kết sẽ tặng “mỗi trẻ em ở Mỹ” một cổ phần của SpaceX – công ty tên lửa và AI của
ông – vào năm tới. Vị tỷ phú không giải thích gì thêm. Đợt tặng quà này của ông
có thể lên tới 10,7 tỷ USD. Thông báo này được đưa ra sau lời hứa dành 5% cổ phần
cho một “quỹ vì lợi ích cộng đồng” của Anthropic. Công ty cho biết liên doanh
này sẽ theo đuổi “những cách tiếp cận táo bạo hơn” đối với các vấn đề do AI gây
ra.
Con
số trong ngày: 1%,
là tỷ trọng GDP của Brazil bị tiêu tan do cờ bạc trực tuyến trong năm ngoái.
TIÊU ĐIỂM
Hậu
quả từ những cuộc bạo loạn dữ dội ở Pháp
Chính
phủ Pháp đang phải đối mặt với những câu hỏi hóc búa sau khi làn sóng biểu tình
cuối tuần qua biến thành cướp bóc và phá hoại trên diện rộng. Hơn 2.000 người
đã bị bắt vào ngày 17/10 tại Paris, Marseille, Lyon, Bordeaux, và nhiều nơi
khác. Hôm qua, Bộ trưởng Nội vụ Laurent Nuñez thừa nhận rằng cảnh sát đã “mất
kiểm soát” ở một số thành phố. Ông đã nộp đơn từ chức, nhưng Tổng thống
Emmanuel Macron yêu cầu ông tiếp tục tại vị. Marine Le Pen, lãnh đạo Đảng Tập hợp
Quốc gia theo cánh hữu dân túy và là ứng viên sáng giá nhất cho cuộc bầu cử tổng
thống năm tới, cáo buộc chính phủ đã không thể kiểm soát tình hình. Tình trạng
rối loạn này đang tạo lợi thế cho bà.
Sau
cuộc họp khủng hoảng hôm qua, Thủ tướng Sébastien Lecornu thông báo đã ủy quyền
ban bố lệnh giới nghiêm ở một số nơi nhằm nỗ lực lập lại trật tự. Ông cho biết
các biện pháp hạn chế khác đang được cân nhắc, bao gồm cả việc ban bố tình trạng
khẩn cấp “nếu cần thiết.” Khả năng cao sẽ có thêm những đợt bùng phát mới.
Phong trào Áo vàng (Gilets jaunes) đã kêu gọi tổ chức thêm các cuộc biểu tình
vào ngày 24/10.
Vòng
kìm kẹp của Israel đối với Lebanon
Hôm
nay, các quan chức từ Israel và Lebanon sẽ gặp nhau tại Florida. Hai bên đã tổ
chức một vài vòng đàm phán do Mỹ làm trung gian kể từ tháng 3, khi Israel bắt đầu
một cuộc tấn công mới nhắm vào Hezbollah, lực lượng dân quân Hồi giáo Shia do
Iran hậu thuẫn. Vào tháng 6, Israel đã đồng ý rút một phần quân đội, vốn đang
chiếm đóng khoảng 5% lãnh thổ Lebanon, trong khi quân đội Lebanon cho biết họ sẽ
tiến vào và chịu trách nhiệm tước vũ khí của Hezbollah. Mỹ cũng đề nghị viện trợ
thêm cho quân đội Lebanon.
Bốn
tháng đã trôi qua, và sự lạc quan xoay quanh các cuộc đàm phán cứ thế mờ nhạt dần.
Israel đã rút khỏi một số khu vực, nhưng thật ra, ngay từ đầu họ chỉ có rất ít
sự hiện diện ở nhiều nơi trong số đó. Hơn 330.000 thường dân hiện không thể trở
về nhà của mình. Hezbollah đã bị suy yếu, nhưng Israel vẫn không tin tưởng rằng
quân đội Lebanon có thể khuất phục được nhóm này. Trước thềm cuộc bầu cử vào
ngày 27/10, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu khó có khả năng dịu giọng đối với
lập trường về việc chiếm đóng. Có thể dự đoán tình trạng bế tắc ở Lebanon sẽ
còn tiếp diễn.
Tham
vọng cao ngất trời của SpaceX
Hôm
nay, SpaceX sẽ báo cáo kết quả kinh doanh lần thứ hai kể từ khi công ty này
phát hành cổ phiếu ra công chúng trong đợt IPO bom tấn hồi tháng 6. Tập đoàn
tên lửa-vệ tinh-và-AI của Elon Musk tuy đang thua lỗ nhưng cũng đạt được những
cột mốc quan trọng: vào ngày 28/09, một chuyến bay thử nghiệm của Starship,
siêu tên lửa có thể tái sử dụng của công ty, đã lần đầu tiên triển khai một cụm
vệ tinh Starlink. Bản thân Starlink – hiện là cỗ máy kiếm lời của công ty –
cũng vượt mốc 12 triệu khách hàng vào tháng 8, bất chấp việc trở thành tâm điểm
của một cuộc tranh cãi xuyên Đại Tây Dương sau khi các quan chức Ukraine nói rằng
chính phủ Mỹ đã hạn chế các lực lượng vũ trang của nước này sử dụng mạng lưới
trên.
Các
nhà đầu tư sẽ đặc biệt soi xét kỹ lưỡng bộ phận AI của SpaceX, nền tảng chính
cho mức định giá gần 2.000 tỷ USD của công ty. Vào tháng 9, công ty đã công bố
một hợp đồng cho thuê trung tâm dữ liệu mới trị giá 13,3 tỷ USD mỗi năm với một
khách hàng không được tiết lộ. SpaceX còn rất nhiều kế hoạch khác đang chờ thực
hiện: họ hy vọng sẽ biến Starlink thành một mạng điện thoại di động để cạnh
tranh với các công ty như AT&T và Verizon. Musk cũng nhiều lần úp mở rằng
ông muốn sáp nhập công ty này với Tesla – công ty xe điện và robot của ông – vốn
sẽ báo cáo tài chính ngày mai.
Bí
ẩn về các mặt trăng của Sao Hỏa
Các
nhà thiên văn học từ lâu đã đau đầu về nguồn gốc của hai mặt trăng nhỏ bé xoay
quanh Sao Hỏa. Phobos và Deimos trông giống như các tiểu hành tinh, nghĩa là
chúng có thể đã bị lực hấp dẫn của Sao Hỏa giữ lại. Nhưng quỹ đạo gần như đường
tròn của chúng lại gợi lên một câu chuyện khác: rằng chúng được hình thành từ
những mảnh vỡ văng vào quỹ đạo quanh Sao Hỏa sau khi một tiểu hành tinh lớn lao
vào bề mặt của hành tinh này.
Nhật
Bản đang cố gắng giải quyết câu hỏi này. Rạng sáng hôm nay, cơ quan vũ trụ của
nước này, JAXA, đã khởi động sứ mệnh Khám phá Mặt trăng Sao Hỏa. Tàu vũ trụ –
khi tách khỏi tên lửa thành công một giờ sau đó – sẽ bắt đầu hành trình dài 10
tháng hướng tới Phobos và cố gắng hạ cánh trên mặt trăng này để thu thập 10
gram đá và bụi. Nó cũng sẽ lập bản đồ cả hai mặt trăng trước khi trở về Trái Đất
vào năm 2031. Nếu sứ mệnh thành công, các mẫu vật có thể cung cấp những dữ liệu
quý giá khác. Bất kể nguồn gốc của Phobos là gì, các nhà khoa học kỳ vọng nó đã
thu thập được vật chất bắn ra từ Sao Hỏa do các vụ va chạm của tiểu hành tinh.
Chúng có thể lưu giữ dấu vết của một thời kỳ khi Hành Tinh Đỏ còn có sông, hồ
và bầu khí quyển dày hơn – và thậm chí có thể là cả các dấu hiệu của sự sống.
=======================
