Mùa thu Bắc Mỹ 2026
và thế cờ Việt Nam
Vũ Đức Khanh
Gửi cho
BBC News Tiếng Việt từ Ottawa, Canada
8
tháng 9 năm 2026
https://www.bbc.com/vietnamese/articles/cge4q1x9ll7o
Tháng
9/2026, tâm điểm Washington không nằm ở Hội trường Đại hội đồng Liên Hợp Quốc.
Nó
nằm ở Tòa Bạch Ốc, ngày 24/9, khi Tổng thống Donald Trump dự kiến đón Chủ tịch
Trung Quốc Tập Cận Bình trong một cuộc gặp được ưu tiên đặc biệt.
AI,
công nghệ, đầu tư và chuỗi cung ứng đang ngày càng trở thành những nội dung
trung tâm của cạnh tranh Mỹ–Trung.
Hai
bên thậm chí đang chuẩn bị đối thoại riêng về an toàn AI trước cuộc gặp của hai
nhà lãnh đạo.
Điều
đó tạo ra một thực tế không dễ chịu với các quốc gia tầm trung như Việt Nam:
khi hai cường quốc bước vào phòng thương lượng, không gian dành cho những nước
đứng giữa thường nhỏ lại.
Chuyến
công du dự kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm qua Nga, Pháp, Mỹ và
Canada vì thế diễn ra trong một thời điểm đặc biệt nhạy cảm.
Theo
Reuters, chuyến Nga và Pháp từ ngày 7 đến 12/9 đã được xác định, trong khi chuyến
Mỹ và Canada vẫn đang được chuẩn bị.
Ông
Tô Lâm dự kiến phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc rồi tiếp tục tới
Canada.
Việt
Nam không đến Hoa Kỳ trong một khoảng trống chiến lược.
Hà
Nội có thể phải hoạt động trong cái bóng của cuộc gặp Trump–Tập.
Câu
hỏi vì thế không chỉ là mức độ tiếp đón dành cho lãnh đạo Việt Nam.
Câu
hỏi thực sự là Việt Nam có thể đạt được gì trong một Washington mà chương trình
nghị sự đang bị chi phối bởi cuộc mặc cả giữa hai siêu cường?
Một
cuộc mặc cả bất đối xứng
Sự
bất đối xứng lớn nhất nằm ở thương mại.
Theo
Cục Thống kê Việt Nam, trong tám tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập
khẩu của Việt Nam đạt khoảng 770 tỷ USD.
Mỹ
là thị trường xuất khẩu lớn nhất, với khoảng 122 tỷ USD, tạo thặng dư 106,6 tỷ
USD cho Việt Nam.
Trong
khi đó, Trung Quốc là nguồn nhập khẩu lớn nhất, với 161,9 tỷ USD, khiến Việt
Nam chịu thâm hụt 107,7 tỷ USD.
Đây
gần như là một bức tranh địa kinh tế hoàn chỉnh: Việt Nam trong tám tháng đầu
năm 2026 thặng dư 106,6 tỷ USD với Mỹ, nhưng thâm hụt 107,7 tỷ USD với Trung Quốc.
Một
nửa bài toán tăng trưởng nằm ở Washington; nửa còn lại nằm ở Bắc Kinh.
Với
chính quyền Trump, những con số này không chỉ là dữ liệu thương mại mà còn đặt
ra câu hỏi về mức độ cân bằng trong quan hệ kinh tế.
Việt
Nam cần thị trường Mỹ để duy trì xuất khẩu, việc làm và dòng vốn.
Washington
lại có nhiều công cụ gây sức ép, từ thuế quan, quy tắc xuất xứ và chống trung
chuyển đến yêu cầu mở cửa thị trường.
Hà
Nội có thể đáp lại bằng những cam kết mua thêm hàng hóa và năng lượng Mỹ, mở rộng
tiếp cận thị trường và kiểm soát chặt hơn nguồn gốc hàng hóa.
Nhưng
đó vẫn là một cuộc trao đổi.
Việt
Nam dùng quy mô thị trường, vị trí trong chuỗi cung ứng và vai trò trong chiến
lược Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương để mua thêm không gian chính sách từ
Washington.
Câu
hỏi là: Washington sẵn sàng đổi lại bao nhiêu không gian cho những cam kết ấy?
Giữa
hai cối xay
Tổng
thống Mỹ Donald Trump được Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đón tại Đại lễ đường
Nhân dân ở Bắc Kinh ngày 14/5/2026
Vấn
đề là Việt Nam không thể đơn giản tách khỏi Trung Quốc.
Nền
sản xuất xuất khẩu của Việt Nam phụ thuộc sâu vào nguyên liệu, linh kiện và máy
móc từ Trung Quốc.
Một
phần đáng kể hàng hóa xuất sang Mỹ được sản xuất trong một mạng lưới mà Trung
Quốc vẫn giữ vị trí trung tâm.
Washington
muốn Việt Nam trở thành một mắt xích đáng tin cậy hơn trong chuỗi cung ứng
ngoài Trung Quốc.
Bắc
Kinh lại có lợi ích duy trì vai trò trung tâm của mình.
Hà
Nội phải sống với cả hai thực tế.
Đây
cũng là lúc giới hạn của "ngoại giao cây tre" trở nên rõ hơn.
Chiến
lược không chọn bên giúp Việt Nam tránh đối đầu trực tiếp với bất kỳ cường quốc
nào; nhưng ngoại giao chỉ có thể tạo ra không gian nếu phía sau nó là năng lực
quốc gia.
Mùa
thu 2026 cho thấy cuộc cạnh tranh Mỹ–Trung cũng đang chuyển sang những lĩnh vực
mới.
AI,
bán dẫn, dữ liệu và công nghệ cao ngày càng trở thành những vấn đề chiến lược.
Đối
với Việt Nam, thách thức không chỉ là đứng ở đâu giữa Mỹ và Trung Quốc.
Thách
thức lớn hơn là Việt Nam đang đứng ở đâu trong chính chuỗi giá trị mà hai cường
quốc đang cạnh tranh.
Nếu
phần lớn năng lực vẫn nằm ở lắp ráp, gia công và thu hút FDI, thì không gian tự
chủ sẽ rất hạn chế.
Không
thể chọn bên, nhưng phải chọn cách đứng
Trong
mùa thu 2026, Việt Nam đứng trước một nghịch lý.
Càng
thành công trong việc trở thành trung tâm sản xuất và xuất khẩu, Việt Nam càng
quan trọng với Mỹ.
Nhưng
càng quan trọng với Mỹ, Hà Nội càng phải đối diện với yêu cầu về xuất xứ,
thương mại cân bằng và chống trung chuyển hàng hóa Trung Quốc.
Ngược
lại, càng hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng Trung Quốc, Việt Nam càng khó đáp ứng
đầy đủ kỳ vọng của Washington.
Đó
là một thế cờ hẹp.
Nhưng
thế cờ hẹp không có nghĩa là không có lựa chọn.
Việt
Nam có thể tiếp tục dùng ngoại giao để mua thời gian.
Nhưng
nếu chỉ mua thời gian mà không dùng nó để nâng cao năng lực nội tại, sự linh hoạt
chiến lược cuối cùng sẽ trở thành sự trì hoãn.
Việt
Nam cần nâng tỷ lệ giá trị nội địa trong xuất khẩu, đa dạng hóa nguồn cung,
phát triển công nghệ, mở rộng thị trường và cải thiện môi trường pháp lý để thu
hút dòng vốn chất lượng cao.
Và
trên hết, Việt Nam cần xây dựng một nền tảng thể chế đủ mạnh để những lựa chọn
kinh tế và đối ngoại không chỉ phụ thuộc vào quyết định của một nhóm nhỏ ở
trung ương.
Việt
Nam không thể ngăn Washington và Bắc Kinh mặc cả với nhau.
Nhưng
Hà Nội có thể quyết định mình sẽ bước ra khỏi cuộc mặc cả ấy với tư cách nào: một
quốc gia có đòn bẩy, hay một quốc gia chỉ còn biết thích nghi với những gì hai
cường quốc đã quyết định.
Việt
Nam không thể chọn Mỹ thay cho Trung Quốc, cũng không thể chọn Trung Quốc thay
cho Mỹ.
Nhưng
Việt Nam có thể chọn con đường khác: xây dựng đủ năng lực kinh tế, công nghệ và
thể chế để cả Washington lẫn Bắc Kinh đều cần Việt Nam, thay vì Việt Nam phải cần
một trong hai đến mức không còn lựa chọn.
Đó
mới là tự chủ chiến lược.
Và
đó cũng là phép thử thật sự của "ngoại giao cây tre" trong mùa thu Bắc
Mỹ 2026.
-------------------------
Khám
phá thêm
Ông Tô Lâm thăm
Nga: một số hoạt động đáng chú ý
8
tháng 9 năm 2026
·
Mùa thu Bắc Mỹ 2026
và thế cờ Việt Nam
8
tháng 9 năm 2026
·
Thêm trường ra mắt
mô hình 'Trường học xã hội chủ nghĩa', có gì đáng chú ý?
7
tháng 9 năm 2026
·
Ông Tô Lâm 'dự kiến
thăm Mỹ, Nga, Pháp, Canada trong tháng này', có gì đáng chú ý?
4
tháng 9 năm 2026
