Toàn văn phát biểu của Thủ tướng Canada Mark Carney tại Davos
Hiệu Minh
21/01/2026
https://baotiengdan.com/2026/01/21/toan-van-phat-bieu-cua-thu-tuong-canada-mark-carney-tai-davos/
https://baotiengdan.com/wp-content/uploads/2026/01/1-82.jpg
Thủ tướng Canada Mark Carney phát biểu tại Davos. Nguồn: World Economic Forum
Đêm qua (20/01/2026) tại Diễn đàn Kinh tế Davos, Thụy Sĩ, Thủ tướng Canada Mark Carney đã có bài phát biểu mang tính định hình thời đại. Bài dài nhưng đáng đọc đến cuối.
“Bạn không thể “sống trong lời nói dối” về lợi ích chung thông qua hội nhập khi hội nhập trở thành nguồn gốc của sự lệ thuộc của bạn.”
Một quốc gia tầm trung như Việt Nam giống Canada nên tham khảo.
Dưới đây là toàn văn bài phát biểu.
***
“Thật là một niềm vui – và cũng là một nghĩa vụ – khi được ở bên cạnh các bạn vào thời điểm bước ngoặt này đối với Canada và thế giới.
Hôm nay, tôi sẽ nói về sự đổ vỡ trong trật tự thế giới, sự kết thúc của một câu chuyện hay, và sự khởi đầu của một thực tế tàn khốc, nơi địa chính trị giữa các cường quốc không bị ràng buộc bởi bất kỳ giới hạn nào.
Nhưng tôi cũng khẳng định với các bạn rằng các quốc gia khác, đặc biệt là các cường quốc tầm trung như Canada, không phải là bất lực. Họ có khả năng xây dựng một trật tự mới thể hiện các giá trị của chúng ta, như tôn trọng nhân quyền, phát triển bền vững, đoàn kết, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia.
Sức mạnh của những người yếu thế hơn bắt đầu từ sự trung thực.
Mỗi ngày chúng ta đều được nhắc nhở rằng chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên cạnh tranh giữa các cường quốc. Rằng trật tự dựa trên luật lệ đang phai nhạt. Rằng kẻ mạnh làm những gì họ có thể, và kẻ yếu phải chịu đựng những gì họ phải chịu.
Câu châm ngôn này của Thucydides được trình bày như một điều không thể tránh khỏi – logic tự nhiên của quan hệ quốc tế đang tự khẳng định lại. Và đối mặt với logic này, có một xu hướng mạnh mẽ là các quốc gia sẽ thỏa hiệp để tồn tại. Để nhượng bộ. Để tránh rắc rối. Hy vọng rằng sự tuân thủ sẽ mang lại sự an toàn.
Điều đó sẽ không xảy ra.
Vậy chúng ta có những lựa chọn nào?
Năm 1978, nhà bất đồng chính kiến người Séc Václav Havel đã viết một bài luận có tên là ‘Sức mạnh của những người không có quyền lực’. Trong đó, ông đặt ra một câu hỏi đơn giản: hệ thống cộng sản duy trì sự tồn tại của nó như thế nào?
Câu trả lời của ông bắt đầu với một người bán rau quả. Mỗi sáng, người chủ cửa hàng này đều đặt một tấm biển trong cửa sổ của mình: “Công nhân toàn thế giới, đoàn kết!” Ông ta không tin điều đó. Không ai tin điều đó. Nhưng ông ta vẫn đặt tấm biển – để tránh rắc rối, để thể hiện sự tuân thủ, để hòa thuận. Và bởi vì mọi chủ cửa hàng trên mọi con phố đều làm như vậy, hệ thống vẫn tồn tại.
Không chỉ bằng bạo lực, mà còn thông qua sự tham gia của những người dân thường vào các nghi lễ mà họ biết rõ là sai trái.
Havel gọi đây là “sống trong dối trá”. Sức mạnh của hệ thống không đến từ tính chân thực của nó mà từ sự sẵn lòng của mọi người trong việc hành động như thể nó là sự thật. Và sự mong manh của nó cũng đến từ cùng một nguồn: khi chỉ cần một người ngừng hành động – khi người bán rau gỡ bỏ tấm biển của mình – ảo tưởng bắt đầu rạn nứt.
Đã đến lúc các công ty và quốc gia phải gỡ bỏ những tấm biển của họ.
Trong nhiều thập kỷ, các quốc gia như Canada đã thịnh vượng dưới cái mà chúng ta gọi là trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Chúng ta đã tham gia các thể chế của nó, ca ngợi các nguyên tắc của nó và hưởng lợi từ tính dễ dự đoán của nó. Chúng ta có thể theo đuổi các chính sách đối ngoại dựa trên giá trị dưới sự bảo hộ của nó.
Chúng ta biết rằng câu chuyện về trật tự quốc tế dựa trên luật lệ một phần là sai sự thật. Rằng kẻ mạnh nhất sẽ tự miễn trừ khi thuận tiện. Rằng các quy tắc thương mại được thực thi một cách bất đối xứng. Và rằng luật quốc tế được áp dụng với mức độ nghiêm ngặt khác nhau tùy thuộc vào danh tính của người bị buộc tội hoặc nạn nhân.
Câu chuyện hư cấu này rất hữu ích, và đặc biệt là bá quyền của Mỹ đã giúp cung cấp các hàng hóa công cộng: các tuyến đường biển mở, một hệ thống tài chính ổn định, an ninh tập thể và hỗ trợ các khuôn khổ giải quyết tranh chấp.
Vì vậy, chúng ta đã đặt tấm biển lên cửa sổ. Chúng ta đã tham gia vào các nghi lễ. Và phần lớn đã tránh chỉ ra những khoảng cách giữa lời nói suông và thực tế.
Thỏa thuận này không còn hiệu quả nữa.
Tôi xin nói thẳng: chúng ta đang ở giữa một sự đổ vỡ, chứ không phải một sự chuyển đổi.
Trong hai thập kỷ qua, một loạt các cuộc khủng hoảng về tài chính, y tế, năng lượng và địa chính trị đã phơi bày những rủi ro của sự hội nhập toàn cầu cực đoan.
đây hơn, các cường quốc bắt đầu sử dụng hội nhập kinh tế như vũ khí. Thuế quan như đòn bẩy. Cơ sở hạ tầng tài chính như sự cưỡng chế. Chuỗi cung ứng như những điểm yếu để bị khai thác.
Bạn không thể “sống trong lời nói dối” về lợi ích chung thông qua hội nhập khi hội nhập trở thành nguồn gốc của sự lệ thuộc của bạn.
Các thể chế đa phương mà các cường quốc tầm trung dựa vào – WTO, Liên Hợp Quốc, COP – kiến trúc giải quyết vấn đề tập thể – đã bị suy giảm đáng kể.
Kết quả là, nhiều quốc gia đang đi đến cùng một kết luận. Họ phải phát triển quyền tự chủ chiến lược lớn hơn: trong năng lượng, lương thực, khoáng sản thiết yếu, tài chính và chuỗi cung ứng.
Xu hướng này là dễ hiểu. Một quốc gia không thể tự nuôi sống mình, tự cung cấp nhiên liệu hoặc tự vệ thì có rất ít lựa chọn. Khi các quy tắc không còn bảo vệ bạn, bạn phải tự bảo vệ mình.
Nhưng chúng ta hãy nhìn nhận rõ ràng điều này sẽ dẫn đến đâu. Một thế giới của những pháo đài sẽ xuất hiện. nghèo hơn, dễ tổn thương hơn và kém bền vững hơn.
Và còn một sự thật khác: nếu các cường quốc từ bỏ ngay cả những quy tắc và giá trị giả tạo để theo đuổi quyền lực và lợi ích của mình một cách không bị cản trở, thì những lợi ích từ “chủ nghĩa giao dịch” sẽ khó nhân rộng hơn. Các cường quốc bá chủ không thể liên tục kiếm tiền từ các mối quan hệ của họ.
Các đồng minh sẽ đa dạng hóa để phòng ngừa rủi ro. Mua bảo hiểm. Tăng các lựa chọn. Điều này xây dựng lại chủ quyền – chủ quyền từng được xây dựng trên nền tảng…
Các quy tắc vẫn giữ nguyên, nhưng sẽ ngày càng được dựa trên khả năng chịu đựng áp lực.
Như tôi đã nói, quản lý rủi ro theo kiểu truyền thống có cái giá của nó, nhưng cái giá của quyền tự chủ chiến lược, của chủ quyền, cũng có thể được chia sẻ. Đầu tư tập thể vào khả năng phục hồi rẻ hơn so với việc mỗi người tự xây pháo đài riêng. Các tiêu chuẩn chung làm giảm sự phân mảnh. Sự bổ sung lẫn nhau tạo nên tổng tích cực.
Câu hỏi đặt ra cho các cường quốc tầm trung, như Canada, không phải là liệu có nên thích nghi với thực tế mới này hay không. Chúng ta phải thích nghi. Câu hỏi là liệu chúng ta thích nghi bằng cách đơn giản là xây những bức tường cao hơn – hay liệu chúng ta có thể làm điều gì đó tham vọng hơn.
Canada là một trong những quốc gia đầu tiên nghe thấy tiếng chuông cảnh tỉnh, dẫn đến việc chúng ta thay đổi căn bản lập trường chiến lược của mình.
Người Canada biết rằng giả định cũ, thoải mái của chúng ta rằng vị trí địa lý và tư cách thành viên liên minh tự động mang lại sự thịnh vượng và an ninh không còn đúng nữa.
Cách tiếp cận mới của chúng ta dựa trên điều mà Alexander Stubb gọi là “chủ nghĩa hiện thực dựa trên giá trị” – hay nói cách khác, chúng ta hướng đến sự có nguyên tắc và thực dụng.
Chúng tôi kiên định với các giá trị nền tảng: chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, cấm sử dụng vũ lực trừ khi phù hợp với Hiến chương Liên hợp quốc, tôn trọng nhân quyền.
Chúng tôi thực tế khi nhận ra rằng tiến bộ thường diễn ra từng bước, lợi ích khác nhau, và không phải đối tác nào cũng chia sẻ các giá trị của chúng tôi. Chúng tôi đang tham gia một cách rộng rãi, chiến lược và cởi mở. Chúng tôi chủ động đối mặt với thế giới như nó vốn có, chứ không chờ đợi một thế giới mà chúng tôi mong muốn.
Canada đang điều chỉnh các mối quan hệ của mình sao cho chiều sâu phản ánh các giá trị của chúng tôi. Chúng tôi ưu tiên sự tham gia rộng rãi để tối đa hóa ảnh hưởng của mình, xét đến tính biến động của trật tự thế giới, những rủi ro mà điều này gây ra và những gì sẽ xảy ra tiếp theo.
Chúng tôi không còn chỉ dựa vào sức mạnh của các giá trị mà còn dựa vào giá trị của sức mạnh.
Chúng tôi đang xây dựng sức mạnh đó ngay tại quê nhà.
Kể từ khi chính phủ của tôi nhậm chức, chúng tôi đã cắt giảm thuế thu nhập, thuế lợi tức vốn và thuế đầu tư kinh doanh, chúng tôi đã loại bỏ tất cả các rào cản liên bang đối với thương mại liên tỉnh và chúng tôi đang đẩy nhanh tiến độ đầu tư một nghìn tỷ đô la vào năng lượng, trí tuệ nhân tạo, khoáng sản quan trọng, các hành lang thương mại mới và hơn thế nữa. Chúng tôi đang tăng gấp đôi chi tiêu quốc phòng vào năm 2030 và đang thực hiện điều đó theo cách xây dựng các ngành công nghiệp trong nước.
Chúng tôi đang nhanh chóng đa dạng hóa ở nước ngoài. Chúng tôi đã nhất trí một quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với Liên minh châu Âu, bao gồm việc tham gia SAFE, các thỏa thuận mua sắm quốc phòng của châu Âu.
Chúng tôi đã ký kết mười hai thỏa thuận thương mại và an ninh khác trên bốn châu lục trong sáu tháng qua.
Trong vài ngày qua, chúng tôi đã ký kết các quan hệ đối tác chiến lược mới với Trung Quốc và Qatar.
Chúng tôi đang đàm phán các hiệp định thương mại tự do với Ấn Độ, ASEAN, Thái Lan, Philippines, Mercosur.
Để giúp giải quyết các vấn đề toàn cầu, chúng tôi đang theo đuổi mô hình liên minh linh hoạt — các liên minh khác nhau cho các vấn đề khác nhau, dựa trên các giá trị và lợi ích.
Về vấn đề Ukraine, chúng tôi là thành viên cốt lõi của Liên minh các nước sẵn sàng hợp tác và là một trong những nước đóng góp lớn nhất tính theo đầu người cho quốc phòng và an ninh của nước này.
Về chủ quyền Bắc Cực, chúng tôi kiên quyết đứng về phía Greenland và Đan Mạch và hoàn toàn ủng hộ quyền duy nhất của họ trong việc quyết định tương lai của Greenland. Cam kết của chúng tôi đối với Điều 5 là không lay chuyển. Chúng tôi đang hợp tác với các đồng minh NATO (bao gồm cả các nước Baltic Bắc Âu để tăng cường an ninh cho sườn phía bắc và phía tây của liên minh, bao gồm cả thông qua các khoản đầu tư chưa từng có của Canada vào radar tầm xa, tàu ngầm, máy bay và lực lượng bộ binh.
Canada kiên quyết phản đối thuế quan đối với Greenland và kêu gọi các cuộc đàm phán tập trung để đạt được các mục tiêu chung về an ninh và thịnh vượng cho Bắc Cực.
Về thương mại đa phương, chúng tôi đang ủng hộ các nỗ lực xây dựng cầu nối giữa Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và Liên minh châu Âu, tạo ra một khối thương mại mới gồm 1,5 tỷ người.
Về khoáng sản thiết yếu, chúng tôi đang thành lập các câu lạc bộ người mua dựa trên G7 để thế giới có thể đa dạng hóa nguồn cung, giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung tập trung.
Về trí tuệ nhân tạo (AI), chúng tôi đang hợp tác với các nền dân chủ cùng chí hướng để đảm bảo rằng cuối cùng chúng ta sẽ không bị buộc phải lựa chọn giữa các cường quốc bá chủ và các tập đoàn siêu lớn.
Đây không phải là chủ nghĩa đa phương ngây thơ. Nó cũng không phải là dựa vào các thể chế suy yếu. Đó là việc xây dựng các liên minh hiệu quả, giải quyết từng vấn đề một, với các đối tác có đủ điểm chung để cùng hành động. Trong một số trường hợp, đó sẽ là phần lớn các quốc gia.
Và Nó đang tạo ra một mạng lưới kết nối dày đặc giữa thương mại, đầu tư và văn hóa, mà chúng ta có thể dựa vào đó để đối phó với những thách thức và nắm bắt cơ hội trong tương lai.
Các cường quốc tầm trung phải hành động cùng nhau bởi vì nếu bạn không ngồi vào bàn đàm phán, bạn sẽ trở thành món ăn trên thực đơn.
Các cường quốc lớn có thể tự mình hành động. Họ có quy mô thị trường, năng lực quân sự, và đòn bẩy để áp đặt các điều khoản.
Các cường quốc tầm trung thì không. Nhưng khi chúng ta chỉ đàm phán song phương với một cường quốc bá chủ, chúng ta đang đàm phán từ thế yếu. Chúng ta chấp nhận những gì được đưa ra. Chúng ta cạnh tranh với nhau để trở thành bên nhượng bộ nhất.
Đây không phải là chủ quyền. Đó là việc thể hiện chủ quyền trong khi chấp nhận sự lệ thuộc.
Trong một thế giới cạnh tranh giữa các cường quốc lớn, các quốc gia ở giữa có một sự lựa chọn, cạnh tranh với nhau để giành được sự ưu ái hoặc kết hợp để tạo ra một con đường thứ ba có tác động.
Chúng ta không nên để sự trỗi dậy của quyền lực cứng làm lu mờ thực tế rằng sức mạnh của tính hợp pháp, tính chính trực và các quy tắc sẽ vẫn mạnh mẽ — nếu chúng ta chọn sử dụng nó cùng nhau.
Điều này đưa tôi trở lại với Havel.
Sống trong sự thật có nghĩa là gì đối với các cường quốc tầm trung?
Nó có nghĩa là gọi tên thực tại. Ngừng viện dẫn “trật tự quốc tế dựa trên luật lệ” như thể nó vẫn hoạt động như quảng cáo. Hãy gọi hệ thống đúng bản chất của nó: một thời kỳ cạnh tranh giữa các cường quốc đang gia tăng, nơi các cường quốc mạnh nhất theo đuổi lợi ích của họ bằng cách sử dụng hội nhập kinh tế như một vũ khí cưỡng chế.
Nó có nghĩa là hành động nhất quán. Áp dụng cùng một tiêu chuẩn cho các đồng minh và đối thủ. Khi các cường quốc tầm trung chỉ trích sự hăm dọa kinh tế từ một hướng nhưng lại im lặng khi nó đến từ hướng khác, chúng ta đang giữ nguyên tấm biển cảnh báo.
Nó có nghĩa là xây dựng những gì chúng ta tuyên bố tin tưởng. Thay vì chờ đợi trật tự cũ được khôi phục, hãy tạo ra các thể chế và thỏa thuận hoạt động như đã mô tả.
Và nó có nghĩa là giảm bớt đòn bẩy cho phép cưỡng chế. Xây dựng một nền kinh tế nội địa vững mạnh luôn phải là ưu tiên hàng đầu của mọi chính phủ. Đa dạng hóa quốc tế không chỉ là sự thận trọng về kinh tế; đó còn là nền tảng vật chất cho chính sách đối ngoại trung thực. Các quốc gia giành được quyền có lập trường nguyên tắc bằng cách giảm thiểu khả năng bị trả đũa.
Canada có những gì thế giới mong muốn. Chúng ta là một siêu cường năng lượng. Chúng ta nắm giữ trữ lượng khổng lồ các khoáng sản quan trọng. Chúng ta có dân số được giáo dục tốt nhất thế giới. Các quỹ hưu trí của chúng ta nằm trong số những nhà đầu tư lớn nhất và tinh vi nhất thế giới. Chúng ta có vốn, nhân tài và một chính phủ với năng lực tài chính to lớn để hành động quyết đoán.
Và chúng ta có những giá trị mà nhiều quốc gia khác khao khát.
Canada là một xã hội đa nguyên hoạt động hiệu quả. Không gian công cộng của chúng ta sôi động, đa dạng và tự do. Người Canada vẫn cam kết với sự phát triển bền vững.
Chúng ta là một đối tác ổn định, đáng tin cậy – trong một thế giới không hề ổn định – một đối tác xây dựng và coi trọng các mối quan hệ lâu dài.
Canada còn có một điều khác: sự nhận thức về những gì đang xảy ra và quyết tâm hành động phù hợp.
Chúng ta hiểu rằng sự đổ vỡ này đòi hỏi nhiều hơn là sự thích nghi. Nó đòi hỏi sự trung thực về thế giới như hiện tại. Chúng ta đang gỡ bỏ tấm biển khỏi cửa sổ.
Trật tự cũ sẽ không quay trở lại. Chúng ta không nên than khóc cho nó. Hoài niệm không phải là một chiến lược.
Nhưng từ sự đổ vỡ, chúng ta có thể xây dựng nên điều gì đó tốt đẹp hơn, mạnh mẽ hơn và công bằng hơn.
Đây là nhiệm vụ của các cường quốc tầm trung, những người sẽ mất nhiều nhất từ một thế giới của những pháo đài và được nhiều nhất từ một thế giới hợp tác thực sự.
Những kẻ mạnh có quyền lực của họ. Nhưng chúng ta cũng có thứ gì đó – khả năng ngừng giả vờ, gọi tên thực tế, xây dựng sức mạnh của chúng ta trong nước và hành động cùng nhau.
Đó là con đường của Canada. Chúng ta lựa chọn nó một cách công khai và tự tin.
Và đó là con đường rộng mở cho bất kỳ quốc gia nào sẵn sàng cùng chúng ta bước đi.
