Iran: Biểu tình phản
đối chính phủ lan rộng, ít nhất 34 người thiệt mạng
David Gritten
BBC News Tiếng Việt
9
tháng 1 năm 2026
https://www.bbc.com/vietnamese/articles/cx2wg1lkl78o
Những
đám đông người biểu tình khổng lồ đã tuần hành qua thủ đô Tehran và các thành
phố khác của Iran, theo các video lan truyền trên mạng xã hội. Đây được xem là
màn biểu dương lực lượng lớn nhất của những người phản đối chính quyền giáo sĩ
trong nhiều năm qua.
Các
cuộc biểu tình ôn hòa ở Tehran và Mashhad, thành phố lớn thứ hai của Iran, vào
tối 8/1 đã không bị lực lượng an ninh giải tán, theo các video mà BBC
News Tiếng Ba Tư đã xác minh.
Sau
đó, một nhóm theo dõi cho biết đã xảy ra tình trạng mất internet trên toàn quốc.
Trong
các đoạn video, có thể nghe thấy người biểu tình kêu gọi lật đổ Lãnh tụ Tối cao Iran, Ayatollah Ali Khamenei và
kêu gọi sự trở lại của Reza Pahlavi, con trai sống lưu vong của cố quốc vương
Iran, người trước đó đã kêu gọi những người ủng hộ mình xuống đường.
Đây
là ngày thứ 12 liên tiếp xảy ra tình trạng bất ổn ở Iran, bắt nguồn từ sự phẫn
nộ khi đồng nội tệ mất giá và đã lan rộng đến hơn 100 thành phố, thị trấn trên
khắp 31 tỉnh thành của Iran, theo các nhóm nhân quyền.
Ít
nhất 34 người biểu tình, trong đó có 5 trẻ em, và 8 nhân viên an ninh đã thiệt
mạng, trong khi 2.270 người biểu tình khác đã bị bắt giữ, theo cơ quan Thông tấn
các Nhà hoạt động Nhân quyền (HRANA), có trụ sở tại Mỹ.
BBC
News Tiếng Ba Tư đã
xác nhận cái chết và danh tính của 22 người, trong khi chính quyền Iran thông
báo về cái chết của 6 nhân viên an ninh.
Vào
tối 8/1, các video được đăng tải trên mạng xã hội và được BBC News Tiếng
Ba Tư xác minh cho thấy một đám đông lớn người biểu tình di chuyển dọc
theo một con đường chính ở thành phố Mashhad, phía đông bắc đất nước.
Có
thể nghe thấy những khẩu hiệu "Quốc vương vạn tuế" và "Đây là trận
chiến cuối cùng! Pahlavi sẽ trở lại".
Trong
một đoạn clip, có thể nhìn thấy một số người đàn ông trèo lên cầu vượt và tháo
dỡ vật trông như các camera giám sát gắn trên đó.
Một
video khác được đăng tải trực tuyến cho thấy một đám đông lớn người biểu tình
đi bộ dọc theo một con đường chính ở phía đông Tehran.
Trong
đoạn phim được gửi đến BBC News Tiếng Ba Tư từ phía bắc thủ đô Tehran, một
đám đông lớn khác hô vang "Đây là trận chiến cuối cùng! Pahlavi sẽ trở lại".
Ở những nơi khác phía bắc, người biểu tình hô vang "Đáng xấu hổ" và
"Đừng sợ, chúng ta đoàn kết" sau một cuộc đụng độ với lực lượng an
ninh.
Các
cuộc biểu tình cũng được ghi nhận ở một số tỉnh khác, bao gồm cả Kermanshah -
hình ảnh chụp hôm 8/1/2025
Các
video khác cho thấy người biểu tình hô vang "Cái chết cho kẻ độc tài"
- ám chỉ ông Khamenei - ở thành phố Isfahan thuộc miền trung; "Quốc vương
vạn tuế" ở thành phố Babol phía bắc, và "Đừng sợ, chúng ta đoàn kết"
ở thành phố Tabriz phía tây bắc.
Tại
thành phố Dezful ở phía tây, đoạn phim được gửi đến BBC cho thấy một đám đông lớn
người biểu tình và cả lực lượng an ninh dường như đã nổ súng từ một quảng trường
trung tâm.
Các
cuộc biểu tình vào buổi tối diễn ra không lâu sau khi ông Reza Pahlavi, con
trai của quốc vương bị lật đổ trong cuộc cách mạng Hồi giáo năm 1979, và hiện
đang sống ở Washington DC, kêu gọi người dân Iran "xuống đường và, như một
mặt trận thống nhất, hô vang những yêu cầu của mình".
Trong
một bài đăng trên mạng xã hội X, ông Pahlavi nói rằng "hàng triệu người
Iran đã đòi tự do của họ tối nay", gọi người biểu tình là "những đồng
bào dũng cảm" của ông.
Ông
cảm ơn Tổng thống Mỹ Donald Trump vì đã buộc "chế độ phải chịu trách nhiệm",
và kêu gọi các nhà lãnh đạo châu Âu làm điều tương tự.
Ông
Pahlavi cũng kêu gọi các cuộc biểu tình tiếp tục từ 20:00 giờ địa phương vào tối
nay 9/1.
Truyền
thông nhà nước Iran đã hạ thấp quy mô của tình trạng bất ổn hôm 8/1. Trong một
số trường hợp, họ phủ nhận hoàn toàn việc các cuộc biểu tình đã diễn ra, đăng tải
những video về các con phố vắng vẻ.
Trong
khi đó, tổ chức giám sát internet NetBlocks cho biết số liệu của họ cho thấy
Iran đang "trong tình trạng mất kết nối internet trên toàn quốc".
"Sự
cố này diễn ra sau một loạt các biện pháp kiểm duyệt trực tuyến leo thang nhắm
vào các cuộc biểu tình trên khắp đất nước, và cản trở quyền giao tiếp của công
chúng vào thời điểm quan trọng", tổ chức này cảnh báo, ám chỉ các đợt gián
đoạn kết nối trước đó tại nhiều thành phố.
Trước
đó, trong cùng ngày, những đoạn video quay ở Lomar, một thị trấn nhỏ ở tỉnh
Ilam ở phía tây, cho thấy một đám đông hô vang: "Pháo, xe tăng, pháo hoa,
các giáo sĩ phải ra đi", ám chỉ tầng lớp giáo sĩ cầm quyền. Một video khác
cho thấy người dân ném giấy tờ lên không trung, bên ngoài một ngân hàng dường
như đã bị đột nhập.
Những
video khác cho thấy nhiều cửa hàng đóng cửa tại một số thành phố và thị trấn chủ
yếu là người Kurd sinh sống ở Ilam, cũng như tại các tỉnh Kermanshah và
Lorestan.
Diễn
biến này xảy ra sau lời kêu gọi tổng đình công của các nhóm đối lập người Kurd
sống lưu vong, nhằm phản ứng trước cuộc đàn áp đẫm máu đối với các cuộc biểu
tình trong khu vực.
Ít
nhất 17 người biểu tình đã thiệt mạng dưới tay lực lượng an ninh ở Ilam,
Kermanshah và Lorestan trong thời gian xảy ra bất ổn, trong đó nhiều người thuộc
các nhóm sắc tộc thiểu số Kurd hoặc Lor, theo nhóm nhân quyền người Kurd
Hengaw.
Hôm
8/1, đã xảy ra các cuộc đụng độ bạo lực giữa người biểu tình và lực lượng an
ninh ở một số thành phố và thị trấn ở miền tây Iran, cũng như các khu vực khác.
Tổ
chức Theo dõi Nhân quyền Iran (IHR) cho biết đây là ngày đẫm máu nhất trong làn
sóng bất ổn, với 13 người biểu tình được xác nhận đã thiệt mạng trên khắp cả nước.
"Bằng
chứng cho thấy phạm vi đàn áp ngày càng trở nên bạo lực và lan rộng hơn mỗi
ngày", giám đốc của IHR, Mahmood Amiry-Moghaddam, nói.
Nhóm
nhân quyền Hengaw cho biết hai người biểu tình đã bị lực lượng an ninh bắn chết
tại Khoshk-e Bijar, thuộc tỉnh Gilan ở miền bắc, vào tối 7/1.
Hãng
thông tấn bán chính thức của Iran, Fars, vốn thân cận với Lực lượng Vệ binh
Cách mạng của nước này, đưa tin ba sĩ quan cảnh sát cũng đã thiệt mạng vào tối
7/1.
Hãng
này cho biết hai cảnh sát bị những cá nhân có vũ trang trong một nhóm "kẻ
bạo loạn" bắn chết, trong khi người thứ ba bị đâm chết "trong nỗ lực
kiểm soát tình trạng bất ổn" ở thành phố Malard, phía tây Tehran.
Trong
các video quay ở Mashhad, có thể nghe thấy những người biểu tình hô vang
"Quốc vương vạn tuế!"
Hôm
8/1, Tổng
thống Mỹ Donald Trump nhắc
lại lời đe dọa sẽ can thiệp quân sự nếu chính quyền Iran giết hại người biểu
tình.
"Tôi
đã nói với họ rằng nếu họ bắt đầu giết người, điều mà họ thường làm trong các
cuộc bạo loạn – họ có rất nhiều cuộc bạo loạn – nếu họ làm vậy, chúng tôi sẽ trừng
phạt họ rất nặng nề," ông Trump nói trong một cuộc phỏng vấn với chương
trình Hugh Hewitt Show.
Trong
một diễn biến khác, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết nền kinh tế
Iran đang "trên bờ vực sụp đổ".
"[Tổng
thống Trump] không muốn họ làm hại thêm những người biểu tình. Đây là một thời
điểm căng thẳng", ông Bessent phát biểu tại Câu lạc bộ Kinh tế Minnesota
hôm 8/1.
Trước
đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã kêu gọi lực lượng an ninh "kiềm
chế tối đa" khi xử lý các cuộc biểu tình ôn hòa. Một tuyên bố cho biết:
"Cần tránh mọi hành vi bạo lực hoặc cưỡng chế".
Lãnh
tụ Tối cao Iran Ali Khamenei - người nắm quyền lực tối cao tại Iran - hôm 3/1
nói rằng chính quyền nên "đối thoại với người biểu tình", nhưng
"những kẻ gây bạo loạn cần phải bị trấn áp".
Các
cuộc biểu tình bắt đầu vào ngày 28/12/2025, khi các chủ cửa hàng xuống đường ở
Tehran để bày tỏ sự phẫn nộ trước sự rớt giá mạnh của đồng nội tệ rial so với
đô la Mỹ trên thị trường tự do.
Đồng
rial đã giảm xuống mức thấp kỷ lục trong năm qua và lạm phát tăng vọt lên 40%
do các lệnh trừng phạt liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran, gây sức ép
lên nền kinh tế vốn đã suy yếu do quản lý yếu kém và tham nhũng của chính phủ.
Sinh
viên đại học nhanh chóng tham gia các cuộc biểu tình, và phong trào lan sang
các thành phố khác, với đám đông thường xuyên hô vang các khẩu hiệu chỉ trích
giới giáo sĩ cầm quyền.
Trong
các tin nhắn gửi đến BBC, thông qua một nhà hoạt động ở Anh, một phụ nữ ở
Tehran cho biết sự tuyệt vọng là động lực thúc đẩy các cuộc biểu tình.
"Chúng
tôi đang sống trong tình trạng bấp bênh," cô nói. "Tôi cảm thấy như
mình đang lơ lửng giữa không trung, không có đôi cánh để di cư cũng không có hy
vọng theo đuổi mục tiêu của mình ở đây. Cuộc sống ở đây đã trở nên không thể chịu
đựng nổi."
Một
người khác nói rằng cô xuống đường biểu tình vì ước mơ của mình đã bị giới cầm
quyền "đánh cắp", và cô muốn họ biết rằng "chúng tôi vẫn còn tiếng
nói để hô vang, nắm đấm để đấm vào mặt họ."
Một
phụ nữ ở thành phố Ilam phía tây nói rằng cô biết những người trẻ tuổi từ các
gia đình có quan hệ với giới cầm quyền đang tham gia biểu tình. "Bạn tôi
và ba người chị em gái của cô ấy, có cha là một nhân vật nổi tiếng trong các cơ
quan tình báo, đang tham gia biểu tình mà cha họ không hề hay biết," cô
nói.
Làn sóng biểu tình lần này có quy mô lan rộng
nhất kể từ cuộc nổi dậy năm 2022, bùng phát sau cái chết trong trại giam của
Mahsa Amini, một phụ nữ trẻ người Kurd bị cảnh sát đạo đức bắt giữ vì bị cho
là không
đội khăn trùm đầu đúng cách. Theo các tổ chức nhân quyền, hơn 550 người
đã thiệt mạng và 20.000 người bị giam giữ trong nhiều tháng đàn áp sau đó.
No comments:
Post a Comment