Dân Chủ - Nhân Quyền Cho Việt Nam: KHI NHÀ NƯỚC TRỞ THÀNH VÔ PHÁP VÔ LUÂN (Mark Schieritz

Bằng những lời dối trá trắng trợn “tự vệ”, “kẻ ám sát”, chính quyền Trump đã bóp méo cái chết của Alex Pretti, làm lung lay trật tự và niềm tin xã hội. Hệ quả là ngày càng nhiều người bắt đầu nghĩ đến kháng cự.

Kể từ năm 2010, đã có 362 trường hợp tử vong ở Mỹ liên quan đến lực lượng tuần tra biên giới, trong đó có 71 vụ sử dụng bạo lực. Số liệu này do Southern Border Coalition – một tổ chức nhân quyền có trụ sở tại San Diego – công bố. Riêng trong năm vừa qua, đã có 32 người chết khi đang bị giam giữ bởi Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE).

Điều khiến vụ việc Alex Pretti – là người bị các đặc vụ liên bang bắn chết tại Minneapolis, bang Minnesota – rúng động không chỉ là sự tàn bạo lộ liễu của chính quyền Mỹ, dù điều đó đã đủ khiến người ta không thể chịu đựng nổi rồi. Đáng sợ hơn cả là việc chính quyền Donald Trump công khai phủ nhận một sự thật hiển nhiên và (ban đầu) từ chối mọi điều tra độc lập.

Bộ An ninh Nội địa Mỹ tuyên bố rằng, các đặc vụ ICE đã hành động trong tình thế “tự vệ”, còn cố vấn nội chính của Trump, Stephen Miller, thậm chí gọi Pretti là một “kẻ ám sát” muốn “giết các đặc vụ Liên bang”. Thông điệp mà chính quyền Trump gửi đi rất rõ ràng: Pretti phải chịu trách nhiệm cho số phận của mình.

Tuy nhiên, hàng loạt video ghi lại toàn bộ diễn biến vụ việc từ nhiều góc độ khác nhau cho thấy điều ngược lại. Pretti cầm một chiếc điện thoại di động trên tay và cố gắng giúp đỡ một người phụ nữ bị các đặc vụ xô ngã. Khi chính anh ngã xuống, một trong các đặc vụ dường như đã tước vũ khí của anh và rời đi. Ngay sau đó, một đặc vụ khác bắn thẳng vào lưng anh từ cự ly gần, khi anh đang nằm bất động.

Một chi tiết quan trọng: Ở bang Minnesota, việc mang theo vũ khí nơi công cộng là hợp pháp và Pretti cũng có giấy phép sở hữu súng. Như vậy, các đặc vụ rõ ràng là đã lạnh lùng bắn chết một người không phạm pháp và – theo những gì video cho thấy – tại thời điểm bị bắn, anh ta đã không còn vũ khí trên người.

Điều gì xảy ra khi bạo lực nhà nước mất tính chính danh?

Một trong những đặc trưng cốt lõi của nhà nước hiện đại là nắm giữ độc quyền sử dụng bạo lực trong xã hội. Công dân từ bỏ việc tự mình dùng vũ khí hay cưỡng ép để bảo vệ lợi ích, và trao quyền đó cho các thể chế nhà nước – với niềm tin rằng chúng sẽ bảo đảm công lý cho mình. Độc quyền bạo lực của nhà nước nhằm ngăn chặn “cuộc chiến của mọi người chống lại mọi người” (Thomas Hobbes) và tạo điều kiện cho việc giải quyết xung đột một cách hòa bình. Đây là một thành tựu lớn của xã hội hiện đại.

Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là việc sử dụng bạo lực của nhà nước phải được coi là chính đáng. Khái niệm “chính danh” vốn rất linh hoạt. ICE trực thuộc Bộ An ninh Nội địa, bộ trưởng do Donald Trump bổ nhiệm, người đã giành đủ số phiếu đại cử tri để trở thành Tổng thống Hoa Kỳ. Về mặt hình thức, hành động của các đặc vụ ICE vì thế được bảo đảm bởi một chuỗi tính chính danh pháp lý tương đối đầy đủ.

Nhưng nếu không còn một mức độ đồng thuận tối thiểu về điều gì là phù hợp và nếu không dựa trên sự thật, thì nhà nước pháp quyền dân chủ sẽ đánh mất nền tảng thực chất của mình – và sớm muộn cũng đánh mất cả lý do tồn tại. Đây chính là cốt lõi chính trị trong những lời dối trá của Donald Trump và những người ủng hộ ông ta: Bằng cách phủ nhận những sự thật hiển nhiên mà ai cũng có thể kiểm chứng, họ làm xói mòn niềm tin rằng, rốt cuộc rồi công lý cũng sẽ được thực thi. Nền tảng của việc trao độc quyền bạo lực cho nhà nước bị bào mòn; đến một lúc nào đó, nhà nước pháp quyền sẽ biến thành nhà nước vô pháp vô luân.

Hệ quả của một diễn biến như vậy nghiêm trọng đến mức người ta khó có thể hình dung. Liệu đến một ngưỡng nào đó, người dân có quyền – thậm chí có nghĩa vụ – kháng cự hay không? Ở Mỹ, cuộc tranh luận này đã bắt đầu từ lâu. Và kháng cự sẽ diễn ra như thế nào? Liệu đó có phải chính là điều Trump mong muốn, để rồi viện dẫn tình trạng khẩn cấp nhằm hủy bầu cử, đàn áp mạnh tay hơn nữa, và cuối cùng dẫn đến nội chiến hay không?

Hiến pháp Đức nêu rõ vấn đề này. Khi trật tự pháp quyền bị đe dọa xóa bỏ, “mọi công dân Đức đều có quyền kháng cự, nếu không còn biện pháp nào khác” (Điều 20). Thế giới chỉ có thể hy vọng rằng sẽ không bao giờ đến mức đó.

***

Một hành vi vô nhân đạo và không thể chấp nhận được

Vũ Hoàng Linh

26/01/2026

https://baotiengdan.com/2026/01/26/mot-hanh-vi-vo-nhan-dao-va-khong-the-chap-nhan-duoc/

Lời giới thiệu từ Tiếng Dân: Thứ bảy vừa qua, ngày 24-1-2026, một công dân Mỹ thứ hai ở Minneapolis, bang Minnesota, đã bị lực lượng ICE hạ gục! Lần này là Alex Pretti, một y tá ICU 37 tuổi, là người không tiền án và đang cầm điện thoại, bị bắn chết trong khi anh cùng người dân ở đây phản đối chiến dịch này.

Trong bối cảnh chính trị phân cực hiện nay, sự kiện này không chỉ là câu chuyện về một vụ nổ súng, mà là lời nhắc nhở đau đớn về cái giá của sự tự do và những hệ lụy khi quyền lực được trao quá nhiều vào một người. Mời đọc bài viết sau đây của tác giả Vũ Hoàng Linh, nói về sự kiện này:

***

Hôm qua, một công dân Mỹ thứ hai bị bắn chết ở Minnesota bởi các đặc nhiêm ICE. Một công dân Mỹ chưa từng có tiền án và là một y tá chuyên nghiệp, khi bị bắn hạ, trên tay anh không phải khẩu súng mà là một chiếc điện thoại.

https://baotiengdan.com/wp-content/uploads/2026/01/1-108.jpg

Alex Pretti. Nguồn: ABC và Wikimedia

Điều đáng buồn nhất với những cái chết này, cô nhà thơ hay anh y tá, đó không phải là việc họ bị giết một cách nhanh chóng và trắng trợn như thế. Ai cũng có thể phạm sai lầm và nhân viên ICE cũng là con người. Và việc sống trong lòng xã hội Mỹ vẫn luôn có những rủi ro của nó, thứ rủi ro vẫn đi cùng với mọi thứ tự do.

Điều đáng buồn là việc sau khi họ bị bắn gục như vậy, là việc chính quyền, với Tổng thống Mỹ, sẽ nhanh chóng khẳng định họ là khủng bố và việc bắn hạ họ trên đường phố là thứ lý lẽ tự nhiên cần có. Đó là những thứ chưa từng xảy ra trước Trump.

Sẽ không ngoa khi gọi Trump là một tên trùm phát xít của thế kỷ 21. Và đó là một tên phát xít lố lăng nhất mà người ta có thể từng có, một tên hề chính cống, một sự nhạo báng của trí tuệ và lương tri. Hitler hay Mussolini, bất chấp những sự tệ hại nhất họ từng gây ra, dù sao cũng có những phẩm giá nào đó, những lý tưởng nào đó của họ mà họ thực sự tin vào chúng, dù chúng có độc hại đến đâu.

Những ngày này, tôi cố gắng tránh đọc tin tức vì thấy chúng hầu như là độc hại, và chỉ có thể tìm về những niềm vui nhỏ bé và gần gũi. Đó có lẽ là cách duy nhất để giữ được thăng bằng trong một thế giới bất ổn như thế này.

***

Nhà Trắng lùi bước trước làn sóng phản đối dữ dội của dân chúng sau vụ sát hại Alex Pretti

Trúc Lam

27/01/2026

https://baotiengdan.com/2026/01/27/nha-trang-lui-buoc-truoc-lan-song-phan-doi-du-doi-cua-dan-chung-sau-vu-sat-hai-alex-pretti/

Báo The Hill vừa có bài viết của của nhà báo Niall Stanage, cho thấy một sự nhượng bộ chính trị hiếm hoi của Donald Trump: Nhà Trắng buộc phải lùi bước trước làn sóng phẫn nộ lan rộng khắp nơi của công chúng, liên quan đến sự kiện đặc vụ liên bang bắn chết Alex Pretti, một công dân Mỹ 37 tuổi, y tá chăm sóc đặc biệt, tại Minneapolis, bang Minnesota, trong một chiến dịch trấn áp người nhập cư.

Alex Pretti là công dân Mỹ thứ hai bị bắn chết ở tiểu bang Minnesota chỉ trong vòng chưa đầy một tháng. Trước đó, ngày 7 tháng 1, cô Renee Good cũng đã bị một sĩ quan ICE bắn chết, khiến dư luận Mỹ vốn đã căng thẳng lại càng bùng nổ dữ dội hơn.

https://baotiengdan.com/wp-content/uploads/2026/01/1-110.jpg

Ảnh minh họa: Cô Renee Good (trái), ông Trump và ông Alex Pretti. Nguồn: (Daniel Torok/ White House/ Newscom)

Sự phẫn nộ của công chúng không chỉ xuất phát từ vụ nổ súng mà còn bị thổi bùng lên bởi phản ứng ban đầu của chính quyền Trump. Ngay sau cái chết của ông Pretti, các quan chức cấp cao trong chính quyền đã nhanh chóng đưa ra những cáo buộc nghiêm trọng nhắm vào nạn nhân.

Bộ trưởng An ninh Nội địa Kristi Noem gọi hành động của Pretti là “khủng bố nội địa”. Stephen Miller, cố vấn quyền lực của Nhà Trắng, mô tả Pretti như là một “kẻ ám sát tiềm năng”. Trong khi đó, Greg Bovino, quan chức cấp cao của Lực lượng Tuần tra Biên giới, tuyên bố rằng Pretti có ý định “thảm sát lực lượng thực thi pháp luật”.

Bài viết nhấn mạnh rằng, những cáo buộc này không có bằng chứng hậu thuẫn. Dù Pretti có sở hữu một khẩu súng, nhưng đó là súng hợp pháp, và các đoạn video được công bố cho đến thời điểm đó không thấy ông cầm súng khi bị bắn. Trái lại, có dấu hiệu cho thấy khẩu súng đã bị lấy mất trước khi loạt đạn được bắn vào Pretti. Phân tích hình ảnh cho thấy, các đặc vụ đã bắn khoảng 10 phát đạn, làm dấy lên nghi vấn về việc sử dụng vũ lực quá mức. Nhiều nhân vật chính trị, trong đó có Thượng nghị sĩ Dân chủ Ruben Gallego, gọi vụ việc này là một “cuộc hành quyết”.

Gia đình Pretti phản ứng dữ dội. Họ ra tuyên bố lên án “những lời dối trá kinh tởm” từ chính quyền và gọi các đặc vụ là “những tên côn đồ ICE giết người và hèn nhát của TrumpNhững phát biểu này, cùng với hình ảnh và thông tin lan truyền trên mạng xã hội, đã khiến làn sóng phẫn nộ vượt ra ngoài ranh giới đảng phái thông thường.

Trước áp lực đó, hôm thứ Hai 26/1, ông Trump bắt đầu “quay xe”. Đây được coi là một sự nhượng bộ hiếm hoi, cho thấy chính quyền nhận thức được mức độ nghiêm trọng của phản ứng công chúng.

Đầu tiên, Trump tuyên bố cử ông Tom Homan, người đứng đầu lực lượng biên giới, đến Minnesota để xem xét tình hình. Trump mô tả, Homan là người “cứng rắn nhưng công bằng” và nhấn mạnh rằng ông này sẽ “báo cáo trực tiếp” cho mình, chi tiết này được hiểu như lời khiển trách ngầm đối với ông Greg Bovino, quan chức cấp cao của Lực lượng Tuần tra Biên giới, và cách tiếp cận hiếu chiến của ông ta.

Ngay sau đó, báo chí đưa tin rằng, Bovino cùng một số đặc vụ Tuần tra Biên giới dự kiến sẽ sớm rời khỏi Minneapolis. Điều này càng củng cố thêm nhận định rằng, Nhà Trắng đang cố gắng xoa dịu cuộc khủng hoảng.

Trump cũng thay đổi thái độ trong quan hệ với Thống đốc Minnesota Tim Walz, là người trước đó bị Trump công kích gay gắt. Trong một bài đăng trên mạng xã hội, Trump mô tả cuộc điện đàm giữa ông ta và Walz là “rất tốt” và nói rằng họ “dường như có cùng quan điểm”. Về phần mình, Walz xác nhận cuộc trao đổi là “hiệu quả” và nhấn mạnh nhu cầu tiến hành các cuộc điều tra khách quan về cả hai vụ giết người: Cô Good và ông Pretti.

Sự điều chỉnh thông điệp tiếp tục được thể hiện qua phát biểu của phát ngôn viên Nhà Trắng, Karoline Leavitt. Khi được hỏi, liệu Tổng thống có đồng tình với những mô tả gay gắt mà bà Noem và ông Miller dành cho ông Pretti hay không, cô Leavitt cố tình giữ khoảng cách, khẳng định rằng cô chưa từng nghe ông Trump mô tả ông Pretti theo cách mà bà Noem và ông Miller mô tả, và nhấn mạnh rằng, ông Trump muốn để “sự thật và cuộc điều tra tự diễn ra”. Rõ ràng đây là một nỗ lực nhằm hạ nhiệt dư luận và tránh lặp lại những phát ngôn gây kích động.

Tác giả bài viết lập luận rằng, sự thay đổi này phản ánh thực tế chính trị hơn là một sự thức tỉnh về đạo đức của chính quyền. Trong bối cảnh nước Mỹ ngày càng bị chia rẽ, phản ứng trước cái chết của Pretti là một ngoại lệ hiếm hoi khi sự phẫn nộ lan rộng sang cả giới bảo thủ. Ngay cả những đồng minh trung thành của Trump cũng công khai bày tỏ lo ngại. Ở Quốc hội Mỹ, nhiều nghị sĩ Cộng hòa kêu gọi điều tra minh bạch.

Đáng chú ý, các tờ báo bảo thủ cũng lên tiếng chỉ trích chính quyền Trump. Báo Wall Street Journal gọi hoạt động của ICE tại Minneapolis là “một thảm họa về mặt đạo đức và chính trị” đối với nhiệm kỳ của Trump. Báo New York Post cảnh báo rằng, người dân Mỹ “không bỏ phiếu cho những cảnh tượng này” và dân Mỹ không thể bị yêu cầu phớt lờ những gì mà họ đã chứng kiến tận mắt.

Nhiều chính trị gia Cộng hòa khác cũng thể hiện sự bất an: Thượng nghị sĩ Pete Ricketts gọi đây là “một tình huống kinh hoàng” và yêu cầu điều tra minh bạch; Thượng nghị sĩ John Curtis chỉ trích phản ứng “quá sớm” của Bộ trưởng Noem và làm xói mòn lòng tin; ngay cả Thống đốc bang Texas là ông Greg Abbott cũng thừa nhận rằng Nhà Trắng cần “điều chỉnh lại” cách tiếp cận.

Tuy vậy, bài viết cũng chỉ ra những bất định còn tồn tại. Không ai biết Trump sẽ duy trì giọng điệu ôn hòa này trong bao lâu, đặc biệt khi nhập cư vẫn là vấn đề mà ông thường xuyên sử dụng ngôn từ cứng rắn. Ngay cả trong lúc hạ giọng, Nhà Trắng vẫn tìm cách đổ lỗi cho chính quyền địa phương và các quan chức Dân chủ vì thiếu hợp tác.

Cuối cùng, bài viết kết luận rằng, bên cạnh tổn thất nhân mạng khủng khiếp, cái chết của cô Renee Good và ông Alex Pretti đã tạo ra một khoảnh khắc chính trị hiếm hoi: Thời điểm mà những tiếng nói khác biệt về ý thức hệ cùng đồng loạt lên tiếng kêu Donald Trump “dừng lại”.

Câu hỏi còn bỏ ngỏ là, liệu Trump có thật sự lắng nghe những tiếng nói khác biệt đó để thay đổi, hay sự lùi bước này của ông ta chỉ là giải pháp tạm thời trước áp lực dư luận đang diễn ra chưa từng có?

***

Minneapolis : TT Trump rút chỉ huy lực lượng ICE và một số đặc vụ sau cái chết nạn nhân thứ hai

Minh Anh - RFI

Đăng ngày: 27/01/2026 - 12:22 - Sửa đổi ngày: 27/01/2026 - 14:00

https://www.rfi.fr/vi/qu%E1%BB%91c-t%E1%BA%BF/20260127-minneapolis-tt-trump-thay-ch%E1%BB%89-huy-l%E1%BB%B1c-l%C6%B0%E1%BB%A3ng-ice-v%C3%A0-r%C3%BAt-c%C3%A1c-%C4%91%E1%BA%B7c-v%E1%BB%A5-sau-c%C3%A1i-ch%E1%BA%BFt-n%E1%BA%A1n-nh%C3%A2n-th%E1%BB%A9-hai

Đối mặt với làn sóng bất bình sau khi công dân Mỹ thứ hai bị nhân viên liên bang chống di dân bắn chết, tổng thống Mỹ Donald Trump tìm cách xoa dịu tình hình tại Minneapolis. Ông thông báo cử Tom Homan, người phụ trách chính sách trục xuất di dân ồ ạt, đến giám sát các hoạt động của cảnh sát. Đồng thời, Greg Bovino, chỉ huy lực lượng cảnh sát di dân (ICE) và một số nhân viên ICE, được rút ra khỏi thành phố này.

HÌNH :

Ông Tom Homan, được mệnh danh là "trùm biên giới" của Nhà Trắng, phát biểu ở Washington, Hoa Kỳ, ngày 14/01/2026. © Brendan Smialowski / AFP

Tạp chí Mỹ The Atlantic còn khẳng định rằng ông Greg Bovino đã bị mất chức vụ « chỉ huy lưu động » và trở lại vị trí cũ là chỉ huy Lực lượng Tuần tra Biên giới ở El Centro, California. Chính quyền Trump phủ nhận thông tin cách chức này.

Thị trưởng thành phố Minneapolis, Jacob Frey, cho biết, một số nhân viên ICE được tổng thống Mỹ điều đến sẽ bắt đầu rời thành phố từ ngày hôm nay, thứ Ba, 27/01. Ông Jacob Frey cam kết tiếp tục đấu tranh để số mật vụ còn lại trong chiến dịch truy quét này rút hết toàn bộ.

Theo AFP, những cử chỉ hòa dịu này của chính quyền Trump diễn ra sau các cuộc điện đàm giữa nguyên thủ Mỹ với thống đốc bang Minnesota thuộc đảng Dân Chủ ông Tim Walz, và với thị trưởng Minneapolis. Một cuộc trao đổi mà tổng thống Trump trên mạng Truth Social đánh giá là « rất tốt ».

Tình hình ở Minneapolis vốn dĩ đã căng thẳng sau cái chết của một phụ nữ Mỹ, Renee Good, 37 tuổi, bị một đặc vụ liên bang bắn chết hôm 07/01, vụ Alex Pretti bị cảnh sát biên phòng bắn chết bằng 10 phát đạn trong một cuộc biểu tình chống ICE, đã thổi bùng làn sóng phẫn nộ, gây chia rẽ trong hàng ngũ đảng Cộng Hòa. Trong khi đó, các dân biểu đảng Dân Chủ ở Quốc Hội dọa ngăn chặn việc thông qua ngân sách chính phủ nếu các cơ quan di trú liên bang không được cải tổ.

Tại Minneapolis, người dân tiếp tục tưởng niệm Alex Pretti trước một đài tưởng niệm tự phát.

------------------------------

Các nội dung liên quan

Vụ ICE bắn chết người ở Minneapolis: Hai cựu TT đảng Dân Chủ kêu gọi người dân "vùng lên" bảo vệ các giá trị của nước Mỹ

*****

Đích thực Trump theo đuổi chủ nghĩa phát xít

Jonathan Rauch - The Atlantic

Nguyễn Quốc Khải dịch

26/01/2026

https://baotiengdan.com/2026/01/26/dich-thuc-trump-theo-duoi-chu-nghia-phat-xit/

Cho đến gần đây, tôi vẫn nghĩ rằng đây là một thuật ngữ nên tránh sử dụng. Nhưng giờ đây, những điểm tương đồng quá nhiều và quá rõ ràng đến mức không thể phủ nhận.

Cho đến gần đây, tôi vẫn phản đối việc sử dụng từ “phát xít” để mô tả Tổng thống Trump. Thứ nhất, có quá nhiều yếu tố của chủ nghĩa phát xít cổ điển dường như không phù hợp. Thứ hai, thuật ngữ này đã bị lạm dụng đến mức mất hết ý nghĩa, đặc biệt là bởi những người thuộc phe cánh tả, những người gọi bạn là phát xít nếu bạn phản đối phá thai hoặc chính sách ưu đãi dành cho người thiểu số. Thứ ba, thuật ngữ này được định nghĩa một cách mơ hồ, ngay cả bởi những người ủng hộ nó. Ngay từ đầu, chủ nghĩa phát xít đã là một học thuyết không nhất quán, và ngay cả ngày nay các học giả cũng không thể thống nhất về định nghĩa của nó. Phiên bản gốc của Ý khác với phiên bản của Đức, khác với phiên bản của Tây Ban Nha, và khác với phiên bản của Nhật Bản.

Tôi chấp nhận cách Tổng thống Biden mô tả phong trào MAGA là “bán phát xít” vì một số điểm tương đồng rất rõ ràng. Trump chắc chắn là một người độc đoán và không thể nghi ngờ gì nữa là một người theo chủ nghĩa gia trưởng. Tuy nhiên, ngoài ra, mô tả tốt nhất dường như là sự mô tả tâm lý do John Bolton, Cố vấn An ninh Quốc gia nhiệm kỳ đầu tiên của Trump, đưa ra: “Ông ấy lắng nghe Putin, ông ấy lắng nghe Tập Cận Bình, ông ấy lắng nghe cách họ nói về việc điều hành mà không bị ràng buộc bởi các cơ quan lập pháp không hợp tác, không quan tâm đến những gì ngành tư pháp có thể làm, và ông ấy tự nghĩ, Tại sao tôi không thể làm điều đó? Theo quan điểm của tôi, điều này không có nghĩa là trở thành một người phát xít, [hoặc] có một lý thuyết về cách bạn muốn cai trị. Chỉ đơn giản là tại sao tôi không thể có được niềm vui giống như họ?”

XEM TIẾP >>>>>

****

Nước Mỹ ở ngưỡng cửa 250 năm

Trần Quốc Sĩ

26/01/2026

https://baotiengdan.com/2026/01/26/nuoc-my-o-nguong-cua-250-nam/

Còn 160 ngày nữa là Hoa Kỳ sẽ tròn 250 tuổi.

Hiện giờ xã hội Mỹ đang trong một trạng thái rạn nứt, rướm máu và dễ bùng nổ. Vụ nhân viên ICE bắn chết Renée Good rồi Alex Pretti tại Minneapolis đã đẩy sự căng thẳng của xã hội lên đến mức quá sức chịu đựng. Nó như một nồi áp suất sắp vỡ tung.

Từ nhiều năm nay, người Mỹ đã quen với việc xem video từ “body camera” của cảnh sát rồi rút ra những kết luận trái ngược.

Nhưng hiện giờ, điều đáng sợ là chính quyền Trump lập tức vu khống cho bà Good và ông Pretti là những kẻ “khủng bố” và nhanh chóng bóp nghẹt các cuộc điều tra xem điều gì đã thực sự xảy ra.

Người ta có cảm giác như Trump đang cố ý khơi dậy sự bất ổn, để dùng nó làm cái cớ để siết chặt đàn áp hơn nữa.

Tiến trình lập quốc của nước Mỹ ít khi trơn tru. Nó hình thành qua những thất bại rồi tái tạo, tiến lên rồi lùi xuống. Nhưng quan trọng trên hết là người Mỹ đã chọn đứng lên để đối đầu với sự khủng hoảng, thay vì há miệng chờ sung.

Trump không phải là tổng thống đầu tiên xem những người chỉ trích mình như kẻ thù của nhà nước. Năm 1798, dưới thời John Adams, các đạo luật Alien and Sedition đã liệt kê những bài viết bị cho là “sai trái, bôi nhọ và ác ý” với chính phủ là phạm pháp.

Hơn một thế kỷ sau, trong thời Thế chiến thứ Nhất, chính quyền Woodrow Wilson đã bỏ tù và trục xuất người bất đồng chính kiến, kiểm duyệt báo chí, và làm ngơ trước bạo lực của đám đông nhắm vào những ai bị xem là “bài Mỹ”.

Trong mỗi thời kỳ ấy, sự đàn áp của chính phủ đều được khoác lên lớp áo hợp pháp và cần thiết, nhân danh an ninh, trật tự và lòng yêu nước; thứ ngôn ngữ đang được chính quyền Trump lặp đi lặp lại ngày hôm nay.

Đây cũng không phải lần đầu các tiêu chuẩn sử dụng quyền lực tại Mỹ bị lung lay. Sau Nội chiến, Andrew Johnson đã tìm cách ngăn cản quyền dân sự của những người nô lệ vừa được giải phóng, phá hoại và làm suy kiệt nền dân chủ ở miền Nam.

Vụ Watergate thời Nixon cũng phơi bày cách cơ quan công lực và tình báo bị lạm dụng vì lợi ích của tổng thống. Nó cũng nhắc nhở chúng ta rằng nền dân chủ chỉ tồn tại khi còn có những viên chức và nhà báo không chịu cúi đầu.

Trong cả hai trường hợp trên, giá trị căn bản đạo đức cuối cùng được sống sót là nhờ vào sự bảo vệ của người Mỹ.

Tuy nhiên sự phục hồi đó chưa bao giờ tự nó đến. Nó đòi hỏi công dân Mỹ phải dám nhìn, chống lại sự lạm quyền, và nhớ nguyên tắc cốt lõi của nền dân chủ là quyền lực của dân phải thông qua Quốc hội chứ không tập trung nằm trong tay tổng thống.

Tiến trình canh tân quốc gia đôi khi cần một cú sốc như nội chiến, cuộc đại khủng hoảng, hay mối đe dọa sinh tử từ chế độ cộng sản. Hôm nay chúng ta đang đứng trước một thách thức đòi hỏi sự thay đổi của đất nước này.

Tôi chỉ hy vọng rằng lần này chúng ta sẽ không phải trả giá bằng những thảm họa quá lớn.

ICE dưới thời Donald Trump : Biểu tượng của sự đàn áp và chia rẽ tại Hoa Kỳ

Phan Minh - RFI

Đăng ngày: 27/01/2026 - 12:02

https://www.rfi.fr/vi/qu%E1%BB%91c-t%E1%BA%BF/20260127-ice-d%C6%B0%E1%BB%9Bi-th%E1%BB%9Di-donald-trump-bi%E1%BB%83u-t%C6%B0%E1%BB%A3ng-c%E1%BB%A7a-s%E1%BB%B1-%C4%91%C3%A0n-%C3%A1p-v%C3%A0-chia-r%E1%BA%BD-t%E1%BA%A1i-hoa-k%E1%BB%B3

Chỉ chưa đầy một năm sau khi quay trở lại Nhà Trắng, tổng thống Donald Trump đã biến Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Hoa Kỳ (ICE), được thành lập theo Đạo luật An ninh Nội địa năm 2002 sau các vụ tấn công khủng bố ngày 11/09/2001, thành công cụ của một chiến lược cưỡng chế gây tranh cãi gay gắt.

HÌNH :

Biểu tình chống Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Hoa Kỳ (ICE) tại Minneapolis, bang Minnesota, Mỹ, ngày 24/01/2026. © Reuters/Tim Evans

Minneapolis : TT Trump rút chỉ huy lực lượng ICE và một số đặc vụ sau cái chết nạn nhân thứ hai

Minh Anh - RFI

Đăng ngày: 27/01/2026 - 12:22 - Sửa đổi ngày: 27/01/2026 - 14:00

HÌNH :

Ông Tom Homan, được mệnh danh là "trùm biên giới" của Nhà Trắng, phát biểu ở Washington, Hoa Kỳ, ngày 14/01/2026. © Brendan Smialowski / AFP