BÀI HỌC CAY ĐẮNG CỦA 'TRÙM CUỐI' PUTIN (Trúc Phương/Người Việt)

 

Bài học cay đắng của ‘trùm cuối’ Putin

Trúc Phương/Người Việt

January 17, 2026 : 2:15 PM

 https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/bai-hoc-cay-dang-cua-trum-cuoi-putin/

 

Trong nhiều năm, Nga tự định vị họ như một “đại ca” trong “trục ác” chống phương Tây: sẵn sàng bảo kê, cung cấp vũ khí, hậu thuẫn “ngoại giao chiến” cho những chính quyền bị Washington và Châu Âu xếp vào nhóm “thế giới của những kẻ xấu.” Từ Damascus, Teheran, Caracas đến Havana, Moscow luôn xuất hiện như một thế lực đối trọng, với lời hứa đanh thép: nếu Mỹ “chơi lầy,” “anh đây” sẽ không bỏ rơi “các chú.”

 

https://www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/01/BL-Trum-cuoi-putin-1-1920x1247.jpg

Tổng Thống Vladimir Putin tại Điện Kremlin, Moscow hôm 15 Tháng Giêng. (Hình minh họa: Ramil Sitdikov / POOL / AFP via Getty Images)

 

Với những gì đang diễn ra, khi nhóm đồng minh hữu hảo của Nga trong “thế giới phản diện” vỡ từng mảnh, từ việc Tổng Thống Nicolas Maduro của Venezuela bị bắt, sự sụp đổ gần kề của nhà nước Hồi Giáo Iran đến nguy cơ chế độ cộng sản Cuba bị xóa sổ, Kremlin chỉ có thể cay đắng ngồi nhìn với sự bất lực chua chát.

 

“Các chú” tự lo, “anh” đang bận

 

Ngày 12 Tháng Giêng, Tổng Thống Vladimir Putin có cuộc họp đầu tiên sau kỳ nghỉ năm mới. Nhiều người chờ đợi ông đề cập loạt biến động đang làm rung chuyển các đồng minh Nga. Nhưng không. Nghị sự phiên họp chỉ quanh vấn đề xoay sở kinh tế, sản xuất công nghiệp và kế hoạch vực dậy ngành không gian xuống dốc. Không Venezuela, không Iran, không Cuba. Tất cả đều bị lờ tịt.

 

Truyền hình nhà nước Nga phát sóng hình ảnh quen thuộc: Putin, mặt lạnh như tiền, chăm chú nghe báo cáo, gật đầu, đặt vài câu hỏi mang tính thủ tục. Vài ngày sau, trong cuộc họp khác, Putin bàn về an toàn giao thông quốc gia, ca ngợi thành tích xây dựng năm 2025…

Ngay cả trong bài phát biểu được xem là “dài nhất” kể từ sau kỳ nghỉ, tại lễ tiếp nhận đại sứ các nước ngày 15 Tháng Giêng, ông Putin cũng chỉ nói chung chung về “tình trạng có những quốc gia dùng sức mạnh để áp đặt ý chí nước khác.” Ông tuyệt nhiên không nhắc trực tiếp đến Venezuela hay Iran.

 

Không phải Nga hoàn toàn không nói gì. Bộ Ngoại Giao Nga đã lên án cuộc đột kích của Mỹ vào Venezuela là “hành động xâm lược vũ trang,” “đáng quan ngại sâu sắc.” Khi Mỹ bắt giữ một tàu chở dầu treo cờ Nga ngày 7 Tháng Giêng, Nga cũng lên tiếng. Tuy nhiên, phản ứng của Moscow đến từ Bộ Giao Thông chứ không phải Bộ Ngoại Giao, dưới dạng một thông báo khô khan trên Telegram. Khi hai công dân Nga trên tàu được thả, phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Nga, Maria Zakharova, thậm chí hết lời cảm ơn đích danh ông Trump.

 

Với Iran, nơi biểu tình chống chế độ bùng nổ dữ dội từ cuối Tháng Mười Hai, phản ứng Nga cũng dè dặt. Ngày 12 Tháng Giêng, cùng ngày Washington cảnh báo rằng Mỹ đang xem xét “một số lựa chọn rất cứng rắn” với Iran, điều khả dĩ mà Moscow có thể làm là “sai” Sergei Shoigu, người đứng đầu Hội Đồng An Ninh, gọi điện cho người đồng cấp Iran, Ali Larijani, bày tỏ rằng Nga rất “tức giận” trước “một nỗ lực nữa của các thế lực bên ngoài can thiệp nội bộ Iran,” và thái độ dọa nạt của Washington là “hoàn toàn không thể chấp nhận.”

 

Đó là tất cả những gì Moscow có thể làm. Cần nhắc lại, trước khi bị Mỹ bắt, Tổng Thống Nicolas Maduro đã cầu cứu Kremlin (lẫn Bắc Kinh). Giữa Tháng Mười, 2025, đích thân ông Maduro gửi thư cho ông Putin, nhân chuyến công du Moscow của Bộ Trưởng Giao Thông Vận Tải Ramon Celestino Velasquez Araguayan. Trong thư, ông Maduro yêu cầu Nga giúp tăng cường khả năng phòng không, trong đó có việc tân trang một số phi cơ Sukhoi Su-30MK2 mà Venezuela mua trước đó.

 

Maduro cũng yêu cầu giúp đại tu tám động cơ và năm radar; mua 14 bộ hỏa tiễn; cũng như “hỗ trợ hậu cần.” Nếu không có gì xảy ra, loạt dự án giữa hai nước vẫn tiếp tục thực hiện, trong đó có nhà máy sản xuất đạn AK-47 khánh thành vào Tháng Bảy tại Aragua (Venezuela). Chưa hết, ông Maduro cũng xin hỗ trợ một “kế hoạch tài chính trung hạn ba năm” thông qua Rostec, tập đoàn quốc phòng nhà nước Nga.

 

Không ai biết ông Putin trả lời thế nào với lá thư cầu cứu trên, nhưng những gì xảy ra và thái độ của Nga sau khi ông Maduro bị Mỹ bắt cho thấy Kremlin hẳn đã “chơi tình vờ.” Thời thế đã thay đổi nhiều từ khi Nga dính sâu vào vũng lầy Ukraine, khác hẳn so với thời điểm năm 2019 khi 100 binh sĩ Nga do Tướng Vasily Tonkoshkurov chỉ huy đến Venezuela trên phi cơ vận tải quân sự AN-124 để giúp ông Maduro đối phó cuộc nổi dậy của người dân. Lúc đó, Nga thậm chí lắp dàn hỏa tiễn phòng không S-300.

 

https://www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/01/BL-Trum-cuoi-putin-2-1920x1280.jpg

Những người ủng hộ Ukraine tập trung tại Quảng Trường Thời Đại hôm 24 Tháng Hai, năm 2025 tại thành phố New York, ba năm sau ngày Nga xâm lược Ukraine mà Putin lún sâu vào một bãi lầy vô vọng. (Hình minh họa: Spencer Platt/Getty Images)

 

Trước đó, Tháng Mười Hai, 2018, ông Putin cũng gửi hai phi cơ ném bom chiến lược Tu-160 cùng với một số phi cơ khác đến Caracas khi Maduro đối mặt áp lực quốc tế sau cuộc bầu cử vào Tháng Năm cùng năm. Nhìn chung, cách Putin thể hiện luôn cho thấy Nga là kẻ bảo trợ đáng tin cậy. Kể từ năm 2022, Nga và Venezuela thực hiện ít nhất chín cuộc trao đổi quân sự, trong đó có sự kiện Venezuela đăng cai một phần Đại Hội Thể Thao Quân Đội Quốc Tế (International Army Games 2022) mà Nga tổ chức.

 

Mỉa mai ở chỗ, chỉ bảy tháng trước khi bị Mỹ bắt, Tháng Năm, ông Maduro còn đến Moscow để cùng Putin ký hiệp ước về quan hệ đối tác và hợp tác chiến lược, với nội dung hai bên “tăng cường quan hệ quân sự” và “củng cố khả năng tự vệ trước các thế lực thù địch bên ngoài.” Tuy nhiên, vài tháng sau, khi đến Moscow dự lễ kỷ niệm 80 năm quan hệ song phương, ông Maduro trở về tay trắng. Không có bất kỳ khoản vay hay nguồn tài trợ mới nào.

 

Không phải “đểu cáng” gì khi thấy đàn em “chết mà không cứu,” nhưng cuộc chiến Ukraine đã ngốn cạn sinh lực Nga. Với Putin, bất kỳ chiến thắng lớn nhỏ nào trên chiến trường Ukraine giờ cũng đều ít nhiều có giá trị hơn việc cứu các chế độ độc tài em út đang giẫy chết. Nga không còn nguồn lực để giúp. Năm 2024, Nga đứng ngoài cuộc khi chế độ Bashar al-Assad sụp đổ ở Syria. Hè 2025, khi Mỹ và Israel oanh tạc tan nát Iran, Nga đề nghị làm trung gian hòa giải chứ không cung cấp thông tin tình báo hoặc vũ khí phòng không như mong đợi của Teheran.

 

Điều khiến “các chú” đàn em bất mãn là họ từng sát cánh Putin trong cuộc chiến Ukraine cũng như nhiều vấn đề trước đó. Năm 2008, sau cuộc chiến xâm lược Georgia, Nga muốn thế giới công nhận các vùng ly khai Abkhazia và Nam Ossetia. Quốc gia duy nhất đứng về phía Moscow thời điểm đó là Nicaragua, thời Tổng Thống Daniel Ortega. Sau đó, Tháng Chín, 2009, trong chuyến kinh lý Moscow, Tổng Thống Hugo Chavez cũng công nhận tương tự.

 

Với Iran, họ đã bán số hỏa tiễn trị giá gần $3 tỷ để hỗ trợ Nga trên chiến trường Ukraine. Các hợp đồng gồm hỏa tiễn đạn đạo và hỏa tiễn đất đối không trị giá khoảng $2.7 tỷ; trong đó có hàng trăm hỏa tiễn đạn đạo Fath-360, gần 500 hỏa tiễn đạn đạo tầm ngắn khác và khoảng 200 hỏa tiễn đất đối không. Iran còn cung cấp hàng triệu viên đạn và đạn pháo, chưa kể phi cơ không người điều khiển “cảm tử” Shahed-136. Họ thậm chí chia sẻ công nghệ cho phép Nga sản xuất Shahed-136 phiên bản nội địa được đặt tên “Geran-2,” như một phần trong hợp đồng trị giá $1.75 tỷ được ký đầu năm 2023 (“Iran has sent Russia $2.7 billion worth of missiles”/Bloomberg).

 

Cách đây một năm, Tháng Giêng, 2025, Iran cũng ký thỏa thuận đối tác chiến lược với Nga…

 

Bài học cay đắng

 

Điều đáng nói là sự sụp đổ dây chuyền như domino tại những quốc gia “trục ác” xuất phát từ chính những âm ỉ nội tại trên đất nước họ chứ không phải bởi tác động từ thế lực bên ngoài hay bởi sự hù dọa của Mỹ hoặc cái gọi là “hiệu ứng Trump.” Nó cho thấy chính các “đàn em chân rết” của Nga đã không “quản” được “địa bàn” của họ và “trùm cuối” Putin tuyệt đối không thể làm gì để can thiệp hay thay đổi cục diện khách quan hoàn toàn ngoài tầm kiểm soát của Nga.

 

Tại Venezuela thời Nicolas Maduro, người dân ngày càng phẫn nộ trước các chính sách nghiệt ngã. Trong khi đó, Putin đi vào vết xe đổ của giới lãnh đạo Liên Xô khi tiếp tục nuôi dưỡng các chế độ độc tài đàn em nhằm duy trì sân sau và lập vây cánh chống Mỹ. Cụ thể, tập đoàn năng lượng nhà nước Nga Rosneft ứng trước hàng tỷ đô la cho PDVSA, công ty dầu khí nhà nước của Venezuela. Bây giờ, với diễn biến chính trị mới, số tiền trên gần như mất trắng.

 

Vấn đề ở chỗ, cách tiếp cận của Kremlin không kiến tạo được sự bền vững để định hình kết quả lâu dài. Tổng Thống Putin có thể vỗ về “đàn em” rằng Nga đứng sau họ, với những hứa hẹn hỗ trợ an ninh lẫn quốc phòng; tuy nhiên, ông Putin không thể giúp họ giải quyết những điểm yếu hoặc những sai lầm mà họ tạo ra trên đất nước họ.

 

Bài học cay đắng đối với ông Putin là Nga có thể mua đứt các cá nhân tổng thống hay giới lãnh đạo ở Venezuela, Iran, Cuba… nhưng Nga không thể mua được lòng dân ở các quốc gia này. Ông Putin có thể giúp các chế độ trên trấn áp biểu tình bằng công nghệ giám sát hoặc cung cấp cố vấn an ninh, nhưng ông không thể giải quyết những vấn đề gốc rễ nằm bên ngoài phạm vi nước Nga. Sự sụp đổ hoặc nguy cơ sụp đổ tại những nước này đến từ sự bất tài của giới lãnh đạo, sự tham nhũng tồi tệ, sự quản lý kinh tế yếu kém kéo dài nhiều năm. Nó là hậu quả tất yếu.

 

Bài học đau điếng thứ hai là bi kịch Ukraine. Cũng chỉ vì “ham hố” Ukraine mà Putin lún sâu vào một bãi lầy vô vọng, và bởi tính toán sai lầm đó, cuối cùng Putin phải trả cái giá đắt là mất uy thế “đại ca” từng dày công xây dựng suốt nhiều thập niên. Bây giờ, chì lẫn chài gần như mất cả. Có thể Putin sẽ tìm cách “rửa nhục” nhưng ngay thời điểm này, “đại ca” chỉ có thể ngồi nhìn vết thương mà ông tự bắn vào chân mình. [dt]