THẾ GIỚI HÔM NAY : 05/01/2026 (The Economist | Nghiên Cứu Quốc Tế)

 

 

 

THẾ GIỚI HÔM NAY : 05/01/2026

The Economist 

Nguyễn Thị Kim Phụng, bên dịch   -   Nghiên Cứu Quốc Tế  

05/01/2026

https://nghiencuuquocte.org/2026/01/05/the-gioi-hom-nay-05-01-2026/

 

Donald Trump cảnh báo Delcy Rodríguez, lãnh đạo lâm thời của Venezuela, rằng bà sẽ phải trả “một cái giá rất đắt” nếu không đáp ứng các yêu cầu chính sách của Mỹ. Trump khăng khăng rằng Mỹ đang “nắm quyền kiểm soát” bất chấp việc Rodríguez được bổ nhiệm sau vụ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro. Ông cũng ám chỉ khả năng can thiệp vào Colombia, cáo buộc lãnh đạo nước này là một “kẻ bệnh hoạn” vì đã vận chuyển ma túy sang Mỹ.

 

Trong khi đó, Rodríguez kêu gọi Mỹ làm việc với chính phủ của bà về một “chương trình nghị sự hợp tác hướng tới sự phát triển chung.” Tuyên bố này dường như là sự đảo ngược lập trường trước đó của bà sau khi Mỹ can thiệp vào Venezuela, hành động mà bà từng mô tả là một “sự tàn bạo.” Rodríguez cũng đã triệu tập cuộc họp nội các đầu tiên vào Chủ nhật, bao gồm cả những người trung thành với Maduro.

 

Giá dầu biến động khi các nhà đầu tư cân nhắc tác động từ chiến dịch của Mỹ tại Venezuela, quốc gia sở hữu một phần năm trữ lượng dầu mỏ thế giới. Dầu thô Brent, thước đo quốc tế, đã giảm khoảng 1% trước khi tăng trở lại trong phiên giao dịch đầu ngày tại châu Á. Các thị trường chứng khoán trong khu vực cũng tăng điểm. Các chỉ số tiêu chuẩn tại Nhật Bản, Hàn Quốc, và Đài Loan đều tăng hơn 2%.

 

Mette Frederiksen, Thủ tướng Đan Mạch, kêu gọi Trump “ngừng đe dọa” về việc Mỹ sáp nhập Greenland. Phát biểu của Frederiksen được đưa ra sau khi Trump nhắc lại sự quan tâm của mình đối với việc tiếp quản lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch này, nói rằng Mỹ cần nó “cho mục đích quốc phòng.” Tháng trước, chính quyền Trump đã bổ nhiệm một “đặc phái viên tại Greenland,” khiến Đan Mạch phẫn nộ.

 

Nga cáo buộc Ukraine nhắm mục tiêu vào Moscow bằng máy bay không người lái trong bốn ngày liên tiếp kể từ đầu năm mới. Ukraine không bình luận về cáo buộc này. Cho đến nay, các cuộc tấn công của họ vào thủ đô nước Nga thường chỉ diễn ra lẻ tẻ. Vào Chủ nhật, Điện Kremlin đã đóng cửa ba trong số bốn sân bay của thành phố. Trong khi đó, các quan chức Ukraine tiết lộ các cuộc không kích của Nga vào Kyiv đã khiến ít nhất hai người thiệt mạng.

 

Truyền thông nhà nước Nga dẫn lời Ngoại trưởng Botswana rằng nước này đã mời Nga đầu tư vào lĩnh vực đất hiếm và kim cương. Botswana, vốn nổi bật nhờ sự ổn định chính trị tại miền nam châu Phi, cũng chuẩn bị mở đại sứ quán tại Nga. Hoạt động khai thác kim cương đóng góp rất lớn vào GDP của Botswana, dù nước này đã bị Nga soán ngôi là nhà sản xuất lớn nhất thế giới vào năm 2014.

 

Cảnh sát Đức cho biết họ nghi ngờ một nhóm cực tả đã thực hiện vụ phóng hỏa mang “động cơ chính trị” khiến hơn 45.000 hộ gia đình ở Berlin mất điện vào thứ Bảy. Thị trưởng thủ đô, Kai Wegner, lên án “những kẻ cực đoan” vì đã đặt “tính mạng người dân vào vòng nguy hiểm” sau khi Vulkangruppe (Nhóm Núi lửa) nhận trách nhiệm về vụ “phá hoại” mà nhóm này nói là nhắm vào “nền kinh tế nhiên liệu hóa thạch.” Hàng chục nghìn ngôi nhà hiện vẫn trong tình trạng mất điện.

 

Con số trong ngày: 14 triệu, là dân số của Burundi, sống chen chúc trong một vùng đất có diện tích không lớn hơn xứ Wales hay bang Massachusetts là bao.

 

                                                             *

 

TIÊU ĐIỂM

 

Mỹ lên kế hoạch “điều hành” Venezuela

 

Sau khi bị lực lượng đặc nhiệm Mỹ bắt giữ trong một cuộc đột kích táo bạo vào ban đêm ngày 03/01, Nicolás Maduro có thể sẽ không bao giờ được trở về đất nước mình. Nhà độc tài Venezuela đang phải đối mặt với các cáo buộc có mức án từ 20 năm đến tù chung thân.

Kế hoạch tiếp theo của Nhà Trắng sẽ là chủ đề tranh luận gay gắt khi Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc nhóm họp trong hôm nay. Trump hứa rằng Mỹ sẽ “điều hành” Venezuela, dù mức độ can thiệp trực tiếp vẫn chưa rõ ràng. Ông nói rằng Delcy Rodríguez, phó tổng thống của Maduro, “về cơ bản sẵn sàng làm những gì chúng tôi cho là cần thiết để làm cho Venezuela vĩ đại trở lại” (đồng thời hạ thấp vai trò của María Corina Machado, một nhân vật đối lập nổi bật và là người đoạt giải Nobel Hòa bình).

 

Tuy nhiên, Rodríguez, người đã xây dựng hình ảnh là một nhà tư tưởng cánh tả, có thể có quan điểm khác. “Chúng tôi sẽ không bao giờ là thuộc địa của bất kỳ đế quốc nào,” bà phát biểu trên truyền hình sau cuộc can thiệp của Mỹ. Nhưng sang Chủ nhật, bà bắt đầu có giọng điệu hòa giải hơn, kêu gọi sự “hợp tác” giữa hai nước. Những hành động sắp tới của bà sẽ sớm tiết lộ quan điểm thực sự.

 

 

Năm mới, Quốc hội cũ

 

Hệ quả từ cuộc can thiệp của Donald Trump vào Venezuela sẽ khiến căng thẳng quay trở lại Đồi Capitol. Đảng Dân chủ đặc biệt quan ngại về mặt hiến pháp sau khi Quốc hội không được thông báo trước về chiến dịch được triển khai ngày 03/01.

 

Các nhà lập pháp đã dành những tháng cuối năm 2025 để tranh cãi về ngân sách chính phủ và các khoản trợ cấp y tế sắp hết hạn. Họ sẽ bắt đầu năm 2026 với những công việc y hệt như vậy. Khi các thượng nghị sĩ trở lại làm việc vào hôm nay, họ sẽ có ba tuần để thống nhất một thỏa thuận ngân sách mới nhằm ngăn chặn một đợt đóng cửa chính phủ khác. Dù hai đảng Dân chủ và Cộng hòa đã đồng ý về các đường lối chung cho mức ngân sách năm tới, họ vẫn cần thông qua chín dự luật chi tiêu riêng lẻ.

 

Quốc hội cũng chuẩn bị bỏ phiếu về việc có nên gia hạn các khoản trợ cấp y tế vừa hết hạn, vốn là tâm điểm của đợt đóng cửa năm ngoái. Một cuộc bỏ phiếu để gia hạn các khoản khấu trừ thuế này thêm ba năm dự kiến sẽ diễn ra tại Hạ viện, và sau đó cần được Thượng viện thông qua, nhưng điều đó khó có khả năng xảy ra.

 

 

Kéo dài thời gian ở Yemen

 

Hôm thứ Tư, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đã chính thức rút quân khỏi Yemen sau khi bị Ả Rập Saudi gây sức ép. Hội đồng Chuyển tiếp Miền Nam (STC), một nhóm ly khai do UAE hậu thuẫn, đã chiếm được một phần lãnh thổ lớn ở phía đông nam vào tháng trước. Nhưng sự ra đi của UAE khiến phe ly khai mất đi chỗ dựa. Cuối tuần qua, họ đành rút lui khỏi nhiều vị trí vừa giành được giữa các đợt không kích của máy bay chiến đấu Ả Rập Saudi.

 

Đây là một thế cân bằng mong manh. STC vẫn quyết tâm ly khai và tái lập một nhà nước Nam Yemen độc lập. Aiderus al-Zubaidi, lãnh đạo của nhóm, tuyên bố vào thứ Sáu rằng ông sẽ tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý về vấn đề này sau hai năm nữa. Ả Rập Saudi phản đối việc ly khai, trong khi UAE lại ủng hộ. Căng thẳng giữa hai cường quốc Vùng Vịnh chưa bao giờ cao hơn thế; các phương tiện truyền thông của họ đang liên tục công kích nhau trên mạng. Phiến quân Houthi – lực lượng dân quân do Iran hậu thuẫn, vốn kiểm soát phần lớn miền tây Yemen – chắc hẳn đang cười thầm khi kẻ thù của họ đấu đá lẫn nhau.

 

Cuộc chiến chống lạm phát đầy chông gai của Thổ Nhĩ Kỳ

 

Đối với hầu hết các nền kinh tế, tỷ lệ lạm phát trên 30% là dấu hiệu đáng báo động. Nhưng với Thổ Nhĩ Kỳ, đó lại là lý do để ăn mừng. Hồi tháng 05/2024, lạm phát hàng năm đã vượt ngưỡng 75%. Một loạt các đợt tăng lãi suất mạnh đã đưa con số này xuống còn 31% tính đến tháng 11. Ngân hàng trung ương kỳ vọng sẽ có thêm tin tốt trong hôm nay, khi dữ liệu giá tiêu dùng tháng 12 được công bố. Ngân hàng dự kiến lạm phát sẽ giảm xuống trong khoảng từ 13% đến 19% so với cùng kỳ năm trước vào cuối năm 2026.

 

Tuy nhiên, sự gia tăng cầu trong nước, cũng như quyết định tăng lương tối thiểu thêm 27% gần đây, có thể làm chậm quá trình giảm lạm phát. Và rủi ro chính trị đang hiện hữu trước thềm cuộc tổng tuyển cử của Thổ Nhĩ Kỳ, từng được lên lịch vào năm 2028 nhưng dự kiến sẽ được đẩy lên sớm hơn. Trong quá khứ, Tổng thống Recep Tayyip Erdogan đã ưu tiên tăng trưởng kinh tế hơn là bình ổn giá cả. Khi ngày bầu cử càng đến gần, ngân hàng trung ương sẽ càng cảm thấy áp lực phải chiều theo ý ông.