Những
cuộc thi truyện, thi thơ, thi bút kí danh nghĩa do báo Văn Nghệ tổ chức, thực
chất là những cuộc thi văn chương định kì của hội Nhà Văn quốc gia để phát hiện
những tài năng, những tên tuổi mới cho nền văn học đất nước như những cuộc thi
Đình, thi chữ nghĩa, thi học vấn, trí tuệ được nhà vua, được triều đình thời
nhà nước phong kiến tổ chức định kì tìm hiền tài, tìm kẻ sĩ trong dân để trao
trách nhiệm gánh vác việc dân, việc nước.
Những
cuộc thi văn chương của hội Nhà Văn Việt Nam đã phát hiện cho đất nước, cho dân
tộc những giá trị văn hoá đích thực, vĩnh hằng, phát hiện những nhà văn, nhà
thơ làm nên sức sống, làm nên sự lấp lánh của nền văn chương và văn hoá nước
nhà.
Chỉ
xin nêu vài tên tuổi của văn chương nước nhà được các cuộc thi của báo Văn Nghệ,
hội Nhà Văn Việt Nam phát hiện và khẳng định:
Vũ
Thị Thường, Bùi Đức Ái (Anh Đức), Lê Khánh, đồng giải nhất cuộc thi truyện ngắn
đầu tiên 1958 – 1959.
Nguyễn
Khải, Ngô Ngọc Bội, đồng giải nhất cuộc thi truyện ngắn 1959 – 1960.
Ma
Văn Kháng, Lê Lựu, Nguyễn Thị Như Trang, đồng giải nhì, không có giải nhất, cuộc
thi truyện ngắn 1967 – 1968.
Nguyễn
Duy, Lâm Thị Mỹ Dạ, Hoàng Nhuận Cầm, Nguyễn Đức Mậu, đồng giải nhất cuộc thi
thơ 1972 – 1973.
Văn
Lê, Hữu Thỉnh, Anh Ngọc, đồng giải nhất cuộc thi thơ 1975 – 1976.
Trần
Hữu Thung, Trần Huy Quang, Nguyễn Khắc Trường, đồng giải nhất. Nguyễn Duy, Phạm
Đình Trọng, Nguyễn Quang Hà, Ngô Thị Kim Cúc đồng giải nhì cuộc thi bút kí 1986
– 1987.
.
. . . . .
Những
nhà văn, nhà thơ làm nên nền văn học Việt Nam gần một thế kỉ qua hầu hết đều là
những nhà văn, nhà thơ được phát hiện từ những cuộc thi văn chương nối tiếp
hàng năm của hội Nhà Văn Việt Nam.
Nhưng
đến cuộc thi truyện ngắn của báo Văn Nghệ hội Nhà Văn Việt Nam kéo dài suốt hai
năm 2022 – 2024, ban giám khảo cuộc thi mà chủ khảo là phó chủ tịch hội Nhà Văn
Việt Nam, nhà văn Nguyễn Bình Phương đã đưa lên bảng vàng văn chương nước nhà một
thứ văn chương xấu xí, chưa định hình được là một cá tính sáng tạo, chưa thành
một sản phẩm, một giá trị văn hoá, tôn vinh một giá trị giả khi trao giải thưởng
cao nhất, giải nhì, không có giải nhất, cho truyện ngắn Trăm Ngàn không chỉ gây
phẫn nộ với nhiều nhà văn mà còn gây kinh ngạc, bất bình trong dư luận xã hội,
đã bôi lên gương mặt hội Nhà Văn đất nước một vết bẩn, vết nhơ để lại lâu dài
trong thời gian.
Nhiều
nhà văn, nhà thơ, nhà hoạt động văn hoá nghệ thuật, từ nhà lí luận văn học, từ
đạo diễn điện ảnh đến nhà giáo dạy văn trong trường trung học, trường đại học
đã gay gắt chỉ ra truyện ngắn Trăm Ngàn giành giải thưởng cao cuộc thi 2022 –
2024 là thứ văn chương như bài tập làm văn của học trò phổ thông không đáng phí
thời gian bình xét, tranh luận.
Chỉ
ra Trăm Ngàn tạo tình huống truyện đầy khiên cưỡng chỉ để người viết trưng bày
thứ ngôn từ bóng bẩy nhưng sáo rỗng “Chân đi khắp góc bể chân trời, chỉ có ngày
xưa là không đi đến được, có thể gặp cả tỷ con người, chỉ người xưa là không gặp
được nữa bao giờ. Vĩnh viễn”
Chỉ
ra Trăm Ngàn tạo ra cốt truyện đầy phi lí chỉ để khoe thứ triết lí vặt, mòn cũ
với mọi người nhưng mới mẻ với người viết và có lẽ mới mẻ cả với hội đồng giám
khảo “Ngàn dặm nước non mới nhận ra thứ tìm kiếm cả cuộc đời này chính là cuộc
sống đơn sơ ngày cũ với niềm hạnh phúc giản đơn, thuần khiết thuở ban sơ chưa từng
nhuốm bẩn bởi gạo dầu dấm muối”.
Chỉ
hai đoạn văn ngắn trích dẫn ở trên đã thấy sự uốn éo, điệu đàng, làm dáng của học
trò tập làm văn, càng thấy rõ người viết Trăm Ngàn là cây viết chưa định hình,
còn đang học đòi. Học đòi nhưng lại lộ rõ sự khoe chữ, sự hãnh tiến, gây khó chịu
cho người đọc có một nền tảng văn hoá nhất định.
Chỉ
một đoạn văn ngắn đã cho thấy người viết còn chưa biết điều sơ đẳng của câu văn
là chấm câu. “Chân đi khắp góc bể chân trời, chỉ có ngày xưa là không đi đến được”
đã đủ một ý, trọn vẹn một câu, phải chấm câu thì lại là dấu “phẩy”!
Nhưng
cái dở, cái tệ hại lớn nhất của Trăm Ngàn, giải thưởng cao nhất cuộc thi truyện
ngắn 2022 – 2024 của báo Văn Nghệ, hội Nhà Văn Việt Nam lại chưa được dư luận
chỉ ra.
Tên
truyện, tên nhân vật Trăm Ngàn có phải chỉ là cái tên ngộ nghĩnh, chỉ nhằm gây
tò mò thu hút người đọc không? Thưa không. Cái tên Trăm Ngàn là để xác định thời
gian, không gian câu chuyện diễn ra không phải trong xã hội tiêu tiền đồng, tiền
cắc mà ở xã hội, ở thời buổi xài tiền ngàn, tiền triệu, xã hội Việt Nam hôm
nay. Chỉ xã hội Việt Nam hôm nay mới xài tiền ngàn, tiền triệu, tiền tỉ!
Xã
hội Việt Nam hôm nay đã qua hơn nửa thế kỉ cả nước bừng bừng sức sống, mạnh mẽ
ý chí xây dựng chủ nghĩa xã hội dân giầu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ,
văn minh. Tuy vẫn còn những phận đời khốn khó, những kiếp người nghèo túng
nhưng cuộc sống đất nước đã có những nghị quyết của đảng cầm quyền dẫn dắt. Đất
nước không mù mịt phương hướng, không quẩn quanh trong vòng tròn khép kín bế tắc.
Người dân dù còn nghèo khổ cũng không cùng đường, tuyệt vọng.
Vậy
mà xã hội Việt Nam hôm nay trong Trăm Ngàn là xã hội thu nhỏ trong đoàn hát lưu
động, nơi Trăm Ngàn ngày ngày đói no, vui buồn, nơi Trăm Ngàn kí thác cuộc đời
lại đang lay lắt, bế tắc, vô định. Trăm Ngàn sinh ra trong bơ vơ, miệt mài đi
tìm mẹ trong vô vọng rồi lại trở về chốn cũ chết trong bơ vơ ở bụi bờ mé sông
cũng trong xã hội Việt Nam hôm nay!
Chí
Phèo trong truyện ngắn kinh điển Chí Phèo của Nam Cao bị Bá Kiến, hiện diện của
xã hội phong kiến, thuộc địa đẩy vào con đường bế tắc, phải sống bằng đâm thuê
chém mướn, thí thân rạch mặt ăn vạ, muốn làm người lương thiện cũng không được.
Trong tiểu thuyết Tắt Đèn của Ngô Tất Tố được liệt vào hàng cổ điển trong văn
chương Việt Nam, bộ mặt của xã hội phong kiến thuộc địa trong Tắt Đèn là sưu
cao, thuế nặng đã đẩy chị Dậu vào con đuòng tuyệt vọng, tối tăm như bóng đêm.
Trong xã hội Việt Nam hôm nay mà Trăm Ngàn tuy bề ngoài tỏ ra phớt đời, hồn
nhiên nhưng cả cuộc sống hàng ngày và cuộc sống trong tâm thức đều bế tắc, tuyệt
vọng hơn cả Chí Phèo, chị Dậu!
Người
nhạy cảm cả nghĩ và người quyết liệt bảo vệ nền tảng tư tưởng cuộc cách mạng xã
hội chủ nghĩa ở Việt Nam nhận thức được truyện Trăm Ngàn là truyện diễn ra
trong xã hội Việt Nam hôm nay thì phải nhận ra rằng thân phận Trăm Ngàn là thân
phận người dân Việt Nam hôm nay. Khát vọng đi tìm mẹ của Trăm Ngàn cũng vô vọng
như khát vọng chủ nghĩa xã hội của đất nước Việt Nam hôm nay mà ông Nguyễn Phú
Trọng, người đứng đầu đảng cầm quyền đang kiên trì dẫn dắt đất nước Việt Nam
lên chủ nghĩa xã hội cũng phải thốt lên rằng trăm năm nữa cũng không biết có chủ
nghĩa xã hội hay chưa!
Văn
chương không phải chỉ kể câu chuyện của đời sống xã hội. Câu chuyện đời sống xã
hội phải chuyển tải ý tưởng xã hội, chuyển tải tư tưởng người viết mới là văn
chương dích thực. Ý tưởng xã hội mà Trăm Ngàn chuyển tải là cuộc sống hiện tại
của con người Việt Nam hôm nay đã bế tắc, khát vọng đi tới điều tốt đẹp lại
càng vô vọng.
Dù
người viết cố ý hay vô tình thì người đọc cũng phải nhận ra ý tưởng xã hội độc
hại mà Trăm Ngàn chuyển tải. Những lí lẽ khen ngợi, bênh vực Trăm Ngàn của ban
giám khảo, nơi ban phát giải thưởng, đề cao Trăm Ngàn chỉ là sự lấp liếm cho
cái ẩn ý tệ hại, che đậy cái mạch ngầm độc địa của Trăm Ngàn mà thôi!
Cái
dở, cái tệ hại của Trăm Ngàn quá rõ ràng, không thể chối cãi. Nhưng còn có cái
dở, cái tệ hại lớn hơn Trăm Ngàn là cái dở, cái tệ hại cãi chày cãi cối của
giám khảo cuộc thi truyện ngắn 2022 – 2024 và cái dở, cái tệ hại im lặng, vô
trách nhiệm đứng ngoài cuộc cúa lãnh đạo hội Nhà Văn Viết Nam.
Không
chỉ một vài người, rất nhiều tiếng nói tạo ra dư luận xã hội ồn ào chỉ ra cái tệ
hại của Trăm Ngàn, chỉ ra cái méo mó bệnh hoạn của ban giám khảo cuộc thi truyện
ngắn 2022 - 2024 khi trao giải cao cho truyện ngắn tệ hại Trăm Ngàn. Ban giám
khảo cuộc thi truyện ngắn 2022 – 2024 có trách nhiệm với nền văn học đất nước,
có sự phục thiện phải lắng nghe và đối thoại công khai, bình đẳng và thiện chí
với dư luận, với những tiếng nói văn hoá, tiếng nói trung thực, đối thoại với
những tiếng nói trách nhiệm với nền văn học và đời sống văn hoá đất nước sẽ thấy
được cách giải quyết thoả đáng, chấm dứt sai trái tệ hại.
Nhưng
ban giám khảo cuộc thi đã nín thở trốn kĩ, lặn biệt tăm rồi giấu tay tung lên tờ
báo của hội Nhà Văn Việt Nam bài viết cũng méo mó, bệnh hoạn như cái giải thưởng
của truyện ngắn Trăm Ngàn. Núp dưới cái tên lạ hoắc, người viết ở vị thế ban
giám khảo cuộc thi truyện ngắn 2022 – 2024 trả lời dư luận xã hội nhưng lại né
tránh những luận điểm dư luận xã hội chỉ ra cái dở, cái tệ hại của Trăm Ngàn.
Né tránh điều không thể chối cãi bằng ngôn từ lấp liếm kẻ cả, vu cho những tiếng
nói thẳng thắn, trung thực, có trách nhiệm và có tầm văn hoá cao là cảm tinh,
phát tán tin đồn, thao túng dư luận, thông tin xuyên tạc, gây nhiễu loạn dư luận,
nhiễu loạn thông tin!
Trao
giải thưởng cao cho truyện ngắn tệ hại Trăm Ngàn, ban giám khảo cuộc thi truyện
ngắn 2022 – 2024 của báo Văn Nghệ hội Nhà Văn Việt Nam đã biến cuộc thi văn
chương sang trọng thành phiên chợ treo đầu dê bán thịt chó!
Những
nhà văn trong ban giám khảo cuộc thi truyện ngắn 2022 – 2024 của báo Văn Nghệ hội
Nhà Văn Việt Nam cố bảo vệ đến cùng cái dở, cái tệ hại của Trăm Ngàn chỉ là những
gian thương trong phiên chợ bán thịt chó mà thôi!
.
No comments:
Post a Comment