Vì sao sự sùng bái
Mao Trạch Đông trỗi dậy nửa thế kỷ sau khi ông qua đời?
Trần Nham
BBC
News Tiếng Trung
9
tháng 9 2026, 16:09 +0
https://www.bbc.com/vietnamese/articles/c305z6ne6rzo
"Có
nhiều vĩ nhân, nhưng chỉ có một người Thầy."
Đây
là cách mà nhiều người trẻ Trung Quốc thường gọi cố lãnh đạo Trung Quốc Mao Trạch
Đông trên mạng: "Thầy".
Tìm
kiếm "Mao Trạch Đông" hoặc "Thầy" trên nền tảng video
Bilibili sẽ cho ra hàng chục video tổng hợp các cảnh xuất hiện của Mao được
trích từ nhiều bộ phim và phim truyền hình khác nhau.
Những
video này bao gồm các giai đoạn khác nhau trong cuộc đời của Mao Trạch Đông, từ
thời trẻ, thời gian làm chỉ huy quân sự cho đến khi làm lãnh đạo thời Chiến
tranh Lạnh giữa Trung Quốc, Mỹ và Liên Xô. Nhiều video đã thu hút hàng triệu lượt
xem và hàng chục ngàn bình luận, trong đó có những lời khen ngợi như "vĩ
nhân vạn tuế".
Người
dùng Bilibili chủ yếu là giới trẻ, với gần 60% ở độ tuổi 18-24.
Vậy
tại sao, 50 năm sau khi qua đời, Mao Trạch Đông lại nổi lên mạnh mẽ như vậy
trong văn hóa mạng của giới trẻ Trung Quốc?
Một
Mao khác
Là
nhân vật chính trị tiêu biểu nhất của Trung Quốc thế kỷ 20, Mao Trạch Đông lãnh
đạo Đảng Cộng sản – và cả đất nước – từ khi thành lập nước Cộng hòa Nhân dân
Trung Hoa năm 1949 cho đến ngày ông qua đời năm 1976.
Ông
đã đưa đất nước Trung Quốc trải qua Đại nhảy vọt và Cách mạng Văn hóa – những
cuộc vận động định hình lại nền kinh tế và xã hội của quốc gia, nhưng phải trả
giá bằng hàng triệu sinh mạng.
Đổng,
tân sinh viên đại học ở Nam Kinh, là một trong những người cảm thấy bị cuốn hút
bởi Mao.
Gần
đây, anh cảm thấy xúc động khi xem một video về hai cô gái trẻ hát một bài hát
yêu nước trước bức tượng khổng lồ của Mao Trạch Đông thời trẻ tại cù lao Cử Tử
Châu ở thành phố Trường Sa, tỉnh Hồ Nam.
Tượng
Mao Trạch Đông thời trẻ tại cù lao Cử Tử Châu ở Trường Sa, tỉnh Hồ Nam, đã trở
thành một điểm thu hút khách du lịch nổi tiếng
"Họ
hát đầy cảm xúc, và bức tượng thì vừa hùng vĩ vừa trẻ trung. Nhìn thấy bức tượng,
tôi chợt thấy xúc động," Đổng nói với BBC.
Nhiều
bạn cùng lớp của anh tham gia các cộng đồng trực tuyến dành cho giới trẻ thảo
luận về các vấn đề thời sự, thường được gọi là "bàn tròn chính trị bàn
phím".
Một
dấu hiệu khác của xu hướng này là, bắt đầu từ năm 2019, Mao Tuyển bất ngờ trở
thành cuốn sách được mượn nhiều nhất tại Thư viện Đại học Thanh Hoa và liên tục
giữ vị trí này cho đến năm 2025.
Đáng
chú ý, sự quan tâm của giới trẻ đối với Mao ngày nay khác với câu chuyện chính
thống mà cha mẹ họ đã từng lớn lên cùng.
Năm
1981, Đảng Cộng sản Trung Quốc, dưới sự lãnh đạo của Đặng Tiểu Bình, đã thông
qua một nghị quyết chính thức thiết lập một đánh giá về Mao cân bằng giữa thành
tựu và sai lầm của ông, thường được tóm tắt là "70% công lao, 30% sai lầm"
(tam thất khai).
Trong
thời kỳ của Đặng Tiểu Bình và sau đó là Giang Trạch Dân, chân dung Mao dần biến
mất khỏi các nhà ga, quảng trường công cộng và lớp học.
Người
ta ngày càng nhìn Mao như một nhân vật lịch sử, một người đàn ông với những hạn
chế nhất định, hơn là một thánh nhân. Trong khi đó, Đặng Tiểu Bình trở thành biểu
tượng của một thời kỳ kinh tế mới – một chương trình cải cách nhằm xây dựng nền
kinh tế thị trường trong nước và mở cửa với nước ngoài.
Tuy
nhiên, ngày nay, Mao đã lấy lại được tầm quan trọng đối với giới trẻ Trung Quốc,
và nhiều người, bao gồm cả Đổng, hiếm khi gọi Mao bằng tên, mà gọi ông là
"Thầy".
Người
ta tin rằng nhà báo người Mỹ Edgar Snow là nhà báo phương Tây đầu tiên phỏng vấn
Mao Trạch Đông
Nguồn
hình ảnh,History/Universal Images Group/Getty Images
Chụp
lại hình ảnh,Nhà báo người Mỹ Edgar Snow được cho là nhà báo phương Tây đầu
tiên phỏng vấn Mao Trạch Đông
Biệt
danh này có nguồn gốc cụ thể.
Trong
một cuộc gặp với nhà báo người Mỹ Edgar Snow năm 1970, lãnh tụ Trung Quốc được
cho là đã nhận xét rằng ông không thích những danh hiệu như "Bốn điều vĩ đại"
– một khẩu hiệu chính trị được sử dụng để ca ngợi ông như một người thầy, lãnh
tụ, thống soái và người cầm lái vĩ đại trong Cách mạng Văn hóa – và nói:
"Chỉ có một thôi... Thầy [giáo viên], bởi vì tôi luôn luôn là một người thầy."
Đổng
và các bạn cùng lớp thoải mái thảo luận về lãnh tụ Mao trong thời gian dài.
Nhưng khi nói đến nhà lãnh đạo Trung Quốc hiện tại, Tập Cận Bình, Đổng cảm thấy
"đó không thực sự là điều có thể được bàn luận công khai".
Một
nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Trung Quốc Mercator (MERICS, Đức) cho thấy rằng
trong khi không gian mạng của Trung Quốc vẫn cho phép một mức độ thảo luận công
khai nhất định, thì các chủ đề thực sự chạm đến cấp lãnh đạo cao nhất thường bị
cố tình tránh né.
Báo
cáo lập luận rằng "không gian thảo luận mong manh" này là kết quả của
cả kiểm duyệt lẫn tự kiểm duyệt.
'Không
chỉ đơn thuần là hoài niệm'
Theo
một số chuyên gia, sự quan tâm trở lại của một bộ phận giới trẻ dành cho Mao Trạch
Đông gắn liền với nhận thức của họ về các vấn đề xã hội như khoảng cách giàu
nghèo và phân tầng xã hội.
Florian
Schneider, giáo sư tại Đại học Leiden (Hà Lan), người đã nghiên cứu lâu năm về
văn hóa chính trị của giới trẻ Trung Quốc, cho biết giới trẻ ngày nay đối mặt với
một thực tế rất khác so với các thế hệ trước.
Trong
khi thế hệ cha mẹ từng chứng kiến tăng trưởng kinh tế nâng cao mức sống của
toàn xã hội, thì nhiều người trẻ hiện nay lại cảm thấy bị gạt ra bên lề trước
những thành quả mà cuộc cải cách của nhà lãnh đạo Đặng Tiểu Bình từng hứa hẹn.
Theo
số liệu mới nhất từ Cục Thống kê Quốc gia
Trung Quốc, tỷ lệ thất nghiệp ở thành thị đối với người không phải sinh viên từ
16 đến 24 tuổi đã tăng lên 17,9% vào tháng 7/ 2026 – mức cao nhất kể từ khi
phương pháp thống kê được sửa đổi ba năm trước đó.
Những
thuật ngữ mới đã trở thành một phần trong vốn từ vựng hằng ngày của giới trẻ.
"996" đề cập đến việc làm việc từ 9 giờ sáng đến 9 giờ tối, sáu ngày
mỗi tuần. Nhiều người đang chọn cách "nằm thẳng" và giữ thái độ thụ động
thay vì bị cuốn vào vòng xoáy "nội quyển – cuộn tròn vào trong" mệt mỏi
– nơi người ta phải làm việc ngày càng chăm chỉ hơn chỉ để giữ nguyên vị trí hiện
tại.
Mặc
dù nền kinh tế đã tăng trưởng nhanh chóng trong nhiều thập kỷ, một số thanh
niên Trung Quốc hiện nay cho biết họ đang gặp khó khăn trong việc tìm việc làm
và mua nhàNguồn hình ảnh,MAGWIN/Moment/Getty Images
Chụp
lại hình ảnh,Mặc dù nền kinh tế đã tăng trưởng nhanh chóng trong nhiều thập kỷ,
một số thanh niên Trung Quốc hiện nay cho biết họ đang gặp khó khăn trong tìm
việc làm và mua nhà
Trong
bối cảnh đó, những lời chỉ trích của lãnh tụ Mao Trạch Đông đối với chủ nghĩa
tư bản gây ấn tượng với một số người trẻ.
Giáo
sư Schneider cho biết một số người sử dụng tư tưởng Mao Trạch Đông để bày tỏ sự
bất mãn với điều mà họ coi là "tư bản thâu tóm nhà nước", trong khi
những người khác coi các tác phẩm của ông như một loại cẩm nang để đối phó với
những mâu thuẫn trong cuộc sống.
Đổng
bày tỏ quan điểm tương tự: "Thế hệ chúng tôi được dạy từ nhỏ rằng làm việc
chăm chỉ sẽ được đền đáp. Nhưng khi thực sự trưởng thành, chúng tôi nhận ra rằng
việc làm không dễ kiếm, nhà cửa thì quá đắt đỏ."
Anh
nói thêm rằng ngôn ngữ của Mao Trạch Đông rất thẳng thắn, phân chia con người
thành các nhóm khác nhau.
"Ông
nói rõ ràng ai là kẻ áp bức và ai là người bị áp bức. Khung lý thuyết đơn giản
đó dễ hiểu hơn so với thuật ngữ kinh tế phức tạp."
"Sự
phục hưng tư tưởng Mao không chỉ đơn thuần là hoài niệm," giáo sư
Schneider nói. "Điều đó còn phản ánh nỗ lực của giới trẻ trong việc sử dụng
ngôn ngữ lịch sử hiện có để gọi tên và xử lý sự bất bình đẳng và bất an mà họ
trải nghiệm."
Năng
lượng chính trị
Đánh
giá chính thức của Đảng Cộng sản Trung Quốc về Mao Trạch Đông vẫn dựa trên nghị
quyết năm 1981: Công lao là chính yếu, trong khi sai lầm là thứ yếu.
Nghị
quyết lịch sử thứ ba của Đảng, được thông qua năm 2021, đặt "sự phục hưng
vĩ đại của dân tộc Trung Hoa" làm trọng tâm của câu chuyện.
Trong
khuôn khổ này, cuộc cách mạng của Mao Trạch Đông thường được hiểu là giai đoạn
mà Trung Quốc "đứng lên", thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa,
bảo vệ nền độc lập dân tộc và đặt nền móng cho sự phục hưng quốc gia.
Do
đó, Mao không chỉ là một nhân vật lịch sử mà thành tựu và thất bại cần được
đánh giá; ông còn được trình bày như một trong những nguồn gốc của những câu
chuyện về sức mạnh quốc gia ngày nay.
Áp
phích hình Mao Trạch Đông đang được bày bán ở một số khu du lịch nhân dịp kỷ niệm
50 năm ngày mất của ông vào ngày 9/9 năm nayNguồn hình ảnh,AFP/Getty Images
Chụp
lại hình ảnh,Áp phích hình Mao Trạch Đông đang được bày bán ở một số khu du lịch
nhân dịp kỷ niệm 50 năm ngày mất của ông vào ngày 9/9 năm nay
Ông
Schneider tin rằng "các chính sách giáo dục của Đảng chịu một phần trách
nhiệm cho sự hồi sinh của hình tượng Mao Trạch Đông ngày nay. Đối với nhiều người
trẻ, Trung Quốc thời Mao được xây dựng trên một ảo tưởng mà trong đó lãnh tụ vĩ
đại này là một anh hùng hiển nhiên".
Vị
giáo sư lập luận rằng nhiều người trẻ không quen thuộc với những thực tế tàn khốc
của Đại nhảy vọt và Cách mạng Văn hóa, hoặc có sự hiểu biết sai lệch về vai trò
của Mao Trạch Đông trong đó.
Ông
Schneider cảnh báo rằng sự ngưỡng mộ Mao từ tầng lớp bình dân này chứa đựng nhiều
năng lượng chính trị hơn những gì có thể thấy ngay lập tức.
"Đây
là một sự phát triển tiềm tàng bùng nổ, bởi vì văn hóa hâm mộ Mao từ dưới lên
này có đặc điểm dân túy rõ rệt và sẽ không nhất thiết dừng lại ở việc đặt câu hỏi
về các phương pháp quản lý hiện tại."
Ông
so sánh với các biểu hiện của chủ nghĩa dân tộc ở Trung Quốc: "Những tình
cảm dân túy như vậy có thể bị kiểm duyệt ở một mức độ nhất định, nhưng kiểm
soát hoàn toàn là vô cùng khó khăn."
Đối
với Đổng và những người cùng trang lứa, "cơn sốt Mao Trạch Đông" hiện
tại có thể còn lâu mới kết thúc. Liệu làn sóng này chỉ giới hạn trong văn hóa
internet hay phát triển thành một hình thức bản sắc chính trị bền vững hơn vẫn
còn phải chờ thêm thời gian.
No comments:
Post a Comment