Trật tự thế giới của
Mỹ phủ bóng Châu Âu trước thềm hội nghị quốc phòng
Frank Gardner,
Phóng viên An ninh
BBC News Tiếng Việt
11
tháng 2 năm 2026
https://www.bbc.com/vietnamese/articles/c15x38gzpg7o
.
Đã
một năm kể từ khi Phó Tổng thống Mỹ JD Vance có bài phát biểu gây chấn động tại
Hội nghị An ninh Munich, chỉ trích mạnh mẽ châu Âu về chính sách di cư và tự do
ngôn luận, đồng thời tuyên bố mối đe dọa lớn nhất mà lục địa này phải đối mặt
là đến từ bên trong.
Những
người dự khán đã vô cùng sửng sốt. Kể từ thời điểm đó, Nhà Trắng của ông Trump
đã đảo lộn trật tự thế giới.
Cả
đồng minh lẫn kẻ thù đều bị áp thuế trừng phạt, rồi một cuộc đột kích táo bạo
vào Venezuela, Washington theo đuổi hòa bình ở Ukraine với những điều khoản có
lợi cho Moscow và còn một yêu cầu kỳ lạ nữa là Canada nên trở thành "bang
thứ 51" của Mỹ.
Năm
nay, hội nghị - bắt đầu vào cuối tuần này - một lần nữa được dự báo sẽ mang
tính quyết định. Ngoại trưởng kiêm Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ Marco Rubio dẫn đầu
phái đoàn Mỹ, trong khi hơn 50 nhà lãnh đạo thế giới khác đã được mời.
Diễn
biến này xảy ra trong bối cảnh an ninh của châu Âu ngày càng trở nên bấp bênh.
Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS) mới nhất của Mỹ, được công bố vào cuối năm
ngoái, kêu gọi châu Âu "tự lực cánh sinh" và "chịu trách nhiệm
chính về quốc phòng của chính mình", làm gia tăng lo ngại rằng Mỹ ngày
càng ít sẵn sàng trong việc hỗ trợ quốc phòng cho châu Âu.
Nhưng
chính cuộc khủng hoảng ở Greenland mới thực sự làm lung lay toàn bộ liên minh
xuyên Đại Tây Dương giữa Mỹ và châu Âu. Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần
tuyên bố rằng Mỹ "cần phải sở hữu" Greenland vì lợi ích an ninh của
nước này và toàn cầu, và có những thời điểm, ông không loại trừ khả năng sử dụng
vũ lực.
Các
cuộc thăm dò cho thấy người dân Greenland kiên quyết phản đối ý tưởng Mỹ kiểm
soát
Greenland
là một lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch, vì vậy không có gì đáng ngạc
nhiên khi thủ tướng Đan Mạch nói rằng một cuộc chiếm đóng quân sự mang tính thù
địch của Mỹ sẽ đồng nghĩa với việc chấm dứt liên minh NATO, vốn là nền tảng an
ninh của châu Âu trong 77 năm qua.
Cuộc
khủng hoảng Greenland hiện đã được ngăn chặn – Nhà Trắng đang bị phân tâm bởi
những ưu tiên khác – nhưng vụ việc để lại một câu hỏi khó chịu lơ lửng trên Hội
nghị An ninh Munich: Liệu mối quan hệ an ninh giữa châu Âu và Mỹ đã tổn hại đến
mức không thể hàn gắn?
Mối
quan hệ đã thay đổi, điều đó không thể phủ nhận, nhưng chưa tan biến.
Ông
Alex Younger, từng là giám đốc Cơ quan Tình báo Bí mật của Anh, MI6, từ năm
2014-2020, nói với BBC rằng dù liên minh xuyên Đại Tây Dương sẽ
không thể quay trở lại như trước đây, nhưng cũng chưa bị phá vỡ.
"Chúng
ta vẫn được hưởng lợi rất nhiều từ mối quan hệ an ninh, quân sự và tình báo với
Mỹ," ông nói.
Giống
như nhiều người khác, ông Younger cũng tin rằng ông Trump đã đúng khi để châu
Âu gánh vác nhiều hơn gánh nặng quốc phòng của chính mình.
"Châu
Âu, một lục địa với 500 triệu dân, lại yêu cầu một lục địa 300 triệu dân [Mỹ] đối
phó với một lục địa chỉ có 140 triệu dân [Nga]. Điều đó thật ngược đời. Vì vậy,
tôi tin rằng châu Âu nên tự chịu trách nhiệm nhiều hơn cho việc phòng thủ của
mình", ông nói.
Sự
bất cân đối này, trong đó người đóng thuế Mỹ đã gián tiếp trợ cấp cho nhu cầu
quốc phòng của châu Âu trong nhiều thập niên, là nguyên nhân sâu xa dẫn đến sự
bất mãn của Nhà Trắng dưới thời ông Trump đối với châu Âu.
Cuộc
xâm lược toàn diện Ukraine của Nga sắp bước sang năm thứ năm
Nhưng
những rạn nứt trong liên minh xuyên Đại Tây Dương không chỉ dừng lại ở số lượng
binh sĩ và sự khó chịu đối với những quốc gia NATO, như Tây Ban Nha, đã không
đáp ứng được mức tối thiểu 2% GDP cho quốc phòng (Nga hiện chi hơn 7% cho quốc
phòng trong khi Anh chưa đầy 2,5%).
Về
thương mại, di cư và tự do ngôn luận, nhóm của ông Trump có những bất đồng gay
gắt với châu Âu. Trong khi đó, các chính phủ châu Âu được bầu cử dân chủ đã lo
ngại về mối quan hệ của ông Trump với người đồng cấp Vladimir Putin và xu hướng
đổ lỗi cho Ukraine về việc bị Nga xâm lược.
Các
nhà tổ chức Hội nghị An ninh Munich đã công bố một báo cáo trước sự kiện, trong
đó Giám đốc nghiên cứu và chính sách Tobias Bunde cho biết hiện đã có một sự đoạn
tuyệt cơ bản với chiến lược hậu Thế chiến II của Mỹ.
Ông
lập luận rằng chiến lược này về cơ bản dựa trên ba trụ cột: niềm tin vào lợi
ích của các thể chế đa phương, hội nhập kinh tế và niềm tin dân chủ và nhân quyền
không chỉ là giá trị mà còn là tài sản chiến lược.
"Dưới
chính quyền Trump, cả ba trụ cột này đều đã bị suy yếu hoặc bị đặt câu hỏi công
khai", ông Bunde nhận định.
No comments:
Post a Comment