5
bảo vật quốc gia chôn trong mộ táng hơn 2.000 năm
VNExpress
Thứ
năm, 19/2/2026, 12:00 (GMT+7)
https://vnexpress.net/5-bao-vat-quoc-gia-chon-trong-mo-tang-hon-2-000-nam-5040784.html
Nghệ AnTrong
các đợt khai quật di chỉ khảo cổ Làng Vạc ở phường Thái Hòa, chuyên gia phát hiện
5 chiếc trống đồng chôn trong nhiều ngôi mộ táng.
Năm
chiếc trống được ký hiệu từ Làng Vạc I đến Làng Vạc IV và trống minh khí, hiện
lưu giữ tại Bảo tàng Nghệ An - Xô Viết Nghệ Tĩnh. Trong đó, Làng Vạc I và II
phát lộ ngay trong đợt khai quật đầu tiên năm 1973 tại di chỉ khảo cổ học Làng
Vạc. Làng Vạc III và IV tiếp tục được ghi nhận ở các đợt thám sát sau đó, còn
trống minh khí được thu thập năm 1981. Tất cả nằm trong những ngôi mộ táng thuộc
văn hóa Đông Sơn, cách thời nay khoảng 2.000-2.500 năm.
Mộ
táng nằm rải rác trên những gò đất đỏ thấp, ở độ sâu 0,5-1,5 m so với mặt đất.
Hố mộ thường đào trực tiếp xuống nền đất bazan, hình chữ nhật hoặc gần chữ nhật,
đáy bằng, thành thẳng. Phần lớn là mộ đất chôn một người, di cốt đã phân hủy mạnh,
chỉ còn dấu vết rời rạc. Đồ tùy táng được đặt quanh vị trí thi hài, gồm vũ khí,
công cụ, trang sức và gốm. Những ngôi mộ chứa trống đồng thì rộng hơn, lượng hiện
vật phong phú cho thấy đây có thể là nơi an táng các nhân vật có vị thế cao
trong cộng đồng cư dân Đông Sơn lưu vực sông Cả hơn 2.000 năm trước.
Theo
tư liệu của Bảo tàng Nghệ An - Xô Viết Nghệ Tĩnh, 5 chiếc trống được đúc bằng đồng,
mang lớp patin xanh rỉ đặc trưng của kim loại chôn vùi hàng nghìn năm. Dù có
khác biệt về kích thước và hình dáng, trống vẫn mang nhiều đặc điểm chung của
trống Đông Sơn, chính giữa mặt là hình ngôi sao nhiều cánh, bao quanh bởi các
vành hoa văn hình học như chấm nổi, răng cưa, vòng tròn tiếp tuyến; thân trên nở
rộng, lưng chia ô hoặc băng trang trí; chân hầu như không chạm khắc.
Bộ
sưu tập trống đồng Làng Vạc đang trưng bày tại Bảo tàng Nghệ An - Xô Viết Nghệ
Tĩnh.
Ảnh: Ánh Tuyết
Làng
Vạc I, II và III cùng thuộc dòng trống thấp lưng choãi, thân loe dần xuống dưới,
chân thấp. Thân trên đều có hai đôi quai, đúc liền và trang trí hoa văn dạng thừng
bện hoặc bông lúa. Điểm chung là các mô típ chim, thuyền, hình học được bố trí
theo chiều ngược kim đồng hồ - đặc trưng quen thuộc của trống Đông Sơn.
Trong
ba chiếc này, Làng Vạc I bố cục dày đặc và sinh động nhất. Mặt trống nổi bật với
họa tiết ngôi sao 12 cánh, bao quanh là tám vành hoa văn dày đặc. Vành thứ ba
trang trí bốn con chim ánh xòe ngang, mỏ dài, thân và đuôi tạo hình tam giác.
Thân trên mô tả bốn con thuyền, mỗi thuyền có bốn người, trong đó một người ngồi
dáng bệ vệ ở giữa. Lưng trống gây ấn tượng với tám con bò nối đuôi nhau thành
vòng tròn, cứ hai bò đực xen hai bò cái - bố cục hiếm gặp. Hoa văn thân trên và
lưng đúc nổi, làm cho hình trang trí hiện rõ và chắc trên bề mặt trống.
Trống
Làng Vạc II kích thước nhỏ và hoa văn giản lược hơn. Mặt trống bố trí ngôi sao
10 cánh với sáu vành trang trí, chủ yếu là chấm nổi và răng cưa. Thân trên vẫn
khắc họa cảnh thuyền nhưng xen kẽ thêm sáu chim đứng, tạo bố cục thoáng. Lưng
trống gần như chỉ còn các băng răng cưa, không còn hình động vật tả thực.
Đến
Làng Vạc III, xu hướng giản lược tiếp tục được áp dụng. Mặt trống chỉ còn ba
vành hoa văn quanh ngôi sao 10 cánh, trong đó có bốn chim bay lượn. Thân trên
và lưng chủ yếu là các băng răng cưa và khung hình học, không còn cảnh thuyền.
So với Làng Vạc I, chi tiết tả thực đã thu gọn, nhường chỗ cho họa tiết hình học.
Trống
đồng Làng Vạc vừa được công nhận bảo vật quốc gia. Ảnh: Ánh Tuyết
Khác
với ba chiếc trước, Làng Vạc IV thuộc loại trống cao, thân thẳng, dáng hình trụ,
chân cao. Trên mặt là ngôi sao 12 cánh, bao quanh bởi chín vành hoa văn, gồm
hình chim bay, vòng tròn tiếp tuyến, đường cong hình chữ S và các dải vạch song
song. Phần thân và lưng không còn cảnh thuyền hay hình động vật lớn mà chủ yếu
là các họa tiết hình học cân đối. Sự hiện diện của chiếc trống này cho thấy tại
Làng Vạc từng tồn tại đồng thời hai kiểu dáng khác nhau của trống đồng Đông
Sơn.
Chiếc
nhỏ nhất trong sưu tập là trống minh khí, đường kính mặt 7 cm, cao 5 cm, dáng
tương tự loại thấp lưng choãi nhưng kích thước thu nhỏ. Ngoài hai đôi quai ở
thân, mặt trống còn có thêm một quai treo gắn sau khi đúc. Mặt vẫn có ngôi sao
12 cánh, thân trên có một băng vạch song song đơn giản. Phần lưng chia sáu ô dọc,
trong đó có hình thú đuôi dài và chó nối đuôi nhau - chi tiết hiếm gặp ở trống
minh khí Đông Sơn, cho thấy sự chăm chút dù kích thước bé.
Về
kỹ thuật, các nghệ nhân Đông Sơn đúc trống bằng cách ghép nhiều mảnh khuôn lại,
đồng thời sử dụng kỹ thuật đúc khuôn sáp để tạo những chi tiết tinh xảo. Các
hoa văn hình học như chấm nổi, răng cưa, vòng tròn thường được đúc nổi, trong
khi hình người, chim, thuyền hay gia súc có chiếc được đúc chìm, có chiếc thì kết
hợp chìm - nổi. Sự khác biệt này cho thấy tay nghề thợ đúc và cách xử lý khuôn
có thể thay đổi theo từng thời điểm.
Bà
Lê Thu Hiền, Giám đốc Bảo tàng Nghệ An - Xô Viết Nghệ Tĩnh, cho biết bộ sưu tập
trống đồng Làng Vạc được công nhận là bảo vật quốc gia hồi đầu tháng 2 ngoài
ghi nhận giá trị đặc biệt của từng hiện vật thì còn khẳng định tầm vóc của
trung tâm văn hóa Đông Sơn ở lưu vực sông Cả (hay còn gọi là sông Lam).
Hầu
hết trống bị đập méo, chọc thủng mặt hoặc thân trên trước khi được chôn trong mộ
táng.
Ảnh: Ánh Tuyết
"Bộ
sưu tập 5 trống đồng không chỉ là những tác phẩm luyện kim đỉnh cao, mà còn là
tư liệu gốc giúp chúng ta hình dung đời sống kinh tế, tín ngưỡng và quyền lực của
cư dân Đông Sơn hơn 2.000 năm trước", bà Hiền nói, cho hay từ những bảo vật
quốc gia tìm thấy ở Làng Vạc, các nhà khoa học có thêm căn cứ để phác thảo bức
tranh lịch sử của một giai đoạn rực rỡ trong tiến trình văn hóa Việt cổ.
Làng
Vạc là di tích phát hiện nhiều mộ táng nhất trong hàng trăm di tích văn hóa
Đông Sơn trên cả nước. Trên diện tích hơn 1.400 m2 của 5 lần khai quật đã phát
hiện 347 ngôi mộ, thu hơn 1.200 hiện vật, trong đó đồ đồng có 665 chiếc.
Văn
hóa Đông Sơn phân bố chủ yếu ở lưu vực các con sông lớn miền Bắc và Bắc Trung Bộ
như sông Hồng, sông Mã, sông Cả. Đây là giai đoạn phát triển cao của kỹ thuật
luyện kim đồng trong lịch sử Việt Nam cổ đại, với biểu tượng tiêu biểu là trống
đồng. Các di chỉ và mộ táng cho thấy cư dân thời kỳ này sống bằng nông nghiệp
lúa nước, đồng thời có sự phân hóa xã hội nhất định, thể hiện qua quy mô mộ
táng và số lượng đồ tùy táng.
Đức
Hùng
=====================
Bảo vật quốc gia nằm trên đồi chè
Thứ
bảy, 13/6/2020, 00:00 (GMT+7)
https://vnexpress.net/bao-vat-quoc-gia-nam-tren-doi-che-4114781.html
Quảng
Ninh
- Năm 1981, đang đào đất sang cát cho mẹ trên một quả đồi, ông Đinh
Khắc Lân bất ngờ đào phải chiếc trống đồng.
Quả
đồi trồng chè cao hơn khoảng 10 m so với mặt ruộng xung quanh, khi đó thuộc
đội 3, hợp tác xã Quảng Lễ, xã Quảng Chính, huyện Đầm Hà nay là xã Quảng Chính,
huyện Hải Hà. Trống được tìm thấy ở độ sâu 50 cm, không chôn kèm hiện vật
khác.
Ông
Lân mang trống đồng về nhà cất giữ. Đến năm 1983, cán bộ điạ phương
biết tin, vận động gia đình ông Lân giao trống cho chính quyền huyện. Năm
1990, trống được chuyển về Bảo tàng tỉnh Quảng Ninh trưng bày. Nhận thấy
đây là hiện vật giá trị từ nền văn hóa Đông Sơn, nhiều chuyên gia đã đến
nghiên cứu.
Trống
đồng Quảng Chính nặng 12,7 kg, cao 31 cm, đường kính mặt 40 cm, đường kính đáy
54 cm, có niên đại văn hóa Đông Sơn, khoảng thế kỷ III - II trước Công Nguyên.
Chiếc trống còn tương đối nguyên vẹn, phần mặt bị thủng một lỗ nhỏ.
Trống
đồng Quảng Chính đang được trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Quảng Ninh. Ảnh: Minh
Cương
Trống
có hình trụ tròn, tang phình, thân thắt, chân choãi. Tang trống phần trên phình
ra hình nón cụt, giữa thắt lại hình trụ tròn, phần chân loe ra hình phễu.
Phần
mặt trống có hoa văn hình ngôi sao 16 cánh, nằm chính giữa tượng trưng cho thần
Mặt Trời. Theo quan niệm của người Việt cổ, thần Mặt Trời mang lại sự sống cho
con người.
Bao
quanh ngôi sao là các vòng tiếp tuyến, động vật và các hoa văn hình học, hoa
văn răng cưa...
Phần
tang trống thể hiện hình ảnh con người trong các tư thế động như chèo thuyền.
Phần
thân trống trang trí hoa văn khắc vạch và hoa văn chữ S chia làm 12 ô tượng
trưng cho 12 tháng trong năm, giữa các ô là 12 con chim có thể là hình tượng của
chim Bồ Nông mỏ dài với nhiều tư thế đứng khác nhau.
Mặt
trống có những lỗ thủng nhỏ. Ảnh: Minh Cương
Số
lượng mẫu hoa văn cũng như 12 chú chim Bồ Nông tương đương 12 tháng trong năm,
bốn chim Hạc tượng trưng cho bốn mùa xuân, hạ, thu, đông.
Ông
Kiều Đinh Sơn, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Quảng Ninh cho hay, trống đồng Quảng
Chính được chế tác bởi các nghệ nhân đúc đồng lành nghề. Họa tiết trên trống
đồng thể hiện trình độ cao về kỹ năng tạo hình.
Đầu
năm 2020, trống đồng Quảng Chính được công nhận là bảo vật quốc gia.
Trống
đồng không chỉ là nhạc khí mà còn có những chức năng khác như biểu tượng
cho quyền lực tôn giáo... Trống được dùng trong các nghi lễ tôn giáo, lễ hội và
chiến tranh chống giặc ngoại xâm.
Minh
Cương
No comments:
Post a Comment