PQ sẽ gây
nhiều khó khăn cho Canada
ANDREW CADDELL
https://dcvonline.net/2026/10/08/4346346/
Trong những năm sắp tới, trên cương vị thủ tướng tỉnh bang, Paul
St-Pierre Plamondon có lẽ sẽ đổ mọi khó khăn của Quebec lên đầu Ottawa.
https://www.hilltimes.com/wp-content/uploads/2026/08/mashup-Carney-Plamondon-1.jpg.webp
Thủ tướng Mark Carney, bên trái, và thủ tướng tỉnh bang Quebec sắp
nhậm chức Paul St-Pierre Plamondon. Theo Andrew Caddell, những người có trách
nhiệm bảo vệ Canada, trong đó có Carney, nội các của ông và những thủ tướng
tỉnh bang khác, cần chuẩn bị đối phó với trường hợp Quebec tìm cách đơn phương
tuyên bố độc lập. Ảnh Andrew Meade/The Hill Times và Wikimedia Commons
MONTREAL — Cuối tuần rồi, tôi đến Saint-Antoine-sur-Richelieu, Quebec,
một ngôi làng yên tĩnh cách Montreal 60 cây số về phía đông nam, dự đám cưới
con trai tôi. Trong lúc rảnh rỗi, tôi đi dạo quanh làng. Tôi băng qua đường từ
nơi tổ chức đám cưới để ghé một công viên địa phương, nơi phất phới lá cờ tam
tài của những người “Patriotes” (“Yêu nước”) trong cuộc nổi dậy năm 1837.
Dưới lá cờ có một tấm bảng kể lại vai trò của dân Saint-Antoine
trong cuộc nổi dậy. Ngay bên kia sông là Saint-Denis-sur-Richelieu, nơi những
người Patriotes đã giành được chiến thắng duy nhất trong cuộc nổi dậy ấy. Tấm
bảng thuật lại trận đánh tháng 11 năm 1837, và kể rằng một luật sư địa phương
tên George-Étienne Cartier đã đem quân tiếp viện từ Saint-Antoine sang, góp sức
đánh bại quân Anh tại Saint-Denis.
Nhưng tấm bảng lại không nói rằng người chỉ huy những người
Patriotes trong trận thắng ấy là một người nói tiếng Anh, Wolfred Nelson. Nó
cũng không nói rằng Cartier từng bỏ chạy khỏi Canada, sau được Crown ban lệnh
ân xá, rồi trở thành đồng sự của John A. Macdonald trong việc thành lập Liên
bang Canada năm 1867.
Người đứng tên bảo trợ cho tấm bảng, với những điều nửa đúng nửa
sai ấy, chính là Bernard Landry, lúc đó là dân biểu Quốc hội Quebec và trước
kia từng giữ chức thủ tướng tỉnh bang của Parti Québécois.
Khi còn làm phóng viên theo dõi Quốc hội Quebec, tôi chưa bao giờ
có nhiều cảm tình với Landry. Mỗi khi tôi đặt câu hỏi, ông ấy thường tìm cách
né tránh, có lúc còn trả lời khá gay gắt. Landry là một người theo chủ nghĩa
dân tộc cứng rắn, chẳng có bao nhiêu thiện cảm với Canada. Ông từng nổi tiếng
gọi lá cờ Canada là một “miếng giẻ đỏ,” và trong đêm trưng cầu dân ý năm 1995,
ông còn lên tiếng lăng mạ những người di dân làm việc trong các khách sạn.
Tôi nhắc lại những chuyện này vì Parti Québécois dưới sự lãnh đạo
của Paul St-Pierre Plamondon vừa thắng cử và sẽ đứng ra thành lập chính phủ
Quebec. PSPP, tên gọi tắt của ông, trong phần lớn thời gian làm lãnh tụ PQ đã
không ngừng công kích Canada và đưa ra những lời giải thích nửa đúng nửa sai về
đất nước này.
Trong một cuộc phỏng vấn truyền hình ở Pháp, ông gọi Canada là một
“chế độ,” gọi Thủ tướng Mark Carney là “đối thủ” của mình và tố cáo chính phủ
liên bang “lạm dụng quyền hạn.”
Trong những năm sắp tới, trên cương vị thủ tướng tỉnh bang,
St-Pierre Plamondon rất có thể sẽ đổ mọi vấn đề của Quebec cho Ottawa. Việc đầu
tiên, ông đã hứa đổi tên chức bộ trưởng phụ trách quan hệ với Canada thành “Bộ
trưởng Độc lập.” Một vị bộ trưởng như thế chắc chắn sẽ chẳng mấy muốn hợp tác
với đồng sự bên liên bang.
Ông còn nói sẽ bãi bỏ chức phó Toàn quyền, cắt đứt quan hệ với chế
độ quân chủ và công khai những tài liệu hiện còn niêm phong liên quan đến báo
cáo Grenier năm 2007 về những hành vi sai trái mà Ottawa bị tố cáo đã làm trong
cuộc trưng cầu dân ý năm 1995.
Mặc dầu việc thay đổi vai trò của Crown và chức phó Toàn quyền
trái với Hiến pháp, và báo cáo Grenier đã minh oan cho những chính khách cả
liên bang lẫn tỉnh bang, St-Pierre Plamondon vẫn nhất quyết tiến hành.
Lập luận của ông sẽ là Quebec chưa bao giờ ký thỏa hiệp năm 1981,
thỏa hiệp dẫn tới việc đưa Hiến pháp về lại Canada năm 1982, cùng với Hiến
chương về Quyền và Tự do được ghi nhận trong Hiến pháp.
Ông sẽ làm như không có những sự kiện sau đây: Tối cao Pháp viện
đã phán rằng Quebec không có quyền phủ quyết; Quebec đã nhiều lần viện dẫn điều
khoản bất chấp của Hiến chương; và năm 1998, chính phủ PQ từng dựa vào Hiến
pháp để cải tổ hệ thống giáo dục, chuyển từ mô hình tổ chức theo tôn giáo sang
mô hình tổ chức theo ngôn ngữ.
Chính nhờ St-Pierre Plamondon cùng nhóm dân biểu ít ỏi của ông mà
Quốc hội Quebec đã bất chấp Điều 128 của Đạo luật Hiến pháp, bãi bỏ lời tuyên
thệ trung thành với Crown vào năm 2022. Luật này hiện đang bị đưa ra trước tòa,
nhưng phần đông dân chúng Quebec ủng hộ sự thay đổi ấy.
Đó chỉ là một phần trong chiến lược rộng lớn hơn của St-Pierre
Plamondon: không ngừng công kích Ottawa, khơi dậy sự chống đối của người Quebec
nói tiếng Pháp đối với chính phủ liên bang, và biến 60 % dân chúng vẫn ủng hộ
Canada thành một lực lượng không đáng kể — vì theo cách tính của phe ông, những
người liên bang chủ nghĩa nói tiếng Anh và những người nói những ngôn ngữ khác
đều không được kể tới.
Trên các mạng xã hội, những người theo chủ nghĩa độc lập thuộc thế
hệ baby boomer nay đã lớn tuổi hiểu rằng đây có thể là cơ hội cuối cùng của họ.
Theo kế hoạch 524 trang mang tên Livre Bleu về việc tách
Quebec khỏi Canada, PQ sẽ soạn thảo một hiến pháp cho một Quebec độc lập rồi
chờ cho tới khi Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump mãn nhiệm. Sau đó sẽ là những
cuộc tham khảo ý kiến và vận động tuyên truyền tốn hàng triệu đô la Mỹ, trước
khi tiến tới cuộc trưng cầu dân ý năm 2029.
Điều họ cần chỉ là một đa số mạnh trong giới nói tiếng Pháp để đạt
được 50 phần trăm cộng một số phiếu.
Livre Bleu còn dự liệu rằng nếu Ottawa viện dẫn Đạo luật về sự Minh
bạch (Clarity Act) và từ chối thương lượng, Quebec có thể đơn phương tuyên bố
độc lập. Người Canada có thể nói rằng làm như vậy cũng trái với Hiến pháp.
Nhưng St-Pierre Plamondon sẽ đáp rằng Quebec đã nhiều lần bất chấp Hiến pháp mà
chẳng hề gánh hậu quả nào; vậy tại sao lần này Hiến pháp lại phải được tôn
trọng?
Những người có trách nhiệm bảo vệ Canada, trong đó có Carney, nội
các của ông và những thủ tướng tỉnh bang khác, cần chuẩn bị ngay từ bây giờ cho
tình trạng đó. Và họ cần hiểu rõ một điều: St-Pierre Plamondon và PQ không phải
đang chơi trò chính trị cho vui.
Tác giả: Andrew Caddell đã nghỉ hưu sau thời gian làm việc tại
Global Affairs Canada, nơi ông từng giữ chức cố vấn cao cấp về chính sách.
Trước đó, ông từng làm cố vấn cho những chính phủ thuộc đảng Liberal. Ông cũng
từng là nghị viên thành phố tại Kamouraska, Quebec. Có thể liên lạc với ông qua
địa chỉ pipson52@hotmail.com.
© 2026 DCVOnline
Nếu đăng lại, xin ghi nguồn và đọc “Thể lệ trích đăng lại
bài từ DCVOnline.net”
Nguồn: The PQ will make life difficult for Canada | ANDREW CADDELL |
The Hill | October 7, 2026
No comments:
Post a Comment