Các nước Châu Á nên
cân nhắc áp đặt trừng phạt với Houthi
Imran Khalid - Nikkei Asia
Phạm Ánh Minh, biên dịch -
https://nghiencuuquocte.org/2026/10/24/cac-nuoc-chau-a-nen-can-nhac-ap-dat-trung-phat-voi-houthi/
Lực
lượng được Iran hậu thuẫn này đã không còn tính chính nghĩa sau khi chiếm giữ bờ
Biển Đỏ của Yemen.
Trong
suốt hai năm qua, Houthi biện minh cho các cuộc tấn công bằng tên lửa của mình
bằng lập luận rằng đó là hành động thể hiện sự đoàn kết với người dân Dải Gaza.
Cái cớ này đã tạo cho Houthi một lớp vỏ bọc chính trị. Tuần trước, Liên đoàn Thế
giới Hồi giáo, một tổ chức phi chính phủ có trụ sở tại Mecca, đã gọi các cuộc tấn
công mới nhất của lực lượng này là “hành động khủng bố hiểm độc”. Trong hai
ngày 6 và 7/10, các cuộc tấn công bằng tên lửa của Houthi nhằm vào các sân bay ở
Riyadh và Abha, Ả Rập Xê Út, đã khiến ba người thiệt mạng và 36 người bị
thương. Ngày 10/10, một tên lửa đã đánh trúng nhà ga hành khách tại Sân bay Quốc
tế King Khalid ở thủ đô Ả Rập Xê Út, khiến 12 người thiệt mạng và 309 người bị
thương. Nhà ga này tiếp tục bị tấn công vào ngày hôm sau. Kuwait gọi các cuộc tấn
công này là hành vi vi phạm trắng trợn chủ quyền của Ả Rập Xê Út. Trong khi đó,
Ai Cập cho rằng những hành động này đang đe dọa toàn bộ khu vực.
Lực
lượng Houthi đã đánh mất lớp vỏ bọc chính trị của mình khi chiếm giữ khu vực bờ
biển Biển Đỏ của Yemen vào tháng Chín. Một lực lượng dân quân nổ súng từ trên
núi có thể khoác lên mình vẻ ngoài chính nghĩa. Nhưng một lực lượng đang chiếm
đóng Mocha, đảo Perim và dải bờ biển dọc eo biển Bab al-Mandeb lại là một thế lực
kiểm soát lãnh thổ và đang giao chiến với các nước Hồi giáo láng giềng. Giờ
đây, lực lượng này phải chịu trách nhiệm về những hành động của mình.
Chiến
trường chỉ phản ánh một phần tình hình. Chính phủ Yemen tuyên bố đã giành lại
Mocha và Dhubab, đồng thời khẳng định ngày 8/10 rằng 1.860 tay súng Houthi đã bị
“vô hiệu hóa”. Người phát ngôn quân sự của Houthi, Yahya Saree, bác bỏ các
tuyên bố trên, gọi đó là “một chiến thắng tự huyễn”. Lực lượng này cũng đã
phóng tên lửa vào sân bay Aden chỉ vài phút trước khi một chuyến bay chở khách
dự kiến hạ cánh. Số liệu từ cả hai phía đều chưa được các bên độc lập xác nhận.
Trên
phương diện chính trị, tình hình đã có những chuyển biến rõ rệt hơn. Tháng
Chín, Riyadh cho biết họ đã đánh chặn một thiết bị bay không người lái của
Houthi nhắm vào Mecca. Quốc vương Salman gọi lực lượng Houthi là một “nhóm dân
quân khủng bố” và mô tả hành động này là một “tội ác man rợ”. Thủ lĩnh Houthi
Abdul-Malik al-Houthi bác bỏ cáo buộc này, gọi đây là “một lời dối trá đê tiện”.
Hai năm trước, có lẽ ông ta đã không cần phải phản bác gay gắt đến vậy.
Thỏa
thuận Mecca đã chuyển những thay đổi này thành một liên minh. Ngày 5/10, Ả Rập
Xê Út, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đã đưa liên minh này vào hoạt động, nhất trí triển
khai lực lượng Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan tới lãnh thổ Ả Rập Xê Út. Mục đích của thỏa
thuận không chỉ mang tính quân sự mà còn có ý nghĩa chính trị. Bộ trưởng Quốc
phòng Pakistan Khawaja Asif cho biết lực lượng của họ chỉ “đóng vai trò hỗ trợ”,
còn quân đội Ả Rập Xê Út mới là bên trực tiếp tham chiến. Ngoại trưởng Thổ Nhĩ
Kỳ Hakan Fidan khẳng định ngày 8/10 rằng: “Đây không phải là một thỏa thuận tấn
công.” Hiện Ankara đang trình thỏa thuận này lên Quốc hội để phê chuẩn.
Cả
hai chính phủ đều không đưa quân vào lãnh thổ Yemen, nhờ đó tránh được cáo buộc
xâm lược một quốc gia Hồi giáo khác. Hai nước đang đảm nhận vai trò bảo vệ quốc
gia trông coi hai thánh đường linh thiêng nhất của Hồi giáo trước một lực lượng
dân quân mà Riyadh cáo buộc đã phóng thiết bị bay không người lái nhắm vào một
trong hai thánh đường này.
Các
lực lượng hải quân phương Tây từng hộ tống tàu thuyền qua Biển Đỏ kể từ năm
2023 vốn không có được vị thế như vậy. Washington đã nhận thấy điều này. Khi được
hỏi về các đợt triển khai quân sự đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump nhận xét: “Tôi
cho rằng điều đó thật tuyệt.” Mỹ cũng đã hủy kế hoạch không kích lực lượng
Houthi dự kiến tiến hành ngày 20/9 và hiện để một liên minh các nước Hồi giáo đảm
nhận nhiệm vụ này.
Vấn
đề khó trả lời hơn là liên minh này thực sự muốn đạt được điều gì. Rashad
al-Alimi, người đứng đầu Hội đồng Lãnh đạo Tổng thống Yemen, cho biết chiến dịch
nhằm giành lại toàn bộ lãnh thổ đang nằm dưới sự kiểm soát của lực lượng
Houthi, bao gồm cả thủ đô Sanaa. Đại sứ Yemen tại Liên Hợp Quốc đã thông báo với
đặc phái viên Liên Hợp Quốc về Yemen, ông Hans Grundberg, rằng chính phủ nước
này mong muốn chấm dứt hoàn toàn cuộc chiến, thay vì chỉ đạt được một thỏa thuận
ngừng bắn khác. Việc giành lại Sanaa là một nhiệm vụ khó khăn hơn nhiều so với
tái chiếm một thị trấn ven biển. Trước đây, trong giai đoạn 2015–2022, Ả Rập Xê
Út từng nỗ lực thực hiện điều này nhưng cuối cùng lại chọn cách đàm phán với lực
lượng Houthi.
Các
quyết định sẽ được đưa ra tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. Một nhóm chuyên
gia về các biện pháp trừng phạt đối với Yemen dự kiến trình báo cáo vào ngày
15/10, trong khi cơ chế trừng phạt này sẽ hết hiệu lực vào ngày 14/11. Hiện tại,
lực lượng Houthi đang giam giữ 73 nhân viên Liên Hợp Quốc. Trong Hội đồng Bảo
an, Nga và Trung Quốc tránh đổ lỗi riêng cho lực lượng Houthi và mong muốn bất
kỳ giải pháp dàn xếp nào cũng phải bao gồm lực lượng này. Ngược lại, Anh, Pháp
và Mỹ muốn gia tăng áp lực hơn nữa đối với Houthi cũng như Iran.
Cho
đến nay, các chính phủ châu Á vẫn đứng ngoài cuộc tranh luận này. Đây là một
sai lầm, bởi vấn đề đặt ra trước Hội đồng Bảo an mang tính chính trị: liệu việc
một phong trào chiếm giữ vùng duyên hải bằng vũ lực có nên được tưởng thưởng bằng
việc công nhận quyền kiểm soát của họ đối với những khu vực đó hay không?
Pakistan
là một ngoại lệ, đóng vai trò trên cả hai phương diện. Quốc gia này hiện giữ một
ghế tại Hội đồng Bảo an, đồng thời là thành viên của liên minh bảo vệ Riyadh.
Tháng Chín, đại diện Pakistan tại Liên Hợp Quốc, ông Asim Iftikhar Ahmad, đã
phát biểu trước Hội đồng Bảo an rằng Ả Rập Xê Út có “quyền chính đáng trong việc
thực hiện mọi biện pháp cần thiết” để tự vệ. Ông cũng kêu gọi thúc đẩy một tiến
trình chính trị do người Yemen dẫn dắt dưới sự bảo trợ của Liên Hợp Quốc, đồng
thời yêu cầu trả tự do cho các nhân viên Liên Hợp Quốc đang bị giam giữ.
Islamabad vừa ủng hộ quyền tự vệ của Riyadh, vừa ủng hộ các cuộc đàm phán do
Liên Hợp Quốc điều phối. Các nước châu Á cần một cách tiếp cận kết hợp như vậy
tại Hội đồng Bảo an.
Lập
trường của Trung Quốc lại khó nắm bắt hơn. Tại Hội đồng Bảo an, Bắc Kinh chủ
trương kiềm chế và hòa nhập. Trong khi đó, tờ Seoul Economic Daily đưa
tin rằng các thiết bị bay không người lái của lực lượng Houthi ngày càng phụ
thuộc vào các linh kiện lưỡng dụng từ Trung Quốc. Hơn nữa, nhờ vai trò trung
gian hòa giải giữa Riyadh và Tehran vào năm 2023, Bắc Kinh hiện có vị thế tại cả
hai thủ đô này – điều mà không cường quốc phương Tây nào có được. Trung Quốc
không thể vừa đóng vai trò hòa giải giữa hai bên, vừa bao che tại Liên Hợp Quốc
cho lực lượng dân quân đang phóng tên lửa tấn công một trong hai bên đó.
Các
chính phủ châu Á nên thúc đẩy những điều kiện đơn giản và rõ ràng: lực lượng
Houthi có thể tham gia đàm phán tại Sanaa, nhưng không được phép tiếp tục kiểm
soát dải bờ biển mà họ đã chiếm giữ bằng vũ lực. Việc gia hạn các lệnh trừng phạt
vào tháng 11 tới, bao gồm cả lệnh cấm vận vũ khí đối với các nhà cung cấp linh
kiện drone, chính là cách để Hội đồng Bảo an buộc họ phải tuân thủ điều kiện
này. Tokyo, Seoul và New Delhi nên công khai bày tỏ quan điểm đó trước khi cuộc
bỏ phiếu diễn ra, đồng thời cần đặt câu hỏi liệu Bắc Kinh có đồng thuận hay
không.
Bằng
cách chiếm giữ dải bờ biển, lực lượng Houthi đã biến cuộc xung đột của mình
thành vấn đề đối với toàn thế giới Hồi giáo thay vì chỉ với Israel và Mỹ. Điều
này khiến các quốc gia Hồi giáo phải cùng nhau đưa ra phản ứng. Việc liệu lực
lượng Houthi sẽ chỉ còn là một bên tham gia đàm phán về Sanaa, hay vẫn duy trì
vị thế là một phong trào vũ trang kiểm soát một eo biển chiến lược, sẽ được quyết
định tại Hội đồng Bảo an vào tháng 11 tới.
----------------------------
Nguồn: Imran Khalid, “Asian countries
should consider sanctions on the Houthis”, Nikkei Asia, 16/10/2026
No comments:
Post a Comment