Ghi công, tri ân không phải là tô, vẽ
(Phần 1)
Trân Văn / Người
Việt
October
19, 2026 : 10:25 AM
https://www.nguoi-viet.com/viet-nam/ghi-cong-tri-an-khong-phai-la-to-ve-phan-1/
Đến
giờ, có lẽ đã đủ dữ kiện để nhìn lại những yếu tố thật/hư, thiệt/giả liên quan
đến câu chuyện tìm kiếm, truy điệu “731 liệt sĩ” từng được chôn cất tại Nghĩa Địa
Đô Thành (nay là công viên Lê Thị Riêng ở quận 10, TP.HCM) cách nay 58 năm để
đánh giá về những thứ mà chính quyền Việt Nam dán nhãn là “ghi công” và “tri
ân.”
Quan
tài đựng hài cốt của một binh sĩ Mỹ tử trận ở Việt Nam được đưa lên máy bay ở
phi trường Nội Bài, Hà Nội, để đem về nước hồi năm 2010. (Hình minh họa: Paul
J. Richards/Pool/AFP via Getty Images)
Trước
tiên, việc nhìn nhận con số “731 liệt sĩ” vừa được cải táng từ công viên, gián tiếp phủ nhận cái gọi
là “thắng lợi chiến lược” của “cuộc tổng tiến công và nổi dậy Mùa Xuân Mậu Thân
1968,” nhờ “tư duy, trí tuệ và tài thao lược của đảng CSVN trong việc đưa chiến
tranh vào tận sào huyệt của kẻ thù.”
Nghĩa
Địa Đô Thành chỉ là một trong nhiều nơi chôn cất hàng trăm ngàn người lính thuộc
phía Bắc Việt đã chết tại miền Nam trong Mùa Xuân Mậu Thân 1968. Đảng CSVN xác
định có “111,306 cán bộ, chiến sĩ hy sinh và bị thương” (Lịch sử đảng CSVN – Tập
2, nhà xuất bản Chính Trị Quốc Gia 1995), nhưng dựa vào thực địa, các bên có
liên quan khác từng ước tính, trong ba đợt tấn công hồi năm 1968, thiệt hại
nhân mạng của phía Bắc Việt tối thiểu cũng khoảng 180,000. Lẽ nào tổn thất nhân
mạng như thế là tất yếu của “nghệ thuật quân sự độc đáo?”
Sau
trận đánh đó, có rất nhiều thông tin, hình ảnh, nhân chứng của hai bên, cùng đề
cập đến những ngôi mộ tập thể, mai táng cả liệt sĩ của phía Bắc Việt lẫn thường
dân tử vong do chiến cuộc. Bảy năm sau sự kiện này, đảng CSVN “giải phóng miền
Nam, thống nhất đất nước” nhưng họ phớt lờ việc tìm kiếm, quy tập “anh hùng, liệt
sĩ.” Thậm chí, khi giải tỏa nghĩa địa để xây dựng công viên vào cuối thập niên
1980, họ tiếp tục làm ngơ, bất chấp đề nghị tìm kiếm, quy tập liệt sĩ đã an
táng tại đó.
Vì
sao phải hơn 50 năm sau đảng CSVN mới thực hiện “chiến dịch 500 ngày đêm” (diễn
ra từ 15 Tháng Ba, 2026 đến 27 Tháng Bảy, 2027) để tìm kiếm, quy tập khoảng
7,000 hài cốt liệt sĩ, lấy mẫu khoảng 230,000 mộ liệt sĩ chưa xác định danh
tính, và giám định ADN khoảng 18,000 mẫu. Chính quyền còn định xây dựng cơ sở dữ
liệu gen của thân nhân liệt sĩ và khẳng định đó là “chiến dịch có quy mô lớn nhất
từ trước tới nay về công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt
sĩ.”
Theo
các dữ liệu do chính quyền CSVN công bố, từ 1945 – 1975, có ít nhất 1.2 triệu
người là liệt sĩ. Riêng giai đoạn 1954 – 1975, có từ 850,000 đến hơn 1 triệu liệt
sĩ ở cả miền Nam, Lào, và Cambodia. Trong số này, có khoảng 175,000 trường hợp
chưa tìm thấy hài cốt, khoảng 300,000 hài cốt đã được quy tập nhưng chưa thể
xác định danh tính.
Để
có cơ sở đánh giá, nhận định về thành tâm, thiện ý của một hệ thống công quyền
đối với những người đã đóng góp máu xương cho hệ thống ấy, hãy thử so sánh công
việc tìm kiếm, quy tập liệt sĩ của chính quyền CSVN trên lãnh thổ Việt Nam với
công việc tương tự của chính quyền Mỹ đối với quân nhân Mỹ thất tung trên lãnh
thổ Việt Nam nói riêng và trên thế giới nói chung.
***
Mỹ
đã tổ chức nhận dạng/ghi chép về quân nhân mất tích, nơi chôn cất quân nhân tử
trận từ hạ bán thế kỷ 19, đến năm 1917 thì thành lập cơ quan chuyên trách về vấn
đề này. Sau nhiều lần cải tổ hệ thống, năm 2015, DPAA (cơ quan chuyên trách về
tù binh và quân nhân mất tích) ra đời từ việc hợp nhất DPMO (cơ quan chuyên
trách về tù binh và quân nhân mất tích) với JPAC (cơ quan điều tra, tìm kiếm,
thu hồi, nhận dạng hài cốt), đồng thời đảm nhận thêm một số chức năng của LSEL
(phòng thí nghiệm chuyên phân tích hiện vật liên quan đến các trường hợp mất
tích).
DPAA
tiếp tục làm rõ số phận những quân nhân Mỹ còn mất tích từ Thế Chiến 2, chiến
tranh Triều Tiên, chiến tranh Việt Nam, chiến tranh lạnh, và một số cuộc xung đột
khác. Phạm vi hoạt động của DPAA mang tính toàn cầu. Tại Châu Á, ngoài Đông Nam
Á (Việt Nam, Lào, Cambodia, Philippines, Miến Điện), còn có bán đảo Triều Tiên,
Papua New Guinea, quần đảo Marshall . Ở Châu Âu có Đức, Pháp, Ý, Bỉ, Hòa Lan,
Luxembourg, Áo, Ba Lan, Croatia, và Anh. Năm 2024, DPAA từng cho biết, họ thực
hiện nhiệm vụ ở 45 quốc gia.
Chính
quyền CSVN từng sử dụng quân nhân Mỹ mất tích trong chiến tranh Việt Nam như một
công cụ để buộc Hoa Kỳ nhượng bộ nhiều vấn đề trong đàm phán bình thường hóa
quan hệ ngoại giao vào năm 1995. Mỹ bắt đầu công cuộc tìm kiếm quân nhân Mỹ mất
tích tại Việt Nam từ năm 1985, và mở rộng vào năm 1988 cho đến nay. Năm 1991,
DPMO (sau này là DPAA) đặt bộ phận thường trú tại Hà Nội. Năm 2023, tòa đại sứ
Mỹ tại Việt Nam cho biết, mỗi năm, hai bên phối hợp tổ chức khoảng bốn đợt tìm
kiếm trên thực địa.
***
Dựa
vào những dữ liệu mà hệ thống công quyền Việt Nam từng công bố, vẫn còn ít nhất
475,000 người lính thuộc phía Bắc Việt thất tung. Vì sao sau 50 năm mới có “chiến
dịch” được quảng cáo là “quy mô” nhưng dẫu “lớn nhất” cũng chỉ gói gọn trong
“500 ngày đêm” và chỉ muốn tìm kiếm, quy tập khoảng 7,000 liệt sĩ? So với “đế
quốc Mỹ” thì “ta” không chỉ thiếu từ thủy chung, đến nhẫn nại đối với liệt sĩ
mà cách thức tìm kiếm, quy tập có rất nhiều điểm đáng bàn và đáng ngờ. Dường
như “ghi công” cũng như “tri ân” chỉ là “khua môi, múa mỏ.” [đ.d.]
(còn
tiếp)
*****
Ghi công, tri ân
không phải là tô, vẽ (phần 2)
Trân Văn / Người
Việt
20/10/2026
https://www.nguoi-viet.com/viet-nam/ghi-cong-tri-an-khong-phai-la-to-ve-phan-2/
Việt
Nam đã phối hợp với Mỹ tìm kiếm quân nhân Mỹ mất tích trên lãnh thổ Việt Nam
trong bốn thập niên nên có lẽ chẳng lạ gì quy trình tìm kiếm quân nhân mất tích
kiểu Mỹ và lý do Mỹ làm như thế. Việc tìm kiếm quân nhân Mỹ mất tích khắp thế
giới nói chung và tại Việt Nam nói riêng luôn trải qua một số công đoạn theo trật
tự cụ thể.
https://baotiengdan.com/wp-content/uploads/2026/10/1-1-1024x576.webp
Bác
sĩ Trần Văn Bản (giữa) được các chiến sĩ trẻ gọi là “chiếc máy đọc cơ thể người,”
theo báo Nhân Dân. (Hình: Nhân Dân)
Đầu
tiên là đối chiếu hồ sơ quân sự, tài liệu lưu trữ, thu thập thông tin từ các
nhân chứng để xác định hoàn cảnh mất tích, vị trí cuối cùng (nơi phi cơ rơi hoặc
địa điểm tử trận, chôn cất). Kế đó là khảo sát hiện trường, thu thập và phối kiểm
thông tin tại chỗ, đánh giá địa hình cũng như mức độ an toàn, điều kiện tiếp cận
trước khi đề nghị khai quật.
Công
đoạn thứ ba là tổ chức khai quật. Các đội khai quật thường từ 10 đến 14 người
do chuyên gia về nhân học pháp y hướng dẫn. Hoạt động khai quật được tiến hành
theo kiểu khảo cổ, đào từng chút – sàng từng chút – kiểm tra từng chút – ghi
chép tất cả dữ kiện. Tại Việt Nam, công đoạn này thường thuê mướn dân chúng địa
phương phụ giúp dựng trại, vận chuyển thực phẩm, vật dụng. Nếu tìm thấy những
thứ như di cốt, di vật, người ta sẽ thu thập rồi gửi về Mỹ để giám định, đối
chiếu DNA và hồ sơ lưu trữ. Nếu xác định được danh tính, DPAA (cơ quan chuyên
trách về tù binh và quân nhân mất tích) sẽ thực hiện công đoạn cuối cùng, chuyển
hồ sơ cho cơ quan hữu trách để nơi đó liên lạc với thân nhân, trình bày kết quả
và phối hợp tổ chức an táng người mất tích.
Đến
nay, DPAA đã tổ chức hàng trăm cuộc tìm kiếm quân nhân Mỹ mất tích ở Hà Nội,
Yên Bái, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên – Huế, Quảng Nam, và Khánh
Hòa,… Phần lớn các cuộc tìm kiếm nằm ở những khu vực vốn là rừng sâu, núi cao,
biển sâu. Không phải cuộc tìm kiếm nào cũng thành công, nhưng ngoài các sĩ quan
của Bộ Quốc Phòng Việt Nam được biệt phái để hỗ trợ, còn có hàng ngàn người dân
địa phương được DPAA thuê mướn để hỗ trợ các cuộc tìm kiếm này, có thể hỏi
chính họ về quy trình, phương thức tìm kiếm đã được thực hiện cẩn trọng thế
nào.
***
Đem
quy trình, phương thức tìm kiếm vừa kể đối chiếu với những gì hệ thống chính trị,
hệ thống công quyền, hệ thống truyền thông chính thức tại Việt Nam loan báo về
việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ ở công viên Lê Thị Riêng, tự nhiên sẽ nảy sinh một
số thắc mắc. Cả tài liệu lẫn nhân chứng cùng cho thấy, khi còn là Nghĩa Địa Đô
Thành, đây không chỉ là nơi chôn cất những cá nhân hữu danh, chiến binh của
CSVN thiệt mạng hồi Tết Mậu Thân mà còn an táng nạn nhân chiến cuộc, người vô
gia cư không rõ cả danh tính lẫn thân nhân. Dựa vào đâu mà giới hữu trách xác định
toàn bộ di cốt vừa tìm thấy ở công viên là hài cốt liệt sĩ? Vì sao giới hữu
trách không công bố những tiêu chí là căn cứ phân loại giữa liệt sĩ với thường
dân?
Rồi
vì sao vai trò của tài liệu, hồ sơ lưu trữ trong việc lập kế hoạch tìm kiếm rất
mờ nhạt, giới hữu trách không cho biết chúng đã được sử dụng thế nào để xác định
vị trí, thời điểm và thành phần người được chôn cất? Theo giới hữu trách, trong
731 hài cốt được tìm thấy, có 698 hài cốt thuộc dạng “riêng lẻ” và 33 hài cốt tại
tám mộ tập thể. Khi di cốt được nhìn nhận là đã bị phân hủy đáng kể, những người
chịu trách nhiệm tìm kiếm, quy tập, dựa vào tiêu chí nào để xác định yếu tố
“riêng lẻ,” tương tự, họ đã dựa vào những tiêu chí nào để xác định mỗi “mộ tập
thể” có bao nhiêu hài cốt? Giới hữu trách đã làm những gì để bảo đảm có thể
tránh việc đếm một bộ hài cốt thành nhiều người hoặc tránh được việc ghép nhiều
người vào một bộ hài cốt? Đã lấy bao nhiêu mẫu từ những mã hài cốt nào, bao
nhiêu mẫu tạo được hồ sơ DNA?
Dường
như các chuyên gia pháp y chỉ giữ vai trò thứ yếu trong quá trình tìm kiếm hài
cốt liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng. Chẳng hạn, thay vì cho biết dựa vào đâu
để xác nhận các mảnh xương là của cùng một người. Báo chí tập trung ca ngợi những
người như bác sĩ Trần Văn Bản, cựu chiến binh, tình nguyện phân loại xương, sắp
xếp hài cốt, hỗ trợ chọn mẫu xét nghiệm DNA và ghi chép diễn biến hiện trường.
Theo báo Nhân Dân, cơ quan trung ương của đảng CSVN và là tiếng nói của đảng,
nhà nước, và nhân dân Việt Nam, ông Bản giúp phân biệt “đâu là xương liệt sĩ,
đâu là đất đá” theo kiểu: “Sờ trơn tay là đất, còn nham nhám thì là xương”. Liệu
có thể dựa vào kinh nghiệm và xúc giác để xác định một mảnh xương là xương tay,
xương chân hay xương chậu, đặc biệt là xác định các mảnh xương trong từng hố
khai quật là di cốt của một hay nhiều người, cũng như người đó đúng là đã chết
và được chôn vào năm 1968 chứ không phải ở thời điểm khác?
Tất
cả những bài viết về việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ ở công viên Lê Thị
Riêng tập trung ca ngợi những cá nhân kiểu như ông Bản – cựu chiến binh chưa
bao giờ quên đồng chí, đồng đội, bác sĩ quân y có kinh nghiệm tìm kiếm, xử lý
hài cốt. Chính quyền gần như không đả động gì đến ý kiến của các chuyên gia
pháp y hoặc những giám định viên sẵn sàng chịu trách nhiệm về kết luận có tính
chuyên môn. Không phải tự nhiên mà sự nghi ngờ về 731 hài cốt tìm thấy tại công
viên Lê Thị Riêng và được quy tập về Nghĩa Trang Liệt Sĩ TP.HCM gia tăng.
(Còn
tiếp)
*****
Ghi công, tri ân
không phải là tô, vẽ (phần cuối)
Trân Văn/Người Việt
October
21, 2026 : 10:32 AM
https://www.nguoi-viet.com/viet-nam/ghi-cong-tri-an-khong-phai-la-to-ve-phan-3/
Báo
chí Việt Nam viết rất nhiều bài về ông Trần Văn Bản. Ngoài việc ca ngợi ông, những
bài viết ấy còn dẫn nhiều ý kiến, nhận định của ông. Trong một cuộc trò chuyện
với Thông Tấn Xã Việt Nam, ông Bản đề cập đến thực trạng, khi khai quật, tìm kiếm
hài cốt liệt sĩ, ngay cả răng (vốn không dễ phân hủy) cũng “đen mủn, hóa thổ một
phần.” Tuy nhiên, chính ông lại là người cung cấp cho báo chí sơ đồ do ông thực
hiện, ghi chép vị trí, tư thế của các hài cốt trong những mộ tập thể (nằm
nghiêng, nằm ngửa, co lại, chồng lên nhau). Ông Bản không giải thích ông dựa
vào đâu để xác định tư thế của hài cốt khi di cốt phân hủy tới mức chính ông
cũng không chắc có thể nhận dạng thành công thông qua xét nghiệm DNA? Ông cũng
không cho biết ông thấy được những phần xương nào, những phần xương nào được
ông phục dựng để xác định tư thế từng hài cốt, cũng như tư thế toàn bộ hài cốt
trong mộ tập thể để tạo ra sơ đồ?
Sơ
đồ mô tả mộ tập thể do ông Trần Văn Bản lập. (Hình minh họa: VTV)
Ông
Bản cũng là người cung cấp cho báo chí chi tiết, tìm thấy “đinh năm tấc ghim
vào các ngón tay.” Dường như ông Bản và báo chí Việt Nam muốn công chúng, độc
giả tiếp tục nuôi dưỡng sự căm thù Mỹ – Ngụy nhưng chi tiết đó khiến cả ông lẫn
báo chí bị chỉ trích kịch liệt. Trên mạng xã hội, thiên hạ nhắc nhau, năm tấc
là 50 cm hay nửa… mét! Có cây đinh nào dài như thế và đinh làm bằng loại vật liệu
gì mà răng “đen mủn, hóa thổ một phần” nhưng đinh có thể còn nguyên? Chi tiết
đó thúc thiên hạ bới tìm tư liệu để chứng minh, đảng CSVN tráo trở, vừa
cam kết cùng ngừng bắn để đón Tết, vừa tổ chức tấn công. Hoặc chứng minh phía
VNCH tổ chức chôn cất tử tế những chiến binh thuộc phía Bắc Việt thiệt mạng.
Một
số người lục tìm trên Internet rồi đăng lại các tấm ảnh chụp hai ngôi mộ tập thể
chôn cất những chiến binh Bắc Việt thiệt mạng khi tấn công phi trường Tân Sơn
Nhất trong hai ngày Mùng Một và Mùng Hai Tết Mậu Thân. Trong đó, có tấm chụp một
bảng với nền trắng, nội dung: “Nơi đây an nghỉ những chiến sĩ lầm đường đêm
Mùng 1 Tết Mậu Thân. Linh thiêng xin các bạn hãy giúp cho xứ Việt Nam thân yêu
của chúng ta thái bình.” Còn tấm chụp một bảng với nền đen cũng mang nội dung
tương tự, chỉ khác ở chi tiết “Mùng 2 Tết Mậu Thân.” Trên trang web do cựu chiến
binh Mỹ từng tham chiến tại Việt Nam lập ra có tấm ảnh chụp tấm bảng nền trắng
ghi nhận tác giả là Roger P. Fox kèm chú thích, ngôi mộ tập thể đi kèm tấm bảng
chôn cất 600 chiến binh phía Bắc Việt. Những người đăng lại các ảnh này đặt câu
hỏi: Ai tin phía dựng những tấm bảng với lời lẽ như thế lại đóng đinh vào tay đối
phương trước khi vùi lấp?
Cần
nói thêm, việc tìm kiếm, đăng lại những tấm ảnh vừa đề cập nhắc công chúng rằng,
tuy từng có rất nhiều nhân chứng, tài liệu, hình ảnh xác định có hàng trăm chiến
binh Bắc Việt được chôn cất tại phía Tây của phi trường Tân Sơn Nhất, nhưng
“chiến dịch 500 ngày đêm” đã bỏ qua họ bởi vì, thay vì tìm kiếm, hệ thống công
quyền đã “chia năm, xẻ bảy” khu vực này để phân lô, bán nền và việc tìm kiếm, cải
táng giờ là chuyện bất khả thi!
***
Đầu
Tháng Tám năm nay, trong loạt bài về “chiến dịch 500 ngày đêm,” VnExpress cho
biết, khi khai quật phần mộ của một liệt sĩ chưa rõ danh tính tại Nghĩa
Trang Liệt Sĩ Đô Lương (Nghệ An), nhằm lấy mẫu DNA từ hài cốt. Việc này là để đối
chiếu với kho lưu trữ mẫu DNA của những người có thân nhân là liệt sĩ vẫn còn mất
xác để tìm sự tương thích, qua đó xác định tên tuổi, gốc gác liệt sĩ, trao hài
cốt cho thân nhân. Khi ấy, giới hữu trách tìm thấy mảnh nhôm, khắc tên Đinh
Xuân Tình, sinh năm 1936, chết ngày 6 Tháng Hai, 1970 và phiếu ghi thông tin liệt
sĩ cho biết, hài cốt từng được Đội Quy Tập Hài Cốt Liệt Sĩ tỉnh Nghệ An cải
táng từ nghĩa trang Đông Nam Na Xà Là, bản Na Xà Là, huyện Mường Pẹc, tỉnh
Xiêng Khoảng, Lào, vào ngày 6 Tháng Mười Hai, 2012. Sau đó, giới hữu trách
nhanh chóng xác định, ông Đinh Xuân Tình, quê xã Võ Miếu, tỉnh Phú Thọ, nhập
ngũ Tháng Mười Hai,1967, lính sư đoàn 312 và tìm ra thân nhân của ông một cách
dễ dàng.
Năm
1992, chỉ trong bốn ngày, số “mộ” trong Nghĩa Trang Liệt Sĩ Cam Lộ ở Quảng Trị
tăng từ 160 lên 3,303. Một cuộc điều tra được thực hiện sau đó xác định trong số
này, chỉ 937 mộ có hài cốt, 2,366 mộ không có hài cốt. Các mộ giả chứa đất,
cát, ruột pin giã nhỏ trộn đất và xương động vật. Có 81 cán bộ từ tỉnh đến huyện
bị xử lý vì bắt tay nhau ngụy tạo số mộ lấy tiền chia nhau. Do có rất nhiều phụ
huynh, con cháu quay quắt với việc thân nhân là liệt sĩ chết mất xác, ông Nguyễn
Văn Thúy (còn gọi là “cậu Thủy”) đã tổ chức trộm hài cốt ở nghĩa trang, chia những
hài cốt này thành nhiều phần, chôn ở nhiều nơi khác nhau, rồi đóng vai “nhà ngoại
cảm” để chỉ dẫn cho thân nhân liệt sĩ khai quật. “Cậu Thủy” làm giả tới 105 bộ
hài cốt, kiếm được 8 tỷ đồng và đến năm 2015 chuyện mới đổ bể…
Theo
VnExpress, nhiều năm nay, gia đình ông Đinh Xuân Tình đã từng đi rất nhiều nơi
để tìm kiếm mộ ông! Dù được chôn cất với đầy đủ thông tin (tên, năm sinh, ngày
mất), được cải táng cách nay 14 năm, ông vẫn bị xếp vào loại “liệt sĩ chưa rõ
danh tính.” Giới hữu trách vừa làm ngơ trước số phận của chính ông, vừa không
thèm bận tâm đến thân nhân của ông. Sau hàng loạt xì-căng-đan như ở Cam Lộ – Quảng
Trị, hay “cậu Thủy,” chuyện tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ dường như vẫn thế.
Vẫn là theo đợt, thực hiện cho có thành tích để báo công, từ trên xuống dưới
không hề bận tâm cả về liệt sĩ lẫn gia đình của họ. Trong “chiến dịch 500 ngày
đêm,” có bao nhiêu trường hợp như ông Đinh Xuân Tình hoặc sẽ phát sinh thêm bao
nhiêu trường hợp tương tự? Với cách làm như đã biết và đang thấy, rất khó loại
trừ rủi ro nếu những ghi công, tri ân vẫn giống như tô, vẽ, phục vụ tuyên truyền?
[đ.d.]
No comments:
Post a Comment