Nguyễn Tiến Hưng
Gửi cho BBC News Tiếng Việt từ Virginia, Hoa Kỳ
6 tháng 10 năm 2026
https://www.bbc.com/vietnamese/articles/ckly05wyjw6lo
Bánh xe lịch sử chính trị toàn cầu đang quay với tốc độ chóng mặt,
và tâm điểm của nó vẫn là Hoa Kỳ.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tại một sự kiện vận động tranh cử ở
Trung tâm Hoạt động Sinh viên Butler-Vandalia tại thành phố Vandalia, bang Ohio
vào hôm 3/10, một trong các nỗ lực của ông nhằm ủng hộ các ứng cử viên Đảng
Cộng hòa trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11
Những cơn địa chấn kinh tế, cuộc khủng hoảng năng lượng, các cuộc
xung đột từ Ukraine đến Iran, và những vết rạn ngày càng sâu đậm trong trật tự
địa chính trị, tất cả đang đẩy cộng đồng quốc tế vào một trạng thái bất an.
Mọi ánh mắt đổ dồn về cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ (midterm) sắp tới,
ngày 3/11/2026.
Nước Mỹ đang đi về đâu? Liệu Tòa Bạch Ốc sẽ rơi vào cảnh "vịt
què" (lame duck), hay một cán cân quyền lực mới sẽ được thiết lập? Lá
phiếu của cử tri Mỹ không còn chỉ là chuyện nội bộ của nước Mỹ; nó đã trở thành
mối quan tâm của cả thế giới.
Giữa bầu không khí ấy, tôi nhìn lại một hành trình dài mình may
mắn được tận mắt chứng kiến – gần 70 năm với những kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ, bắt
đầu từ ngày tôi đặt chân đến đất nước này năm 1958, dưới thời Tổng thống Dwight
D. Eisenhower.
Mỗi thời đại có một cuộc khủng hoảng của riêng nó.
Đã có những thời khắc nước Mỹ bị chia rẽ trầm trọng: phong trào
dân quyền của Martin Luther King thập niên 1960, chiến tranh Việt Nam thập niên
1960 và đầu 1970, Watergate cùng "lạm phát đình trệ" (stagflation) và
khủng hoảng con tin Iran thập niên 1970, suy thoái kinh tế đầu thập niên 1980,
khủng hoảng Hiệp hội Tiết kiệm và Cho vay (Savings and Loan) thập niên
1980-1990, chiến tranh Iraq, khủng hoảng kinh tế 2008-2009, tranh cãi quanh
Obamacare, di dân tại biên giới phía nam, phá thai, những xung đột sắc tộc sau
cái chết của George Floyd, COVID-19, khủng hoảng sau bầu cử tổng thống 2020; và
ngày nay là cuộc chiến với Iran bùng nổ từ tháng 2/2026 đẩy giá xăng tăng vọt,
chi phí sinh hoạt leo thang, cùng cuộc chiến Ukraine chưa có hồi kết.
Nhưng xuyên suốt tất cả những biến động ấy, tôi nhận thấy một điều
nổi bật: những nghịch lý trong tâm lý cử tri Mỹ. Người Mỹ vận hành nền dân chủ
bằng một thứ logic đôi khi tưởng như mâu thuẫn – vừa thực dụng vừa lý tưởng.
Họ bất mãn với chính trị nhưng vẫn đi bỏ phiếu; trung thành với
đảng nhưng vẫn có thể trừng phạt đảng cầm quyền; than phiền Washington chia rẽ
nhưng không muốn phe mình nhượng bộ; nghe những con số kinh tế vĩ mô khả quan
nhưng vẫn đánh giá nền kinh tế bằng hóa đơn đi chợ.
Năm 2026 xuất hiện thêm một nghịch lý đáng chú ý: người dân lo lạm
phát và chi phí sinh hoạt, nhưng đồng thời phải cân nhắc một lời hứa rất cụ thể
– 5.000 đô la.
Trước khi đi vào những nghịch lý ấy, hãy nhìn lại 17 cuộc bầu cử
giữa nhiệm kỳ mà tôi đã chứng kiến.
Những con số dưới đây cho thấy một khuynh hướng lịch sử rất rõ:
trong phần lớn các cuộc bầu cử giữa kỳ, đảng của tổng thống đương nhiệm mất ghế
tại Quốc hội.
Số liệu 17 cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ (1958 -2022)
Bảng trên cho thấy: trong 15 trên 17 kỳ midterm từ 1958 đến 2022,
đảng của tổng thống đương nhiệm đã mất ghế tại Hạ viện.
Chỉ có hai ngoại lệ: năm 1998 dưới thời Bill Clinton, khi Đảng Dân
chủ tăng 4 ghế, và năm 2002 dưới thời George W. Bush, khi Đảng Cộng hòa tăng 8
ghế.
Nhưng midterm không phải một định luật máy móc.
Năm 2018, Đảng Cộng hòa (dưới thời Trump 1.0) mất 41 ghế Hạ viện
nhưng tăng 2 ghế Thượng viện; năm 2022 (dưới thời Biden), Đảng Dân chủ mất 9
ghế Hạ viện nhưng tăng một ghế Thượng viện.
Vì vậy, lịch sử không cho chúng ta biết trước kết quả năm 2026.
Giá trị của nó nằm ở chỗ khác: bầu cử giữa nhiệm kỳ thường là thời điểm cử tri
Mỹ đánh giá lại cán cân quyền lực sau hai năm của một nhiệm kỳ tổng thống.
Từ gần 70 năm dữ liệu và trải nghiệm, tôi nhận ra tâm trí cử tri
Mỹ được dệt nên từ những lực "đẩy" và lực "kéo" đối nghịch
nhau, tạo thành cái có thể gọi là "sự phân cực tâm lý – hành vi", thể
hiện qua năm nghịch lý cốt lõi dưới đây.
No comments:
Post a Comment