Cuộc chiến ở Iran đặt
Vladimir Putin vào thế khó
Phạm Ánh Minh, biên dịch - Nghiên Cứu Quốc Tế
https://nghiencuuquocte.org/2026/03/14/cuoc-chien-o-iran-dat-vladimir-putin-vao-the-kho/
Giá
dầu tăng cao không đủ để bù đắp cho việc phơi bày điểm yếu của Nga.
“Chúng
ta không bắt đầu cuộc chiến này, nhưng dưới thời Tổng thống Trump, chúng ta
đang kết thúc nó,” Pete Hegseth, Bộ trưởng Chiến tranh Hoa Kỳ, phát biểu trước
người dân Mỹ vào ngày 2 tháng 3. Đối với các nhà quan sát tình hình Nga, những
lời này lại khá quen thuộc. “Chúng ta không bắt đầu cái gọi là cuộc chiến tranh
này. Ngược lại, chúng ta còn đang cố gắng kết thúc nó,” Tổng thống Vladimir
Putin tuyên bố vài năm trước, sau khi tiến hành xâm lược Ukraine. Việc Putin nhận
ra chính những lời của mình được lặp lại bằng tiếng Anh phần nào lý giải phản ứng
khá im ắng của Nga đối với cuộc tấn công Iran của Mỹ và Israel. Trên thực tế,
Nga có rất ít khả năng hỗ trợ Iran, một quốc gia vốn được xem là đồng minh
trong nhiều năm. Nhưng kể cả khi Nga có khả năng ấy, việc quốc gia này có thiện
chí hay không trong việc giúp đỡ vẫn còn khá mơ hồ: đối với Putin, mối quan hệ
thân thiện với Donald Trump có thể được ưu tiên hơn.
Mặc
dù đã mất đi hai đồng minh trong hai tháng do sự can thiệp quân sự của Mỹ —đầu
tiên là Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro vào tháng 1, và bây giờ là Lãnh tụ
tối cao của Iran Ayatollah Khamenei— nhà lãnh đạo Nga vẫn đang hành động hết sức
thận trọng. Phản ứng đầu tiên của Putin về vụ ám sát Khamenei chỉ dừng lại ở một
điện tín chia buồn được đăng trên trang web của Điện Kremlin, gọi đây là “một sự
vi phạm trắng trợn về đạo đức nhân loại và luật pháp quốc tế” mà không đề cập
rõ ai là người chịu trách nhiệm trong sự kiện này. Trái ngược với việc Bộ Ngoại
giao Nga đưa ra một tuyên bố hiếu chiến như dự đoán, Điện Kremlin tỏ ra cẩn trọng
với các phát ngôn công khai. “Đây không phải cuộc chiến của chúng tôi,” Dmitry
Peskov, người phát ngôn của Putin, cho biết. “Chúng tôi phải làm những gì phù hợp
với lợi ích của mình, rõ ràng là như thế.”
Hợp
tác quân sự của Iran với Nga không giúp được gì nhiều cho nước này kể từ khi cuộc
chiến bắt đầu. Đến nay, khía cạnh đáng kể nhất có vẻ chỉ dừng lại ở việc cung cấp
thông tin tình báo: xuất hiện một số báo cáo cho rằng Nga đã cung cấp dữ liệu mục
tiêu cho các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa của Iran.
Các quan chức của Mỹ cho rằng Nga đã đưa thông tin cho các đối tác ở Iran về địa
điểm của tàu chiến và máy bay chiến đấu, cũng như các khí tài quân sự khác của
Mỹ. Khi được hỏi về mức độ hỗ trợ của Nga đối với Iran, bao gồm cả việc liên lạc
giữa hai chính phủ, Hegseth tuyên bố rằng cá nhân ông không có gì lo lắng.
Trang
thiết bị do Nga cung cấp trong quá khứ dường như không mấy hữu dụng. Giữa những
năm 2010, Nga đã gửi cho Iran các hệ thống tên lửa phòng không S-300. Sau đó,
quốc gia này tiếp tục bán các máy bay huấn luyện, trực thăng chiến đấu, xe bọc
thép và các vũ khí nhỏ. Gần đây nhất, Nga đồng ý bán cho Iran tên lửa phòng
không vác vai Verba có khả năng bắn rơi tên lửa, máy bay không người lái hoặc
máy bay tầm thấp. Theo báo cáo, một thỏa thuận đã được ký kết vào tháng 12,
theo đó, Iran sẽ chi 500 triệu euro (tương đương 580 triệu đô la) cho 500 bộ
phóng Verba và 2.500 tên lửa, dự kiến được giao trong vòng 3 năm. Tuy vậy,
không rõ liệu đã có vũ khí nào được giao thành công hay chưa. Về phía mình,
Iran ủng hộ Nga trong cuộc chiến ở Ukraine và hỗ trợ máy bay không người lái, đạn
pháo và đạn dược. Theo thỏa thuận đối tác chiến lược được ký kết vào tháng 1
năm 2025, hai quốc gia đồng ý chia sẻ dữ liệu, nhưng không bắt buộc mỗi bên phải
bảo vệ bên còn lại. Cả hai cũng trao đổi công nghệ và kinh nghiệm trong giám
sát và đàn áp biểu tình.
Nhiều
công nghệ phòng không của Iran, bao gồm cả các khí tài do Nga xây dựng, đã bị
phá hủy—đầu tiên bởi các cuộc tấn công của Israel và Mỹ trong cuộc chiến 12
ngày vào tháng 6, theo sau đó là các cuộc tấn công trong tháng này. Những gì
còn lại không thể ngăn máy bay Mỹ và Israel tiếp tục thống lĩnh bầu trời: Iran
đã thất bại trong việc bắn rơi các máy bay này. Vào ngày 4 tháng 3, một máy bay
Yak-130 của Nga, là máy bay huấn luyện nhưng đã được trưng dụng cho nhiệm vụ
chiến đấu, dễ dàng trở thành mục tiêu cho một chiếc F-35 của Israel. Nga dường
như không có bất cứ ý định nào chống lại Mỹ, ví dụ như tiếp tế tên lửa hoặc đạn
dược cho Iran. Kể cả khi có ý định đó, Nga cũng không có quá nhiều khí tài dư
thừa bởi nhu cầu của chính quốc gia này trong cuộc chiến ở Ukraine.
Đối
với Nga, những tác động của cuộc chiến này có cả tốt và xấu. Quốc gia này được
hưởng lợi về mặt kinh tế nhờ giá năng lượng tăng. Giá của một thùng dầu ở Nga,
vốn thường được bán với giá chiết khấu so với tiêu chuẩn toàn cầu do các lệnh cấm
vận của phương Tây, đã tăng từ dưới 50 đô la vào tháng 12 lên 72 đô la trong tuần
này. Điều này phản ánh việc ngừng hoạt động của tàu chở dầu qua eo Hormuz lẫn kỳ
vọng của thị trường vào một cuộc chiến kéo dài. Con số này cao hơn nhiều so với
mức 59 đô la được dự tính trong ngân sách của chính phủ Nga trong năm 2026. Với
nỗ lực bình ổn thị trường thế giới, Mỹ đã cho Ấn Độ 30 ngày miễn trừ để mua dầu
thô của Nga.
Sự
khởi sắc này giúp tạm thời đảo chiều tình trạng lao dốc trong doanh thu dầu khí
của Nga, vốn đang thấp hơn 50% trong tháng 1 so với cùng kỳ năm ngoái, cũng như
xoa dịu áp lực lên ngân sách đang thâm hụt của Nga. Putin đồng thời cũng hưởng
lợi từ cuộc tấn công của Iran lên cơ sở hạ tầng phục vụ hóa lỏng khí thiên
nhiên của Qatar, nơi hiện đang cung cấp một phần mười nhu cầu ở châu Âu. Tuy
nhiên, điều này vẫn sẽ chưa thể giải quyết các vấn đề mang tính cấu trúc trong
nền kinh tế Nga.
Về
mặt quân sự, cuộc chiến ở Iran khiến Nga hưởng lợi vì Mỹ đang dần cạn kiệt nguồn
cung tên lửa chống tên lửa đạn đạo và tên lửa phòng không để có thể bán cho
Ukraine. Tuy vậy, đây vẫn là một tổn thất chiến lược khi những dự báo xa hơn
cho rằng Nga không muốn hoặc không thể bảo vệ đồng minh của mình. Nếu như có điều
gì xảy ra, Nga có vẻ sẽ tìm cách kiềm chế Iran thay vì khuyến khích nước này tiếp
tục cuộc chiến. Vào ngày 6tháng 3, Tổng thống Putin kêu gọi Tổng thống Iran
Masoud Pezeshkian chấm dứt các hành động thù địch. Vài giờ sau, ông Pezeshkian
gửi lời xin lỗi tới các nước láng giềng của Iran và cam kết sẽ dừng tấn công
các nước này bằng tên lửa và máy bay không người lái, nhưng vẫn tuyên bố Iran sẽ
không bao giờ chấp nhận yêu cầu “đầu hàng” của Tổng thống Trump.
Điều
này không có nghĩa là Putin muốn cuộc chiến này dừng lại, bởi Nga sẽ hưởng lợi
từ sự mắc kẹt của Mỹ trong cuộc xung đột. Nhưng với Nga, Iran không phải là một
đồng minh mạnh (hai quốc gia có lịch sử dài đối đầu nhau), mà là một đối tác vì
lợi ích nhất thời, một quân bài mặc cả trong cuộc cạnh tranh chiến lược ở
phương Tây. Putin có vẻ sẽ cố gắng để giữ Iran bên mình, tận dụng điều này để
giành lợi thế lớn hơn ở Ukraine cũng như trong sự đối đầu nói chung với các nước
phương Tây.
Theo
một báo cáo gần đây của Re:Russia, một viện nghiên cứu ở Vienna, các chính sách
hiện tại của Nga đối với Iran nên được xem xét trong bối cảnh mối quan hệ của
nước này với Mỹ và cuộc chiến ở Ukraine. Khi Putin ký kết thỏa thuận đối tác
chiến lược với Pezeshkian vào tháng 1 năm 2025, ông từ chối bán cho Iran hệ thống
phòng không nâng cao S-400, nhưng sau đó đã bán cho Thổ Nhĩ Kỳ và đề nghị bán
cho Ả Rập Xê-út. Đây là một động thái nhằm xoa dịu Trump khi Mỹ và Israel lo ngại
những hệ thống này sẽ làm khó các cuộc tấn công vào các cơ sở hạt nhân của Iran
trong tương lai.
Sau
cuộc chiến 12 ngày, khi căng thẳng Nga-Mỹ dâng lên trở lại, Nga tuyên bố sẽ hỗ
trợ xây dựng nhà máy điện hạt nhân và ám chỉ sẽ bán máy bay chiến đấu Su-35 cho
Iran. Một tuần sau, Trump đe dọa sẽ cung cấp tên lửa Tomahawk cho Ukraine. Sau
cuộc đối thoại giữa hai tổng thống vào ngày 16 tháng 10, cả hai lời đe dọa đều
đã được xóa bỏ. Nga cũng hy vọng sự kiềm chế này sẽ giúp giành được thiện chí của
Mỹ đối với tình hình ở Ukraine. Vào ngày 5 tháng 3, Trump liên kết hai cuộc
xung đột này lại và bày tỏ với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky rằng sau
cuộc tấn công của Mỹ vào Iran, ông “không còn nhiều quân bài nữa” và Ukraine
nên “đạt được một thỏa thuận” với Nga.
Dù
vẫn đang cố gắng giữ quân bài mặc cả Iran, Nga vẫn hy vọng chế độ Tehran sẽ
không sụp đổ. Đây là lý do Putin trở nên lo lắng. Trong nhiều năm, các quan chức
Nga vẫn xem Iran là một hình mẫu cho “chủ quyền tối cao”: một quốc gia bị bao
vây, cô lập bởi cấm vận và phụ thuộc vào việc bán dầu, vẫn có thể tồn tại bằng
cách đàn áp các ý kiến bất đồng. Sự siết chặt kiểm soát trên Internet và ngắt kết
nối với phương Tây của Nga đi theo mô hình của Iran. Hệ tư tưởng của Điện
Kremlin và thái độ ủng hộ sức mạnh quân sự ngày càng gia tăng của Giáo hội
Chính thống giáo Nga đang dần ngả về chủ nghĩa thần quyền cực đoan của Iran.
Hiện
tại, các kênh tuyên truyền được tài trợ bởi nhà nước ở Nga đang dần phóng chiếu
những kinh nghiệm của Iran lên chính nước Nga. Một chương trình truyền hình gần
đây cho thấy một thành viên của Duma Quốc gia Nga cho rằng tổng thống nên dừng
việc công du nước ngoài do lo sợ sẽ phải trải qua số phận của Khamenei: “Chúng
ta cần có sự lãnh đạo tập thể.” Putin có lẽ sẽ không mấy hưởng ứng suy nghĩ
này.
--------------------------------
Nguồn: “The Iran war puts Vladimir Putin in a
tough spot”, The
Economist, 07/03/2026.
No comments:
Post a Comment