THẾ GIỚI HÔM NAY : 16/03/2026 (The Economist)

 

 

THẾ GIỚI HÔM NAY : 16/03/2026

The Economist 

Nguyễn Thị Kim Phụng, biên dịch

16/03/2026

https://nghiencuuquocte.org/2026/03/16/the-gioi-hom-nay-16-03-2026/

 

Donald Trump một lần nữa yêu cầu các quốc gia khác giúp Mỹ mở cửa Eo biển Hormuz. Vị tổng thống tiết lộ ông đang thảo luận với một số chính phủ về việc này, nhưng không nói rõ đó là những quốc gia nào. Australia và Nhật Bản tuyên bố họ không có kế hoạch cử tàu đến. Trump nói với tờ Financial Times rằng sẽ “rất tồi tệ cho tương lai của NATO” nếu các đồng minh không hỗ trợ Mỹ.

 

Chris Wright, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ, cho biết cuộc chiến chống lại Iran “có khả năng” sẽ kết thúc trong vài tuần tới. Tuy nhiên, ông cảnh báo rằng “không có gì đảm bảo” giá năng lượng sẽ sớm giảm. Hôm nay, giá dầu đã tăng vượt mốc 106 USD/thùng, trước khi giảm trở lại mức khoảng 104 USD. Iran tiếp tục bắn tên lửa vào Israel và khu vực Vùng Vịnh. Sân bay Quốc tế Dubai cũng vừa đình chỉ các chuyến bay sau một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái.

 

Hôm nay, các quan chức cấp cao của Mỹ và Trung Quốc sẽ gặp nhau trong ngày đàm phán thứ hai tại Paris. Trọng tâm của các cuộc thảo luận được cho là về thuế quan và kiểm soát xuất khẩu. Các quan chức đang chuẩn bị cho hội nghị thượng đỉnh sắp tới giữa Trump và Tập Cận Bình. Nhưng vào Chủ nhật, Tổng thống Mỹ cảnh báo rằng ông có thể hoãn cuộc gặp này nếu Trung Quốc không giúp khai thông Eo biển Hormuz.

 

Đảng Mặt trận Quốc gia (RN) theo đường lối cánh hữu dân túy của Pháp đã giành được lợi thế trong vòng đầu tiên của các cuộc bầu cử cấp địa phương, mở đường để đảng này đạt được số lượng ủy viên hội đồng địa phương cao nhất từ trước đến nay. Tuy nhiên, các ứng viên của RN có thể sẽ nhận kết quả kém hơn ở vòng hai, diễn ra vào cuối tuần này, nếu các đối thủ của họ liên minh lại với nhau. Các cuộc bỏ phiếu này là một phép thử đối với các đảng phái chính trị trước thềm cuộc bầu cử tổng thống vào năm tới.

 

Theo các quan chức y tế Palestine, các cuộc tấn công của Israel đã giết chết ít nhất 16 người Palestine ở Gaza và Bờ Tây vào Chủ nhật, một trong những con số thương vong trong ngày cao nhất trong nhiều tuần qua. Một cuộc không kích ở Gaza đã cướp đi sinh mạng của chín sĩ quan cảnh sát đang di chuyển trên một chiếc xe. Tại Bờ Tây, quân đội Israel đã nổ súng vào một chiếc xe hơi, giết chết bốn thành viên trong một gia đình. Chính phủ Israel cho biết họ đang điều tra vụ việc.

 

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết chính quyền của ông sẵn sàng chia sẻ chuyên môn về việc bắn hạ máy bay không người lái do Iran sản xuất với các quốc gia Trung Đông, nhưng đổi lại, ông muốn được trả tiền hoặc hỗ trợ công nghệ. Ukraine đã cử các nhóm chuyên gia đến một số quốc gia để cố vấn về hệ thống phòng không. Lực lượng của nước này đã đánh chặn nhiều loại máy bay không người lái này kể từ cuộc xâm lược toàn diện của Nga vào năm 2022.

 

Bộ phim “One Battle After Another” giành được 6 giải thưởng tại lễ trao giải Oscar, bao gồm giải thưởng cao quý nhất là Phim hay nhất. Michael B. Jordan mang về giải Nam diễn viên chính xuất sắc nhất cho vai diễn hai anh em song sinh trùm băng đảng trong “Sinners.” Cả hai bộ phim này đều lồng ghép yếu tố chính trị vào những câu chuyện đầy kịch tính. Jessie Buckley được vinh danh là Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất nhờ vai diễn người vợ của William Shakespeare trong “Hamnet,” một tác phẩm tĩnh lặng giữa một dàn ứng viên sôi động.

 

Con số trong ngày: 50%, là mức tăng quy mô trung bình của các bãi rác thải bất hợp pháp ở Anh trong giai đoạn 2014-2024.

 

TIÊU ĐIỂM

 

Châu Âu chuẩn bị đối mặt với một cú sốc năng lượng khác

Châu Âu chỉ vừa mới vượt qua một cuộc khủng hoảng năng lượng thì nay lại sắp phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng khác. Sau khi Nga xâm lược Ukraine vào năm 2022, Châu Âu bắt đầu dần từ bỏ nhiên liệu của Nga, bằng cách thay thế phần lớn lượng khí đốt qua đường ống từ Nga bằng khí tự nhiên hóa lỏng từ Mỹ và Trung Đông. Giờ đây, cuộc chiến ở Iran đang khiến giá của mặt hàng này tăng vọt. QatarEnergy, công ty cung cấp một phần năm sản lượng của thế giới, hiện đã ngừng sản xuất.

 

Các bộ trưởng năng lượng của Liên minh Châu Âu, những người sẽ nhóm họp trong ngày hôm nay, đang phải đối mặt với những lựa chọn không mấy dễ chịu: để mặc cho giá cả leo thang tàn phá nền kinh tế của họ, khởi động lại các nhà máy nhiệt điện than, hoặc thậm chí có thể xem xét lại lệnh cấm hoàn toàn của khối đối với việc nhập khẩu khí đốt từ Nga, vốn dự kiến có hiệu lực vào năm tới. Khủng hoảng cũng làm tăng thêm tính cấp bách cho nỗ lực của EU trong việc hiện đại hóa lưới điện. Chiến tranh củng cố thêm lập luận ủng hộ năng lượng tái tạo và việc nâng cấp cơ sở hạ tầng cần thiết để phân phối nguồn năng lượng này. Nhưng đó là một giải pháp dài hạn. Còn hiện tại, Châu Âu đang phải đối mặt với một đợt thắt chặt năng lượng đầy đau đớn khác.

 

Nước có thể trở thành vũ khí trong cuộc chiến ở Iran

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, cuộc chiến của Mỹ chống lại Iran, hiện bước sang tuần thứ ba, đã gây ra “sự gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử” đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu. Riêng đối với các quốc gia trong khu vực, mối đe dọa đối với nguồn cung nước cũng đáng báo động không kém.

 

Biến đổi khí hậu đã làm cạn kiệt nguồn tài nguyên nước trên khắp Vùng Vịnh khô cằn: Qatar đang phải khử muối 99% lượng nước uống của mình, trong khi con số ở Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) là khoảng một nửa. Nhưng các máy bay không người lái của Iran có khả năng bay tới hơn 400 nhà máy khử muối nằm rải rác dọc theo bờ biển Vùng Vịnh.

 

Nhắm mục tiêu vào các cơ sở như vậy là một tội ác chiến tranh. Iran cáo buộc Mỹ đã phạm tội này vào ngày 07/03, còn Bahrain tuyên bố rằng Iran đã tấn công một trong những nhà máy của họ vào ngày hôm sau. Iran chuyển đổi nước biển ít hơn nhiều so với các nước láng giềng, nhưng có thể gặp rủi ro cao hơn: sau nhiều thập kỷ quản lý yếu kém và một đợt hạn hán chưa từng có, thủ đô Tehran đã gần như cạn kiệt nước vào tháng 11 năm ngoái.

 

Nvidia bảo vệ vị trí dẫn đầu trong cuộc đua AI

Hội nghị nhà phát triển thường niên của Nvidia sẽ bắt đầu vào hôm nay. Công ty giá trị nhất thế giới dự kiến sẽ trình làng một con chip được thiết kế dành riêng cho “suy luận,” giai đoạn mà các mô hình trí tuệ nhân tạo phản hồi các truy vấn của người dùng. Cho đến nay, các công ty AI đã sử dụng bộ xử lý đồ họa của Nvidia cho cả việc huấn luyện mô hình và trả lời câu hỏi. Việc Nvidia phát triển một con chip suy luận chuyên dụng cho thấy rằng họ đã nhận ra một thị trường ngày càng mở rộng cho các phần cứng chuyên biệt.

 

Hội nghị diễn ra vào một thời điểm nhạy cảm. Các nhà đầu tư đang bắt đầu đặt câu hỏi liệu sự bùng nổ của AI sẽ kéo dài bao lâu. Vào ngày 25/02, Nvidia báo cáo mức lợi nhuận kỷ lục trong ba tháng tính đến ngày 25/01, và dự báo mức tăng trưởng mạnh mẽ, nhưng giá cổ phiếu của họ lại giảm hơn 5% vào ngày hôm sau. Công ty cũng đang phải đối mặt với sự cạnh tranh từ chính các khách hàng của mình. Các hãng công nghệ lớn, bao gồm Google, Amazon, và OpenAI, đều đang phát triển các chip AI của riêng mình để giảm bớt sự phụ thuộc vào Nvidia. Jensen Huang, ông chủ của công ty, sẽ dùng bài phát biểu của mình để trấn an các nhà đầu tư rằng Nvidia có thể tiếp tục dẫn đầu.

 

Iran thử thách sự kiên nhẫn của Thổ Nhĩ Kỳ

Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ đã phản đối cuộc chiến của Mỹ và Israel chống lại Iran và tuyên bố rõ ràng rằng họ không muốn dính líu đến cuộc chiến này. Các nhà phân tích cũng cho rằng Iran không có mong muốn kéo Thổ Nhĩ Kỳ  –  một đối thủ trong khu vực và là thành viên NATO  –  vào cuộc.

 

Tuy nhiên, giả định đó đang bị thử thách. Iran dường như đã nhắm mục tiêu vào các cơ sở của NATO bên trong Thổ Nhĩ Kỳ. Các hệ thống phòng thủ của NATO vừa bắn hạ ba tên lửa hướng vào không phận của nước này. Dựa trên các báo cáo về tiếng còi báo động và các vụ nổ ở khu vực lân cận, người ta cho rằng tên lửa được phóng đi gần đây nhất, vào ngày 13/03, đã bị bắn hạ gần căn cứ không quân Incirlik, nơi đồn trú của quân đội Thổ Nhĩ Kỳ, Mỹ, và nhiều nước NATO khác. Iran phủ nhận trách nhiệm trong các vụ phóng, nhưng Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ, Hakan Fidan, cho biết “dữ liệu kỹ thuật” đi ngược lại với tuyên bố đó. Thổ Nhĩ Kỳ vẫn muốn đứng ngoài cuộc chiến. Nhưng các cuộc tấn công tiếp theo có thể buộc nước này phải đáp trả.