Trần Đán
27/02/2026
12:04
https://www.diendan.org/the-gioi/ran-nut-trong-phong-trao-maga
Trước
khi nói đến rạn nứt trong phong trào MAGA (Make America Great Again), tôi muốn
nhắc sơ qua nguồn gốc của MAGA.
Các
nhà xã hội học và chính trị học tại đại học Cambridge, Anh quốc, dựa trên các
cuộc khảo sát lâu dài các thành viên MAGA, và dựa trên lời tuyên bố và hành vi
của các lãnh tụ MAGA – trong đó nổi bật nhất là Tổng thống Donald Trump – đã
đưa ra kết luận : Trong bối cảnh những thay đổi sâu sắc về kinh tế, văn hóa,
chính trị ở Mỹ, MAGA là sự nổi dậy của một tầng lớp xã hội nhận thức họ bị mất
dần “địa vị xã hội” (social status) và muốn giành lại thời kỳ vàng son. Tôi gọi
đó là triệu chứng “Hi vọng Da trắng Cuối cùng” (The Last White Hope).
Từ
địa vị nam giới nắm giữ kinh tế gia đình đến sự “mất quyền” vào tay phụ nữ ngày
càng leo thang trong xã hội, từ địa vị tầng lớp da trắng làm chủ tầng lớp nhân
viên lao động da màu nay phải tùng phục xếp người da màu, từ địa vị một chỉ huy
trưởng quyền uy trong quân đội đến việc tuân lệnh các chỉ huy phụ nữ hay da
màu, từ phổ biến một tôn giáo độc tôn đến phải “sống chung” với nhiều
tôn giáo xa lạ – và được xem là “thấp kém” hơn – từ hưởng thụ địa vị nam giới độc
tôn đến sự thách thức của các giới tính khác, MAGA là một phản ứng muốn “xóa bỏ”
những “tiến bộ” không ngừng trong xã hội Mỹ – tôi không thích dùng từ “một
phong trào phản động” được một số học giả dùng.
Nhìn
chung, MAGA hô hào quay về với mô hình xã hội Mỹ nơi đó các giá trị cốt lõi của
người da trắng – đi kèm với quyền lực – phải được tái lập. Không lạ gì mà nhóm
cử tri ủng hộ Trump đông nhất là đàn ông da trắng.
Cái gọi là “tầng lớp xã hội” đó không đơn giản được phân chia theo giàu nghèo,
chủng tộc, tôn giáo, giới tính mà pha trộn lẫn nhau nên các lý thuyết chính trị
học cổ điển không giải thích được một cách tinh gọn.
Một thành viên MAGA có thể là một công nhân mất việc trong cuộc toàn cầu hóa
kinh tế, nhưng cũng có thể là một nhà đại tư bản như Elon Musk (Tesla), Peter
Thiel (Palantir), Jeff Bezos (Amazon), Mark Zuckerberg (Facebook), là một thành
viên của nhóm da trắng thượng đẳng (white suppremacist) Proud Boys nhưng cũng
có thể thuộc nhóm Blacks for Trump, Latinos for Trumps hay …”Vietnamese for
Trump”, là một giám mục Công giáo chống lại phá thai nhưng cũng có thể là một mục
sư Tin lành muốn một nước Mỹ tuyệt đối tuân thủ đạo lý trong KinhThánh Thiên
Chúa Giáo, là một nhà lập pháp muốn bảo vệ quyền mưu cầu hạnh phúc trừ quyền
mưu cầu hạnh phúc của các cặp đồng tính. Ta nên nhớ MAGA là một phong trào quy
tụ những người cùng tư tưởng, chứ không phải một đảng phái với thành viên chính
thức.
Nhưng các nhà đại tư bản da trắng như Trump hay Musk đã mất địa vị, mất quyền
đâu? Đây là điểm tạo nên huyền thoại. Theo MAGA một vị cứu tinh xuất thân từ
chính “giới tinh hoa” do nhận thức được nguy cơ về sự “trượt dốc quyền lực” của
chủng tộc da trắng, sẽ đứng lên dẫn dắt MAGA đến vùng “đất hứa”. Người nắm được
thời cơ đó chính là nhà tỉ phú Donald Trump.
Bầu cử 2024: đảng Dân Chủ dưới sự lãnh đạo của Joe Biden, và Kamala Harris kế
thừa, bị đại bại. Tại các “tiểu bang chiến trường” (battleground states), những
nhóm cử tri từng ủng hộ đảng Dân Chủ đã quay lưng với họ hàng loạt. Một bộ phận
không nhỏ của giới công nhân thuộc các công đoàn, giới trẻ, phụ nữ, thậm chí
dân da màu từng là trụ cột của đảng Dân Chủ, quay sang bỏ phiếu cho Trump, hay
từ chối không đi bầu.
Bốn
điều họ thất vọng về Biden là:
1)
giá cả cao,
2)
tình trạng nhập cư hỗn loạn,
3)
để xảy ra vụ diệt chủng dân Palestine,
4)
để cuộc chiến Ukraine-Nga kéo dài.
Họ tin vào lời hứa của vị “cứu tinh” rằng ông ta sẽ nhanh chóng giải quyết cả 4
vấn đề, có vụ ”chỉ trong vòng 24 tiếng đồng hồ, ” rằng ông ta mang sứ mệnh từ đấng
Tối Cao, rằng ông sẽ đáp ứng lòng tin của những người “thật sự yêu nước” để vực
dậy nước Mỹ và Làm cho Nó Vĩ đại Trở lại. Make America Great Again.
Thế thì sau một năm cầm quyền, vị cứu tinh đã làm được gì? Dân MAGA đã đến đất
hứa chưa? Theo tôi, những thay đổi cực đoan của ông đã tạo ra sự rạn nứt sâu sắc
trong hàng ngũ MAGA.
Dù lòng tin có mù quáng đến đâu nhưng khi việc làm của lãnh tụ không đi đôi với
lời hứa, thì có ngày sự tỉnh ngộ cũng sẽ đến. Và như đã nói trên, sau một năm cầm
quyền, dân MAGA vẫn không thấy được tôn trọng hơn, không thấy địa vị của họ được
củng cố, không thấy đời sống của họ sung túc hơn. Và họ bắt đầu đặt nghi vấn.
Sự nổi loạn đau đớn nhất đến từ Marjorie Taylor Greene, nữ dân biểu bang
Georgia. Một đệ tử trung thành của Trump từ những ngày đầu, cô đã quay lưng với
Trump, chỉ trích ông ta đã phản bội lý tưởng MAGA, đã không tập trung giải quyết
các vấn đề dân sinh, giá cả trong nước mà lún sâu vào các rối ren quốc tế như
Ukraine, Venezuela, Greenland and Iran – trái với lời hứa bỏ mặc thế giới để tập
trung vào xây dựng nước Mỹ. Cô đã từ chức dân biểu trước cuộc bầu cử giữa kỳ, tạo
cơ hội cho đảng Dân Chủ giành ghế.
Điều ghê tởm nhất làm cô ấy tỉnh ngộ là hồ sơ Epstein. Trước đây, trong thời
gian Trump tranh cử lần đầu, cô là người truyền bá thuyết âm mưu QAnon, tố cáo
giới “tinh hoa”, ám chỉ đảng Dân Chủ, phạm tội ấu dâm và buôn người. Giờ đây, với
hàng chục chứng nhân nữ tố cáo Trump dính đến, hay ít nhất dung dưỡng, tội ác của
Epstein, Greene cảm thấy bức xúc. Không rõ cô bức xúc vì lương tâm hay vì lý do
chính trị. Nhưng với sự đốc thúc của Greene, toàn bộ đảng viên đảng Cộng Hoà
trong Hạ Viện đã bỏ phiếu buộc Bộ Tư Pháp dưới quyền của tay chân thân tín của
Trump, Pam Bondi, phải công bố toàn bộ hồ sơ Epstein. Lúc đầu Trump tuyên bố
hùng hồn rằng hồ sơ Epstein là một sự “bày đặt” (hoax) của phe Dân Chủ, nhưng
trước sức ép của các thế lực truyền thông (influencer) MAGA ông đã phải nhượng
bộ. Dù vậy, cho đến nay bộ Tư Pháp vẫn viện đủ cớ để công bố chỉ 3 triệu trên gần
6 triệu trang tài liệu, với chằng chịt dấu bôi xóa. Có thành viên đảng Dân Chủ
nào nằm trong tập tài liệu? Có. Nhưng oái ăm nhất là sự có mặt của “trùm” cố vấn
MAGA, Steve Bannon, và biết bao nhiêu nhà tài phiệt ủng hộ Trump.
Rạn nứt thứ hai nằm trong vấn đề thực thi chính sách di trú. Theo các cuộc thăm
dò, mặc dù đa số dân Mỹ ủng hộ các biện pháp chống tình trạng nhập cư hỗn loạn,
họ nhận thấy việc thực thi đã “đi quá đà.” Hàng ngày cảnh đặc vụ Cơ quan Thực thi
Luật Di trú và Hải quan (ICE) và Tuần tra Biên giới (Border Patrol) trùm kín mặt,
không mang thẻ nhận diện, trang bị vũ khí đầy mình, và bắt người không trát toà
– phạm pháp hay không thì hạ hồi phân giải sau khi đã bị đưa về những trại tập
trung, hoặc bị trục xuất sang những nước không phải là quê hương – đã khiến dân
chúng bất bình. Sau vụ ICE và BP bắn chết hai công dân Mỹ da trắng tại
Minneapolis, nhà truyền thông MAGA có thế lực Joe Rogan đã phải thốt lên,
“không lẽ ta lại hành xử như Gestapo (mật vụ Đức Quốc Xã)?”. Làn sóng phản đối
đã khiến Trump phải vội vã ra lệnh triệt thoái khỏi Minneapolis, nhưng ông
không chịu đuổi việc người chịu trách nhiệm, bộ trưởng bộ Nội an Kristi Noem.
Rạn nứt thứ ba xảy ra khá bất ngờ khi một bộ phận MAGA, mà Hiệp hội Vũ khí Quốc
gia (National Rifle Association) là đại diện lên tiếng phản đối lời tố cáo
của chính quyền rằng họ có quyền giết Alex Pretti, một công dân Mỹ da trắng, vì
anh ta mang súng trong người. Video do dân chúng quay cho thấy, trái với lời tố
cáo của bộ trưởng Bộ Nội an Kristi Noem, không lúc nào Pretti đã đe dọa tính mạng
của đặc vụ ICE. Với MAGA quyền thứ 2 trong Tuyên ngôn Nhân quyền Mỹ, tức quyền
công dân được sở hữu súng, là một quyền bất khả xâm phạm đã từng khiến họ bỏ
phiếu cho Trump.
Rạn nứt thứ tư nằm trong phạm vi kinh tế. Những chính sách kinh tế, tài chính nằm
trong Bộ Luật Khổng lồ và Tuyệt đẹp (Big Beautiful Bill) do đảng Cộng Hoà thông
qua, lợi nhiều cho người giàu nhưng chẳng lợi gì cho người nghèo. Nó giảm thuế
cá nhân cho những gia đình có thu nhập hơn $127.000 hàng năm. Nó giảm thuế cho
các công ty từ cao nhất 35% xuống thành 21%, mặc dù đã qua nạn dịch Covid. Để
bù cho thâm thụt ngân sách, bộ luật BBB đã cắt khoản chi tiêu dành cho giáo dục,
y tế, hỗ trợ thực phẩm cho dân nghèo. Bao nhiêu trong đó là dân MAGA? Cộng vào
đó chiến dịch DOGE do Elon Musk chủ trì đã viện lý do “làm guồng máy hành chính
hiệu quả hơn” để sa thải hơn 300.000 nhân viên liên bang. Bao nhiêu trong số họ
là dân MAGA?
Đồng thời hàng rào thuế quan mà Trump dựng lên với luận điểm bảo vệ việc làm
cho công nhân, nông dân Mỹ đã gây ra tác dụng ngược. Trái với lời giải thích cực
kỳ phản kinh tế của Trump, báo cáo của Cục Dự trữ Liên bang New York đã chỉ ra
thuế nhập khẩu không do các nhà sản xuất nước ngoài đóng mà do các công ty nhập
khẩu nhỏ và vừa của Mỹ đóng. Các công ty nhập khẩu này chuyển thuế sang người
tiêu dùng bằng cách tăng giá thành phẩm, khiến vật giá tăng. Nhiều nông dân Mỹ
cũng bị phá sản khi khách hàng đậu nành và bắp lớn nhất của họ, Trung Quốc, trả
đũa bằng cách mua của nước khác.
Rạn nứt thứ năm thuộc phạm vi y tế. Đảng Cộng Hoà tại Quốc Hội đã bãi bỏ trợ cấp
chính phủ trong chương trình Obamacare khiến 3-4 triệu người có thu nhập thấp
không mua nổi bảo hiểm y tế. Cả đảng Cộng Hoà lẫn Trump đều bất lực không đưa
ra một chương trình hỗ trợ nào khác tốt hơn sau nhiều hứa hẹn. Trong đó bao
nhiêu là dân MAGA bị ảnh hưởng? Đồng thời, phong trào MAHA (Make Americans
Healthy Again) vừa chỉ trích dữ dội Trump thông qua bộ trưởng Bộ Y tế Robert
Kennedy Jr vì họ đốc thúc việc sản xuất chất glyphosate, một chất diệt cỏ đã được
chứng minh gây ung thư. Trump cũng ngừng hỗ trợ xe điện, điện gió, chủ trương
tăng cường đào dầu, và chấm dứt lệnh bắt buộc ngành điện than giới hạn thải chất
mercury gây ung thư vào môi trường. Bao nhiêu dân MAGA sẽ bị đầu độc vì thực phẩm,
chết vì ô nhiễm?
Rạn nứt thứ sáu thuộc ngành tư pháp. Tôi không muốn gán cho các thẩm phán được
Trump hay các tổng thống Cộng hoà trước đó bổ nhiệm vào Tối cao Pháp viện
(TCPV) là thân thiện với chủ thuyết MAGA, nhưng từ trước đến nay họ đã đưa ra
những phán quyết đồng loạt thiên vị tổng thống. Nghiêm trọng nhất cho nền dân
chủ là phán quyết cho rằng một vị tổng thống không thể bị buộc tội vì bất cứ lý
do gì khi còn tại vị. Phán quyết đó đã bắt dừng tất cả các cuộc điều tra về tội
phạm của Trump khi ông ta tìm đủ mọi cách để ngăn chặn việc Joe Biden thắng cử,
kể cả khuyến khích cuộc bạo loạn 6/1/2021. Thế nhưng, ngày 20/2/2026 vừa qua,
TCPV đã làm một điều gây chấn kinh ngạc. Với tỉ số 6-3, họ bác bỏ toàn bộ các
thuế quan đối ứng của Trump, cho đó là đặc quyền của Quốc hội. Báo chí Mỹ đồng
loạt ca ngợi sự “dũng cảm” của Tối cao Pháp viện đã cuối cùng dám đứng lên bênh
vực hiến pháp.
Lo ngại đảng Cộng Hoà sẽ trở thành thiểu số tại Quốc hội trong kỳ bầu cử sắp đến,
Trump không từ bỏ bất cứ thủ đoạn nào để lũng đoạn quy trình bầu cử. Một trong
những cách đó là gây áp lực, nếu không muốn gọi là răn đe, lãnh đạo các bang do
đảng Cộng hoà nắm phải “tái phân định địa hạt bầu cử” (redistricting). Texas là
bang lớn đầu tiên đã thực thi lệnh của Trump, dành cho đảng Cộng Hoà 5 ghế. Lập
tức bang California đối phó lại, dành 5 ghế cho đảng Dân Chủ. Không từ bỏ tham
vọng, Trump tạo sức ép lên các bang Cộng Hoà Missouri, Ohio, North Carolina,
kéo theo những đòn phản pháo từ các bang Dân Chủ. Nhưng rạn nứt trong đảng Cộng
Hoà lần đầu xuất hiện khi tại bang Indiana, Thượng viện Tiểu bang với đa số Cộng
Hoà đã bỏ phiếu 31-19 từ chối phục tùng. Thượng nghị sĩ 76 tuổi Jean Leising,
sau 3 lần bầu cho Trump, kể lại: “Khi nghe cháu nội tôi thuật lại rằng tổng thống
bêu xấu chúng tôi trên truyền thông, tôi đã rất tức giận…Muốn người ta thay đổi
chính kiến, hành vi dọa dẫm không bao giờ có hiệu quả.”
Các cuộc thăm dò tuy chưa phản ảnh đầy đủ sự rạn nứt trong phong trào MAGA,
nhưng cũng đủ làm các chiến lược gia đảng Cộng Hoà hốt hoảng. Họ yêu cầu Trump
thay đổi thông điệp, nói nhiều hơn về các chủ đề dân sinh, nhưng vô vọng. Ông vẫn
một mực cho rằng vật giá cao và người dân mất khả năng mua nhu yếu phẩm
(affordability) là lời đồn thổi của phe Dân Chủ chứ không có thật. Thế nhưng,
người dân, trong đó có nhiều dân MAGA, biết rõ giá thực phẩm, điện nước, tiền
nhà không ngừng dâng cao. Họ không dễ bị phỉnh gạt. Các cố vấn của Trump lo ngại
ông đang lập lại lầm lỗi tai hại của Joe Biden, không tỏ vẻ cảm thông với mối
quan tâm hằng ngày của đại đa số cử tri. Tệ hại nhất, cuộc thăm dò mới nhất của
tổ chức bảo thủ Rasmussen tiết lộ lần đầu tiên 48% dân Mỹ đánh giá Biden là một
tổng thống khá hơn Trump (40%).
Trong các nhóm cử tri trong liên minh (coalition) bầu cho Trump đều có sự
thoái trào: dân thôn quê, công nhân thuộc công đoàn, người lớn tuổi, người có học
vị thấp, thanh niên, kể cả nhóm gốc La-tin. Trong các cuộc bầu cử bất thường giữa
năm 2025 tại New York, New Jersey, Virginia, Texas, Florida, ở những địa hạt mà
Trump từng thắng đối thủ hơn 10%, lần này cử tri đã bầu cho ứng viên đảng Dân
Chủ với tỉ số vượt trội hơn 10%. Nhưng nguy nhất là ngay cả trong nhóm cử tri từng
kiên định ủng hộ các chính sách của Trump, nhóm Truyền Giáo Da Trắng (White
Evangelicals), nhóm muốn đưa nước Mỹ quay về những giá trị trong Kinh Thánh
Thiên Chúa Giáo, đang có sự xói mòn: theo cuộc thăm dò của Trung Tâm Nghiên Cứu
Pew, tỉ số ủng hộ sau một năm cầm quyền của Trump tuột từ 69% còn 58%.
Đến cuộc bầu cử nửa kỳ (midterms) vào tháng 11 năm nay, toàn thể 435 ghế dân biểu
sẽ được bầu lại. Với tỉ số hiện nay 218 Cộng Hoà và 214 Dân Chủ, với 3 ghế trống,
đảng Dân Chủ chỉ cần giành thêm 3 ghế để nắm đa số. Thêm nữa 2/3 ghế thượng nghị
sĩ , tức 35 trong số 50, sẽ được bầu lại. Đảng Dân Chủ cần giành thêm 4 ghế để
thành đa số. Ngại thua, đã có 30 dân biểu Cộng Hoà không ra tái ứng cử, khiến đảng
mất đi các ứng viên thâm niên dễ thắng hơn những ứng viên non.
Dân MAGA sẽ thức tỉnh hay vẫn chìm đắm trong ảo tưởng? Rạn nứt trong phong trào
MAGA có biến thành cơn động đất?
Tôi tin rằng lịch sử sẽ một lần nữa chứng minh nước Mỹ mạnh do họ thiết lập được
một cơ chế phân quyền bền vững và do sự đóng góp của bao nhiêu nhân tài thế giới
đến từ các làn sóng nhập cư. Chưa phải đây là lần đầu các thiết chế của nền dân
chủ Mỹ bị lung lay. Nhưng một lần nữa họ sẽ khắc phục được các yếu kém. Từ lúc
Hiến pháp Mỹ ra đời năm 1789 đến nay, đã có đến 27 tu chính án (amendmends) tìm
cách cải tiến nó. Như nhà chính trị học Pháp Alexis de Tocqueville nhận xét về
nước Mỹ trong sách “Nền Dân chủ Mỹ” năm 1835, đấy là một cuộc thử nghiệm đầy hứa
hẹn vì tiềm năng “tự chữa lành” của nó.
Feb
22, 2026
Trần
Đán
No comments:
Post a Comment