THỎA THUẬN DIESEL TRUMP - PUTIN : NHÁT DAO ĐÂM SAU LƯNG UKRAINA VÀ ĐỒNG MINH (Thụy My / RFI)

 

Thỏa thuận diesel Trump-Putin : Nhát dao đâm sau lưng Ukraina và đồng minh

Thụy My  -  RFI

Đăng ngày: 13/10/2026 - 12:13

https://www.rfi.fr/vi/%C4%91i%E1%BB%83m-b%C3%A1o/20261013-th%E1%BB%8Fa-thu%E1%BA%ADn-diesel-trump-putin-nh%C3%A1t-dao-%C4%91%C3%A2m-sau-l%C6%B0ng-ukraina-v%C3%A0-%C4%91%E1%BB%93ng-minh

 

Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa ký kết thỏa thuận mua dầu diesel của Moscow với hy vọng hạ nhiệt giá năng lượng, vào lúc chỉ còn ba tuần nữa là đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Động thái bất chấp các lệnh trừng phạt Nga và bỏ mặc số phận của Ukraine là sự kiện chấn động được báo Pháp ngày 12/10/2026 đặc biệt chú ý. Giới quan sát nhận định « vì hòa bình thế giới, không phải là Ukraine cần thay đổi tổng thống, mà chính là Nga và nước Mỹ ».

 

https://s.rfi.fr/media/display/0828e08a-c68c-11f1-aafe-29a2e29ae696/w:1024/p:16x9/65-3.webp

Ảnh minh họa : Khói bốc lên gần một cánh đồng hoa hướng dương sau khi một nhà kho ở vùng Kiev bị drone Nga tấn công, ngày 27/08/2026. REUTERS - Valentyn Ogirenko

 

Cái bẫy năng lượng của Putin và « gáo nước lạnh » cho châu Âu

 

Le Monde chạy tít trang nhất : « Dầu diesel : Thỏa thuận sốc giữa Trump và Putin », còn Le Figaro nói về « Ukraine dưới cú sốc từ thỏa thuận Trump-Putin ». Đối với nhà nghiên cứu Francis Perrin, thỏa thuận nhằm trấn an cử tri Mỹ trước bầu cử có tác động rất khó đoán định, và đây là « cái bẫy do Putin giương ra ».

 

Trả lời phỏng vấn của Libération, ông nhấn mạnh Nga hứa cung ứng 33-35 triệu thùng dầu kéo dài trong nhiều tháng, trong khi mỗi ngày thế giới tiêu thụ đến 28-29 triệu thùng. Hơn nữa các nhà máy lọc dầu Nga đang bị drone Ukraina oanh tạc dữ dội, kể cả ở xa hơn 1.000 kilomet, và sửa chữa xong lại bị tấn công tiếp. Matxcơva hiện phải ngưng xuất khẩu diesel đến cuối tháng Mười, tuy đang thu lợi lớn với giá 100 đô la một thùng.

 

Les Echos cho biết « Hưu chiến năng lượng của Trump lập tức thất bại ». Ngay sau khi Donald Trump loan báo, Nga đã oanh tạc một trong những nhà máy nhiệt điện chính của Ukraina ở Kharkiv, khiến đây là vụ ngưng bắn ngắn nhất trong lịch sử. Không có một cuộc đàm phán nghiêm túc nào được tổ chức. Tệ hơn nữa, ê-kíp thương lượng đến Florida trong lúc tổng thống Mỹ liên tục nói chuyện điện thoại với Vladimir Putin, không hề có thông tin nào về cuộc đối thoại này.

  

Loan báo của Donald Trump về thỏa thuận diesel với Matxcơva khiến các nước châu Âu hết sức bất bình, vì trong hội nghị thượng đỉnh G7, dưới sức ép của Washington họ đã chấp nhận tận dụng kho dự trữ chiến lược. Đổi lại, châu Âu được hai bảo đảm : duy trì trừng phạt ngặt nghèo Nga, và Mỹ không giới hạn xuất diesel cho đồng minh G7. Thế nhưng chỉ một tuần sau khi Anh, Pháp, Đức, Ý xuất kho, Hoa Kỳ dỡ bỏ trừng phạt Matxcơva.

 

Đòn đánh vào Kiev : Bài học cảnh tỉnh cho phương Tây

 

Le Figaro nhận định, « Sau khi Trump quay ngoắt, châu Âu đối mặt với trách nhiệm ». Tờ báo nhắc lại, đây là lần thứ ba kể từ đầu cuộc xâm lăng : sau vụ sỉ nhục ở Phòng Bầu dục năm 2025 rồi vài tháng sau định cùng với Vladimir Putin ở Anchorage áp đặt một hòa bình tồi tệ cho Ukraina, Donald Trump liên kết với kẻ xâm lược để hiến sinh nạn nhân vì lợi ích kinh tế ngắn hạn. Vladimir Putin, cựu KGB đầy thủ đoạn lợi dụng những yếu kém ngoại giao của Trump để giành được những gì mà ông ta không đạt nổi trên chiến trường.

 

Thỏa thuận được trao tặng cho Putin hai ngày sau sinh nhật của ông ta, bị Volodymyr Zelensky coi là « bất công và vô lương ». Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) coi đây là sự nhượng bộ đơn phương, củng cố thêm vị thế của Nga. Tuy nhiên phóng sự của các báo dẫn lời người dân Ukraina khẳng định họ sẽ tiếp tục chiến đấu, và nước ngoài không thể áp đặt một tổng thống cho họ. Nadiia Koval, Viện Chính trị Châu Âu của Kiev nêu vấn đề, sau Ukraina, châu Âu sẽ phải tự hỏi có nên bảo vệ các nước Baltic hay Ba Lan không ?

 

Hồi năm 2014 khi Nga chiếm Crimée, nhiều người ngây thơ ngỡ rằng Putin sẽ dừng lại ở biên giới Ukraina. Đại sứ Ukraina Vadym Omelchenko cảnh báo : « Zelensky sẽ không bán đứng chủ quyền đất nước. Nhưng hãy coi chừng ! Cuộc chiến ở Ukraina bắt đầu không phải bằng những trận bom mà bằng tuyên truyền và chiến tranh đa diện. Hiện nay Pháp đang trong hoàn cảnh tương tự ».

 

Bước ngoặt địa chính trị : Sự trở mặt và cái nhìn cận thị của Nhà Trắng

 

Trong bài xã luận mang tựa đề « Sự trở mặt của nước Mỹ », Le Figaro nhận định cho đến nay, sự nhập nhằng giúp giữ được thể diện. Dù cúp viện trợ trực tiếp cho Ukraina, Donald Trump vẫn bán vũ khí cho châu Âu để cung cấp cho Kiev, tiếp tục chia sẻ tin tình báo quân sự, và tháng trước đã ký một luật gia tăng trừng phạt kinh tế Nga.

 

Chỉ vì số lượng dầu diesel tương đương một ngày tiêu thụ của thế giới, Trump vừa quay ngoắt 180 độ. Việc ngưng trừng phạt dầu khí Nga giúp tài trợ cho bộ máy chiến tranh của Vladimir Putin mà không hề đòi hỏi gì nơi ông chủ điện Kremlin. Việc này có thể đánh dấu một bước ngoặt trong cuộc chiến, có thể ác liệt hơn khi bắt đầu mùa đông thứ năm. Chắc chắn đây là một bước ngoặt địa chính trị lớn của Hoa Kỳ, vốn chưa bao giờ phủ phục đến mức đó trước chủ nghĩa đế quốc Nga.

 

Lý do đưa ra thật khó hiểu : khẩn cấp làm hạ giá dầu diesel với hy vọng hạn chế thất bại của các ứng cử viên đảng Cộng Hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ. Đối với Trump, giải pháp cho vấn đề mà ông đã tạo ra khi khởi chiến với Iran, đến từ… Matxcơva. Nhưng Hoa Kỳ xuất khẩu dầu và nạn thiếu xăng dầu đã gây ra tình trạng xếp hàng dài trước các trạm xăng của Nga cơ mà ? Phải chăng ông chủ Nhà Trắng vin vào cái cớ dễ dàng nhất để dấn tới trong hồ sơ luôn là ưu tiên của ông : chấm dứt chiến tranh bằng cách trao chiến thắng cho kẻ xâm lược và sau đó làm ăn với Vladimir Putin ?

 

Trump đã đáp ứng tất cả các yêu sách của Nga khi tiếp Putin ở Anchorage tháng 8/2025. Ông còn giúp phục hồi hình ảnh trên trường quốc tế bằng cách mời Putin dự hội nghị G20 vào tháng 12 tại sân gôn Doral ở Florida. Trump ra lệnh cho Volodymyr Zelensky tránh không đánh vào cơ sở hạ tầng năng lượng Nga, thúc đẩy phải ra đi, phủ nhận tính chính danh của tổng thống Ukraina. Trump cũng làm ngơ một cách độc ác trước những khiêu khích và cuộc chiến bất đối xứng của Putin đối với châu Âu. Nước Mỹ trước hết phải chăng là một nước Mỹ cận thị ? Nguyên nhân cuộc chiến này là một quốc gia muốn nuốt chửng một nước khác, nên điều tối thiểu là đại cường số một thế giới không nên khuấy động lòng tham của kẻ xâm lăng.

 

Bị hiến sinh giữa mùa đông lạnh giá, Kiev thành vật tế thần của Nhà Trắng

 

Tác giả Dominique Moïsi trên Les Echos coi đây là « nhát dao đâm sau lưng của Trump ». Trong cuộc chiến với Ukraina, Vladimir Putin tin rằng với sự trợ giúp của « kẻ ngốc hữu dụng » mà ông ta ưa thích nhất là Donald Trump, chiến thắng đang đến gần. Tổng thống Mỹ chọn đúng lúc số thường dân là nạn nhân của bom Nga vào đầu tháng 10/2026 đã cao hơn cả năm 2025 để tuyên bố « Đã đến lúc Ukraina cần có một tân tổng thống », và đắc thắng loan báo về thỏa thuận vừa ký với Putin về xuất khẩu diesel Nga. Hành động này khác nào tung một đòn chí mạng cho một người đã xuống tới đất đen.

 

Để hiểu những gì diễn ra, nên đặt song song ba lịch trình. Trước hết về quân sự. Matxcơva muốn lợi dụng thế thượng phong tạm thời trên không, vì Ukraina chưa tìm được giải pháp đối phó với hỏa tiễn mới của Nga. Thứ hai là chính trị. Còn ba tuần nữa đến bầu cử giữa nhiệm kỳ, Donald Trump chỉ có một mối ám ảnh là thắng lợi ở mặt trận Ukraina sau khi đã thất bại ở mặt trận Trung Đông. Và vì Iran kháng cự nên Ukraina phải nhượng bộ.

 

Trump nhất thiết phải chứng tỏ là mình kiểm soát các sự kiện trên trường quốc tế và ưu tiên duy nhất là vận mệnh người dân Mỹ. Ông mặc kệ nếu phải viết lại lịch sử, bóp méo sự thật và tìm ra vật tế thần. Trump nói : « Nếu không có sự ngoan cố của Zelensky, chiến tranh đã kết thúc từ lâu. Không có Zelensky, người Mỹ mua diesel với giá thấp hơn rất nhiều ». Washington để cho bầu trời Kiev bị oanh kích tự do, như Ukraina thì phải ngưng oanh tạc các nhà máy lọc dầu Nga.

 

Yếu tố thứ ba là khí hậu. Mùa đông đang đến rất gần. Liệu người Ukraina có chấp nhận sống với mùa đông thứ năm liên tiếp trong bóng tối và giá lạnh ? Và để thay đổi điều kiện sống thì phải thay đổi tổng thống ?

 

Đã đến lúc phải « giải cứu binh nhì Zelensky »

 

Tác giả nhận thấy chỉ có châu Âu còn kháng cự, nhưng đến bao giờ ? Nhiều nước châu Âu sắp bầu cử, các đảng dân túy đang mạnh lên, Ukraina ở gần nhưng dường như lại rất xa vời. Ai muốn chết cho Kiev ? Những cuộc chiến đa diện đủ mọi dạng thức khiến châu Âu không muốn mạo hiểm vì Ukraina. Người châu Âu vốn mang tiếng bạc nhược, dễ thay đổi, sự quan tâm dành cho Ukraina không thể kéo dài. Cuối cùng, họ cũng sẽ thờ ơ và buông xuôi, giống như phần còn lại của thế giới.

 

Dù vậy, « cần phải giải cứu binh nhì Zelensky ». Châu Âu không chỉ ở tuyến đầu mà thực tế rất cô đơn, bên cạnh chỉ có Canada và Nhật Bản. Liên Hiệp Châu Âu có ý thức được rằng tương lai của mình và nền dân chủ được đặt cược ở Kiev hay không ? Lịch sử đã trao cho châu Âu cơ hội tìm lại vai trò trên trường quốc tế, và châu lục có nhiều phương tiện hơn mình nghĩ, vấn đề là ý chí.

 

Nga không phải là cọp giấy, nhưng cũng chẳng phải là chiến thần. Trong hơn bốn năm, Nga vẫn bất lực không thắng nổi một địch thủ yếu hơn rất nhiều. Giúp đỡ Ukraina trong khi Nga oanh tạc ồ ạt còn Mỹ thì bỏ rơi, có nghĩa là châu Âu kiên trì đứng cạnh vì tổng thống dũng cảm và người dân Ukraina. Đồng thời tăng cường trừng phạt Matxcơva. Tác giả Dominique Moïsi kết luận : Vì hòa bình thế giới, không phải là Ukraina cần thay đổi tổng thống, mà là Nga và nước Mỹ.

 

Nỗi lo gián điệp từ các nàng dâu Trung Quốc tại Đài Loan

 

Các chủ đề khác đáng chú ý khác là Houthi tấn công Ả Rập Xê Út, Ấn Độ đàn áp biểu tình, thắng lợi của ứng cử viên Raphael Gluckmann trong cuộc bầu cử sơ bộ của cánh tả Pháp, Đài Loan trước vấn đề người phối ngẫu từ Hoa lục… Le Monde cho biết « Ở Đài Loan, những người vợ Trung Quốc bị nghi ngờ ». Trong bối cảnh căng thẳng giữa đảo quốc và Bắc Kinh, những phụ nữ này thường bị cáo buộc tham gia các hoạt động xâm nhập.

 

Bài viết nêu ra trường hợp Lý Trinh Tú (Li Chen Hsiu), người nắm giữ hai kỷ lục. Hồi tháng Hai, bà là người đầu tiên từ Hoa lục sang định cư bằng đường hôn nhân, rồi bước vào Quốc Hội Đài Loan. Người ta lo ngại một « đội quân thứ năm » của Bắc Kinh làm tay trong ở hòn đảo dân chủ. Do bà Lý không chứng minh rõ ràng được là đã từ bỏ quốc tịch Trung Quốc, cộng với tai tiếng tài chánh từ đảng Dân chúng của bà, Lý Trinh Tú đành phải từ chức sau 69 ngày – có lẽ là nhiệm kỳ ngắn nhất từ trước tới nay.

 

Hiện có khoảng 369.000 « lupei » (lục phối), các nàng dâu từ đại lục. Đa số có cuộc sống bình thường, nhưng nhiều trường hợp đã bị đưa ra ánh sáng. Tháng 5/2024 Lưu Chấn Nhã (Liu Zhenya), một phụ nữ gốc Hà Nam nổi bật trên mạng xã hội với những video đăng trên danh khoản « Yaya tại Đài Loan » ủng hộ Trung Quốc xâm lược. Một người khác là Chu Mãn Chi (Zhou Manzhi), hồi tháng Bảy bị kết án 8 năm tù vì thành lập những nhóm lan tỏa các luận điệu tuyên truyền của đảng Cộng sản Trung Quốc, phối hợp với các quan chức Bắc Kinh. Còn Từ Xuân Oanh (Xu Chunying), lãnh đạo một hiệp hội cô dâu Trung Quốc ở Đài Loan, bị 7 năm tù vì nhận tài trợ của Bắc Kinh, xâm nhập một đảng ở Đài Loan để vận động cho các ứng cử viên thân Trung Quốc.

 

Nay các cô dâu từ Hoa lục phải sống ở Đài Loan 6 năm mới được cấp thẻ căn cước và có quyền bỏ phiếu, trong khi đối với các cô dâu Philippines, Việt Nam và Indonesia chỉ có 4 năm. Do còn người thân ở đại lục phải phải đi về trong dịp Tết, những phụ nữ này là mục tiêu bị Bắc Kinh gây áp lực. Sợ bị nghi ngờ khi quay lại Đài Loan, họ tránh tham dự những sự kiện chính thức, nhưng khó lòng từ chối lời mời « uống trà » của các quan chức địa phương.