CÁI GIÁ CỦA ‘NGOẠI GIAO DIESEL’ (Hiếu Chân / Người Việt)

 

Cái giá của ‘ngoại giao diesel’

Hiếu Chân/Người Việt

October 13, 2026 : 7:22 PM

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/cai-gia-cua-ngoai-giao-diesel/

 

Trong những ngày cuối tuần qua, dầu cặn (diesel) đã từ một loại nhiên liệu thiết yếu biến thành một đòn bẩy ngoại giao.

 

https://www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/10/BL-Putin-Re-Trump-1536x1115.jpg

Con rể Tổng Thống Trump, ông Jared Kushner (trái) bắt tay Tổng Thống Nga Vladimir Putin (phải) tại Moscow hôm 5 Tháng Chín, 2026. (Hình minh  họa: Gavriil Grigorov/Pool/AFP via Getty Images)

 

Lo ngại giá diesel cao gây tổn hại cho đảng Cộng Hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ, chiều Thứ Sáu tuần trước, Tổng Thống Donald Trump đã quyết định dỡ bỏ lệnh cấm vận dầu khí Nga trong sáu tháng, cho phép nhập cảng diesel Nga, và đòi thay đổi tổng thống Ukraine. Ai có lợi, ai thiệt hại từ quyết định vội vã này?

 

Không hạ được giá xăng dầu

 

Ông Trump xuất phát từ một nhận định sai lầm rằng giá xăng dầu cao ở Mỹ là do Ukraine tấn công phá hoại các nhà máy lọc dầu của Nga chứ không phải là hậu quả cuộc chiến tranh do chính ông gây ra ở Iran, làm tắc nghẽn các eo biển Hormuz, Bab-el-Mandeb. Ông nhiều lần yêu cầu Ukraine ngừng tấn công cơ sở lọc dầu Nga nhưng Kiev phải hủy diệt nguồn tiền nuôi dưỡng chiến tranh xâm lược của Moscow. Dù vậy, Tổng Thống Volodymyr Zelensky tuyên bố Ukraine sẽ không tấn công nhà máy lọc dầu Nga nếu Nga cũng làm như thế với Ukraine.

 

Theo nhiều chuyên gia, cho phép Nga xuất cảng dầu diesel chẳng có tác động thực tế nào đến giá xăng dầu ở Mỹ như giải thích của ông Trump. Lý do đơn giản là Mỹ dư thừa dầu diesel, chẳng những không cần nguồn dầu Nga mà các công ty dầu Mỹ còn đang xuất cảng diesel ra thị trường thế giới, mỗi ngày khoảng 1.2 triệu-1.5 triệu thùng. Giá diesel được quyết định bởi thị trường thế giới, nơi nguồn cung sụt giảm do chiến cuộc Trung Đông làm cho dòng dầu thô bị tắc nghẽn, không phải do Mỹ thiếu dầu.

 

Bản thân Nga đang thiếu dầu và ông Vladimir Putin đã ra lệnh ngừng xuất cảng dầu diesel từ Tháng Bảy. Theo dữ liệu Tháng Chín của Cơ Quan Năng Lượng Quốc Tế (IEA), các cuộc tấn công tầm xa của Ukraine đã làm sản lượng xăng của Nga giảm 20% so với năm 2025, sản lượng dầu diesel giảm 30%.

 

Nga còn đủ dầu để xuất cảng theo “thoả thuận” với Trump hay không là câu hỏi gây nghi ngờ sâu sắc. Thêm nữa, lô hàng diesel đầu tiên của Nga, khoảng 300,000 tấn tương đương 2.5 triệu thùng, cũng chỉ đủ cho cánh lái xe và nông dân Mỹ đốt cháy chưa đầy một ngày!

Đã có nhiều lời đồn đoán rằng, dầu diesel mà Nga sẽ bán ra thực chất là dầu của Iran, vận chuyển tới Nga qua biển Caspian nhằm tránh vòng vây của Hải Quân Mỹ ở vịnh Oman rồi nhờ tay Nga bán ra thị trường thế giới. Nếu đúng như vậy thì thỏa thuận diesel với Putin sẽ đem tiền về cho các giáo sĩ Hồi Giáo ở Tehran mua hỏa tiễn tấn công quân đội Mỹ ở Trung Đông; quả là đòn tự bắn vào chân mình!

 

Món quà cho đối thủ

 

Quyết định dỡ bỏ cấm vận Nga cũng vi phạm nghiêm trọng đạo luật Chấm Dứt Nhập Cảng Dầu Nga (The Ending Importation of Russian Oil Act – H.R. 6968) mà Quốc Hội Hoa Kỳ thông qua Tháng Tám, 2022, sau khi Nga vô cớ tấn công Ukraine Tháng Hai năm đó. Đạo luật cấm nhập cảng vào Mỹ mọi loại nhiên liệu có nguồn gốc từ Nga cho đến khi: “Nga đạt được thỏa thuận rút quân và chấm dứt các hành động thù địch, được chính phủ độc lập của Ukraine chấp thuận; Nga không gây ra mối đe dọa quân sự trực tiếp nào đối với bất kỳ thành viên NATO nào; và Nga công nhận quyền của người dân Ukraine trong việc tự do lựa chọn chính phủ của mình.” Hiện Nga vẫn đang tấn công Ukraine và đe dọa NATO.

 

Sáng 13 Tháng Mười, 12 thượng nghị sĩ – sáu Dân Chủ và sáu Cộng Hòa – đã cùng gửi một lá thư tới ông Trump, yêu cầu ông hủy bỏ ngay thỏa thuận diesel với Putin và cảnh báo rằng thỏa thuận chỉ giúp Putin có tiền cho cuộc chiến chống lại Ukraine mà hầu như không giúp giảm giá nhiên liệu cho các gia đình Mỹ. “Thỏa thuận này là món quà dành cho đối thủ và là sự phản bội các đồng minh của chúng ta; nó cần phải bị hủy bỏ,” bức thư của các thượng nghị sĩ viết.

 

Kẻ hưởng lợi lớn nhất từ thương vụ diesel này là Tổng Thống Nga Putin. Báo The New York Times dẫn lời các chuyên gia năng lượng dự tính, thỏa thuận có thể mang lại $4 tỷ cho nền kinh tế Nga; còn nếu Ukraine ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu Nga như đòi hỏi của ông Trump, Nga còn thu lợi nhiều hơn nữa. Moscow tất nhiên dùng số tiền đó để nuôi bộ máy chiến tranh và hậu thuẫn Iran đánh Mỹ.

 

Nhát dao cho đồng minh

 

Tác động kinh tế của thỏa thuận có thể không đáng kể, nhưng hậu quả chính trị của nó đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng cho chính nước Mỹ. Rõ ràng, quyết định diesel của ông Trump là một nỗ lực hỗ trợ ông Putin, một nhát dao đâm vào lưng Ukraine ngay thời điểm người dân nước này đang nỗ lực hết mình để chống đỡ cuộc xâm lược. Đi xa hơn, nếu Mỹ ngừng chia sẻ thông tin tình báo với Ukraine như lời đe dọa của Steve Witkoff và Jared Kushner  – hai đặc phái viên của ông Trump – và vận động các đồng minh Liên Âu ngừng cung cấp vũ khí và viện trợ cho Ukraine nếu Kiev tiếp tục tấn công các cơ sở năng lượng Nga thì đó có thể coi là một sự phản bội đồng minh hết sức trắng trợn, còn tệ hại hơn sự kiện Mỹ bỏ rơi Việt Nam Cộng Hòa dẫn tới miền Nam thất thủ Tháng Tư, 1975.

 

Bên cạnh thỏa thuận diesel, ông Trump còn quảng bá một quan điểm sai lầm rằng chính Tổng Thống Ukraine Zelensky là rào cản tiến trình hòa bình. Ông cáo buộc Kiev cản trở đàm phán do Hoa Kỳ dàn xếp, dù thực tế phía Ukraine đã nhiều lần đề xuất ngừng bắn, còn Nga chưa bao giờ đồng ý với lệnh ngừng bắn hay bất kỳ cuộc đàm phán thực chất nào. Hôm Thứ Bảy ông Trump thậm chí còn đề nghị Ukraine thay đổi lãnh đạo quốc gia.

 

“Zelensky lẽ ra đã có thể chấm dứt cuộc chiến này nhiều lần rồi, nhưng ông ấy cố tình không làm vậy. Các cuộc tấn công của ông ấy vào nhà máy lọc dầu Nga đang gây rắc rối cho thế giới, đặc biệt là với nông dân Mỹ. Đã đến lúc Ukraine cần một vị tổng thống mới,” ông Trump nói sau khi ông Zelensky lên tiếng phản đối thỏa thuận diesel Trump-Putin.

 

Ông Trump có thể mong muốn chiến tranh chấm dứt, hòa bình được vãn hồi. Nhưng ông cũng nên biết, Putin là người duy nhất có thể chấm dứt cuộc chiến ngay lập tức. Ông ta chỉ cần ra lệnh cho binh sĩ Nga ngừng bắn và rút quân thì chiến tranh kết thúc; còn Ukraine không thể ngừng bắn vì như vậy đất nước Ukraine sẽ bị thôn tính và số phận của họ bi thảm thế nào thì ai cũng biết. Dù đã tổn thất quá lớn, đã quá mệt mỏi nhưng người Ukraine không thể buông súng. Luật pháp của họ không cho phép bầu cử tổng thống mới trong thời gian chiến tranh.

 

Tiền trên hết?

 

Trong sự nghiệp chính trị của mình, ông Trump luôn dành nhiều sự nhân nhượng khó hiểu cho Putin và nước Nga, nhưng lần này thì ông đứng hẳn về phía quân xâm lược Nga để buộc Ukraine phải đầu hàng, cứu nền kinh tế Nga đang suy sụp dưới gánh nặng chiến tranh. Tại sao vậy?

 

Nhà bình luận sắc sảo Anne Applebaum của báo The Atlantic cho rằng, có lẽ mục đích cuối cùng của ông Trump là hoàn tất các thương vụ kinh doanh mà phía Nga được cho là đã thảo luận với các nhà đàm phán Mỹ cũng như những nhân vật khác trong vòng tròn thân cận của Trump. Các thương vụ này bao gồm dự án đường ống dẫn khí đốt Nord Stream, hoạt động khai thác khoáng sản ở Bắc Cực, các tài sản của Nga đang bị phong tỏa tại các ngân hàng Châu Âu, và nhiều vấn đề khác.

 

Nên để ý, dẫn đầu cuộc đàm phán Nga-Mỹ về Ukraine, về phía Washington không phải là các nhà ngoại giao kỳ cựu hay Ngoại Trưởng Marco Rubio mà là hai “đặc phái viên” chuyên ngành bất động sản Steve Witkoff và Jared Kushner; về phía Moscow không phải là Ngoại Trưởng Sergey Lavrov khét tiếng mà là Kirill A. Dmitriev, một doanh nhân Nga được đào tạo tại Stanford và Harvard, hiện là CEO của Quỹ Đầu Tư Nhà Nước Nga (Russian Direct Investment Fund – RDIF). Người Nga rất biết cách “làm việc” với chính quyền Trump; chiến tranh và hòa bình ở Ukraine là một “thương vụ lớn” để bàn bạc, đổi chác sao cho các tỷ phú hốt bạc trên xương máu của người Ukraine.

 

Cái giá chính trị không hề nhỏ

 

Khi ông Trump lún sâu vào vòng ảnh hưởng của Nga, các đồng minh truyền thống của Mỹ trong thế giới dân chủ tự do như Anh Quốc, Canada, Liên Âu sẽ nghĩ gì? Trước tiên, là nỗi thất vọng khi nhận ra thực tế: đừng trông cậy vào Hoa Kỳ, vào một chính quyền có thể bị mua chuộc.

 

Từ sau Đệ Nhị Thế Chiến, Nga là “đối thủ” số một của Mỹ, đến thời Trump bỗng trở thành đối tác thân thiết, ngược lại những “chiến hữu” từng chung chiến hào với Mỹ như Canada nay bỗng trở thành kẻ lạm dụng cần bị trừng phạt; tất cả chỉ do ý thích bốc đồng của một ông tổng thống Mỹ coi tiền bạc là trên hết. Đừng gọi đây là chính trị thực dụng (realpolitik) vì chính trị thực dụng vẫn có những nguyên tắc không thể coi nhẹ.

 

Ukraine đang thập phần nguy hiểm. Một ngày sau khi ông Trump công bố dỡ bỏ lệnh cấm xuất cảng dầu diesel của Nga, quân Nga đã trút bom điều khiển từ xa xuống thành phố Zaporizhzhia, giết chết 12 người trong đó có ba trẻ em và làm bị thương 14 người khác. Mười ba tỉnh khác của Ukraine cũng bị tấn công, nhiều nhà ở, cơ sở hạ tầng và đường sắt bị hư hại. “Nga xem mọi động thái nới lỏng sức ép cấm vận là tín hiệu cho phép họ tiếp tục chiến tranh,” theo nhận định của đại sứ Ukraine tại Việt Nam.

 

Nhưng Ukraine không thể buông súng. Các nền dân chủ vẫn có thể hợp tác mà không cần đến Mỹ. Ukraine sẽ tiếp tục chiến đấu và sẽ tiếp tục tấn công các nhà máy lọc dầu Nga nhờ sự hỗ trợ từ bạn bè ở khắp nơi, nhờ thông tin tình báo từ Pháp, vũ khí từ Đức cùng các gói viện trợ quy mô lớn từ các nước Bắc Âu, Ba Lan… Trong hai năm qua, các nền dân chủ khắp thế giới đã xây dựng mối liên kết sâu sắc hơn về thương mại và an ninh với nhau cũng như với Ấn Độ và Mỹ Latinh mà không có vai trò của Mỹ. Giờ đây, họ lại có thêm một lý do nữa để củng cố những mối liên kết đó.

 

Ông Trump từng nói giá xăng dầu cao chỉ là “cái giá nhỏ phải trả” cho cuộc chiến ở Iran, nhưng với việc đứng về phía Putin, cái giá người Mỹ phải trả đã không còn nhỏ nữa. [kn]