The Economist
Nguyễn Thị Kim Phụng, biên dịch
https://nghiencuuquocte.org/2026/09/17/the-gioi-hom-nay-17-09-2026/
Cục Dự trữ Liên bang (Fed) tăng lãi suất cơ bản thêm 0,25 điểm phần trăm, lên mức
3,75-4%, đợt tăng đầu tiên kể từ tháng 07/2023. Cả 12 thành viên trong hội đồng
ấn định lãi suất của Fed đều bỏ phiếu thuận. Quyết định này đã được dự báo trước
và có lẽ là đúng đắn: lạm phát vẫn ở mức cao, một phần do giá dầu tăng. Nhưng
Donald Trump không hề hài lòng; Tổng thống ngay sau đó đã yêu cầu Fed “HẠ LÃI
SUẤT” xuống mức 1%.
Hạ viện Mỹ thông qua dự luật cho phép Trump
áp đặt các lệnh trừng phạt và thuế quan khắt khe hơn đối với Nga. Dự luật
này hiện sẽ được trình lên Tổng thống để ký duyệt. Trump sẽ được phép áp thuế
lên tới 100% đối với những nhà nhập khẩu dầu mỏ lớn nhất của Nga, cùng với quyền
triển khai nhiều biện pháp khác. Một số người lo ngại rằng dự luật này trao cho
Tổng thống quá nhiều quyền lực trong việc áp thuế sâu rộng trên toàn cầu.
Trump gọi lời mời của Liên minh Châu Âu
nhằm đưa Canada trở thành thành viên liên kết đầu tiên của khối này là
“một hành động thù địch.” Đúng như dự đoán, ông đã đe dọa áp đặt “các mức thuế
nghiêm trọng” đối với EU. Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen đã đưa
ra lời đề nghị này với Thủ tướng Canada Mark Carney vào hôm qua. Dù trong lịch
sử khối này luôn bác bỏ các hình thức thành viên linh hoạt, von der Leyen cho
biết họ phải “ứng phó với sự rạn nứt của hệ thống quốc tế dựa trên luật lệ.”
OpenAI tiết
lộ sáu sự cố mới trong đó các mô hình AI của họ đã hoạt động sai lệch, bao gồm
cả việc có hành vi che giấu và bịa đặt thông tin để hoàn thành nhiệm vụ. Công
ty cũng quan sát thấy các tác nhân AI tự ý chia sẻ dữ liệu riêng tư với nhau.
OpenAI khẳng định sẽ giới thiệu một khuôn khổ mới để báo cáo tình trạng “sai lệch”
này, đồng thời nói rằng họ không nghĩ ngành công nghiệp có thể tiếp tục “mở rộng
quy mô một cách có trách nhiệm ở tốc độ tối đa.”
Một báo cáo về nguyên nhân gây ra trận lũ
lụt tàn khốc quét qua Nepal và Tây Tạng vào tháng trước chỉ
ra rằng biến đổi khí hậu có lẽ là một yếu tố góp phần rất lớn. Các nhà khoa học
tại nhóm nghiên cứu World Weather Attribution cho biết hiện tượng ấm lên ở dãy
Himalaya, cùng với sự suy thoái của lớp băng vĩnh cửu, có khả năng đã mở đường
cho một trận lở đá và băng. Hơn 1.300 người được xác nhận đã thiệt mạng trong
trận lũ lụt sau đó. Hàng nghìn người hiện vẫn đang mất tích.
Một tòa án đặc biệt ở La Hay kết tội Hashim
Thaci, cựu Tổng thống và là Thủ tướng đầu tiên của Kosovo, với các tội ác
chiến tranh bao gồm giết người, giam giữ bất hợp pháp, và tra tấn. Tòa đã kết
án ông 25 năm tù giam. Ba nhà lãnh đạo khác của lực lượng du kích Quân Giải
phóng Kosovo, từng chiến đấu để giành nền độc lập khỏi Serbia trong giai đoạn
1998-1999, cũng bị kết tội. Tuy nhiên, nhiều người gốc Albania ở Kosovo vẫn xem
những người đàn ông này là anh hùng dân tộc.
Bonnie Greer, nhà viết kịch kiêm tiểu thuyết gia người Anh gốc Mỹ thường
viết về cuộc sống của các nhóm dân thiểu số, qua đời ở tuổi 77. Chồng bà chia sẻ
rằng “sự thông minh, lòng dũng cảm, và giọng văn khác biệt của bà đã đóng góp một
cách bền bỉ cho đời sống văn hóa và công chúng của nước Anh.” Một số tác phẩm nổi
tiếng nhất của bà bao gồm tiểu thuyết đầu tay Hanging By Her Teeth và hồi
ký cá nhân A Parallel Life. Greer đã được trao tặng Huân chương Sĩ quan
Đế quốc Anh (OBE) vì những cống hiến cho nghệ thuật vào năm 2010.
Con số trong ngày: 2.000, là số lượng máy bay không người lái của Mỹ mà Đài
Loan đã đặt mua trong tháng 8.
.
TIÊU ĐIỂM
Quyết định giữ nguyên lãi suất đáng lo của
Ngân hàng Trung ương Anh
Thị trường kỳ vọng Ngân hàng Trung ương Anh
(BoE) sẽ giữ nguyên mức lãi suất ở 3,75% khi nhóm họp vào hôm nay. Nhưng nếu
các nhà hoạch định chính sách bỏ phiếu giữ nguyên lãi suất, họ sẽ đưa ra quyết
định đó trong sự bất an. Lạm phát đã leo lên mức 3,1% trong năm tính đến tháng
8, tăng từ mức 2,9% vào tháng 7 – cao hơn rất nhiều so với mục tiêu 2% của ngân
hàng này. Xung đột ở Iran là nguyên nhân chính, khiến chi phí nhiên liệu tăng
7% so với tháng trước.
Ngân hàng Trung ương Châu Âu đã tăng lãi suất
vào tuần trước, còn Cục Dự trữ Liên bang Mỹ dự kiến cũng sẽ có động thái tương
tự vào đêm qua. Các nhà giao dịch cho rằng BoE sẽ sớm gia nhập cùng họ, và đang
dự đoán sẽ có bốn đợt tăng lãi suất với mức 0,25 điểm phần trăm từ nay cho đến
mùa hè năm sau. Các nhà ấn định lãi suất dự kiến chỉ tạm dừng tay vào lúc này
do thị trường lao động vẫn còn yếu, và cho đến nay, có rất ít bằng chứng cho thấy
bão giá đã lan sang các lĩnh vực khác của nền kinh tế Anh. Nhưng những người ra
quyết định đã bắt đầu thấy lo lắng. Nếu lạm phát có bất kỳ dấu hiệu mở rộng nhỏ
nhất nào, hãy chuẩn bị cho một đợt tăng lãi suất vào tháng 11.
Chương trình hạt nhân của Iran làm khó Liên
Hiệp Quốc
Hôm nay, Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc có thể
sẽ bỏ phiếu về việc gia hạn nhiệm vụ của một ủy ban chuyên giám sát các lệnh trừng
phạt đối với Iran. Nhiệm vụ này dự kiến sẽ hết hạn vào cuối tuần tới. Liên Hiệp
Quốc đã tái áp đặt các lệnh trừng phạt vào năm ngoái, theo yêu cầu của các cường
quốc châu Âu, khi Iran đẩy nhanh chương trình hạt nhân của mình. Nga và Trung
Quốc phản đối các lệnh trừng phạt này và nhiều khả năng sẽ sử dụng quyền phủ
quyết.
Đã gần bảy tháng kể từ khi Trump phát động cuộc
chiến của mình, Iran vẫn tỏ ra không mặn mà với một thỏa thuận nhằm hạn chế
năng lực hạt nhân. Tuần trước, Áo – cảm thấy thất vọng trước “sự thiếu đồng thuận”
– đã cấm một đặc phái viên Iran tham dự một cuộc họp của Cơ quan Năng lượng
Nguyên tử Quốc tế, cơ quan giám sát hạt nhân của Liên Hiệp Quốc. Cơ quan này hiện
không thể thanh tra các cơ sở hạt nhân trọng yếu của Iran. Trong khi đó, phe cứng
rắn ở Tehran đang thúc giục chính phủ rút khỏi Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt
nhân. Khi các nhà lãnh đạo thế giới tập trung tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ở
New York vào tuần tới, chắc chắn tham vọng hạt nhân của Iran sẽ là một nội dung
quan trọng trong chương trình nghị sự.
Đợt cải tổ nội các đầy rủi ro ở Nhật Bản
Hôm nay, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã
tiến hành cải tổ nội các. Các bộ trưởng quan trọng nhất (bao gồm quốc phòng,
tài chính, và ngoại giao) vẫn tại vị, đúng như nhiều người dự đoán. Nhưng giới
quan sát vẫn để mắt tới hai điểm đáng chú ý. Thứ nhất, một thành viên của Đảng
Ishin, đối tác liên minh của Đảng LDP, đã tham gia nội các khi hai bên bắt đầu
hợp tác chặt chẽ hơn – đây là điều mà Takaichi mong muốn từ lâu.
Thứ hai là số phận của Bộ trưởng Nội vụ
Hayashi Yoshimasa. Ông là một người ôn hòa, không mấy thoải mái với đường lối
chính trị cứng rắn của Takaichi, đồng thời là một đối thủ tiềm năng trong cuộc
đua giành quyền lãnh đạo LDP chắc chắn sẽ diễn ra trong vòng một năm tới, khi
nhiệm kỳ của Takaichi kết thúc. Hayashi đã phải chật vật để giành được sự ủng hộ
từ các đảng viên cơ sở. Gần đây, ông đã có những chuyến đi quanh các vùng nông
thôn Nhật Bản, dường như là để khắc phục điểm yếu đó.
Một số người cho rằng sẽ khôn ngoan hơn nếu
giữ Hayashi ở lại nội các, nơi ông sẽ có ít thời gian và sự tự do hơn để lôi
kéo các thành viên. Nhưng thay vào đó, Takaichi lại quyết định loại bỏ ông, vô
tình tạo điều kiện cho ông hoàn toàn rảnh tay hành động.
Quá trình “mafia hóa” ở Nam Phi
Hôm nay là tròn một năm kể từ khi một cuộc điều
tra công khai phơi bày cách “thế giới ngầm” ở Nam Phi đang ngày càng đe dọa nhà
nước và các doanh nghiệp hợp pháp. Trong 12 tháng qua, Mbuyiseli Madlanga – một
thẩm phán đã nghỉ hưu – đã chủ trì một ủy ban phanh phui những bằng chứng kinh
hoàng về sự thông đồng giữa các trùm mafia, các quan chức cảnh sát cấp cao, và
các viên chức chính quyền. Cuộc điều tra này đã xác nhận nỗi sợ của nhiều người
dân Nam Phi về tầm vươn xa của tội phạm có tổ chức. Các chuyên gia hiện nay
đang so sánh quốc gia này với một số khu vực bị các băng đảng thao túng nhiều
nhất ở Mỹ Latinh. Những quốc gia đó đã cho thấy việc loại bỏ sự xâm nhập của giới
xã hội đen vào các thể chế khó khăn đến nhường nào, đặc biệt là khi tham nhũng
đã trở thành chuyện thường tình.
Tuy nhiên, ủy ban của Madlanga mang đến cho
Nam Phi một cơ hội ngàn năm có một để thay đổi cục diện. Ông dự kiến sẽ nộp báo
cáo cuối cùng cho Tổng thống Cyril Ramaphosa trong vòng hai tháng tới. Di sản của
vị tổng thống này sau đó sẽ được định hình bởi cách ông giải quyết vụ việc, đặc
biệt là khi xem xét tuyên bố của ông trong Thông điệp Liên bang thường niên vào
đầu năm nay, rằng “tội phạm có tổ chức hiện là mối đe dọa cấp bách nhất” mà Nam
Phi phải đối mặt.
Bộ não nhỏ, ý tưởng lớn
Đừng nhắc đến từ “F.” Không, không phải từ
“F” đó đâu. Ý tôi là từ nằm trong tựa đề một cuốn sách của Mary Shelley ấy!
Trong một bài báo được xuất bản vào ngày 16/09 trên tạp chí Nature, một
nhóm các nhà khoa học ở California đã mô tả cách họ tạo ra những con chuột có bộ
não được cấu tạo một phần từ các tế bào thần kinh của con người.
Các tế bào này được cấy ghép vào hộp sọ của
những con chuột sơ sinh dưới dạng các “cơ quan thu nhỏ” (organoids) – những khối
mô nhỏ xíu phát triển từ tế bào gốc của con người. Các tế bào gốc này ban đầu
được tạo ra từ tế bào da, sau đó được kích thích để phát triển thành tế bào thần
kinh.
Mục đích của nghiên cứu này, do Sergiu Pasca
từ Đại học Stanford dẫn đầu, là nhằm khám phá nguồn gốc của các căn bệnh như sa
sút trí tuệ (khi nguyên nhân là tổn thương ở thùy trán và thùy thái dương của
não), động kinh, và tự kỷ, đồng thời có thể dùng để thử nghiệm các phương pháp
điều trị bằng thuốc tiềm năng. Tỷ lệ thất bại của các loại thuốc này trong các
thử nghiệm lâm sàng cho thấy các bài kiểm tra trên động vật thông thường chỉ
mang lại những giá trị hạn chế. Nếu bộ não của động vật thử nghiệm có chứa một
phần của con người, thực trạng đó có thể sẽ thay đổi.
No comments:
Post a Comment