Trung
Quốc lại muốn phân chia “Thái Bình Dương rộng lớn” với Mỹ?
Katsuji Nakazawa - Nikkei
Asia
Nguyễn
Thị Kim Phụng,
biên dịch
Lịch sử thay đổi nhưng vẫn lặp lại chính nó.
Cuối tuần trước, Trung Quốc đã leo thang các động thái phô
trương sức mạnh quân sự trong một trò chơi “đấu trí” nguy hiểm có thể dẫn đến một
cuộc đụng độ quân sự ngoài ý muốn với Nhật Bản. Cụ thể, vào thứ Bảy ngày 06/12,
máy bay J-15 từ tàu sân bay Liêu Ninh đã liên tục khóa radar vào máy bay chiến
đấu F-15 của Nhật Bản.
Vụ việc xảy ra ở Tây Thái Bình Dương, phía đông nam đảo chính
của Okinawa, giữa lúc căng thẳng leo thang sau phát ngôn của Thủ tướng Nhật Bản
Sanae Takaichi về khả năng xảy ra xung đột ở Đài Loan.
VIDEO :
Trung Quốc lại
muốn phân chia “Thái Bình Dương rộng lớn” với Mỹ?
https://www.youtube.com/watch?v=12b-LBpBr70
Đây là sự lặp lại của một vụ việc tương tự xảy ra cách đây gần
13 năm. Tháng 01/2013, một tàu hải quân Trung Quốc đã khóa radar điều khiển hỏa
lực nhắm vào một tàu của Lực lượng Phòng vệ Trên biển Nhật Bản ở Biển Hoa Đông.
Vụ việc xảy ra chỉ một tháng sau lễ nhậm chức của Thủ tướng
Shinzo Abe và trong bối cảnh căng thẳng liên quan đến việc Nhật Bản quốc hữu
hóa Quần đảo Senkaku ở tỉnh Okinawa.
Tháng 09/2012, chính phủ Nhật Bản dưới thời Thủ tướng
Yoshihiko Noda đã quyết định đặt Quần đảo Senkaku – mà Trung Quốc cũng tuyên bố
chủ quyền và gọi là Quần đảo Điếu Ngư – dưới sự kiểm soát của nhà nước.
Bài đang hot
Đông Nam Á nên kỳ vọng gì ở Trump trong năm 2026?
Đảng Dân chủ Tự do của Abe đã trở lại nắm quyền sau khi đánh
bại Đảng Dân chủ Nhật Bản (nay đã giải thể) của Noda trong cuộc bầu cử Quốc hội
tháng 12 năm đó.
Từ trên xuống dưới: Một máy bay chiến đấu J-15 của Trung Quốc
và một máy bay F-15 của Lực lượng Phòng vệ Trên không Nhật Bản. Vào ngày 06/12,
máy bay J-15 từ tàu sân bay Liêu Ninh đã liên tục khóa mục tiêu radar vào các
máy bay F-15 của Nhật Bản trên khu vực Tây Thái Bình Dương, phía đông nam đảo
chính của Okinawa. (Nguồn ảnh: Sae Kamae và Getty)
Lo ngại rằng Abe sẽ thể hiện lập trường cứng rắn đối với
Trung Quốc, Bắc Kinh đã sử dụng các tín hiệu quân sự để gây áp lực lên Nhật Bản.
Vụ việc lần này xảy ra khoảng một tháng rưỡi sau lễ nhậm chức
của Takaichi, người được Abe đỡ đầu.
Khi sự cố radar năm 2013 xảy ra, Tập Cận Bình đã trở thành
nhà lãnh đạo cao nhất của Trung Quốc, sau khi tiếp quản vị trí Tổng Bí thư Đảng
Cộng sản Trung Quốc từ Hồ Cẩm Đào vào tháng 11/2012 và sau đó là vị trí Chủ tịch
nước vào tháng 03/2013.
Khi lên nắm quyền lãnh đạo đảng, Tập cũng đồng thời giữ chức
Chủ tịch Quân ủy Trung ương, cơ quan quân sự cao nhất giám sát Quân Giải phóng
Nhân dân Trung Quốc.
Trung Quốc, vốn xem Takaichi là người theo đường lối cứng rắn
chống Trung Quốc, đang vô cùng lo ngại việc bà trở thành thủ tướng.
Trong một phát ngôn gây phẫn nộ cho Bắc Kinh, Takaichi nói với
Quốc hội Nhật Bản vào ngày 07/11 rằng một cuộc tấn công tiềm tàng của Trung Quốc
vào Đài Loan có thể trở thành mối đe dọa sống còn đối với Nhật Bản, theo đó cho
phép nước này thực hiện quyền tự vệ tập thể.
Vụ việc liên quan đến radar gần Okinawa đánh dấu một bước leo
thang đáng kể trong cuộc xung đột giữa hai nước láng giềng châu Á. Nhưng cần
nhìn nhận vấn đề này từ một góc độ rộng hơn.
Trước đó, vào ngày 04/12, chính quyền của Tổng thống Mỹ
Donald Trump đã công bố Chiến lược An ninh Quốc gia năm 2025, trong đó tuyên bố
rằng Washington “sẽ khẳng định và thực thi một ‘Hệ quả Trump’ đối với Học thuyết
Monroe.”
Học thuyết này bắt nguồn từ đầu thập niên 1800, khi Tổng thống
Mỹ lúc bấy giờ là James Monroe về cơ bản đã yêu cầu châu Âu không can thiệp vào
châu Mỹ. Gần 100 năm sau, học thuyết này đã được sửa đổi đáng kể bởi Theodore
Roosevelt, người cũng đưa ra một “hệ quả” của riêng ông, khẳng định quyền của Mỹ
trong việc kiểm soát Tây bán cầu theo cách mà Washington cho là phù hợp.
Đến lượt mình, chính quyền Trump tuyên bố rằng Mỹ sẽ ưu tiên
các lợi ích quốc gia, và theo đó xem trọng khu vực Tây bán cầu.
Tài liệu này tiếp tục nêu rõ rằng giới tinh hoa Mỹ trước đó
đã “cho phép các đồng minh và đối tác chuyển gánh nặng chi phí quốc phòng sang
cho người dân Mỹ.”
“Sau nhiều năm bị bỏ quên, Mỹ sẽ tái khẳng định và thực thi Học
thuyết Monroe để khôi phục vị thế bá chủ của Mỹ ở Tây bán cầu.”
Chiến lược An ninh Quốc gia Mỹ, vốn nhận được nhiều phản ứng
khác nhau từ khắp nơi trên thế giới, kể cả từ châu Á, có thể tạo ra một sự chuyển
đổi trong môi trường an ninh quốc tế.
Đã 84 năm kể từ khi quân đội Nhật Bản tấn công Trân Châu Cảng
ở Hawaii vào ngày 07/12/1941. Thông báo của Nhật Bản khi đó là “Lục quân và Hải
quân Đế quốc Nhật Bản đã tuyên chiến với lực lượng Mỹ và Anh ở Tây Thái Bình
Dương vào rạng sáng hôm nay, ngày 08/12.”
Hai cựu thù Nhật Bản và Mỹ nay đã trở thành đồng minh vững mạnh.
Trong khi đó, Trung Quốc dần nổi lên thành kẻ đối đầu với Mỹ ở khu vực Tây Thái
Bình Dương.
Cuộc cạnh tranh quân sự giữa Mỹ và Trung Quốc trong khu vực
cũng sẽ ảnh hưởng đến số phận của Đài Loan. Chính quyền Tập đã không loại trừ
khả năng sử dụng vũ lực để thống nhất hòn đảo tự trị này với Trung Quốc đại lục.
Các tờ báo Đài Loan rất quan tâm đến quan hệ giữa Nhật Bản, Mỹ,
và Trung Quốc, và các bài báo mà họ đăng tải đem đến nhiều điều đáng suy ngẫm.
Trang nhất các tờ báo Đài Loan ngày 08/12 đều đưa tin về sự
kiện khóa mục tiêu bằng radar. Việc đưa tin nổi bật này phần nào phản ánh sự
quan tâm mạnh mẽ của Đài Loan đối với lập trường của chính quyền Trump về châu
Á. (Ảnh của Katsuji Nakazawa)
Chiến lược An ninh Quốc gia mới của Mỹ và vụ việc radar hôm
06/12 đã được các tờ báo Đài Loan đưa tin rộng rãi vào thứ Hai ngày 08/12, với
các bài báo liên quan chiếm trọn ba trang nhất của nhiều tờ báo.
Một tờ báo đã dành toàn bộ trang nhất để đăng bình luận của Bộ
trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth, rằng Mỹ sẽ không cố gắng thay đổi hiện trạng
về Đài Loan.
Việc đưa tin nổi bật này phản ánh sự quan tâm mạnh mẽ của Đài
Loan đối với lập trường của chính quyền Trump về châu Á, cũng như việc giải mã
ý nghĩa đằng sau cuộc chạm trán radar giữa Nhật Bản và Trung Quốc, và việc tìm
hiểu xem lời nói của Hegseth và hành động khóa mục tiêu bằng radar có thể có
liên hệ như thế nào.
Một nguồn tin am hiểu về các vấn đề an ninh ở châu Á cho biết
Chiến lược An ninh Quốc gia “Nước Mỹ trên hết” của chính quyền Trump ưu tiên
khu vực Tây bán cầu, mà Washington cho là phạm vi ảnh hưởng của mình.
Nguồn tin nói thêm việc ưu tiên cho Tây bán cầu tạo ấn tượng
rằng chính quyền Trump “đang đánh giá thấp cuộc cạnh tranh khốc liệt với Trung
Quốc.”
Đáng chú ý là sự cố radar hôm thứ Bảy xảy ra ở Tây Thái Bình
Dương, gần Okinawa, không lâu sau khi chiến lược mới của Mỹ được công bố, nguồn
tin cho biết.
“Một hệ quả nguy hiểm là các biện pháp của Trung Quốc nhắm
vào Nhật Bản liên quan đến phát ngôn của Takaichi đã lan sang các hoạt động
quân sự ở Tây Thái Bình Dương,” nguồn tin nhận định. “Dường như Bắc Kinh nhận
thấy họ có cơ hội để mở rộng hành động khi Mỹ thay đổi thái độ.”
Hãy thử nhìn nhận những diễn biến vừa qua theo cách này: Bắc
Kinh nhận định rằng chính quyền Trump không thực sự quyết tâm củng cố khả năng
răn đe trước Trung Quốc tại châu Á, và vì thế họ cảm thấy thoải mái khi gia
tăng áp lực quân sự lên Nhật Bản cũng như mở rộng hoạt động tại Tây Thái Bình
Dương.
Nếu thực tế đúng là như vậy, thì tình hình không thể nào
nghiêm trọng hơn được nữa.
Vụ chạm trán radar cũng gợi nhớ đến một sự kiện địa chính trị
quan trọng khác xảy ra cách đây hơn 12 năm.
Tháng 06/2013, Tập trải qua chuyến thăm đầu tiên đến Mỹ trên
cương vị lãnh đạo cao nhất của Trung Quốc. Ông đã có cuộc hội đàm kéo dài với Tổng
thống Mỹ lúc bấy giờ là Barack Obama tại một thị trấn nghỉ dưỡng ở California.
Barack Obama vỗ vai Tập Cận Bình vào cuối cuộc họp báo của
hai nhà lãnh đạo tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh ngày 12/11/ 2014. Vào thời
điểm đó, Obama đã bắt đầu nhận ra động cơ ngầm đằng sau đề xuất mà Tập đưa ra
vài tháng trước đó. © Reuters
Trong cuộc hội đàm với Obama, Tập đề cập đến “Trung Hoa mộng”
và “sự phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa” rồi khẳng định chắc chắn rằng:
“Thái Bình Dương rộng lớn có đủ chỗ cho hai cường quốc Trung Quốc và Mỹ.”
Tập có động cơ riêng khi đưa ra nhận xét về “Thái Bình Dương
rộng lớn.” Bằng cách này, ông ngầm kêu gọi Mỹ chia sẻ các lợi ích kinh tế và
nhiều lợi ích khác với Trung Quốc tại đại dương lớn nhất thế giới.
Phát biểu của Tập về “Thái Bình Dương rộng lớn” được đưa ra
sáu năm sau khi một sĩ quan hải quân cấp cao của Trung Quốc đề xuất hai cường
quốc sẽ chia đôi đại dương này. Đề xuất đó được đưa ra vào năm 2007 với cựu Đô
đốc Hải quân Mỹ Timothy Keating trong một chuyến thăm Trung Quốc.
Keating, người đến thăm Trung Quốc trên cương vị chỉ huy Bộ
Tư lệnh Thái Bình Dương của Mỹ, sau đó tiết lộ rằng đề xuất của Trung Quốc sẽ
cho phép Mỹ kiểm soát Đông Thái Bình Dương và Trung Quốc giám sát Tây Thái Bình
Dương, với Hawaii nằm dọc theo dải phân cách giữa hai bên.
Sau hội nghị thượng đỉnh năm 2013 tại California, chính quyền
Obama dần nhận ra bản chất nguy hiểm và động cơ ngầm đằng sau phát ngôn “Thái
Bình Dương rộng lớn” của Tập.
Trong cuộc hội đàm với Obama hồi tháng 06/2013, Tập cũng đề
xuất “một quan hệ cường quốc kiểu mới” giữa hai nước, ngụ ý rằng Mỹ nên chấp nhận
sức mạnh kinh tế và quân sự đang lên của Trung Quốc.
Đề xuất này tương tự như ý tưởng về G2, hay Nhóm Hai nước, vốn
đã trở thành chủ đề nóng lúc bấy giờ. Dù trên thực tế nó đã bị gác lại, nhưng
chính quyền Tập cho thấy họ vẫn chưa từ bỏ giấc mơ này.
Những động thái phô trương sức mạnh quân sự của Trung Quốc cuối
tuần qua diễn ra trong bối cảnh chính quyền Trump nhiệm kỳ thứ hai, nhậm chức từ
tháng 1 năm nay, đang định hình lại đáng kể quan điểm của Washington về an
ninh. Những ưu tiên mới của Mỹ sẽ tác động mạnh mẽ đến chính sách an ninh của
Nhật Bản.
Ngày 04/04/2021, tàu sân bay Liêu Ninh của Trung Quốc di chuyển
qua Eo biển Miyako, gần Okinawa, trên đường ra Thái Bình Dương. Trung Quốc đang
dần thể hiện sức mạnh quân sự của mình. © Văn phòng Tham mưu Liên hợp Bộ Quốc
phòng Nhật Bản/Reuters
Chiến lược An ninh Quốc gia năm 2025 được công bố vào ngày
04/12 kiên quyết duy trì chính sách của Mỹ là không ủng hộ “bất kỳ sự thay đổi
đơn phương nào đối với hiện trạng ở Eo biển Đài Loan,” điều mà Hegseth đã nhắc
lại hai ngày sau đó.
Hành động trấn an này giúp Đài Loan và các đối tác khác trong
khu vực châu Á-Thái Bình Dương có thể an tâm phần nào. Tuy nhiên, tình hình an
ninh khu vực chắc chắn sẽ bất ổn nếu Trung Quốc nhận thấy rằng Mỹ, bằng cách ưu
tiên châu Mỹ, đã bỏ qua khu vực phía bên này Thái Bình Dương.
Trung Quốc đã thực hiện một loạt các biện pháp trả đũa chống
lại Nhật Bản sau phát ngôn của Takaichi về Đài Loan. Việc theo dõi sát sao cách
Trung Quốc sử dụng sức mạnh quân sự trong thời gian tới – và theo dõi phản ứng
của chính quyền Trump – là vô cùng quan trọng.
Katsuji Nakazawa là nhà báo và biên tập viên cấp cao của
Nikkei, hiện sinh sống tại Tokyo. Ông đã dành bảy năm làm phóng viên thường trú
ở Trung Quốc và sau đó trở thành trưởng văn phòng Trung Quốc. Ông đã nhận Giải
Nhà báo Quốc tế Vaughn-Ueda năm 2014.
No comments:
Post a Comment