The Economist
Nguyễn Thị Kim Phụng, biên dịch - Nghiên Cứu Quốc Tế
https://nghiencuuquocte.org/2026/04/04/the-gioi-hom-nay-04-04-2026/
Iran và Mỹ đổ
xô đi tìm phi công của chiếc tiêm kích F-15 của Mỹ bị bắn rơi ở miền nam
Iran. Reuters đưa tin rằng hai trực thăng Black Hawk của Mỹ
tham gia tìm kiếm đã bị hỏa lực của Iran bắn trúng, nhưng may mắn thoát khỏi hiện
trường. Nếu Iran bắt sống được phi công này, điều đó có thể châm ngòi cho một
vòng leo thang quân sự mới từ Donald Trump. Iran cũng được cho là đã bắn hạ một
chiếc máy bay A-10 Warthog gần Eo biển Hormuz. Phi công của chiếc máy bay này
đã được giải cứu an toàn.
Nền
kinh tế Mỹ tạo thêm 178.000 việc làm trong tháng 3, cao hơn
nhiều so với dự kiến. Cục Thống kê Lao động cũng điều chỉnh giảm số liệu của
tháng 2 từ mức giảm 92.000 xuống còn 133.000, nhấn mạnh sự biến động gần đây
trên thị trường việc làm. Các nhà giao dịch hiện kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang sẽ
giữ nguyên lãi suất trong năm nay khi họ đánh giá những tác động của cuộc chiến
tranh Iran đối với lạm phát.
Chính
quyền Trump cho biết họ sẽ yêu cầu tăng đáng kể chi tiêu quốc phòng trong đề
xuất ngân sách trình Quốc hội cho năm tài khóa 2027. Yêu cầu này bao gồm
1,5 nghìn tỷ USD tài trợ quân sự, tăng hơn 40% so với năm trước. Chính quyền
cho biết họ dự kiến bù đắp một phần mức tăng này bằng cách cắt giảm 73 tỷ USD đối
với các khoản chi tiêu phi quân sự.
Israel tấn công
Beirut, thủ đô của Lebanon. Lực lượng Phòng vệ Israel đã nhắm vào
những địa điểm mà họ cho là có liên kết với Hezbollah ở vùng ngoại ô phía nam
thành phố, sau khi ra lệnh sơ tán ở một số khu dân cư. Các cuộc tấn công diễn
ra khi Israel tiếp tục đẩy mạnh chiến dịch tấn công ở miền nam Lebanon. Trong
khi đó, Mỹ đã hối thúc công dân của mình rời khỏi Lebanon, cảnh báo rằng Iran
có thể nhắm mục tiêu vào các trường đại học có liên kết với Mỹ.
Volodymyr
Zelensky cho biết vị thế của Ukraine trên tiền tuyến với Nga đang
ở mức tích cực nhất trong gần một năm qua. Phân tích nghiên cứu từ Viện Nghiên
cứu Chiến tranh (một viện chính sách) và một báo cáo tình báo của Anh, cho thấy
Nga hầu như không đạt được bước tiến nào trong mười tháng qua. Tuy nhiên, làn
sóng không kích quy mô lớn của Nga vẫn tiếp diễn trên khắp Ukraine. Zelensky kết
luận rằng Điện Kremlin đã từ chối lời đề nghị ngừng bắn vào dịp Lễ Phục sinh của
ông.
Cuba bắt đầu thả tù
nhân sau khi tuyên bố ân xá cho hơn 2.000 phạm nhân, đợt ân xá lớn nhất trong một
thập niên. Những người được thả phần lớn được cho là những người bị bỏ tù vì
các tội danh thông thường. Liệu các tù nhân chính trị có góp mặt trong nhóm này
hay không – một vấn đề then chốt trong các cuộc đàm phán với Mỹ – vẫn chưa rõ
ràng; chính quyền Trump cho biết họ đang theo dõi chặt chẽ xem ai được thả.
Các
quan chức cho biết phương tiện giao thông công cộng sẽ được miễn phí trong một
tháng ở Islamabad, thủ đô của Pakistan, và Punjab, bang đông dân nhất
nước này. Động thái này là nhằm đáp lại các cuộc biểu tình phản đối việc chính
phủ tăng giá nhiên liệu trên toàn quốc. Giống như ở phần lớn châu Á, năng lượng
nhập khẩu đã trở nên khan hiếm do cuộc chiến ở Iran.
Từ
vựng của tuần: “workslop,”
những sản phẩm kém chất lượng do AI tạo ra một cách không cần thiết khi các ông
chủ nói với nhân viên rằng họ phải sử dụng công nghệ này.
TIÊU ĐIỂM
Giới
lãnh đạo Việt Nam thắt chặt quyền lực
Các
nhà lãnh đạo Việt Nam sẽ tập trung vào cuối tuần này, trước thềm kỳ họp Quốc hội
vào thứ Hai. Trọng tâm của chương trình nghị sự sẽ là cuộc bầu cử các nhà lãnh
đạo quốc gia mới. Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Tô Lâm được nhiều người kỳ vọng sẽ
được bổ nhiệm vào vị trí Chủ tịch nước. Quyết định này sẽ phá vỡ tiền lệ: khác
với Trung Quốc, Việt Nam theo truyền thống vẫn giữ vai trò lãnh đạo đảng và nhà
nước tách biệt.
Ông
Lâm, một cựu công an, đã trở thành Tổng Bí thư sau khi người tiền nhiệm của ông
qua đời vào năm 2024. Kể từ đó, ông liên tục thúc đẩy các cuộc cải cách hành
chính sâu rộng, cắt giảm số lượng các tỉnh, và tinh giản hàng chục nghìn nhân
viên nhà nước. Hồi tháng 1, ông đã giành chiến thắng trong một cuộc đấu tranh
phe phái với quân đội để giành được nhiệm kỳ 5 năm làm Tổng Bí thư đảng. Việc đảm
nhận chức Chủ tịch nước sẽ củng cố thêm quyền lực vào tay ông, đưa Việt Nam rời
xa phong cách lãnh đạo tập thể theo truyền thống – và tiến gần hơn đến mô hình
có thể được tìm thấy ở Trung Quốc.
Chiến
tranh Iran bao trùm lên các cuộc bầu cử cấp bang của Ấn Độ
Thủ
tướng Ấn Độ Narendra Modi sẽ đến thăm Kerala vào cuối tuần này để vận động
tranh cử trước thềm các cuộc bầu cử cấp bang vào thứ Năm tới. Cuộc cạnh tranh
này được cho là sẽ thách thức chân lý “mọi nền chính trị đều mang tính địa
phương.” Ở Assam và Puducherry, các chiến dịch tranh cử vẫn xoay quanh những mối
bận tâm quen thuộc trong nước.
Tuy
nhiên, tại Kerala, cuộc chiến với Iran lại hiện hữu rất rõ nét. Khoảng 80%
trong số hơn 2 triệu người di cư của bang này sống ở Vùng Vịnh, và khu vực này
chiếm khoảng 40% lượng kiều hối của Ấn Độ. Điều đó khiến người dân Kerala gián
tiếp đối mặt với những rủi ro của cuộc xung đột. Chính quyền địa phương đương
nhiệm do phe cộng sản lãnh đạo đã chỉ trích việc Modi chần chừ không công khai
lên án các cuộc tấn công do phương Tây dẫn đầu, tận dụng tâm lý chống đế quốc
lâu đời của bang này.
Đảng
Bharatiya Janata của Thủ tướng cũng đang cố gắng biến cuộc khủng hoảng thành lợi
thế. Họ chỉ ra cuộc sơ tán của hàng chục nghìn công dân Ấn Độ và mối quan hệ của
Modi với các quốc vương Vùng Vịnh, đánh cược rằng trong một cuộc khủng hoảng,
các cử tri sẽ ưu tiên sự an toàn và hoạt động ngoại giao hiệu quả hơn là sự phản
đối về mặt ý thức hệ đối với chiến tranh.
Hồ
sơ cuối tuần: Mohamed Bagher Qalibaf, trung gian đàm phán tiềm năng của Iran
Suốt
nhiều thập niên, Mohamed Bagher Qalibaf đã cố gắng biến mình thành sự lựa chọn
của nhân dân. Trong hơn 20 năm qua, ông nhiều lần tranh cử tổng thống và mỗi lần
cử tri lại chọn một người khác. Tuy nhiên, những gì thùng phiếu từ chối trao
cho ông, thì chiến tranh lại có thể mang đến. Làn sóng ám sát của Israel đã khiến
hàng ngũ quan chức cấp cao của Iran mỏng đi rất nhiều, đặt người đàn ông 64 tuổi
đầy toan tính này vào trung tâm của các quyết sách.
Giữa
những nhân vật tinh hoa đang già đi của chế độ, Qalibaf thực sự nổi bật. Là một
“sản phẩm” của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), ông thường nghiêng
về chủ nghĩa thực dụng: ưu tiên ngoại giao hơn đối đầu, thỏa thuận hơn giáo điều.
Khi Donald Trump suy nghĩ về những người đối thoại của Iran sẵn lòng đàm phán,
có lẽ ông đã nghĩ đến những nhân vật như Qalibaf.
Lý
lịch quân sự của ông rất đáng nể. Ông từng chiến đấu trong Chiến tranh
Iran-Iraq hồi thập niên 1980, củng cố quan hệ với các chỉ huy hiện vẫn còn nhiều
ảnh hưởng. Nhanh chóng thăng tiến, ông được bổ nhiệm làm người đứng đầu lực lượng
không quân của IRGC khi mới chỉ ngoài 30 tuổi. Trong một chuyến đi gần đây đến
Beirut để gặp gỡ Hezbollah, nhóm vũ trang do Iran hậu thuẫn, ông được cho là đã
tự lái máy bay của mình. Khi Cộng hòa Hồi giáo chuyển từ chiến tranh sang tái
thiết vào những năm 1990, ông cũng chuyển hướng sang chính trị. Ông từng có 12
năm làm Thị trưởng Tehran, thủ đô của Iran, và kể từ năm 2020, giữ chức chủ tịch
Quốc hội.
Qalibaf
chưa bao giờ đặc biệt được lòng dân. Ông từng khoe khoang về việc lao xe máy
vào những người biểu tình chống chế độ – và phát ngôn này luôn đeo bám ông.
Nhưng từ lâu ông đã nhận được sự hậu thuẫn của những nhân vật quyền lực trong nội
bộ, bao gồm cả Mojtaba Khamenei, tân lãnh đạo tối cao (và là con trai của nhà
lãnh đạo tối cao tiền nhiệm), cùng với Hossein Taeb, một cựu giám đốc tình báo.
Nhưng
sự hậu thuẫn đó không thể bảo vệ ông khỏi những lời chỉ trích từ nội bộ chế độ.
Những người có quan điểm cứng rắn cáo buộc ông trục lợi. Khi còn làm thị trưởng,
ông bị cho là có liên quan đến việc chuyển giao các khu đất công có giá trị cho
những thực thể liên quan đến Vệ binh Cách mạng và cho một tổ chức từ thiện do vợ
ông điều hành. Mạng xã hội đã thổi bùng những câu chuyện về sự giàu có của gia
đình ông, bao gồm cả nỗ lực bất thành của con trai ông trong việc có được hộ
chiếu Canada.
Đối
với những nhà tư tưởng xem nhà nước Cộng hòa Hồi giáo là “người bảo vệ người
nghèo,” những câu chuyện như vậy thực sự gây chướng tai. Nhưng chính những đặc
điểm khiến ông không được lòng dân – sự thực dụng, các mối quan hệ, và sự khoan
dung đối với việc thỏa hiệp – nay lại có thể phát huy tác dụng và mang lại lợi
thế cho ông.
Hiện
tại, Qalibaf khá kín tiếng. Những đoạn video với lời lẽ hùng hồn mà ông đăng tải
vào đầu cuộc xung đột đã nhường chỗ cho những bài đăng ngắn gọn trên mạng xã hội.
Một vài người suy đoán rằng ông đã bị thương hoặc đã chết. Những nhân vật cứng
rắn trẻ tuổi hơn đang chiếm ưu thế, và Israel cũng cho thấy sự sẵn sàng nhắm mục
tiêu vào những người có khả năng đàm phán. Trong chiến tranh, cũng như trong
chính trị, thời cơ của Qalibaf có thể sẽ sớm trôi qua.
No comments:
Post a Comment