Áp
dụng Tu chính án 25 hay không?
Thận Nhiên, biên dịch
06/04/2026
https://baotiengdan.com/2026/04/06/ap-dung-tu-chinh-an-25-hay-khong/
Ngày
5 tháng 4 năm 2026 (Chủ Nhật)
Lúc
8:03 sáng nay, Chủ nhật Phục Sinh, tài khoản mạng xã hội của Tổng thống Donald
J. Trump đăng: “Thứ Ba sẽ là Ngày Nhà Máy Điện và Ngày Cây Cầu, gộp làm một,
ở Iran. Sẽ chưa từng có thứ gì giống như vậy!!! Mở cái eo biển đ*o đó ra, bọn
chó má điên khùng, nếu không thì tụi bay sẽ sống trong địa ngục—CỨ ĐỢI ĐẤY! Ngợi
khen Allah. Tổng thống DONALD J. TRUMP”.
HÌNH
: https://baotiengdan.com/wp-content/uploads/2026/04/1-22.jpg
Tối
hậu thư này có nhiều điều bất thường, không giống giọng điệu quen thuộc của
Trump, giống như bài đăng sáng hôm qua.
Bài
đăng dường như đe dọa phạm tội ác chiến tranh bằng cách tấn công cơ sở hạ tầng
dân sự, và ám chỉ Trump đang cân nhắc sử dụng vũ khí hạt nhân chiến thuật. Ông
từng nhấn mạnh việc sản xuất loại vũ khí này trong nhiệm kỳ đầu. Ông dường như
khuyến khích cách hiểu này trong cuộc phỏng vấn với Rachel Scott của ABC News
hôm nay.
Scott
cho biết, Trump “nói với tôi rằng cuộc xung đột nên kết thúc trong vài ngày,
không phải vài tuần, nhưng nếu không có thỏa thuận nào thì ông sẽ cho nổ tung cả
đất nước đó với ‘rất ít thứ là ngoại lệ’. Ông nói: ‘Nếu nó xảy ra thì xảy ra. Nếu
không xảy ra, chúng tôi sẽ cho nổ tung cả đất nước’. Tôi hỏi, còn có gì là giới
hạn không. ‘Rất ít’, ông trả lời”.
Năm
2023, một cuốn sách của phóng viên Michael Schmidt (New York Times, Washington)
cho rằng, năm 2017, khi Trump cảnh báo lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un trên mạng
xã hội, rằng Triều Tiên sẽ bị “đáp trả bằng lửa và thịnh nộ… với sức mạnh mà
thế giới chưa bao giờ thấy”, thì đằng sau hậu trường ông ta thực sự nói về
việc tung đòn tấn công phủ đầu và thậm chí dùng vũ khí hạt nhân rồi đổ lỗi cho
bên khác.
Schmidt
nói, rằng Chánh văn phòng Nhà Trắng khi đó, tướng thủy quân lục chiến Mỹ đã nghỉ
hưu John Kelly, phải kéo các lãnh đạo quân sự đến để giải thích vì sao đó là ý
tưởng khủng khiếp, và cuối cùng khiến Trump bỏ ý định bằng cách nói, ông có thể
chứng minh mình là “người bán hàng vĩ đại nhất thế giới” nếu tìm ra giải pháp
ngoại giao cho tình thế với Triều Tiên.
Trong
cuốn sách riêng của mình về giai đoạn đó, nhà báo Bob Woodward viết: “Người
dân Mỹ gần như không biết rằng từ tháng Bảy đến tháng Chín năm 2017 đã nguy hiểm
đến mức nào”.
Nhưng
Ngoại trưởng của Trump khi đó, Mike Pompeo, nói với Woodward: “Chúng tôi
không bao giờ biết điều đó là thật hay chỉ là chiêu hù dọa”
Đó
cũng là một cách nhìn khác về bài đăng mới của Trump: Ông đang hoảng loạn vì
không thể ép các nước khác giải quyết mớ hỗn loạn ông tự tạo ra khi tấn công
Iran, khiến eo biển Hormuz bị đóng, và giờ chỉ còn biết đe dọa Iran.
Trên
The Guardian tuần trước, Sidney Blumenthal lưu ý rằng, Trump “đã tuyên bố ‘chiến
thắng’ hơn tám lần”, nói rằng ông đã “thắng” hơn mười lần và khẳng định lực lượng
Iran đã bị “xóa sổ” hoặc “tiêu diệt” hơn sáu lần. Blumenthal ghi rằng, Trump giờ
đe dọa “xóa sổ” lưới điện Iran và đã dùng từ “tàn sát/ tiêu diệt” (decimate) ít
nhất sáu lần.
Bài
đăng điên rồ của Trump, dù sao, lại tiếp tục dời hạn chót cho lời đe dọa giáng
sự hủy diệt xuống Iran, điều mà ông lại dời lại thêm lần nữa trong bài đăng lúc
12:38 trưa: “Thứ Ba, 8:00 tối giờ miền Đông!”
Allison
Gill (Mueller, She Wrote) nhận xét: “Đầu tiên là 23/3. Rồi 27/3. Rồi 30/3. Rồi
bài phát biểu kỳ quái hôm 1/4. Hạn chót mới 4/4. Rồi 6/4 lúc 7 giờ sáng. Rồi
7/4 lúc 8 giờ tối. Và giờ lại thêm bài phát biểu khác vào 1 giờ chiều mai. Sự hỗn
loạn này là có chủ đích”. Cô cũng lưu ý rằng, các hạn chót và việc Trump
liên tục phá bỏ chúng dường như có liên quan đến nhịp vận động của thị trường
chứng khoán.
Trong
cuộc phỏng vấn với Barak Ravid của Axios hôm nay sau bài đăng buổi sáng, Trump
lặp lại rằng, “nếu họ không đạt thỏa thuận, tôi sẽ cho nổ tung mọi thứ bên
đó”, nhưng cũng nói, Mỹ đang “đàm phán sâu” với Iran và ông tin có thể đạt
được thỏa thuận. Trump nói với Ravid rằng, hai đặc phái viên Steve Witkoff và
Jared Kushner* — chứ không phải Ngoại trưởng Marco Rubio — đang nói chuyện với
Iran. Các nguồn tin nói với Ravid rằng, Pakistan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ đang làm
trung gian.
Tuy
nhiên, phía Iran từ chối làm việc với Witkoff và Kushner sau khi hai người này
dường như hiểu sai các vòng đàm phán trước và báo cáo ngược lại cho Trump rằng
đàm phán thất bại, khiến ông khai hỏa. Cả hai đều không phải nhà ngoại giao, và
đều có quan hệ tài chính sâu rộng ở Trung Đông. Đáng chú ý, Thái tử Ả Rập Xê Út
Mohammed bin Salman (MBS)—người thúc đẩy Trump gây chiến với Iran—đã đầu tư ít
nhất 2 tỷ USD vào quỹ đầu tư tư nhân của Kushner.
Ngày
13/3, Rob Copeland và Maureen Farrell (New York Times) đưa tin, Kushner đang
tìm cách huy động 5 tỷ USD hoặc hơn từ các chính phủ Trung Đông cho quỹ đầu tư
tư nhân của mình, trong khi cùng lúc đóng vai trò đàm phán hòa bình khu vực.
Nhưng
hôm nay Stephen Kalin, Eliot Brown và Summer Said (Wall Street Journal) đưa
tin, việc đóng Eo biển Hormuz đã khiến Ả Rập Xê Út thiệt hại khoảng 10 tỷ USD,
và những kế hoạch lớn của MBS vốn đã thiếu tiền. Một số kế hoạch đó là đầu tư
vào Mỹ. Họ lưu ý rằng, ngay cả trước chiến tranh, quỹ đầu tư quốc gia của Ả Rập
Xê Út — cũng chính là quỹ đầu tư vào công ty của Kushner — đã bán phần lớn danh
mục cổ phiếu Mỹ của mình. Năm ngoái, MBS hứa sẽ đầu tư tới 1 ngàn tỷ USD vào Mỹ.
Những cam kết đó giờ đang được xem xét lại.
Dù
động cơ bài đăng của Trump là gì, riêng nó đã kể một câu chuyện rất rõ ràng. Cựu
trợ lý giám đốc FBI phụ trách phản gián Frank Figliuzzi đăng: “Tổng thống Mỹ đã
mất trí”.
Nhà
báo Steven Beschloss viết: “Đây là một bài đăng có thật. Không buồn cười
chút nào. Đây là sự tuyệt vọng vượt giới hạn. Đây là một người cực kỳ bất ổn,
không xứng đáng ở gần bất cứ đòn bẩy quyền lực nào. Mỗi thành viên nội các và
Quốc hội đều đồng lõa khi không yêu cầu ông ta bị cách chức ngay”.
Thượng
nghị sĩ Chris Murphy (D-CT) viết: “Nếu tôi ở trong nội các Trump, tôi sẽ
dành Lễ Phục Sinh để gọi cho các luật sư hiến pháp về Tu chính án thứ 25. Đây
là trạng thái hoàn toàn mất kiểm soát. Ông ta đã giết hàng ngàn người. Ông ta sẽ
giết thêm hàng ngàn người nữa”.
Tu
chính án thứ 25 quy định quy trình trong đó đa số nội các và Phó tổng thống, hoặc
cơ quan khác do Quốc hội chỉ định, có thể cách chức một tổng thống bị xem là “không
đủ khả năng thực thi quyền lực và nhiệm vụ của chức vụ”.
Murphy
không phải người duy nhất nghĩ theo hướng đó. Hollie Silverman (Newsweek) đưa
tin rằng, trên sàn dự đoán Kalshi—nơi người chơi mua bán cổ phần “có” hoặc
“không” cho câu hỏi “Tu chính án thứ 25* có được sử dụng trong nhiệm kỳ của
Trump không?”—tỷ lệ “có” đã tăng từ 28,6% lên 35,1% trong những ngày gần
đây.
------------------------
Heather
Cox Richardson, Bản dịch của ChatGPT, Thận Nhiên biên tập.
_______
Chú
thích của Thận Nhiên:
•
Steve Witkoff nguyên là nhà buôn bán địa ốc.
•
Jared Kushner là con rể của tổng thống Donald Trump, chồng của Ivanka Trump,
ông [Kushner] là gốc Do Thái.
• Tu chính
án 25 không phải là một cuộc luận tội (impeachment). Nó là cơ chế khẩn cấp nhằm
bảo vệ quốc gia khi tổng thống không còn khả năng kiểm soát quyền lực một cách
an toàn. Trong trường hợp này, nếu xét thấy Trump không thể giữ vai trò nguyên
thủ quốc gia, bất ổn tâm thần nghiêm trọng, không nhận thức thực tế hoặc hành xử
nguy hiểm, thì sẽ bị cách chức và Phó tổng thống sẽ thay quyền.
=======================
Ông Trump đưa ra lời
đe dọa thô tục đối với Iran về việc phong tỏa Eo biển Hormuz
Toby Mann
BBC News Tiếng Việt
6
tháng 4 2026
https://www.bbc.com/vietnamese/articles/cy014k2ek45o
Tổng
thống Mỹ Donald Trump đã đăng tải một bài viết với ngôn từ thô tục trên mạng xã
hội, trong đó ông đe dọa sẽ phá hủy các nhà máy điện và cầu cống của Iran nếu
nước này không đáp ứng thời hạn ông đặt ra vào thứ Ba ngày 7/4 để mở lại Eo biển
Hormuz cho tất cả các hoạt động vận tải biển.
Ông
nhắc lại lời đe dọa trước đó về việc sẽ giáng "địa ngục" nhưng nói với
truyền thông Mỹ rằng có "cơ hội tốt" để đạt được thỏa thuận với
Tehran.
Iran
đã chế giễu tối hậu thư của ông, cho rằng đó là dấu hiệu "bất lực, lo lắng
và ngu xuẩn".
Lời
đe dọa mới của Trump được đưa ra sau khi ông tuyên bố rằng thành viên phi hành
đoàn thứ hai của một máy bay chiến đấu Mỹ bị bắn rơi trên không phận Iran đã được
giải cứu thành công trong một chiến dịch sâu bên trong lãnh thổ đối thủ.
Cả
Mỹ và Iran đều đã gấp rút tìm kiếm
binh sĩ Mỹ trong một vùng núi ở tây nam Iran. Phi công chiếc F-15
đã được tìm thấy ngay sau khi máy bay bị bắn rơi hôm thứ Sáu ngày 3/4.
Vụ
việc xảy ra sau hơn một tháng chiến tranh, khi Iran tiếp tục đáp trả các cuộc
không kích của Mỹ và Israel bằng các cuộc tấn công vào các quốc gia Vùng Vịnh đồng
minh của hai nước này.
Iran
cũng đã gây cản trở đáng kể cho việc vận chuyển qua Eo biển Hormuz, một tuyến
đường vận chuyển quan trọng mà khoảng 1/5 lượng dầu khí của thế giới thường đi
qua, dẫn đến giá dầu toàn cầu tăng vọt và lo ngại về lạm phát cao hơn trên toàn
thế giới.
Sự
gián đoạn này đã khiến ông Trump vào tháng 3 tuyên bố một loạt thời hạn để Iran
mở lại eo biển. Hôm Chủ nhật ngày 5/4, ông đã sử dụng nền tảng Truth Social của
mình để tái khẳng định yêu cầu này.
Lưu ý: Đoạn
dưới đây chứa ngôn từ rất nặng nề.
Ông
viết: "Thứ Ba tới tại Iran sẽ là Ngày của những Nhà máy điện và Ngày của
những cây cầu, tất cả gói gọn trong một. Sẽ chưa từng có tiền lệ!!! Mở cái eo
biển chết tiệt đó ra ngay, lũ khốn điên rồ kia, bằng không các người sẽ phải sống
trong địa ngục — CỨ CHỜ ĐẤY MÀ XEM! Thánh Allah phù hộ các người. Tổng thống
DONALD J. TRUMP"
Sau
đó, ông nói với Fox News rằng có "khả năng cao" một
thỏa thuận sẽ đạt được vào thứ Hai ngày 6/4, nhưng ông đang cân nhắc "phá
hủy mọi thứ và chiếm lấy dầu mỏ" nếu một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh
không đạt được nhanh chóng.
Sau
đó, tổng thống Mỹ lại đăng tải - "Thứ Ba, 8 giờ tối giờ miền Đông!" -
một sự gia hạn rõ ràng cho thời hạn ban đầu dự kiến hết hạn vào thứ Hai,
ngày 6/4.
Ông
Trump đã hoãn thời hạn về Eo biển Hormuz nhiều lần.
Vào
ngày 21/3, ông Trump ban đầu đe dọa sẽ "phá hủy" các nhà máy điện của
Iran nếu Eo biển Hormuz không được "MỞ HOÀN TOÀN" trong vòng 48 giờ.
Hai
ngày sau, ông nói sẽ không phát động các cuộc tấn công trong vòng năm ngày nữa
- cho đến ngày 28/3 - trong khi các cuộc đàm phán "tốt đẹp" và
"hiệu quả" với Iran tiếp tục. Iran phủ nhận bất kỳ liên lạc nào giữa
các quan chức của họ và chính quyền Trump.
Khi
ngày đó đến gần, ông Trump lại tiếp tục trì hoãn thời hạn thêm 10 ngày nữa, cho
đến ngày 6/4. Đây là ngày mà thời hạn 48 giờ mới được gia hạn.
Mahdi
Tabatabaei, người phát ngôn của văn phòng tổng thống Iran, tuyên bố Eo biển
Hormuz "sẽ được mở cửa trở lại" khi "một phần phí quá cảnh được
sử dụng để bù đắp cho tất cả thiệt hại gây ra" do chiến tranh. Iran đã khẳng
định họ có kế hoạch thu phí tàu thuyền đi qua eo biển.
Tướng
Ali Abdollahi Aliabadi thuộc Bộ Tư lệnh Quân sự Trung ương Iran cho răng lời đe
dọa của ông Trump là một "hành động bất lực, lo lắng, mất cân bằng và ngu
ngốc", đồng thời nói thêm rằng "cổng địa ngục sẽ mở ra" đón chào
lãnh đạo Mỹ.
Trong
khi đó, Israel đã tấn công các cơ sở hạ tầng dân sự của Iran - với một nhà máy
hóa dầu hôm thứ Bảy 4/4 là vụ tấn công mới nhất - và theo các quan chức quốc
phòng, họ đang chờ sự chấp thuận của Mỹ để tấn công thêm các cơ sở năng lượng
vào tuần tới.
Các
cuộc tấn công của Mỹ và Israel cũng nhắm vào sân bay quốc tế Qasem Soleimani ở
tây nam Iran hôm Chủ nhật 5/4.
Iran
tiếp tục phóng thiết bị bay không người lái (drone) và tên lửa vào Israel và
các đồng minh Vùng Vịnh của Mỹ.
Một
tòa nhà dân cư ở thành phố Haifa của Israel đã bị trúng tên lửa đạn đạo trực tiếp
vào hôm 5/4. Bốn người bị thương.
Trước
đó cùng ngày, chính quyền Abu Dhabi cho biết họ đang chiến đấu với các đám cháy
tại một nhà máy hóa dầu Borouge do mảnh vỡ từ một tên lửa của Iran gây ra.
Kuwait
cho biết các cuộc tấn công bằng drone của Iran đã gây thiệt hại nghiêm trọng
cho các cơ sở dầu khí và hóa dầu. Các nhà máy công nghiệp và nhiên liệu cũng bị
nhắm mục tiêu ở Bahrain.
======================
Mỹ giải cứu phi
công tại vùng hẻo lánh ở Iran như thế nào?
Gabriela Pomeroy
BBC News Tiếng Việt
6
tháng 4 năm 2026
https://www.bbc.com/vietnamese/articles/c87wyyd334eo
Quân
đội Mỹ đã giải cứu một thành viên tổ bay mất tích trong một chiến dịch đầy kịch
tính, sau khi chiếc tiêm kích của anh bị bắn rơi tại một khu vực hẻo lánh ở
Iran.
Các
tình tiết cụ thể vẫn chưa rõ ràng, nhưng chiến dịch đưa người này ra khỏi lãnh
thổ đối phương được đánh giá là vô cùng phức tạp.
Hàng
chục lính đặc nhiệm, cùng với máy bay chiến đấu và trực thăng Mỹ, đã tham gia kế
hoạch, bên cạnh sự phối hợp của CIA, theo truyền thông Mỹ.
Hôm
Chủ nhật 5/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội: "Chúng tôi
đã giải cứu thành công viên sĩ quan/nhân viên tổ bay F-15 bị thương nặng nhưng
vô cùng dũng cảm, từ sâu trong vùng núi Iran."
Tuy
nhiên, hành trình sinh tồn của người này bắt đầu từ thứ Sáu 3/4, khi xuất hiện
thông tin một tiêm kích F-15 – chở theo một sĩ quan hệ thống vũ khí và một phi
công – bị bắn rơi tại miền nam Iran.
Đây
là lần đầu tiên trong hơn 20 năm một tiêm kích Mỹ bị hỏa lực đối phương bắn hạ.
Hai
quân nhân Mỹ trên chiếc F-15E Strike Eagle đã kịp phóng ghế thoát hiểm. Phi
công được giải cứu ngay trong ngày, nhưng thành viên còn lại vẫn mất tích.
Quân
đội Mỹ sau đó bước vào cuộc chạy đua với thời gian để tìm kiếm người này.
Iran
tuyên bố muốn bắt sống và treo thưởng 50.000 bảng Anh (khoảng 1,7 tỷ VND).
Các
video lan truyền trên mạng xã hội – chưa được BBC xác minh –
cho thấy cảnh những dân thường có vũ trang đang truy tìm người này.
Khi
ở dưới mặt đất, viên sĩ quan chỉ có một khẩu súng ngắn để tự vệ, theo các quan
chức Mỹ.
Người
này đã được huấn luyện cho tình huống như vậy, bao gồm việc bật tín hiệu định vị,
di chuyển lên vị trí cao, ẩn nấp và thiết lập liên lạc.
Theo
truyền thông Mỹ, anh đã ẩn mình trong một khe núi và hạn chế sử dụng tín hiệu định
vị, lo ngại tín hiệu có thể bị phía Iran phát hiện.
Sau
đó, anh chờ lực lượng giải cứu tiếp cận.
VIDEO
: https://www.bbc.com/vietnamese/articles/c87wyyd334eo
Một
đoạn video dường như cho thấy máy bay và trực thăng Mỹ xuất hiện trên bầu trời
miền nam Iran hôm 5/4
Các
đoạn video cho thấy máy bay và trực thăng Mỹ hoạt động trên bầu trời miền nam
Iran hôm 3/4.
Theo
một quan chức cấp cao trong chính quyền Trump, CIA đóng vai trò then chốt trong
chiến dịch giải cứu.
Cơ
quan tình báo này đã xác định chính xác vị trí của viên sĩ quan trong khe núi
và chuyển thông tin cho Lầu Năm Góc.
Tổng
thống Trump cho biết vị trí của anh được theo dõi "24 giờ mỗi ngày"
trong quá trình lên kế hoạch giải cứu.
Anh
ấy "đang bị kẻ thù truy lùng, và chúng tiến lại gần hơn mỗi giờ," ông
nói thêm.
No comments:
Post a Comment