29/04/2023
https://www.voatiengviet.com/a/7071676.html
https://gdb.voanews.com/01000000-0aff-0242-fcb7-08db48b724e8_w1023_r1_s.png
Giáo
sư - Tiến sĩ Alex Thái Đình Võ trả lời phỏng vấn VOA.
Cuộc
chiến Việt Nam đã đi qua gần 50 năm, nhưng những tác động của nó vẫn từng ngày ảnh
hưởng lên cuộc sống của bao người Việt Nam, kể cả những thế hệ sinh sau đẻ muộn,
trưởng thành ở một đất nước xa xôi bên nửa kia địa cầu của dải đất hình chữ S.
Câu
chuyện của một đứa trẻ Việt lớn lên ở Mỹ, từ nhỏ đã bị chế nhạo ở trường rằng
“Miền Nam của mày thua là đúng rồi”, nay trở một học giả, tiến sĩ chuyên nghiên
cứu về lịch sử Việt Nam, có thể sẽ đặt ra nhiều vấn đề đáng suy nghĩ về những
gì đã và đang diễn ra sau cái ngày được gọi là “thống nhất đất nước”.
“Thua
là đúng rồi”
“Mình
xin giới thiệu là tên là Alex Thái Đình Võ. Mình hiện là giáo sư nghiên cứu tại
Trung tâm Việt Nam và Lưu trữ ở Đại học Texas Tech, chuyên nghiên cứu về Á
Châu, đặc biệt là về vấn đề Việt Nam”, vị giáo sư trẻ tuổi với nước da đậm màu
Á châu bắt đầu câu chuyện với VOA về cái duyên đến với cái nghề “ít tiền mà nhiều
ưu phiền” này của mình.
“Thái
sang Hoa Kỳ năm 8 tuổi. Khi mình còn nhỏ, lúc người Mỹ bắt đầu dạy trong nhà
trường về cuộc chiến Việt Nam hay lịch sử Việt Nam, mình nhớ là khoảng lớp 7, lớp
8, khi giáo viên bắt đầu cho học sinh xem những bộ phim gọi là bộ phim
documentary (phim tài liệu) về cuộc chiến Việt Nam, thì sau khi xem bộ phim đó
và học sơ về cuộc chiến, có một cậu học sinh đặt ra câu hỏi cho mình là ‘Gia
đình của bạn thuộc phe nào trong cuộc chiến?’. Ở lứa tuổi đó thì thú thật khi
sang Hoa Kỳ, bố mẹ cũng không nói gì nhiều cho mình về cuộc chiến, cũng không dạy
mình phải hận thù hay biết bên này, bên kia… Nhưng khi cậu đó đặt câu hỏi đó
thì mình mới nhớ ở nhà thường hay nói gia đình mình là thuộc miền Nam Việt Nam.
Mình mới nói ‘The South’ (miền Nam), thì cậu đó mới chỉ tay vào mặt mình mà cười
kiểu chế nhạo và nói ‘À, vậy thì gia đình mày thua là đúng rồi!’. Đối với một đứa
học với lớp 7, lớp 8, mà khi một người khác nói với mình là gia đình mày thua
là đúng rồi thì nó đánh một dấu hỏi trong đầu mình là ‘Thua là một chuyện,
nhưng mà thua là đúng rồi có nghĩa là như thế nào?’”.
Về
nhà, Alex Thái hỏi và xin phép bố cho đọc tất cả những cuốn sách có trong nhà
viết về Việt Nam. Cậu bé chẳng bao giờ ngờ rằng câu chuyện ở lớp ngày hôm đó đã
khởi đầu cho một hành trình lớn, đặt viên gạch đầu tiên cho sự nghiệp nghiên cứu
về cuộc chiến Việt Nam và lịch sử Việt Nam của mình sau này.
“Đến
khi mình bắt đầu học ở trường Đại học University of California Berkeley là một
trường rất nổi tiếng, nhưng trong thời chiến cũng nổi tiếng là trường phản chiến,
mình mới lấy một lớp gọi là ‘Peace and Conflict’ (tạm dịch ‘Hòa bình và Xung đột’)
với một vị giáo sư khi xưa là một người lính trong binh chủng của Hoa Kỳ trong
thời chiến tranh Việt Nam”, Alex Thái hồi tưởng.
Cậu
sinh viên Alex Thái lúc đó nhận thấy những điều vị giáo sư người Mỹ chủ trương
phản chiến này giảng dạy “tương đối một chiều”. Vị giáo sư cho rằng nước Mỹ đã
đưa ra quyết định không đúng. Lẽ ra Mỹ phải giúp cho phe thắng cuộc (tức miền Bắc),
còn phe mà Mỹ giúp là Việt Nam Cộng Hòa là một phe nhu nhược, không có lập trường,
không có chủ trương, và thường bị gọi là “con rối của Hoa Kỳ”.
“Khi
đó, một cô trợ giảng cho ông, gọi là graduate student, sau buổi học đó, cô mới
nghiêng qua người bạn của cô nói, mà cô lại ngồi trước mặt mình, cô nói một câu
là ‘À, bây giờ tôi hiểu vì sao gia đình tôi thua là đúng rồi’. Khi đó, nó tạo
cho mình một cảm giác là người giáo sư này có một ảnh hưởng rất lớn, kể cả đối
với những người qua bên này để tị nạn, qua Hoa Kỳ định cư”.
“Đến
mùa Mid-term (giữa kỳ), giáo sư ra đề cho mình viết. Mình mới quyết định không
viết bài theo đề giáo sư đưa ra, mà mình viết bài yêu cầu giáo sư vào nửa mùa
sau nên dạy cho có sự công bằng hơn, đưa vào thêm những tư liệu có nhiều khía cạnh
hơn… Thế rồi mình nhận lại điểm giáo sư cho là điểm F trừ (F-). Ngoài điểm F trừ,
giáo sư còn cho viết thêm một trang giấy và nói rằng ‘Tôi cho anh điểm này vì
anh không viết theo yêu cầu của tôi, mà anh lại có những quan điểm như vầy đối
với tôi là tại vì anh chưa thoát ra được sự cay đắng của việc gia đình anh thua
cuộc trong cuộc chiến vừa rồi’”.
Từ
câu chuyện ở lớp và nhận xét của vị giáo sư đại học, Alex Thái bắt đầu có ý định
thay đổi lựa chọn nghề nghiệp.
https://gdb.voanews.com/01000000-0aff-0242-9daa-08db48b94023_cx23_cy26_cw69_w650_r1_s.png
GS-TS
Alex Thái Đình Võ là một trong những khách mời của "Hội thảo về Di sản chiến
tranh và hoà bình ở Việt Nam, Lào, Campuchia" tại Viện Hoà Bình ở thủ đô
Washington, Hoa Kỳ.
Như
bao đứa trẻ người Việt lớn lên ở Mỹ, Alex Thái cũng gánh trên vai ước mơ và hy
vọng của một gia đình tị nạn. Để từ bỏ giấc mơ trở thành luật sư (vốn là một
trong những nghề nghiệp danh giá mà nhiều người Việt hướng cho con cái như bác
sĩ, kỹ sư…), Alex Thái đã phải nghĩ đến một bức tranh lớn hơn, đó là ngành nghề
nào sẽ giúp anh mang lại những tác động tích cực, hiệu quả cho xã hội hơn, theo
lời khuyên của một chuyên gia tư vấn tâm lý người Mỹ. Và Alex Thái đã chọn
nghiên cứu về lịch sử Việt Nam, một ngành anh “đam mê” hơn là một công việc
mang lại sự thoải mái tài chính, để có thể có tiếng nói cho mình và “nói lên những
khía cạnh đa chiều” của cuộc chiến, của lịch sử Việt Nam để cả người Việt lẫn
người Mỹ, hay bất cứ ai quan tâm tới Việt Nam, họ sẽ biết đến Việt Nam trong
chiều kích đa chiều ấy.
“Mình
chạy trốn khỏi Việt Nam cũng là mục đích để thấy được sự đa chiều, để có tự do,
để thấy được cái đúng cái sai, thì tại sao bây giờ mình sống ở một đất nước tự
do thì mình không đi làm việc đó”, Alex Thái lý giải thêm cho quyết định lựa chọn
ngành nghề của mình.
Quyết
tâm thành nhà nghiên cứu thực thụ
Chọn
học, ra trường, trở thành tiến sĩ không khó đối với Alex Thái cho bằng những trở
lực mà anh gặp phải trên con đường thực hiện những dự án nghiên cứu, từ cả phía
Việt Nam lẫn ở Mỹ.
“Khi
mình bắt đầu viết hay nói lên những tiếng nói mà xưa nay người ta không muốn
mình nói thì sẽ gặp nhiều cản trở. Từ khía cạnh người Mỹ trong ngành khoa cử-giáo
dục, nhiều người đã nắm hệ thống nghiên cứu bao nhiêu năm rồi thì họ không muốn
những tiếng nói của mình được nói lên. Cơ hội dành cho những người giống như
mình lại ít hơn. Họ không xem trọng mình. Họ thường hay nói là ‘Anh là con em của
VNCH nên anh sẽ nói như vậy thôi’, hay là họ xem thường những nghiên cứu của
mình. Nhưng chính vì vậy nên mình phải cố gắng vươn lên. Mình làm nghiên cứu
thì mình phải làm nghiên cứu tốt hơn để khi nghiên cứu của mình ra, mình có buổi
phát biểu hay hội thảo thì mình phải đưa ra chứng cớ rõ ràng, mình chứng tỏ với
người ta là ‘Tôi không phải chỉ là con em của một người VNCH không, mà tôi là một
nhà nghiên cứu đứng đắn, làm việc đúng và đang nói lên những tiếng nói mà xưa
nay các vị đã không viết, không nói về, không cho được lên sách, không đưa đến
giảng đường”.
Cản
trở từ Việt Nam và tại Việt Nam trong những lần Alex Thái trở về để thực hiện
các dự án nghiên cứu thì không thể kể hết, nhất là sau khi nhà nghiên cứu trẻ bắt
đầu có những công bố hay phát biểu về công trình của mình trên báo chí, truyền
thông.
“Mình
gặp những đe dọa, nghe nói là từ phía nhà cầm quyền Việt Nam, nói là Thái không
nên làm những cái nghiên cứu như vậy. Nhưng mình cứ tiếp tục làm công việc của
mìn. Vì sao? Vì mình nghĩ công việc mình làm là đúng và mình cũng không lựa chọn
phe này phe nọ về mặt chính trị. Mình là một người làm sử, mình chỉ có thể nói
ra những gì mình tìm hiểu được và mình biết được. Còn sự cản trở thì nó luôn
luôn đến với mình…”
https://gdb.voanews.com/01000000-0aff-0242-6ac6-08db48b85ca9_w250_r0_s.jpeg .
Sách
“Toward A Framework For Vietnamese American Studies” (“Hướng tới xây dựng ngành
học Người Mỹ gốc Việt – Lịch sử cộng đồng và ký ức”) do Tiến sĩ – Giáo sư Linda
Ho Peché, Tiến sĩ – Giáo sư Alex-Thai Dinh Vo và Tiến sĩ – Giáo sư Tường Vũ chủ
biên.
Thế
là, những dự án nghiên cứu về các chủ đề “nhạy cảm” đối với Việt Nam như: Cuộc
cải cách ruộng đất, với những phân tích tỉ mỉ cho thấy vai trò của Hồ Chí Minh,
của các cố vấn Trung Quốc trong cuộc cải cách đẫm máu và nước mắt với khoảng nửa
triệu người dân mất mạng; vụ án nhân văn giai phẩm, tù cải tạo, vấn đề lý lịch…
cứ thế lần lượt ra đời sau rất nhiều lần Alex Thái lặn lội về Việt Nam và “ăn dầm
nằm dề” tại các trung tâm, thư viện…
Những
công trình nghiên cứu của Giáo sư Alex Thai Vo đã được tập hợp lại cùng với một
nhóm học giả gốc Việt và xuất bản dưới dạng một bộ sách về lịch sử Việt Nam, nhằm
bổ sung góc nhìn khác, “đa chiều” hơn về nền Cộng hoà vốn đã tồn tại ở Việt Nam
từ trước khi chủ nghĩa cộng sản du nhập. Bộ sách được giới học thuật Mỹ đánh
giá cao này hiện đang được giới thiệu ở các bang của Hoa Kỳ với mục tiêu đưa
chúng trở thành sách giáo khoa được giảng dạy trong các trường học hay được giới
thiệu trong các thư viện trên đất Mỹ.
Cuộc
chiến đau lòng giữa anh em
Sau
những ngày tháng đắm chìm trong nghiên cứu, tìm tòi về một chính thể Cộng hoà từng
tồn tại và đang bị lãng quên, bị nhìn "thiên lệch, khi được hỏi liệu đâu
là những điểm mấu chốt mà vị giáo sư trẻ tuổi muốn lưu ý trong cuộc chiến và lịch
sử Việt Nam, Alex Thái nói:
“Khi
nói tới lịch sử, người ta hay nói lịch sử được viết bởi những người thắng cuộc.
Từ những trang sử sinh viên học trong nhà trường từ lớp 1 cho đến đại học, hầu
như không nhắc tới giai đoạn của cuộc nội chiến giữa chính quyền miền Bắc và
chính quyền miền Nam, tức Việt Nam Cộng Hòa, mà chỉ gói gọn trong những câu nói
‘nguỵ quyền’, ‘nguỵ quyền theo Mỹ’ và tất cả đều là cuộc chiến kháng chiến chống
Mỹ cứu nước, chứ không phải là cuộc nội chiến giữa những anh em với nhau, mà mỗi
bên đều mất và tổng cộng là gần 2 triệu người, trong khi người Mỹ chỉ mất có
58.000 người thôi”.
Theo
học giả trẻ này, trên thực tế, không thể phủ nhận sự ảnh hưởng của người Mỹ,
nhưng “vai chính” trong cuộc chiến vẫn thuộc về những người Việt Nam, hay nói
khác hơn, đó là cuộc chiến giữa những người anh em.
“Nếu
chúng ta không ghi nhận sự thật đó, sự tồn tại của nhau thì khó mà chúng ta có
thể làm cho đất nước mạnh hơn, làm cho con người tin tưởng hơn, mang lại cái mà
nhà nước Cộng sản hay kêu gọi là ‘hoà hợp, hoà giải’ giữa người Việt với nhau.
Anh kêu gọi hoà hợp, hoà giải mà anh không công nhận sự tồn tại của tôi, lịch sử
của tôi thì làm sao hoà hợp, hoà giải được?”
“Hay
như vấn đề Hoàng Sa và Trường Sa, nếu một bên cứ tối ngày nói bên kia là ngụy
quân ngụy quyền thì làm sao anh có thẩm quyền để nói Hoàng Sa và Trường Sa là
thuộc về Việt Nam? Vì trước kia, Hoàng Sa và Trường Sa trước năm 1975 thuộc về
Việt Nam Cộng Hòa 03:33 trên danh nghĩa quốc tế. Bây giờ anh cứ gọi họ là chính
thể bù nhìn, không có thật, thì làm sao anh bây giờ đứng trên cương vị gì để
nói đó là thuộc về Việt Nam?”, GS. Alex Thái đặt câu hỏi.
Ngoài
ra, theo nhà nghiên cứu trẻ, việc nghiên cứu tới nơi tới chốn về nền cộng hoà tại
Việt Nam, vốn đã du nhập vào từ những năm 1920, khi các nhà hoạt động chính trị
thời đó như Phan Chu Trinh, Phan Bội Châu… mang “chủ nghĩa cộng hoà”, “tinh thần
cộng hoà” từ châu Âu, Nhật Bản, Trung Quốc về.
“Thể
chế Việt Nam Cộng Hòa được thành lập vào năm 1954 cho đến năm 1975 đứng vững
trên cái nền tư tưởng gọi là Chủ nghĩa Cộng hòa đó. Chủ nghĩa Cộng hòa là mang
đến gì? Nó đòi hỏi cái tự do của con người, tự do cá nhân, xuất phát từ cuộc
cách mạng của Pháp đòi hỏi quyền công dân của con người cũng như quyền trước
pháp luật. Tất cả những yếu tố đó nó khác với chủ nghĩa cộng sản. Thành ra, cuộc
chiến 1954-1975 nó xuất phát từ những sự khác biệt đó. Và cũng chính từ những
khác biệt đó mà sự kiện xảy ra năm 1975, nó đưa đẩy nhiều người phải đành bỏ nước
ra đi, vì họ không sống được dưới cái thể chế mới đó, cái thể chế mà mất đi hết
tất cả các quyền tự do đó, tự do báo chí, tự do ngôn luận… Tất cả những cái đó
khi người ta bị mất đi thì họ đành phải bỏ nước ra đi”.
https://gdb.voanews.com/01000000-0aff-0242-5a9e-08db48b837d2_cx0_cy25_cw100_w650_r1_s.jpeg
TS.
Alex Thái Đình Võ (phải) và Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Chuck Hagel.
Khi
nằm xuống, tất cả là con người
Công
việc nghiên cứu đã mang đến cho vị giáo sư trẻ nhiều cơ hội công việc và trải
nghiệm khác ngoài giảng đường. Alex Thái cho biết anh từng cộng tác chính phủ Mỹ
trong công việc tìm hài cốt của quân nhân Mỹ trong chiến tranh Việt Nam.
“Khi
đó mình đang đi làm thì trường Đại học Texas Tech có một cái vị trí cần một nhà
nghiên cứu để nghiên cứu tìm hài cốt quân nhân của người cộng sản. Để tôn trọng
cha mẹ, là những người đã trải qua dưới thể chế cộng sản và trải qua tù đày,
mình gọi cho bố và hỏi ‘Ba ơi, con bây giờ nhận công việc này để làm nghiên cứu
tìm hài cốt của những người mà khi xưa gọi là địch, là kẻ thù của những người
giống như ba đó. Thì ba nghĩ như thế nào? Vì con thấy đây là một công việc mà
theo con, là một công việc nhân đạo mà mình cần phải làm’. Thì thay vì người
cha mình giống như mình suy nghĩ là sẽ cản trở và sẽ nói không, thì bố mình
không một giây suy nghĩ và nói là ‘Con nên đi làm. Công việc này phải làm, vì
dù sao cuộc chiến đã qua rồi, mình biết mình là ai. Nhưng tất cả khi ngã xuống
cũng là người Việt Nam và cũng là con người. Thành ra, công việc mà mình cần phải
làm là công việc mang tính nhân đạo và phải làm để mang lại sự an ủi cho tất cả.
Tất cả chúng ta đều là người Việt Nam”.
----------------------
Liên
quan
Nhóm
học giả Mỹ gốc Việt giới thiệu ‘cái nhìn mới’ về lịch sử Việt Nam Cộng Hòa
No comments:
Post a Comment