SÁU THÁNG ĐÁNH IRAN, MỸ ĐƯỢC GÌ, MẤT GÌ? (Hiếu Chân . Người Việt)

 

Sáu tháng đánh Iran, Mỹ được gì, mất gì?

Hiếu Chân/Người Việt

August 28, 2026 : 7:00 PM

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/sau-thang-danh-iran-my-duoc-gi-mat-gi/

 

Cuộc chiến Mỹ và Israel chống Cộng Hoà Hồi Giáo Iran đã kéo dài đúng sáu tháng; bắt đầu bằng chiến dịch tấn công quân sự có tên Operation Epic Fury, nối tiếp bằng chiến dịch bao vây kinh tế có tên Operation Economic Outcast, nhưng đến nay chưa thấy lối thoát cuối cùng. Nhìn lại sáu tháng bom rơi đạn nổ, chúng ta được gì, mất gì?

 

https://www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/08/BL-Chien-Tranh-Iran-1920x1280.jpg

Những người phản đối cuộc chiến tranh giữa Mỹ-Israel với Iran giơ bảng “Chấm dứt chiến tranh” tại Quảng Trường Copley ở Boston, Massachusetts, hôm 2 Tháng Tám. (Hình: JOSEPH PREZIOSO/AFP via Getty Images)

 

Không đạt mục đích

 

Ngày 28 Tháng Hai, trong lúc cuộc đàm phán giữa Hoa Kỳ và Iran đang tiến triển ở Geneva qua trung gian của Oman, liên quân Mỹ và Israel bất ngờ dội bom xuống nhiều địa điểm ở Iran. Ngay trong vài ngày đầu tiên, bom Mỹ đã giết chết nhà lãnh đạo tối cao Iran, Giáo Chủ Ali Khamenei, và nhiều quan chức cao cấp nhất của chế độ, làm trọng thương con trai và người kế vị ông ta, Giáo Chủ Mojtaba Khamenei. Vài tuần sau đó, chiến dịch oanh tạc và phóng hoả tiễn cấp tập của Mỹ đã huỷ diệt phần lớn không quân và hải quân Iran, phá hoại trầm trọng chương trình hoả tiễn của nước này.

 

Tuy vậy, người dân Iran không nổi dậy lật đổ chế độ như dự tính. Những lãnh đạo cao cấp bị giết lập tức được thay thế bằng một lớp lãnh đạo mới, trẻ tuổi hơn và cũng cứng rắn hơn. Sử dụng chiến lược chiến tranh “bất cân xứng,” quân đội Iran tấn công các nước đồng minh giàu có nhưng yếu ớt của Mỹ trong khu vực, phá huỷ các căn cứ Mỹ không được bảo vệ đầy đủ và phong tỏa eo biển Hormuz gây gián đoạn nguồn cung dầu và khí đốt toàn cầu.

 

Chuyện Iran phong tỏa eo biển Hormuz, nơi có 20% lượng dầu và khí đốt của thế giới đi qua, là điều mà các nhà quân sự đã cảnh báo từ lâu nhưng bị chính quyền Trump và Israel phớt lờ với suy nghĩ chế độ Tehran sẽ bị xoá sổ trong một trận chiến chớp nhoáng trước khi kịp phản pháo. Hậu quả là dòng thương mại dầu khí toàn cầu bị xáo trộn, giá xăng dầu và phân bón leo thang, ảnh hưởng tai hại đến người Mỹ và toàn thế giới. 

 

Xăng dầu là “mạch máu” của nước Mỹ. Khi người Mỹ phải mua xăng với giá cao hơn thì uy tín chính trị của đảng cầm quyền giảm xuống tương ứng. Mà cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang lừng lững đi tới.

 

Bí thế, ngày 17 Tháng Sáu, ông Trump ký Bản Ghi Nhớ Islamabad 14 điểm, do Pakistan làm trung gian, dành cho Iran nhiều ưu đãi về kinh tế để mở lại eo biển Hormuz, chấm dứt tình trạng thiếu nhiên liệu. Nhưng Bản Ghi Nhớ Islamabad – mà những kẻ độc miệng coi như một văn kiện “đầu hàng” của Mỹ – sớm chết yểu chỉ sau một tuần; eo biển Hormuz tiếp tục tắc nghẽn, và Mỹ phải đổi chiến thuật từ tấn công quân sự sang bao vây tài chính với mục đích cô lập Iran và đánh sập nền kinh tế đã èo uột của nước này.

 

Những mục tiêu ban đầu của cuộc chiến như lật đổ chế độ thần quyền, ngăn chặn chương trình vũ khí nguyên tử và hoả tiễn tầm xa của Iran, chấm dứt việc Tehran tài trợ các tổ chức vũ trang quấy nhiễu khu vực… tạm gác lại cho tương lai, ưu tiên hiện nay của Mỹ là mở lại eo biển Hormuz như thời trước chiến tranh và tái lập hoà bình cho vùng Vịnh Ba Tư đầy sóng gió.

 

Ở phía đối lập, Hoa Kỳ đã tổn thất sinh mạng, vũ khí cạn kiệt, căn cứ bị phá huỷ và uy tín quốc tế suy giảm trầm trọng; kinh tế thế giới bị ảnh hưởng nặng nề. Mỹ và Israel đã không đánh giá chính xác sức chịu đựng của chế độ độc tài Iran và phải trả giá đắt.

 

Trung Đông bất ổn

 

Không chỉ không khuất phục được Iran, không hoàn thành các mục tiêu đặt ra, cuộc chiến còn gây bất ổn cho toàn vùng Trung Đông và xói mòn uy tín chiến lược của nước Mỹ.

 

Từ lâu, Mỹ và đặc biệt là Israel luôn coi Iran là một mối đe dọa cho hòa bình và ổn định của vùng Trung Đông do việc Iran sở hữu kho hoả tiễn tầm trung và tầm xa lớn nhất khu vực, có công nghệ chế tạo phi cơ không người lái (UAV) phát triển và nuôi dưỡng một mạng lưới các tổ chức vũ trang khủng bố quấy nhiễu các nước lân cận. Nhưng sáu tháng chiến tranh với ý định xóa sổ mối đe dọa đó đã làm cho Iran trở nên liều lĩnh hơn, và vùng Trung Đông trở nên bất an hơn.

 

Dưới sự “che chở” an ninh của Mỹ, mấy thập niên qua, nhiều nước Trung Đông đã phát triển vượt bậc, trở thành các trung tâm tài chính, giao thương, du lịch tầm cỡ với nhiều đô thị đẳng cấp quốc tế như Dubai, Doha, Abu Dhabi, Riyadh, Qatar… Chiến tranh đã làm tan vỡ tất cả. Hoả tiễn và UAV của Iran liên tục tấn công các căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực, đánh cả các cơ sở dầu khí, cảng biển, phi trường của các nước đồng minh, vô số chuyến bay bị gián đoạn hoặc hủy bỏ, các đô thị sầm uất trở nên vắng vẻ đìu hiu.

 

Iran tấn công tàu bè đi qua eo biển Hormuz, xúi giục phiến quân Houthi phong toả tàu dầu Saudi Arabia đi qua eo biển Bab El Mandeb nối Hồng Hải với Vịnh Aden, thực tế là phong tỏa toàn bộ hoạt động dầu khí, cắt đứt nguồn thu nhập chính của của các nền kinh tế phụ thuộc tài nguyên dầu khí ở Trung Đông. Iran không chỉ muốn bắn cháy một vài tàu dầu mà gieo rắc nỗi hoảng sợ cho các chủ tàu, các công ty bảo hiểm, từ đó làm gián đoạn việc chuyên chở, gián đoạn chuỗi cung cấp và đẩy các nền kinh tế vùng Vịnh vào bất ổn.

 

Suzanne Maloney, chuyên gia về Iran, đứng đầu về chính sách đối ngoại của Viện nghiên cứu Brookings ở Washington đánh giá cuộc chiến là một thất bại: “Chúng ta đã gây nhiều thiệt hại cho Iran, nhưng họ trở nên mạnh mẽ hơn trước,” bà nói và dẫn chứng các nước láng giềng của Iran đã quyết định họ phải tìm phương thức hòa giải với Tehran.

 

Đã có dấu hiệu cho thấy để tồn tại, các nước vùng Vịnh phải chấp nhận chung sống hoà bình với một chế độ Hồi Giáo chuyên chế phi nhân, chấp nhận cho Iran kiểm soát eo biển Hormuz và tìm cách tách dần ra khỏi ảnh hưởng của Mỹ. “Bán anh em xa mua láng giềng gần,” họ không có lựa chọn nào khác.

 

Suy giảm uy thế

 

Tất nhiên lựa chọn đó sẽ làm suy giảm ảnh hưởng chính trị và kinh tế của Mỹ ở khu vực, từ lâu được coi là bệ đỡ của đồng tiền petro-dollar từ doanh thu dầu khí mà có. 

 

Về quân sự, ít nhất 15 căn cứ quân sự của Mỹ tại các nước vùng Vịnh đã bị hoả tiễn và UAV của Iran tấn công gây hư hại rất nghiêm trọng, kể cả trụ sở bộ tư lệnh Đệ Ngũ Hạm Đội tại Bahrain. Chi phí sửa chữa xây dựng lại các căn cứ này là rất lớn, và trong tương lai chưa chắc các căn cứ đã an toàn khi Iran bí mật được Nga và Trung Quốc hỗ trợ về tình báo vệ tinh. Và chưa biết sau những tổn thất trong cuộc chiến Iran mà họ không được góp ý kiến trước, các đồng minh vùng Vịnh có sẵn lòng cho phép Mỹ duy trì các căn cứ quân sự trên lãnh thổ của họ như từ trước tới nay hay không.

 

Nên để ý, điều khoản số 4 trong Bản Ghi Nhớ mà ông Trump ký với Iran hôm 17 Tháng Sáu ghi nhận “Hoa Kỳ cam kết sẽ rút quân khỏi khu vực lân cận Cộng Hòa Hồi Giáo Iran trong vòng 30 ngày sau khi đạt được thỏa thuận cuối cùng.” Bản Ghi Nhớ đó đã hết hiệu lực thi hành nhưng yêu sách của Iran về rút quân đội Hoa Kỳ thì vẫn còn đó và có thể sẽ được nhắc lại trong các thỏa thuận tương lai.

 

Trong sáu tháng chiến tranh, Mỹ đã mất 18 binh sĩ, hơn 750 binh sĩ khác bị thương, tổn thất nhiều phi cơ và UAV, một phần do hoả lực của Iran, một phần do tai nạn. Bản tường trình Tháng Năm của Sở Nghiên Cứu Quốc Hội ghi nhận Mỹ đã mất 43 phi cơ quân sự trong cuộc chiến. Hãng tin Reuters cho biết quân đội Mỹ đã xài “gần hết” nguồn dự trữ hoả tiễn có độ chính xác cao. Trung Tâm Nghiên Cứu Chiến Lược và Quốc Tế (CSIS) ước tính đến Tháng Bảy, Mỹ đã sử dụng hết 65% hoả tiễn đánh chặn Patriot và 38% hoả tiễn đánh chặn tầm cao THAAD chuyên chống đỡ hoả tiễn đạn đạo của đối phương.

 

Tình hình căng thẳng tới mức quân đội Mỹ phải điều động chiến đấu cơ, chiến hạm, hệ thống phòng không từ Châu Âu và Đông Á sang Trung Đông, kéo dài thời gian triển khai sẵn sàng chiến đấu của binh sĩ. Hàng không mẫu hạm (HKMH) USS Gerald Ford đã trực chiến hơn một năm, dài nhất kể từ thời Chiến Tranh Việt Nam, HKMH USS Abraham Lincoln mới được quay về bến sau hơn 200 ngày trực chiến khi thuỷ thủ và binh lính phải chịu áp lực và thiếu thốn đến mức trầm cảm!

 

Rõ ràng chiến tranh Iran làm bộc lộ điểm yếu của quân đội Mỹ là dàn trải trên nhiều mặt trận từ Âu sang Á, sử dụng những vũ khí tối tân nhưng hết sức đắt đỏ để chống lại những đòn tấn công rẻ tiền của kẻ địch nhỏ hơn, nghèo hơn, lạc hậu hơn nhưng quyết không đầu hàng. Khi không thực hiện được những trận đánh tốc chiến tốc thắng như ở Venezuela hồi đầu năm nay mà phải kéo dài và tiêu hao thì quân đội hùng cường của nước Mỹ dễ bị thất thế.

 

Các đối thủ truyền kiếp như Nga, Trung Quốc và Bắc Hàn vẫn theo dõi sát tình hình cuộc chiến Iran và chắc chắn họ thu nhận được những bài học quý giá cho cuộc chạm trán với Mỹ trong tương lai. Xem ra sáu tháng chiến tranh với Iran, nước Mỹ sa vào một cuộc khủng hoảng lớn do chính mình tạo ra chứ không phải là một điều cần thiết. [dt]