Đảng Dân chủ sẽ sử dụng
quyền lực của mình như thế nào?
Viên
Đăng Huy, biên
dịch -
Nghiên
Cứu Quốc Tế
07/11/2026
https://nghiencuuquocte.org/2026/11/07/dang-dan-chu-se-su-dung-quyen-luc-cua-minh-nhu-the-nao/
Trong
nỗ lực kiềm chế Donald Trump suốt hai năm qua, không có công cụ nào được Đảng
Dân chủ sử dụng thường xuyên hơn những lá thư với lời lẽ đanh thép. Các nghị sĩ
Dân chủ liên tục gửi đi những bức thư như vậy, nhưng tổng thống và các cộng sự
của ông phớt lờ phần lớn trong số đó. Đó chính là tình cảnh của đảng thiểu số tại
Quốc hội, vốn không có quyền triệu tập các phiên điều trần hay ban hành trát
đòi cung cấp tài liệu và lời khai, chứ chưa nói đến việc thông qua luật.
Tình
thế ấy sẽ thay đổi vào ngày 3/1, khi Đảng Dân chủ tiếp quản quyền lãnh đạo Quốc
hội sau chiến thắng áp đảo, giành đa số ghế tại cả Hạ viện lẫn Thượng viện. Đảng
này nhiều khả năng sẽ nắm khoảng 260 ghế tại Hạ viện. Nhiệm vụ trước mắt là thực
hiện hai lời hứa trọng tâm trong chiến dịch tranh cử: cải thiện đời sống của
người dân Mỹ bình thường và kiềm chế tổng thống. Họ hy vọng những thành tựu
chính sách thực chất sẽ mở đường cho Đảng Dân chủ trở lại Nhà Trắng vào năm
2028. Tuy nhiên, rủi ro là họ không đáp ứng được kỳ vọng hoặc hành động quá đà,
qua đó tạo cơ hội để Đảng Cộng hòa phục hồi.
Vấn
đề lớn nhất là dù giành chiến thắng vang dội, Đảng Dân chủ vẫn còn cách khá xa
ngưỡng 290 ghế tại Hạ viện và 67 ghế tại Thượng viện, mức đa số cần thiết để vượt
qua quyền phủ quyết của tổng thống. Vì vậy, họ khó có thể thúc đẩy những đạo luật
lớn. Tuy nhiên, Đảng Dân chủ vẫn có thể đạt được một số thỏa thuận khiêm tốn với
tổng thống bằng cách khai thác những khuynh hướng dân túy của ông, chẳng hạn
như áp trần giá thuốc.
Trên
thực tế, ưu tiên đầu tiên của Hakeem Jeffries, người được cho là sẽ trở thành
Chủ tịch Hạ viện, sẽ là tìm cách khôi phục khoản ngân sách mà Đảng Cộng hòa đã
cắt giảm dành cho Medicaid, chương trình chăm sóc sức khỏe cho người thu nhập
thấp, cũng như các khoản trợ cấp bảo hiểm cá nhân trên những sàn giao dịch bảo
hiểm thuộc Obamacare. Đảng Dân chủ cũng sẽ tìm cách chấm dứt cuộc chiến tại
Iran và bãi bỏ các mức thuế quan của Trump, vốn theo lập luận của họ, và hoàn
toàn có cơ sở, đã đẩy chi phí sinh hoạt tăng cao. Một dự luật mang tên “Đạo luật
Chấm dứt Thuế quan của Trump” sẽ bãi bỏ các mức thuế áp lên Canada cùng nhiều đạo
luật mà Trump đã viện dẫn để tiến hành cuộc chiến thương mại. Phần lớn những
sáng kiến này hầu như không có cơ hội trở thành luật. Mục đích chính là buộc
Trump phải đối đầu với Quốc hội và phát đi thông điệp rõ ràng đến cử tri về những
ưu tiên của Đảng Dân chủ.
Tuy
nhiên, Quốc hội vẫn nắm trong tay một công cụ quan trọng: ngân sách. Nguồn tài
trợ cho hoạt động của chính phủ sẽ hết hạn vào ngày 11/12. Khả năng Quốc hội để
ngân sách hết hiệu lực vào thời điểm đó là khá thấp, bởi Đảng Dân chủ không muốn
chào đón thế đa số mới của mình bằng một đợt đóng cửa chính phủ. Thay vào đó,
Quốc hội nhiều khả năng sẽ nhất trí thông qua một biện pháp cấp ngân sách tạm
thời đến tháng 2 hoặc tháng 3, sau đó thương lượng để xây dựng ngân sách chính
thức cho phần còn lại của năm tài khóa. Đây sẽ là thời điểm Đảng Dân chủ có thể
buộc chính quyền nhượng bộ về chăm sóc sức khỏe, thuế quan và những ưu tiên
khác, nếu họ đủ khéo léo và Trump sẵn sàng thỏa hiệp.
Việc
đạt được những thay đổi chính sách lớn khác sẽ khó khăn hơn. Đảng Dân chủ từ
lâu đã phàn nàn về việc chính phủ chi tiền cho chiến dịch trục xuất người nhập
cư vừa tốn kém vừa khắc nghiệt, thay vì các chương trình hỗ trợ thiết yếu. Tuy
nhiên, Đảng Cộng hòa đã chủ động bảo vệ nguồn 662 sách dành cho hoạt động thực
thi luật nhập cư trong suốt thời gian còn lại của nhiệm kỳ Trump. Tổng thống
cũng tiếp tục tìm kiếm những phương thức pháp lý phức tạp nhằm duy trì các mức
thuế quan của mình mà không cần sự phê chuẩn của Quốc hội.
Đối
với cuộc chiến tại Iran, Đảng Dân chủ có thể tìm cách ngăn chặn nguồn ngân sách
phục vụ chiến tranh. Tuy nhiên, điều đó đòi hỏi phải lôi kéo một số nghị sĩ Cộng
hòa đứng về phía mình để vượt qua thủ tục cản trở lập pháp tại Thượng viện.
Ngay cả trong nội bộ Đảng Dân chủ, việc cắt toàn bộ ngân sách chiến tranh cũng
là một vấn đề gây tranh cãi. Damian Murphy, cựu nhân viên Quốc hội thuộc Đảng
Dân chủ, hiện làm việc tại Trung tâm Tiến bộ Mỹ, một viện nghiên cứu chính
sách, cho rằng kịch bản khả thi hơn là Đảng Dân chủ có thể đặt điều kiện giải
ngân dựa trên việc chính quyền phải công bố đầy đủ hơn thông tin về cuộc chiến,
từ số thương vong đến lượng vũ khí dự trữ. Trong phần lớn năm qua, Lầu Năm Góc
gần như không cung cấp thông tin cho các nhà lập pháp. Đảng Dân chủ từng áp đặt
những yêu cầu báo cáo tương tự trong cuộc chiến Iraq sau khi giành quyền kiểm
soát Quốc hội năm 2006.
Nếu
những tiến triển về kinh tế chỉ có thể diễn ra từng bước, Đảng Dân chủ có thể
quyết liệt hơn trong nỗ lực kiềm chế tổng thống. Tại Thượng viện, họ có thể
ngăn chặn những đề cử thẩm phán và thành viên nội các của Trump. Quyền lực này
sẽ đặc biệt quan trọng nếu một thẩm phán bảo thủ tại Tòa án Tối cao rời nhiệm sở
trước cuộc bầu cử năm 2028, bởi hai người trong số họ hiện đã gần 80 tuổi. Khi
đó, các thượng nghị sĩ Dân chủ dưới sự lãnh đạo của Chuck Schumer nhiều khả
năng sẽ áp dụng lại chiến thuật của Đảng Cộng hòa năm 2016, khi họ từ chối xem
xét đề cử Merrick Garland của Tổng thống Barack Obama. Trong khi đó, việc phê
chuẩn các thẩm phán tại những tòa án cấp dưới gần như chắc chắn sẽ bị đình lại.
Đảng Cộng hòa sẽ tìm cách thúc đẩy thông qua càng nhiều đề cử càng tốt trong
tháng 11 và tháng 12, trước khi Đảng Dân chủ tiếp quản quyền lực.
Hoạt
động giám sát sẽ chiếm vị trí trung tâm trong chương trình nghị sự. Đảng Dân chủ
sẽ thúc đẩy việc ban hành trát triệu tập các quan chức và buộc họ ra điều trần.
Trọng tâm lớn nhất sẽ là phơi bày những hành vi mà họ cho là chính quyền lợi dụng
quyền lực để tư lợi. Trump đã cung cấp cho họ rất nhiều chất liệu để điều tra,
và cử tri cũng đã nhận ra điều đó. Hai phần ba người Mỹ cho rằng Trump đang sử
dụng chức vụ tổng thống để làm giàu cho bản thân. Trong các cuộc khảo sát cử
tri sau khi bỏ phiếu, chín trên mười người cho biết tham nhũng trong chính phủ
là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến lựa chọn của họ. Chẳng hạn, Đảng Dân chủ có
thể điều tra cách một công ty sản xuất có các nhà đầu tư bao gồm Donald Trump
Jr., con trai cả của tổng thống, giành được khoản vay từ Lầu Năm Góc; đồng thời
xem xét liệu các quốc gia vùng Vịnh có tìm cách gia tăng ảnh hưởng đối với
Jared Kushner, con rể và đặc phái viên đối ngoại của Trump, bằng cách đầu tư
hàng tỷ USD vào quỹ đầu tư vốn cổ phần tư nhân của ông hay không. Giới lãnh đạo
Đảng Dân chủ cũng đang tích cực đề cập đến kế hoạch tổ chức các phiên điều trần
về thuế quan, Iran, chương trình nghị sự nhập cư hà khắc và nhiều vấn đề khác.
Đảng
Dân chủ hiểu rất rõ rằng chính quyền sẽ tìm cách cản trở hoạt động điều tra bằng
cách viện dẫn quyền giữ bí mật đối với một số hình thức trao đổi thông tin. Vì
vậy, thay vào đó, họ sẽ tìm kiếm thông tin từ những doanh nghiệp và cá nhân từng
làm việc với Nhà Trắng. Trump cũng sẽ tìm cách bảo vệ những trao đổi này. Tháng
8, Văn phòng Cố vấn Pháp lý đã ban hành một ý kiến tư vấn, trong đó diễn giải
phạm vi rất rộng của “đặc quyền hành pháp”. Tuy nhiên, các doanh nghiệp không
chờ đến khi Đảng Dân chủ chính thức nắm đa số mới tìm cách cải thiện quan hệ.
“Suốt hai năm qua, chúng tôi thậm chí còn không nhận được một email hồi đáp từ
những người này”, một trợ lý của Đảng Dân chủ tại Thượng viện cho biết. “Giờ
đây, tất cả bọn họ đều muốn cho chúng tôi biết rằng họ không thuộc phe MAGA”.
Đảng
Dân chủ sẽ tìm cách thể hiện mình là đảng của một chính phủ trong sạch. Điều đó
đồng nghĩa với hàng loạt đề xuất cải cách. Một lệnh cấm các nhà lập pháp giao dịch
cổ phiếu rất có thể sẽ được thông qua. Những đề xuất còn lại chủ yếu nhằm truyền
tải thông điệp chính trị. Jamie Raskin, người sắp đảm nhiệm chức Chủ tịch Ủy
ban Tư pháp Hạ viện, muốn yêu cầu những người làm trung gian vận động xin ân xá
phải đăng ký theo luật liên bang, tương tự các nhà vận động hành lang đại diện
cho chính phủ nước ngoài. Ông cũng muốn buộc Trump phải giao nộp chiếc máy bay
phản lực hạng sang mà ông nhận được từ Qatar. Robert Garcia, người sẽ đứng đầu Ủy
ban Giám sát Hạ viện, muốn ngăn các lãnh đạo doanh nghiệp nhận hợp đồng từ
chính phủ liên bang quyên góp tiền cho các chiến dịch tranh cử hoặc đảng phái
chính trị. Ông gọi đây là việc bịt “lỗ hổng Musk”.
Rủi
ro đối với Đảng Dân chủ là họ có thể sa lầy vào những nỗ lực vô vọng nhằm loại
Trump khỏi Nhà Trắng. Họ đã từng luận tội ông hai lần. Lực lượng cử tri trung
thành của đảng và những nghị sĩ đại diện cho các khu vực bầu cử an toàn sẽ yêu
cầu tiến hành lần thứ ba. Các nghị sĩ Dân chủ tại Hạ viện đã đệ trình bảy nghị
quyết luận tội như vậy trong nhiệm kỳ thứ hai của Trump. Một nghị quyết gần đây
đã thất bại trong cuộc bỏ phiếu về thủ tục, nhưng trước đó vẫn nhận được sự ủng
hộ của 70% số nghị sĩ Dân chủ tại Hạ viện. Raskin cho rằng mọi người cần “hiểu
phép tính hiến định”, tức yêu cầu phải có đa số hai phần ba tại Thượng viện mới
có thể kết tội và phế truất một tổng thống. Raskin từng là trưởng nhóm đại diện
Hạ viện thực hiện việc luận tội sau khi Trump tìm cách đánh cắp chiến thắng
trong cuộc bầu cử năm 2020. Ông nhấn mạnh rằng công cụ này không phải “liều thuốc
chữa bách bệnh”. Nếu có hành vi nào đáng khiến một tổng thống bị tước quyền tại
nhiệm, thì đó chính là hành vi ấy. Thế nhưng, Thượng viện cuối cùng vẫn để
Trump thoát khỏi trách nhiệm.
Mục
tiêu của Jeffries sẽ là duy trì thế đa số vào năm 2028, đồng nghĩa với việc ông
phải bảo vệ những ghế đang do các nghị sĩ ôn hòa nắm giữ tại các khu vực bầu cử
cạnh tranh gay gắt. Việc tập trung công kích tổng thống sẽ không phải là thông
điệp có thể giúp họ giành chiến thắng tại những địa hạt ấy. Vì vậy, giới lãnh đạo
Đảng Dân chủ nhiều khả năng sẽ tìm cách đáp ứng yêu cầu của lực lượng cử tri
trung thành bằng cách luận tội các thành viên nội các thay vì tổng thống. Pete
Hegseth, Bộ trưởng Chiến tranh, nhiều khả năng sẽ trở thành mục tiêu đầu tiên,
với những cáo buộc như tiến hành chiến tranh mà không được Quốc hội cho phép và
ra lệnh sát hại ngoài khuôn khổ tư pháp những người bị tình nghi buôn bán ma
túy, cùng nhiều vấn đề khác. Robert F. Kennedy Jr., Bộ trưởng Y tế, có thể là
người tiếp theo, sau khi để xảy ra đợt bùng phát dịch sởi nghiêm trọng nhất
trong 35 năm.
Những
chiến thắng bầu cử áp đảo thường dễ làm nảy sinh tâm lý tự mãn, và Đảng Dân chủ
cũng không phải ngoại lệ. Sau chiến thắng mang tính lịch sử, chính những cử tri
đã đưa Đảng Dân chủ lên nắm quyền với cách biệt lớn có thể sớm quay sang chỉ
trích họ vì quá rụt rè hoặc hành động quá đà. Schumer và Jeffries sẽ phải đối mặt
với những nhiệm vụ hết sức khó khăn.
--------------
Nguồn:
“How
the Democrats will wield their power”, The Economist, 04/11/2026
No comments:
Post a Comment