BÁO CHÍ VÀ ĐƯỜNG TỚI ĐỘC TÀI (Hiếu Chân / Người Việt)

 

Báo chí và đường tới độc tài

Hiếu Chân/Người Việt

September 29, 2026 : 11:17 PM

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/bao-chi-va-duong-toi-doc-tai/

 

Chỉ trong một tuần qua, cảnh quan truyền thông báo chí của Mỹ đã có những sự thay đổi quan trọng, có ảnh hưởng đến sự tồn vong của nền dân chủ.

 

https://www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/09/CNN-White-House-1536x1024.jpg

Nữ phóng viên Betsy Klein của CNN tác nghiệp bên ngoài Cánh Tây (West Wing) của Tòa Bạch Ốc hôm 24 Tháng Chín. (Hình minh họa: Saul Loeb/AFP via Getty Images)

 

Lúc 3:04 chiều Thứ Sáu, 18 tháng Chín, Tổng Thống Donald Trump bất ngờ ký một văn bản 130 chữ, có hiệu lực ngay lập tức, “cấm” ba tổ chức truyền thông CNN, MS NOW và Politico đặt chân vào Tòa Bạch Ốc do “họ thường xuyên đưa TIN GIẢ”! Lệnh cấm, bị tòa liên bang phủ quyết, đã khiến cho công chúng không được tiếp nhận đầy đủ thông tin, hình ảnh phẩm chất cao về một số sự kiện quan trọng như sự kiện đón tiếp nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình tại căn cứ Andrews hôm 23 Tháng Chín.

 

Đã xảy ra chuyện khó hiểu: đài truyền hình CCTV của đảng Cộng Sản Trung Quốc được vào Phòng Bầu Dục ghi hình cuộc hội đàm Trump-Tập trong khi truyền thông Mỹ thì bị cấm, theo tường thuật của báo The New York Times.

 

Đến chiều Thứ Sáu 25 Tháng Chín, các mạng truyền hình Mỹ được “tác nghiệp” trở lại, nhưng sang Thứ Bảy, Tòa Bạch Ốc không cho phóng viên CNN lên Air Force One tháp tùng ông Trump đến Tennessee.

 

Cũng trong thời gian này, Tòa Bạch Ốc cho ra mắt “TRUMP TV: The Essentials Station” ngày 21 Tháng Chín, có tham vọng đưa trực tiếp đến người dân Mỹ thông tin về chính quyền Trump.

 

Đàn áp báo chí, có hay không?

 

Sự căng thẳng trong tuần qua chỉ là diễn biến mới nhất trong chuỗi hành động thù địch của ông Trump đối với truyền thông. Từ những ngày đầu tiên ra tranh cử năm 2016, ông Trump đã dán nhãn “tin giả” (fake news), “tin xuyên tạc” (disinformation) lên những tổ chức truyền thông đưa những tin tức mà ông không thích. Đi xa hơn, ông Trump gọi truyền thông là “kẻ thù của nhân dân” (the enemy of the people) – mượn một câu nói từng gây chấn động của Joseph Stalin, nhà độc tài khát máu của đảng Cộng Sản Liên Xô ngày trước.

 

Không chỉ “chụp mũ” bằng lời nói, sự thù địch của ông Trump còn tác động tới các chính sách của chính phủ Mỹ. Trong nhiệm kỳ thứ hai, ông đã leo thang mạnh mẽ các đòn tấn công, tận dụng các công cụ quyền lực nhà nước (như ban hành trát đòi cung cấp thông tin, tịch thu thiết bị, rút thẻ hành nghề và gây sức ép thông qua các quy định) nhằm đe dọa những cơ quan truyền thông khiến ông không hài lòng.

 

Thay vì tranh luận về tính xác thực của một bản tin, một bài báo cụ thể nào đó, ông phát đơn kiện CNN, The New York Times, The Washington Post, The Wall Street Journal ra tòa vì cho rằng họ đưa tin xấu về ông; ông kiện cả hãng truyền thông Anh Quốc BBC đòi bồi thường $10 tỷ…

 

Ông sử dụng quyền cấp giấy phép của Ủy Ban Truyền Thông Liên Bang (FCC) để đe doạ bất cứ tổ chức báo chí nào trái ý ông. Ông cấm cửa hãng tin Associated Press (AP) chỉ vì AP không đồng ý đổi tên Vịnh Mexico thành Vịnh Mỹ. Ông thậm chí còn chê bai ngoại hình của nữ phóng viên mỗi khi họ đặt cho ông những câu hỏi khó. Và đã thành lệ, khi không thích một hãng tin nào đó, ông lại “rút phép thông công,” không cho họ vào Tòa Bạch Ốc hoặc tháp tùng những chuyến công cán của chính phủ. Những hành động đàn áp như vậy đang xói mòn lòng tin của công chúng vào tính liêm chính của báo chí tự do – một cột trụ của chế độ dân chủ.

 

Ngày 18 Tháng Chín, trong buổi họp báo Tòa Bạch Ốc, khi một phóng viên đề cập việc Trung Quốc là “một trong những quốc gia đàn áp nhà báo gắt gao nhất thế giới,” ông Trump đáp lại: “À, vụ ấy thì tôi không biết nhưng tôi nghĩ chúng ta cũng có những hành động trấn áp.” Có vẻ như ông rất tự hào việc mình có thể “khủng bố” báo chí Mỹ như ông Tập đã làm với báo chí Trung Quốc.

 

Vòi bạch tuộc của các tỷ phú

 

Nhiều chính sách hạn chế báo chí của ông Trump bị coi là trái luật, bị các tòa án “thổi còi” hoặc ngăn chặn. Đã có rất nhiều phán quyết chống lại các hành vi bóp nghẹt báo chí của ông Trump, và phản ứng của chính quyền thường là phớt lờ lệnh tòa cho đến khi không thể tiếp tục đàn áp.

 

Trong vụ đối đầu với CNN, MS NOW và Politico tuần qua, Tòa Bạch Ốc chịu xuống thang một phần vì lệnh của Chánh Án Liên Bang Timothy Kelly, một phần vì các hãng truyền thông đoàn kết cùng CNN, cùng tạm ngưng việc tường thuật các hoạt động của ông Trump trong lễ đón Tập Cận Bình làm cho ông rất thất vọng.

 

Nhưng nếu chỉ chú mục vào những sự kiện đầy tính kịch như vậy sẽ bỏ qua một xu hướng đã xuất hiện từ lâu và nguy hiểm không kém đối với quyền tự do ngôn luận: các tỷ phú thâu tóm báo chí và sử dụng chúng để ủng hộ chính quyền, lấy lòng ông Trump đổi lấy những lợi ích cho việc kinh doanh của họ.

 

Cũng trong tuần qua, Bộ Trưởng Tư Pháp California Rob Bonta cho phép tỷ phú Larry Ellison, một người vốn “ngoan ngoãn” nghe lời Trump, cùng con trai là David Ellison được xúc tiến thương vụ mua lại tập đoàn truyền thông Warner Bros. Discovery (WBD), chủ sở hữu đài truyền hình CNN. Nếu gia đình Ellison thâu tóm được WBD thì sẽ họ có thêm CNN, HBO, Comedy Central, TikTok USA sau khi đã sở hữu CBS News, MTV Tháng Tám năm ngoái.

 

Thương vụ này đang bị một số tiểu bang phản đối vì nó có nguy cơ vi phạm luật chống độc quyền. Nhưng California đã phải bật đèn xanh sau khi cha con Ellison dọa nếu thương vụ bị cản trở họ sẽ chuyển các hoạt động của tập đoàn Paramount ra khỏi Los Angeles, tác động xấu đến thị trường lao động và nguồn thu thuế của California.

 

Gia đình Ellison không phải là tỷ phú đầu tiên sở hữu công ty truyền thông. Gia đình Rupert Murdoch gốc Úc bao nhiêu năm qua là trụ cột tinh thần cho cánh hữu bảo thủ ở Mỹ với tập đoàn News Corp / Fox Corp, trong đó có nhật báo The Wall Street Journal, tạp chí The New York Post và đài truyền hình Fox News.

 

Tỷ phú Jeff Bezos không chỉ là ông chủ tập đoàn thương mại Amazon mà còn sở hữu nhật báo The Washington Post. Tập đoàn Walt Disney không chỉ có những công viên giải trí khổng lồ hay các phim trường Marvel, Pixar, Lucasfilm… mà còn là ông chủ của đài truyền hình ABC, kênh truyền hình thể thao ESPN…

 

Về đâu CNN?

 

Hiện tượng các tỷ phú sở hữu báo chí, truyền hình không mới nhưng ít được chú ý. Trước đây các ông chủ tỷ phú truyền thông hiếm khi can thiệp vào nội dung của tờ báo/đài truyền hình; việc đó được giao cho các hội đồng biên tập độc lập gồm các nhà báo lão làng và uy tín. Người đọc không lạ khi thấy báo chí Mỹ khá mạnh dạn và thẳng thắn phê bình chính quyền, không ngại đụng chạm miễn là tôn trọng sự thật, nói có sách mách có chứng, tuân thủ pháp luật và đạo đức nghề nghiệp.

 

Tình hình thay đổi từ thời ông Trump; ông dùng “cây gậy và củ cà rốt” để khuất phục các ông chủ; thuận theo ông thì sẽ được thưởng bằng những hợp đồng béo bở của chính phủ, trái ý ông sẽ bị trừng trị.

 

Để giành lợi ích cho đế chế kinh doanh Amazon, ông Jeff Bezos đã cấm The Washington Post đăng bài ủng hộ ứng cử viên Kamala Harris, sa thải hoạ sĩ vẽ hí hoạ ông Trump. Đài CBS News phải trả cho ông Trump $16 triệu để dàn xếp một vụ kiện liên quan tới chương trình 60 Minutes mà ông ta phản đối… Bằng thủ đoạn đó, ông Trump đã “kiểm soát” phần lớn đế chế truyền thông, nắm thóp các ông chủ tỷ phú, chặn các tiếng nói phản kháng và khuếch đại những tuyên bố phần lớn sai sự thật của chính quyền.

 

Khi WBD  (công ty mẹ của CNN) được rao bán, ông Trump đã bắt buộc thương vụ phải bao gồm đài CNN.

 

“Tôi nghĩ, cần phải bảo đảm chắc chắn rằng CNN là một phần của thương vụ. Tôi không cho rằng những người đang điều hành CNN, một nhóm người rất thiếu trung thực, lại được phép tiếp tục công việc. Tôi nghĩ CNN nên được bán cùng với tất cả các tài sản khác,” ông nói.

Ông thậm chí còn đề nghị WBD nên  được bán cho gia đình Ellison sau khi David Ellison hứa với ông rằng, họ sẽ thực hiện “những thay đổi sâu rộng” tại đài này nếu được phép mua lại WBD, theo tin của Wall Street Journal. Giới quan sát dự báo, CNN sẽ không bị đóng cửa mà sẽ bị tước bỏ “nanh vuốt” để trở nên “thân thiện” với chính quyền Trump, gia nhập hàng ngũ Fox News và CBS News!

 

Quyền lựa chọn thông tin đa chiều của người Mỹ sẽ bị bóp nghẹt đáng kể.

 

Đường tới độc tài

 

Chế độ dân chủ tồn tại khi người dân được tiếp nhận thông tin đa chiều để quyết định đúng sai. Tự do ngôn luận, tự do báo chí – được quy định trong Tu Chính Án thứ Nhất – không chỉ bảo vệ quyền tự do biểu đạt, phát biểu chính kiến mà cả quyền tự do tiếp nhận thông tin từ nhiều nguồn khác nhau.

 

James Madison (1751-1836), vị tổng thống Mỹ thứ tư, một trong những nhà lập quốc, tác giả Tu Chính Án thứ Nhất, từng nhấn mạnh: “Công chúng có lợi ích thiết yếu trong việc tiếp nhận thông tin chính xác và độc lập về chính phủ của mình. Không một chính quyền nào được phép hạn chế hoạt động của một cơ quan tin tức chỉ vì không tán thành nội dung đưa tin của cơ quan đó.” Khi thông tin chỉ được phát ra từ chính quyền (TrumpTV), hoặc từ những tổ chức thân chính quyền, ca ngợi lãnh đạo và triệt tiêu ý kiến bất đồng, thì đó là biểu hiện của chế độ chuyên chế, của phát xít hay cộng sản.

 

Đức Quốc Xã đã thành lập Bộ Khai Sáng Công Chúng và Tuyên Truyền (Reich Ministry of Public Enlightenment and Propaganda) để kiểm soát những gì người dân Đức được đọc, nghe và nhìn thấy. Ngày nay, các chế độ cộng sản đều có các ban tuyên giáo kiểm soát tư tưởng của người dân, đồng thời dựng “tường lửa” để ngăn chặn người dân tiếp nhận những thông tin trái chiều trên các mạng xã hội. Mới nhất, đảng CSVN ban hành Nghị Định 367, có hiệu lực từ 26 Tháng Chín, đặt ra “Mức phạt tiền cao nhất là 400-500 triệu đồng ($15,402 tới $19,252) đối với hành vi “đăng, phát thông tin có nội dung gây ảnh hưởng đến độc lập, chủ quyền và Tòan vẹn lãnh thổ Việt Nam; xuyên tạc lịch sử; phủ nhận thành tựu cách mạng; xúc phạm dân tộc, anh hùng dân tộc…” nói khác đi là những thông tin không phù hợp với quan điểm của đảng cộng sản, theo tin của nhật báo Người Việt.

 

May mắn là nước Mỹ có Tu Chính Án thứ Nhất, có đội ngũ nhà báo dũng cảm và trung thực nên không dễ biến thành một xứ độc tài. Có điều, quyền tự do đó đang bị xâm hại và rất cần được bảo vệ. [kn]