THẾ GIỚI KHÔNG PHẢI CHỈ CÓ TRUNG QUỐC (Trần Văn Thọ)

 

Thế giới không phải chỉ có Trung Quốc   

Trần Văn Thọ

21/10/2021 10:44

https://www.diendan.org/phe-binh-nghien-cuu/the-gioi-khong-phai-chi-co-trung-quoc?fbclid=IwAR3jER5StNOieG7_HA6DH0QPhjHU4CFIv48I60AlBMsP01X98_u5Ak2b_uk

 

Trung Quốc là một nước rất lớn và do các điều kiện về địa lý, lịch sử, văn hóa, Việt Nam đã chịu ảnh hưởng nhiều từ lân bang phương Bắc này. Có cả ảnh hưởng tốt và ảnh hưởng xấu. Nếu Việt Nam chủ động, không chỉ biết có Trung Quốc mà nhìn thế giới rộng hơn để so sánh, chọn lựa đường lối cải cách và nguồn lực phát triển thì tránh được những ảnh hưởng xấu từ nước này. Vua quan triều Nguyễn thế kỷ 19 thấy thế giới chỉ có Trung Quốc nên không thoát Á như Nhật để hiện đại hóa đất nước.

 

Chỉ xem 60 năm trở lại đây ta thấy Việt Nam toàn chịu ảnh hưởng xấu từ Trung Quốc, trong đó có thảm họa như cải cách ruộng đất. Gần đây hơn, từ thập niên 1990, quan hệ kinh tế theo phương châm “hợp tác toàn diện” làm cho Việt Nam phụ thuộc nhiều vào Trung Quốc một cách rất bất lợi, bất ổn định. Lẽ ra trong thời đại toàn cầu hóa và hơn nữa Việt Nam từ lâu cũng đã có chủ trương đa phương hóa quan hệ quốc tế, ta chỉ nên xem Trung Quốc là một trong những đối tác và nỗ lực so sánh họ với các đối tác khác trong từng giao dịch để đưa lại lợi ích lớn nhất cho đất nước.

 

Ôn cố tri tân. Bài này ôn lại 2 sự kiện trong lịch sử 60 năm qua để thấy nếu Việt Nam xem thế giới không phải chỉ có Trung Quốc thì đã tránh được một thảm họa và đã bảo vệ được lợi ích quốc gia. Bài học này càng quan trọng trong giai đoạn hiện nay khi Trung Quốc đang trỗi dậy mạnh mẽ và đang có ý đồ xác lập trật tự mới trên thế giới.

 

Cải cách ruộng đất ở Trung Quốc và Nhật Bản

 

Trung Quốc có hai lần cải cách ruộng đất và đều do Mao Trạch Đông phát động. Lần thứ nhất bắt đầu cuối năm 1933 thực hiện trong vùng mà Đảng Cộng sản Trung Quốc làm chủ lúc đó. Lần thứ hai thực hiện từ năm 1950 đến 1954 sau khi Đảng Cộng sản Trung Quốc giành thằng lợi trong cuộc nội chiến Quốc Cộng và lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Mục tiêu và phương pháp thực hiện của hai lần cải cách đều giống nhau nhưng thảm cảnh do cải cách ruộng đất mang lại thì trong lần thứ hai được biết rõ hơn.

 

Lần thứ nhất bắt đầu tháng 9/1933, sau gần 2 năm khi Đảng Cộng sản Trung Quốc lập Chính phủ Lâm thời Soviet Trung Hoa tại Thụy Kim (tỉnh Giang Tây). Lúc nầy Mao Trạch Đông đã lập được 15 khu giải phóng và xây dựng ở đó các chính quyền địa phương với tổng số dân độ 10 triệu (lúc đó dân số toàn Trung Quốc độ 400 triệu). Cải cách ruộng đất được thực hiện tại các khu giải phóng này. Mao phát lệnh đề ra phương châm điều tra ruộng đất và phân chia thành phần giai cấp ở nông thôn. Năm thành phần được qui định là địa chủ, phú nông, trung nông, bần nông và cố nông. Địa chủ và phú nông là các thành phần không lao động, chỉ bóc lột, cần phải tịch thu tất cả tài sản ruộng đất. Trung nông là những người có sở hữu ruộng dất nhưng đồng thời cũng trực tiếp làm ruộng, ruộng đất ít nên không bị tịch thu. Bần nông và cố nông là giai cấp bị bóc lột, tất nhiên được nhận ruộng đất sau khi phân chia.

 

Để thực hiện cải cách, chính quyền Mao gửi tổ công tác về các địa phương, điều tra và phân loại thành phần giai cấp, tổ chức thành phần bần cố nông thành những nhóm nòng cốt để tố cáo và đấu tranh với địa chủ và phú nông. Tổ công tác xách động các nhóm nòng cốt này để họ bắt địa chủ và phú nông đưa ra tố trước quần chúng đang tụ tập ở các đình làng. Họ trói và treo các địa chủ và phú nông trước đám đông rồi tố khổ, kể lễ những khổ cực, những bất công, bị bóc lột mà họ phải chịu. Sau đó những địa chủ, phú nông này bị xử bắn hoặc bị làm nhục phải tự tử, một số khác bị ngược đãi phải chết đói.

 

Sau khi giành chính quyền, Mao Trạch Đông phát động cải cách ruộng đất trên toàn lục địa, bắt đầu năm 1950 và kéo dài đến 1954, chủ yếu là hai năm đầu. Cách thực hiện cũng giống như lần đầu 17 năm trước. Nhiều nghiên cứu, điều tra về thảm kịch cải cách ruộng đất đầu thập niên 1950 được xuất bản trong thập niên 2010. Nakagane Katsuji, Giáo sư danh dự Đại học Tokyo, đã tham khảo các nghiên cứu, điều tra đó và tổng kết, tóm tắt trong cuốn sách vừa xuất bản (Nakagane 2021).

 

Sau đây là vài số liệu về số người chết trong cuộc cải cách ruộng đất lần thứ hai dẫn lại trong sách nói trên. Theo kết quả phỏng vấn của khoảng 100 địa chủ may mắn còn sống sót trong cuộc cải cách ruộng đất tại một vùng nông thôn ở Trùng Khánh (Tứ Xuyên) thì ở đó có 448 người bị chết trong 3 năm từ 1950 đến 1952, trong đó 258 người bị bắn, 77 người tự tử và 26 người chết đói. Trên tổng thể, theo một điều tra so sánh số địa chủ và phú nông trước và sau khi thực hiện cải cách ruộng đất (năm 1950 và 1954) thì trên toàn quốc ước tính có ít nhất 4,7 triệu người chết bất thường (bị giết, tự tử hay bị bỏ đói). Ở đây không kể những người vốn là trung nông nhưng bị quy là phú nông hoặc địa chủ vì những sai lầm (hoặc cố ý) của tổ công tác. Một cán bộ chứng kiến cảnh địa chủ và phú nông bị đánh đập tàn nhẫn trước quần chúng đã báo cáo với Mao Trạch Đông, Mao đã nói là “nông dân đã bị áp bức nhiều năm, khi lửa oán giận của họ được khơi dậy thì bùng cháy không có gì ngăn cản được. Do đó mới có chuyện địa chủ bị đánh đập, hành hạ như vậy”.

 

Bây giờ ta xem kinh nghiệm cải cách ruộng đất tại Nhật Bản, chỉ thực hiện trước cuộc cải cách ở Trung Quốc vài năm.

 

Sau khi bại trận trong Thế chiến thứ hai, Nhật Bản bị quân đồng minh, chủ yếu là Hoa Kỳ, chiếm đóng, thống trị từ 30/8/1945 đến 6/9/1951. Cơ quan thống trị là Tổng hành dinh Bộ Tư lệnh quân đội đồng minh (GHQ) do tướng Mac Arthur đứng dầu. Trong thời gian này, nhiều cải cách trong đó có cải cách ruộng đất được GHQ chủ trương nhưng chủ yếu do chính người Nhật thực hiện.

 

Trước thế chiến II, cuộc sống của nông dân Nhật rất khó khăn vì tá điền phải nộp gần 1/2 thu hoạch nông sản cho địa chủ. GHQ sợ rằng những người nông dân nghèo này sẵn sàng gia nhập quân đội để thoát cảnh bần cùng, và đó là mầm mống để chủ nghĩa quân phiệt phục hồi. Do đó cần cải cách ruộng đất để giải phóng nông dân. GHQ đã đưa ra Lệnh cải cách ruộng đất vào ngày 9/12/1945. Người đời gọi đó là Lệnh giải phóng nông dân. Dựa theo đó, chính phủ Nhật đưa ra hai dự án luật liên quan vào tháng 7/1946 sau đó quốc hội thông qua và công bố ngày 21/10/1946.

 

Đất nông nghiệp thuộc đối tượng cải cách là 2 triệu 348 ngàn ha (tương đương 46% tổng diện tích ruộng đất canh tác). Cải cách được thực hiện theo hai đạo luật nói trên, cụ thể theo phương thức sau: Đất của những địa chủ không sống ở vùng có đất thì bị trưng thu (nhà nước mua giá rẻ) toàn bộ, địa chủ sống với đất mình sở hữu thì được tiếp tục sở hữu nhưng không quá 1 ha/người, số còn lại nhà nước trưng thu. Toàn bộ đất trưng thu được bán lại cho nông dân. Nông dân mua theo giá mỗi tan (tương đương 1.000m2) đất ruộng là 757 yen, đất khô là 446 yen, còn giá tiền tương ứng nhà nước trả cho địa chủ là 978 yen và 577 yen. Địa chủ phải dùng tiền đó mua công trái. Nói khác đi, đất trưng thu từ địa chủ được trả bằng công trái. Để hình dung giá trị số tiền ấy, ta có thể làm vài so sánh như sau. Giá mua từ địa chủ chỉ tương đương với 7% giá trị nông phẩm thu hoạch trên mỗi tan trong một năm, và với vật giá leo thang trong những năm cải cách ruộng đất (1947-49) thì xem như địa chủ bị tịch thu số đất vượt quá quy định mới.

 

Tuy nhiên, cuộc cải cách ruộng đất đã không gây bất ổn về chính trị, xã hội. Địa chủ chỉ mất tài sản từ ruộng đất nhưng mọi quyền lợi khác của công dân (nhà cửa, tài sản ngoài ruộng dất) được bảo vệ, nhất là nhân phẩm được tôn trọng. Trong thời đại mới, những địa chủ trước đây bây giờ hòa vào cuộc sống mới, những người có tích lũy tài sản thì đầu tư vào các ngành công nghiệp, dịch vụ, còn những người không có vốn thì trở thành nông dân, cùng canh tác với những người tá điền cũ. Nhiều người đã đánh giá sự kiện cải cách này là cuộc cách mạng trong hòa bình. Trong thư gửi cho thủ tướng Yoshida Shigeru vào tháng 10/1949, Mac Arthur nhận định rằng “đây là cuộc cải cách đưa lại thành quả lớn nhất từ khi có lịch sử loài người” . Cải cách nông nghiệp đã làm cho năng suất nông nghiệp tăng nhanh và tạo sự ổn định trong xã hội nông thôn (Kosai 1981).

 

Trung Quốc cải cách ruộng đất để tranh thủ ủng hộ của nông dân, lực lượng dân chúng lớn áp đảo thời đó, và từ mục tiêu ý thức hệ, xóa bỏ giai cấp địa chủ, củng cố giai cấp công nông dân và lập lại công bằng xã hội. Mục đích tự nó có thể khẳng định được. Nhưng phương tiện thì quá dã man, tàn bạo. Nhật Bản, ngoài mục đích tăng năng suất nông nghiệp còn có chiến lược ổn định cuộc sống nông dân, tránh tình trạng họ xin tham gia quân đội và dẫn đến khả năng phục hồi chế độ quân phiệt. Nhưng phương tiện để đi đến mục đích thì ôn hòa, không gây đổ máu và hỗn loạn xã hội.

 

Trong kháng chiến chống Pháp, Việt Minh dựa theo mô hình của Trung Quốc để thực hiện cải cách ruộng đất vào năm 1953. Kết cuộc rất bi thảm như chúng ta đã biết. Tại Hội nghị Trung ương bắt đầu tháng 8 năm 1956 Đảng Lao động Việt Nam đã tự phê bình về sự đi quá đà trong cải cách ruộng đất để gây nên những hy sinh, mất mát to lớn. Nếu hồi đó Việt Nam không nghe theo Trung Quốc, không chỉ biết có Trung Quốc, mà nhìn xa ra một tí để thấy trường hợp của Nhật Bản chẳng hạn thì lịch sử đã khác. Dĩ nhiên khách quan mà nói thì trong tình hình lúc đó lãnh đạo Việt Nam có lẽ khó có thông tin từ những nước ngoài Trung Quốc. Tuy nhiên bài học ở đây là nếu chỉ biết có Trung Quốc thì Việt Nam dễ thất bại.

 

Vay vốn để phát triển: Trung Quốc hay các nước khác?

 

Bây giờ bàn về một vấn đề gần đây hơn, đó là việc vay vốn nước ngoài để phát triển. Không kể những quan hệ với Liên xô thời kỳ trước đổi mới, Việt Nam bắt đầu vay vốn viện trợ phát triển (Official Development Assistance, ODA) nhiều từ giữa thập niên 1990. Tuy gọi là “viện trợ” nhưng phần lớn ODA là tiền vay mượn dài hạn, chỉ có một phần nhỏ (chủ yếu trong lãnh vực giáo dục, y tế) là được tặng. Vì áp dụng theo lãi suất ưu đãi nên ODA được gọi là viện trợ phát triển. Ngoài ODA, nhiều loại vốn vay khác với lãi suất cao hơn và hoàn trả trong thời gian ngắn hơn đươc gọi chung là OOF (Other Official Flows). Từ giữa thập niên 1990, Việt Nam dùng nhiều ODA từ Nhật và các tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng phát triển châu Á (ADB), nhưng từ khoảng năm 2000, Trung Quốc dần dần có vai trò quan trọng. Đặc biệt Việt Nam vay của Trung Quốc phần lớn theo hình thái OOF và với những điều kiện rất bất lợi so với vay từ Nhật hay các nước khác. Từ năm 2000 tới năm 2017, Việt Nam vay từ Trung Quốc 1,37 tỷ USD theo hình thái ODA và 16,35 tỷ USD theo hình thái OOF. Như vậy OOF chiếm tới 92% tổng vay của Việt Nam từ Trung Quốc. ODA có lãi suất thấp hơn chỉ chiếm một phần nhỏ. Và so với Nhật Bản, lãi suất ODA của Trung Quốc cao hơn nhiều. Các dự án từ 2000 đến 2017 cho thấy lãi suất vay trung bình của các dự án ODA của Trung Quốc là 3%, trong khi các dự án vay từ Nhật chỉ từ 0,4-1,2% (theo Abuza and Vu, 2021).

 

Ngoài ra, Trung Quốc còn thắng trong nhiều dự án đấu thầu xây dựng. Những dự án trở thành vấn đề và được báo chí điều tra cho thấy Việt Nam đã ký kết với Trung Quốc theo những điều kiện rất bất lợi. Vấn đề là lãnh đạo và quan chức Việt Nam trong nhiều trường hợp đã không nỗ lực so sánh các điều kiện của Trung Quốc với các nước khác để chọn lựa quyết định có lợi cho đất nước. Đó là không kể khả năng có thể có trường hợp họ cố tình chọn lựa Trung Quốc dù biết là không có lợi bằng chọn lựa nước khác. Trường hợp đường sắt Cát Linh Hà Đông cho thấy ít nhất là những người có trách nhiệm có vẻ chỉ biết có Trung Quốc.

 

Tháng 6 năm 2015 dư luận trong nước xôn xao về sự kiện Việt Nam mua 13 đoàn tàu của Trung Quốc cho tuyến đường sắt Cát Linh – Hà Đông. Người dân đặt nghi vấn là tại sao phải mua của Trung Quốc, trong khi công nghệ tàu đường sắt của các nước tiên tiến chất lượng cao hơn. Hơn nữa, Việt Nam đang nhập siêu nhiều với Trung Quốc, ai cũng thấy phải cải thiện quan hệ một chiều này.

 

Bộ trưởng Giao thông Vận tải thời đó là Đinh La Thăng đã giải đáp thắc mắc này trong buổi gặp mặt báo chí ngày 9/6/2015. Tôi thật sự ngạc nhiên nhưng hiểu được lý do tại sao Việt Nam ngày càng lệ thuộc vào kinh tế Trung Quốc trong nhiều phương diện. Sự kiện này cho thấy nhiều lãnh đạo, quan chức Việt Nam, những người quyết định vay vốn nước ngoài, không hiểu hoặc không chịu tìm hiểu tình hình và chế độ hiện hành trên thế giới để so sánh điều kiện của Trung Quốc với các nước khác, từ đó quyết định chọn nước đối tác có lợi nhất cho Việt Nam.

 

Trong dự án 13 đoàn tàu nói trên được biết Trung Quốc cho vay vốn và đặt điều kiện phải dùng tiền đó mua tàu của họ. Bộ trưởng Đinh La Thăng bảo rằng nước nào cho vay cũng đặt điều kiện như vậy, chẳng hạn Nhật Bản hay Hàn Quốc cũng như vậy. Điều này hoàn toàn sai. (Trước khi chứng minh nhận định đó là không đúng, ta có thể đặt thêm một câu hỏi nữa: Nếu các nước khác cũng có cùng điều kiện đó, tại sao lại chọn Trung Quốc? Công nghệ của Trung Quốc cao hơn các nước khác sao?)

 

Vấn đề các nước tiến tiến hỗ trợ vốn vay ưu đãi (ODA) cho các nước đang phát triển có một lịch sử đã trên 50 năm. Trong giai đoạn đầu (khoảng trước thập niên 1980), đúng là hầu hết ODA đều có ràng buộc phải mua máy móc, vật liệu, tư vấn kỹ thuật từ nước cho vay (gọi là tied loan). Sau đó hình thức nầy dần dần chỉ còn là ngoại lệ, nhường chỗ cho hình thức cho vay không ràng buộc (untied loan) phổ biến hơn. Đó cũng là kết quả của các thỏa thuận giữa Mỹ, Nhật, Pháp, Đức, Anh.., những thành viên trong Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD).

 

Để cho dễ hiểu và đi ngay vào vấn đề, tôi giới thiệu trường hợp của Nhật Bản tại Việt Nam hiện nay. ODA của Nhật Bản có 2 loại: Loại tặng không (grant) dùng cho lãnh vực giáo dục, y tế,… và loại cho vay (yen loan) dùng cho việc xây dựng hạ tầng. Loại cho vay cũng có hai hình thức: Vay không ràng buộc trong đó nước đi vay có thể mua vật tư, thiết bị, tư vấn kỹ thuật từ bất cứ nước nào xét thấy có lợi nhất (qua hình thức đấu thầu công khai). Hình thức thứ hai là vay có ràng buộc nhưng điều kiện rất đặc biệt, ưu đãi hơn loại ràng buộc, mà Nhật gọi là STEP (Special Term for Economic Partnership). Loại STEP ràng buộc nên lãi suất thấp hơn nhiều so với loại không ràng buộc. Cần nói thêm là tuy STEP là loại có ràng buộc nhưng các công ty Nhật Bản phải cạnh tranh với nhau trong đấu thầu. Các nước nhận ODA có thể chọn lựa giữa hai hình thức này. Theo tôi biết, hầu hết các nước ASEAN nhận cả hai loại ODA vì loại ràng buộc cũng dễ chấp nhận do lãi suất được ưu đãi hơn loại không ràng buộc và kỹ thuật, công nghệ, máy móc của Nhật được đánh giá cao.

 

Thực tế ở Việt Nam cho thấy, trong nửa đầu thập niên 2010, bình quân mỗi năm ODA của Nhật Bản cung cấp cho Việt Nam theo hình thức STEP là 45 tỉ yen (lãi suất chỉ có 0,1%) và theo hình thức không ràng buộc là 124 tỉ yen (thời hạn 30 năm, lãi suất 1,4%/năm). Như vậy ODA không ràng buộc vào công ty Nhật Bản chiếm tới 73%, nghĩa là công ty Nhật phải tham gia đấu thầu trong các dự án phát sinh từ nguồn vay nầy. Tỉ lệ công ty Nhật thắng thầu cũng chỉ có 36%, không phải 100% như nhận định của bộ trưởng nói trên. Ngay cả trường hợp STEP là loại có thể hoàn toàn ràng buộc vào Nhật, công ty Nhật cũng chỉ chiếm 87% vì họ mời các công ty Việt Nam cùng tham gia trong việc cạnh tranh với các công ty khác của Nhật. Một thí dụ là dự án sân bay Nội Bài tuy theo hình thức STEP nhưng được thực hiện bởi công ty Xây dựng Taisei của Nhật và Công ty Vinaconex của Việt Nam, dự án cầu Nhật Tân cũng do một liên doanh giữa Nhật và Việt Nam xây dựng.

 

Việt Nam hiện còn đang tiếp nhận ODA và ngày càng nhận nhiều OOF. Trách nhiệm của lãnh đạo, của quan chức liên hệ là làm sao phải chọn lựa những nguồn vốn vay với điều kiện ít phí tổn nhất và mang lại hiệu quả lớn nhất. (Xem thêm Trần V Thọ 2016, Ch. 12 và 13).

Trong quan hệ với Trung Quốc, ta đã thấy có nhiều hiện tượng bất bình thường, như nhập siêu lớn trong thời gian dài và đang tiếp tục, doanh nghiệp Trung Quốc trúng thầu hầu hết các dự án trọng điểm trong các ngành quan trọng của Việt Nam, nhiều dự án họ đưa giá rẻ nhưng sau khi thắng thầu họ điều chỉnh giá và thương lượng lại, nhiều dự án không xây dựng đúng tiến độ và nhiều trường hợp công trình mới xây xong đã bị hỏng hoặc xuống cấp, v.v.... Lao động chui và lao động được cấp phép từ Trung Quốc sang cũng nhiều một cách khó hiểu. Mọi giao dịch kinh tế nếu so sánh Trung Quốc với nước khác và chọn trường hợp có hiệu quả nhất sẽ không thấy những hiện tượng ấy.

 

Vài lời kết:

 

Trong lịch sử hầu như lãnh đạo Việt Nam chỉ thấy có Trung Quốc. Do đó chẳng những đã bỏ lỡ nhiều thời cơ phát triển đất nước mà có lúc gây tai họa cho dân tộc hoặc không bảo vệ được lợi ích quốc gia.

 

Trung Quốc là nước lớn lại đang có tham vọng bá quyền. Trong báo cáo chính trị đọc tại Đại hội Đảng tháng 10/2017, Tổng bí thư Tập Cận Bình đã tổng kết tư tưởng của chiến lược phát triển trong giai đoạn tới là “xây dựng chủ nghĩa xã hội mang mầu sắc Trung Quốc trong thời đại mới”. Chủ nghĩa xã hội mang mầu sắc Trung Quốc thì đã được nói đến từ lâu nhưng ở đây khái niệm ấy được tăng thêm một nội hàm là thời đại mới. Cũng theo ông Tập, cái mới ở đây là xây dựng Trung Quốc thành một cường quốc xã hội chủ nghĩa theo hướng hiện đại và có ảnh hưởng lớn trên vũ đài quốc tế. Cũng trong báo cáo chính trị ấy, ông Tập đã nhắc lại nhiều lần giấc mơ Trung Quốc là sự phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa. Tham vọng thành cường quốc, gây ảnh hưởng lớn trên thế giới để phục hưng một thời đại huy hoàng của dân tộc dĩ nhiên sẽ có tác động lớn đến thế giới; nhất là chiến lược đó lại mang mầu sắc riêng, đặc tính riêng của Trung Quốc chứ không theo những giá trị phổ quát như trường hợp những nước lớn đã phát triển (xem Trần V Thọ 2018).

 

Một số công cụ quan trọng để thực hiện chiến lược kinh tế đối ngoại theo phương châm lớn nói trên là đẩy mạnh thực thi Sáng kiến Một vành đai Một con đường (BRI) phát biểu năm 2013. Mặt khác, đẩy mạnh hoạt động đầu tư nước ngoài của doanh nghiệp Trung Quốc mà các hoạt động nầy được đặt dưới sự lãnh đạo, kiểm soát của Đảng Cộng sản như Đại hội tháng 10/2017 đã quyết định. Theo đó, nhiều doanh nghiệp đã thay đổi điều lệ, ghi thêm sự chấp nhận để cho Đảng Cộng sản can dự vào các quyết định kinh doanh. Do đó trong hoạt động đầu tư nước ngoài của doanh nghiệp Trung Quốc, có thể có nhiều trường hợp không chú trọng mục đích kinh tế mà để phục vụ cho các mục tiêu khác do Đảng hoặc nhà nước Trung Quốc chủ trương.

 

Một điểm đáng lưu ý thêm là Trung Quốc đang nỗ lực thoát ra ảnh hưởng của hệ thống luật lệ và toà án, trọng tài thương mại của Anh Mỹ mà phần lớn thế giới đang áp dụng để thiết lập hệ thống riêng của họ (xem Hung Tran 2021). Luật lệ theo cách của Trung Quốc đã xuất hiện nhiều trong các hợp đồng thương mại và đầu tư giữa Trung Quốc và các nước tham gia BRI của họ.

 

Như vậy một Trung Quốc thời nay vừa lớn mạnh vừa phức tạp hơn trước nhiều. Việt Nam phải khôn ngoan, tỉnh táo hơn trước. Tất cả các vấn đề kinh tế liên quan với nước ngoài cần có hiểu biết chính xác về chính sách của các nước, về tình hình quốc tế và các quy định hiện hành trên thế giới, từ đó so sánh Trung Quốc với các nước khác để chọn lựa đối tác. Điểm nhấn ở đây là thế giới không phải chỉ có Trung Quốc./.

 

Trần Văn Thọ

 

--------------------------

 

Tư liệu có trích dẫn:

 

Abuza, Zachary and Phuong Vu (2021), Vietnam’s Hidden Debts to China Expose its Political Risks, The Diplomat, Oct. 8.

 

Hung Tran (2021), China’s anti-foreign sanctions law: Companies in the crosshairs, Atlantic Council, June 28.

 

Kosai Yutaka (1981), Thời đại tăng trưởng cao: Bút ký lịch sử kinh tế Nhật Bản hiện đại, Nhà xuất bản Nihon Hyoronsha (tiếng Nhật)

 

Nakagane Katsuji (2021), Luận về Mao Trạch Đông: Chân lý từ trên trời rơi xuống, Nhà xuất bản Đại học Nagoya (tiếng Nhật).

 

Trần Văn Thọ (2016), Cú sốc thời gian và Kinh tế Việt Nam, NXB Tri thức.

 

Trần Văn Thọ (2018), Đối diện với một Trung Quốc mới Việt Nam sẽ phải làm gì? Thời báo Kinh tế Saigon, số Tết Mậu Tuất.

ANGELA MERKEL TỔNG KẾT THÀNH TÍCH TRONG THỜI GIAN TẠI CHỨC (Deutsche Welle)

 

Angela Merkel tổng kết thành tích trong thời gian tại chức

Deutsche Welle (DW)

Đỗ Kim Thêm dịch

30/11/2021

https://baotiengdan.com/2021/11/30/angela-merkel-tong-ket-thanh-tich-trong-thoi-gian-tai-chuc/

 

https://baotiengdan.com/wp-content/uploads/2021/11/0-38-696x392.jpg

Lần đầu bà Merkel xuất hiện trên chính trường, bên cạnh Thủ tướng Helmit Köln (2001). Nguồn ảnh: DPA/ M. Jung

 

Phỏng vấn độc quyền của Max Hofmann, Trưởng ban Tin tức DW thực hiện

 

Lời người dịch: Hiện nay, trên thị trường sách Đức đã có ba tác phẩm trình bày khá chi tiết về thân thế và sự nghiệp của bà Angela Merkel. Việc bà rời khỏi chính trường trước ngày 9/12 năm nay cũng là một đề tài cho báo giới quốc tế và Đức có vô số các bài bình luận.

 

Nhìn chung, Đức là một đối tác mậu dịch quan trọng nhất với Trung Quốc. Do doanh giới Đức áp lực khá nặng nề, nên bà đề cao việc hợp tác với Trung Quốc để giải quyết các vấn đề giao thương và biến đổi khí hậu, không chủ trương gay gắt như Donald Trump. Đức không hỗ trợ tài chính đúng mức cho khối NATO tạo thêm căng thẳng trong bang giao Mỹ – Đức và quan hệ cá nhân giữa ông Trump và bà Merkel. Vì có khuynh hướng chống Trung Quốc, nên đa số người Việt khắp nơi không dành thiện cảm cho bà.

 

Nhìn riêng trong mối bang giao Đức – Việt, vụ Trịnh Xuân Thanh là một vết nhơ cho lãnh đạo CSVN và mối lo cho người Việt đang sinh sống và làm việc tại Đức. Cho đến nay, Việt Nam không chính thức lên tiếng xin lỗi Đức về việc vi phạm chủ quyền an ninh và lãnh thổ, việc này chứng tỏ bà Merkel đã quá nhẹ tay và người Việt thất vọng về bà khi không dạy cho Việt Nam biết thế nào là tinh thần trọng pháp và lễ độ ngoại giao.

 

Sau vụ thảm sát đảng viên Lê Đình Kình, lại một lần nữa, CSVN bắt cóc đảng viên Trịnh Xuân Thanh tại Đức và tự hào bạo lực cách mạng đã toàn thắng trong và ngoài nước.

 

Tuy nhiên, nhìn lại sau 16 năm trong chính trường, bà không thể tránh khỏi một số sai lầm nhất định, nhưng bà vẫn được dân chúng và công luận quốc tế tôn trọng về nhân cách và khả năng. Bà đã làm việc tận tụy và liêm chính, một hình ảnh mà giới lãnh đạo CSVN cần học tập tấm gương “cần kiệm liêm chính chí công vô tư“ của bà. Sau đây là bản dịch bài phỏng vấn của DW.

 

                                                           ***

 

Trong cuộc phỏng vấn dành cho DW, Thủ tướng sắp mãn nhiệm Angela Merkel nói về biến đổi khí hậu, câu nói nổi tiếng của bà “Chúng ta làm được việc này”, một chút u sầu và sự bàn giao nhiệm vụ theo thủ tục.

 

Lộ vẻ thư giãn và rõ ràng là trong yên bình: Đây là cách mà Thủ tướng Angela Merkel (CDU) thể hiện mình trong cuộc phỏng vấn dành cho Max Hofmann, Trưởng ban Tin tức của DW, tại Phủ Thủ tướng ở Berlin.

 

Bà không phải đắn đo suy nghĩ khi được hỏi về những thách thức nào đã là khó khăn nhất trong nhiệm kỳ của mình. Về mặt cá nhân, bà bị thách thức nặng nề bởi “áp lực việc tỵ nạn Syria và các nước xung quanh, và sau đó là đại dịch Corona”.

 

Trong cả hai trường hợp “người ta đã thấy điều này ảnh hưởng trực tiếp đến con người như thế nào, ở đâu mà người ta phải giải quyết đến số phận con người”.

 

“Vâng, chúng tôi đã làm được”

Khi được hỏi liệu bà có quan điểm cho rằng Đức làm chủ được tình hình trước dòng tị nạn 800.000 người vào năm 2015, mà bà đã trả lời bằng câu nổi tiếng “Chúng tôi làm được”. Bà nói: “Vâng, chúng tôi đã làm được! Không phải mọi thứ đều diễn ra ‘trong lý tưởng‘, nhưng các vị thị trưởng thành phố và nhiều tình nguyện viên đã giúp đỡ“.

 

Nhìn về những người nhập cư, bà Merkel nói: “Chúng tôi có những ví dụ tuyệt vời về sự phát triển thành công của con người khi tôi nghĩ về những học sinh tốt nghiệp trung học …”.

 

Khi tự phê bình, bà nói thêm: “Nhưng tất nhiên chúng tôi vẫn chưa giải quyết được nguyên nhân của việc tỵ nạn. Chúng tôi thất bại trong việc châu Âu có một hệ thống thống nhất về tị nạn và di cư“.

 

Nhiều việc trở nên rất, rất nhanh hơn trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu  

Bà Merkel cũng mô tả đây là một loại khủng hoảng trong thời kỳ bà còn là Thủ tướng mà ngày càng nhiều người trên thế giới đặt câu hỏi về chủ nghĩa đa phương: “Điều đó luôn quan trọng đối với tôi và tôi luôn cố gắng củng cố các tổ chức quốc tế, Quỹ Tiền tệ Quốc tế, Ngân hàng Thế giới, Tổ chức Thương mại Thế giới và các tổ chức khác“. Và về vấn đề của cuộc chiến chống biến đổi khí hậu ngày càng cấp bách, Thủ tướng thừa nhận: “Chúng ta phải nhanh hơn rất nhiều”.

 

Trước khi làm Thủ tướng, bà Merkel là Bộ trưởng Môi trường và đã chủ trì Hội nghị Thượng đỉnh về Khí hậu của Liên Hiệp quốc đầu tiên tại Berlin vào năm 1995. Bây giờ bà nói: “Chúng ta lại phải tuân thủ các đánh giá khoa học, và điều đó có nghĩa là tiến gần với sự nóng lên toàn cầu 1,5 độ”.

 

Giới trẻ “phải tạo áp lực”

Bà Merkel tham dự lần cuối hội nghị khí hậu của Liên Hiệp quốc năm nay, diễn ra tại Glasgow, Scotland cho đến giữa tháng 11. Bà nói: “Glasgow đã mang lại một số kết quả. Nhưng theo quan điểm của giới trẻ, về mặt pháp lý, nó vẫn còn quá chậm“. Đột nhiên, Merkel nói rõ thêm: “Và tôi nói với giới trẻ: Các bạn phải tạo áp lực“.

 

Nhưng đó không phải là sự thừa nhận thất bại cá nhân trong chính sách khí hậu. Thủ tướng nói thêm rằng, đa số phải đạt được mỗi một biện pháp bảo vệ khí hậu và có nhiều lo ngại về hậu quả xã hội của việc cắt giảm nghiêm trọng, chẳng hạn như tiêu dùng tư nhân.

 

Bà giải thích: “Đúng vậy, luôn đến lượt tôi, nhưng ngày nay, tôi không thể nói rằng kết quả đã mỹ mãn“. Bà cũng phải nhận thức rằng, đánh giá của các nhà khoa học với mỗi báo cáo “còn tệ hơn và khủng khiếp hơn“.

 

Chỉ còn một thời gian ngắn tại chức

Cho đến gần đây, người đứng đầu lâu năm trong chính phủ của Đức còn ở vị trí xử lý thường vụ, và Quốc hội mới đã được thành lập. Từ văn phòng của mình, trong 16 năm qua, Merkel đã có thể nhìn vào tòa nhà Quốc hội.

 

Trong cuộc bầu cử liên bang vào cuối tháng 9 năm nay, bà đã không tái tranh cử với tư cách là ứng cử viên thủ tướng của các đảng CDU/CSU. Sau đó, Đảng Dân chủ Xã hội (SPD) đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử trước Liên minh CDU/CSU.

 

Tiệc chia tay ở Pháp “một trải nghiệm tốt đẹp”

Gần đây nhất, bà Merkel đã đến thăm một số nguyên thủ quốc gia và chính phủ trong các chuyến đi tiễn biệt; ví dụ như Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã mời Thủ tướng đến thị trấn Beaune ở Burgundy và sau đó tặng bà huy chương Bắc đẩu bội tinh cao quý nhất, một danh dự tột đỉnh tại Pháp.

 

Trong một cuộc phỏng vấn với DW, bà Merkel thẳng thắn nói rằng bà vô cùng cảm động: “Tôi biết rằng, cũng có những người không hài lòng với chính sách của tôi. Nhưng khi bạn ở Pháp bây giờ, nơi mà tất nhiên chúng ta đang ở trong lịch sử thì cũng không có những tình cảm thân thiện nhau, vì vậy tôi rất vui khi có rất nhiều người đến chào đón Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và tôi. Và đó là một trải nghiệm tuyệt vời, tôi phải nói như vậy“.

 

“Tín hiệu trấn an” của Merkel cho thế giới

Tại cuộc họp G20 ở Ý chỉ hơn một tuần trước, Merkel đã nhiều lần giới thiệu về người có triển vọng làm kế nhiệm là Olaf Scholz thuộc đảng Dân chủ Xã hội (SPD), vẫn còn đương nhiệm là Bộ trưởng Tài chính trong chính phủ của bà. Đảng SPD đang đàm phán tại Berlin với đảng Xanh và FDP về một chính phủ mới dưới sự lãnh đạo của ông.

 

Về những ngày tại hội nghị thượng đỉnh G20 ở Rome, bà Merkel nói rằng, một thông điệp gửi tới người dân là rất quan trọng đối với bà: “Nếu bạn có cảm giác rằng có sự liên hệ tốt ở đây giữa người đứng đầu chính phủ hiện tại và người đứng đầu chính phủ tương lai xảy ra, đó là một tín hiệu trấn an trong một thế giới khá hỗn loạn. Và tôi nghĩ điều đó đã đúng“.

 

Chia tay: “Sẽ quen thôi!”

Khi Max Hofmann hỏi bà sẽ làm gì nếu không còn tại vị, bà Merkel nói: “Bây giờ tôi không biết mình sẽ làm gì sau đó. Tôi nói là, trước hết, tôi sẽ nghỉ ngơi một chút và hãy xem điều gì sẽ xảy ra trong đầu tôi“. Bà sẽ đọc và ngủ rất nhiều. Bà Merkel đã nhấn mạnh nhiều lần rằng, bà tin rằng bà có thể từ bỏ quyền lực khá dễ dàng, điều mà bây giờ bà nhắc lại trong một cuộc phỏng vấn với DW, “một trong những người cuối cùng” trên cương vị nữ Thủ tướng Liên bang.

 

Một mặt, vui mừng nhưng bà cũng phải thừa nhận là: “Nhưng sau đó chắc chắn có một chút buồn sẽ đến, bởi vì tôi đã luôn yêu thích công việc của mình, và tôi vẫn thích làm việc đó“, cho đến ngày làm việc cuối cùng, bà phải tiếp tục tập trung.

 

Theo nhận xét của Hoffmann, sau 16 năm, bà Merkel không còn ngồi ghế Thủ tướng, người còn là đứng đầu chính phủ nói với thái độ tỉnh táo, điều mà bà vẫn thường trải qua, và với một nụ cười: “Rồi sẽ quen thôi”.

 

https://baotiengdan.com/wp-content/uploads/2021/11/0-39-696x392.jpg

Angela Merkel trong cuộc phỏng vấn của DW. Nguồn ảnh R. Oberhammer/ DW

 

 

Bài liên quan: 

Bình luận của báo chí quốc tế nhân ngày mãn nhiệm của bà Thủ tướng Angela Merkel và bầu cử Quốc hội Đức 26/9/2021

BIẾN THỂ OMICROM : CÓ PHẢI PHƯƠNG TÂY "GIEO GIÓ GẶT BÃO"? (Hiếu Chân - Saigon Nhỏ)

 

Biến thể Omicron: Có phải phương Tây “gieo gió, gặt bão”?

Hiếu Chân  -  Saigon Nhỏ

30 tháng 11, 2021

https://saigonnhonews.com/thoi-su/van-de-hom-nay/bien-the-omicron-co-phai-phuong-tay-gieo-gio-gat-bao/

 

Phương Tây có phải chịu trách nhiệm về tình trạng khan hiếm vaccine, xuất hiện các biến chủng virus mới ở châu Phi hay không?

 

https://saigonnhonews.com/wp-content/uploads/2021/11/railway-gbd25975aa_1920-1024x683.jpg

Biến thể coronavirus mới, Omicron, lại gây hỗn loạn toàn cầu những ngày cuối năm (ảnh: Pixabay)

 

Sự kiện biến thể mới của coronavirus gây đại dịch Covid-19 xuất hiện, gây chấn động thế giới, đang làm dấy lên làn sóng phân tích, bình phẩm về nguyên nhân và hậu quả của nó, trong đó có không ít chuyên gia quy trách nhiệm cho các nước phương Tây đã gây nên tình trạng khan hiếm vaccine ở châu Phi, gieo gió thì gặt bão. Thực tế có thể phức tạp hơn nhiều.

 

Biến thể mới của coronavirus, được đặt tên là Omicron, mới xuất hiện ở Nam Phi nhưng đã lây lan mạnh ra nhiều nước. Úc, Áo, Anh, Đức, Bỉ, Ý và Hà Lan đã ghi nhận những trường hợp dương tính đầu tiên liên quan tới Omicron.

 

Nhiều quốc gia lại nhốn nháo “đóng cửa”, hạn chế hoặc cấm du lịch từ các quốc gia Nam châu Phi, đặc biệt Nam Phi – trong đó có New Zealand, Thái Lan, Indonesia, Singapore, Sri Lanka, Maldives, Saudi Arabia, Qatar, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất; cùng với Brazil, Canada, EU, Iran và Hoa Kỳ. Tại Mỹ, Thống đốc New York đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp để chuẩn bị cho đợt tăng Covid-19 có thể xảy ra từ biến thể Omicron.

 

                                                    ***

Trước tình hình mới, một số quan chức và chuyên gia y tế nhanh chóng “đổ lỗi” cho các nước giàu và cái gọi là “bất bình đẳng vaccine”. Trong bài bình luận trên báo The Washington Post, tác giả Anthony Faiola viết “các nước giàu đang gặt hái những gì họ đã gieo”. Trên báo The Guardian (Anh), ông Gordon Brown, cựu Thủ tướng Anh và hiện là Đại sứ của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) viết: “Bất chấp những lời cảnh báo của các nhà lãnh đạo y tế, thất bại của chúng ta trong việc tiêm vaccine vào cánh tay của người dân ở thế giới đang phát triển bây giờ trở lại ám ảnh chúng ta”.

 

Lập luận của các chuyên gia này là hiện tượng các nước giàu tích trữ vaccine ngừa Covid và sử dụng một cách phung phí trong khi các nước nghèo – nhất là ở châu Phi – không có đủ vaccine để tiêm cho người dân là nguyên nhân chính sinh ra Omicron và các biến thể nguy hiểm. Tính đến nay, các nước giàu như Mỹ, Pháp, Trung Quốc đã có tỷ lệ dân chúng được tiêm chủng rất cao; 60% ở Mỹ, 70% ở Pháp và 77% ở Trung Quốc; trong khi đó 1.2 tỷ dân châu Phi chỉ mới có 6% được tiêm chủng. Tỷ lệ được tiêm chủng vaccine thấp đã biến các nước này thành môi trường nuôi cấy tiềm năng cho các biến thể của virus, sau đó chúng nhanh chóng truyền nhiễm ra toàn cầu. 

 

Tình trạng bất bình đẳng vaccine càng trầm trọng khi các nước giàu tổ chức tiêm chủng mũi tăng cường, mũi thứ ba (booster) cho toàn thể dân chúng trưởng thành, tiêm chủng cho trẻ em trong khi các nhóm dân cư có nguy cơ nhiễm bệnh cao nhất ở nhiều nước châu Phi vẫn chưa được tiêm mũi vaccine đầu tiên.  Một phân tích của Tổ chức bảo vệ người tiêu dùng Public Citizen công bố hôm Thứ Hai ghi nhận số người Mỹ được tiêm mũi vaccine thứ ba đã nhiều hơn tổng số người dân được tiêm mũi đầu tiên ở tất cả các nước châu Phi trong danh sách cấm nhập cảnh của Mỹ. Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus tuyên bố: “Mỗi ngày số vaccine tiêm tăng cường trên toàn cầu đã nhiều gấp sáu lần so với số mũi tiêm đầu tiên ở các nước thu nhập thấp. Đây là một scandal và nó phải chấm dứt”.

 

Chuyên gia J. Stephen Morrison, Giám đốc về chính sách y tế toàn cầu của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) nhận xét: “Những thành công của chúng ta trong đất nước của mình sẽ gặp rủi ro lớn bởi vì những thất bại ở bên ngoài đất nước, bởi vì chủ nghĩa dân tộc vaccine, không chỉ ở Hoa Kỳ và châu Âu mà cả ở Ấn Độ và Trung Quốc… Nếu chúng ta có sự truyền nhiễm không được kiểm soát ở những nước đông dân thì đó là môi trường tối ưu để sản sinh những biến chủng mới. Ở châu Phi, chúng ta chỉ có 6% dân số được tiêm vaccine. Và chúng ta có các biến chủng”.

 

Lời giải cho vấn đề, theo các chuyên gia, nằm trong những giải pháp cấp tiến hơn mà các nước giàu và mạnh chưa thực hiện hoặc chưa muốn thực hiện. Đó là, các nước giàu, kể cả Hoa Kỳ, “cần phải cung cấp nguồn lực để các công ty bào chế vaccine gia tăng sản xuất và về lâu dài, việc tạm ngừng bản quyền sáng chế vaccine và đầu tư vào năng lực sản xuất vaccine ở các khu vực là hết sức cần thiết,” bà Wafaa El-Sadr, Giám đốc trung tâm chính sách y tế toàn cầu của Đại học Columbia nhận xét. Và bà nói thêm rằng, “Cho đến nay, việc mà chúng ta làm chi là tặng đi lượng vaccine mà chúng ta dư thừa mà thôi”.

 

                                                     ***

Tuy nhiên, sự xuất hiện của biến chủng Omicron và tình trạng tỷ lệ tiêm chủng thấp ở châu Phi có những nguyên nhân phức tạp hơn là nhận định của các chuyên gia nêu trên.

 

Hôm Thứ Hai 29 Tháng Mười Một, để phản đối lời phê phán chính phủ Hoa Kỳ “đầu cơ tích trữ” vaccine gây ra nỗi thiếu thốn của châu Phi và các nước thu nhập trung bình và thấp, Tổng thống Joe Biden đã chỉ ra một thực tế là Nam Phi gần đây đã khước từ tiếp nhận vaccine từ Hoa Kỳ.

 

Tỷ lệ tiêm chủng thấp của châu Phi, ngoài yếu tố nguồn cung vaccine, còn do những trở ngại trong tổ chức tiêm chủng, hệ thống y tế thiếu và yếu cũng như khó khăn trong việc bảo quản và vận chuyển vaccine Pfizer, vốn yêu cầu nhiệt độ cực lạnh.

 

Theo hai tác giả Yasmeen Abutaleep và Lesley Wroughton, cũng của báo The Washington Post, Nam Phi đã bắt đầu chương trình tiêm chủng quốc gia vào cuối Tháng Năm năm nay, chậm hơn sáu tháng so với Hoa Kỳ và các nước phương Tây. Và cũng như phương Tây, chính phủ Nam Phi phải chật vật vượt qua sự chống đối vaccine của một bộ phận dân chúng.

 

Tập đoàn dược phẩm Pfizer cho biết có năm trong tám quốc gia châu Phi bị tạm thời cấm nhập cảnh vào Hoa Kỳ – gồm Malawi, Mozambique, Namibia, Nam Phi và Zimbabwe – trong vài tháng qua đã yêu cầu công ty ngừng vận chuyển vaccine tới nước họ vì họ không thể sử dụng hết số vaccine đó. Pfizer cho biết, trong tháng cuối năm nay công ty sẽ vận chuyển 43 triệu liều vaccine tới tám quốc gia miền Nam Châu Phi trong danh sách cấm nhập cảnh của Hoa Kỳ.

 

Ron Whelan, phụ trách nhóm công tác Covid-19 của công ty bảo hiểm y tế Discovery Ltd, làm việc cùng chính phủ Nam Phi để mua vaccine, tổ chức tiêm chủng và lập hệ thống phân phối vaccine cho nước này, giải thích: “Do chúng tôi có đủ lượng dự trữ, nhận thêm [vaccine] chẳng để làm gì cho nên chúng tôi hoãn các đơn hàng tới đầu năm sau. Hiện giờ chúng tôi có đủ dùng”. Whelan nói vào lúc đỉnh điểm, Nam Phi tiêm chủng được 211,000 liều vaccine mỗi ngày; nhưng từ Tháng Chín tới nay, tốc độ tiêm chủng trên toàn quốc đã giảm còn 110,000 liều mỗi ngày.

 

Ông chỉ ra ba yếu tố: Sự chống đối hoặc không muốn tiêm vaccine, phân biệt chủng tộc và rào cản về tổ chức đến mức nhiều người dân không có đủ tiền đi tới điểm tiêm chủng. Dù vậy, đến nay Nam Phi đã có 35% dân số được tiêm chủng đầy đủ; nước có tỷ lệ tiêm chủng thấp nhất là Malawi, chỉ có 3% dân số được tiêm chủng, theo trang dữ liệu Our World In Data. Nam Phi là nước có hệ thống y tế tốt nhất ở châu Phi, có phương tiện để bảo quản vaccine nhưng các quốc gia khác thì không.

 

Tính đến nay, các nước thu nhập cao đã cam kết viện trợ 1.98 tỷ liều vaccine cho các nước nghèo; Hoa Kỳ cam kết hơn một nửa số đó, khoảng 1.1 tỷ liều; và 20% số cam kết đã được chuyển giao.

 

Hôm Thứ Hai, Tòa Bạch Ốc cho biết, Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) đã cung cấp $273 triệu cho các nước phía Nam châu Phi, trong đó có $12 triệu dùng cho việc phân phối vaccine và tổ chức tiêm chủng. Ngoài ra một số cơ quan liên bang đang hợp tác với các chuyên gia và tổ chức của châu Phi để cung cấp nguồn lực, sự hỗ trợ về tài chính và kỹ thuật để mở rộng các chương trình tiêm chủng. Có năm trong tổng số 54 quốc gia châu Phi, chiếm khoảng 10% dân số châu lục này, sẽ có thể đạt được tỷ lệ tiêm chủng 40% dân số vào cuối tháng sau nếu nguồn cung vaccine được ổn định.

 

                                                           ***

 

Châu Phi thiếu vaccine ngừa Covid-19 là một thực tế. Và đó cũng là căn cứ để nghi ngờ các biến chủng mới của virus sẽ tiếp tục được sản sinh ở đây. Lời cảnh báo: “Sẽ không ai được an toàn cho đến khi tất cả chúng ta được an toàn” càng có ý nghĩa khi các biến chủng mới của virus liên tục xuất hiện.

 

Nhưng không thể quy toàn bộ trách nhiệm về tỷ lệ tiêm chủng thấp của châu Phi vào cái gọi là “chủ nghĩa dân tộc vaccine” của các nước giàu, các nước phương Tây, bởi vì chính phủ nào cũng phải đặt an toàn tính mạng của nhân dân mình lên hàng đầu. Để cải thiện tình hình thì việc gia tăng cung cấp vaccine cho châu Phi là không đủ, khi nhiều nước ở châu lục này chưa có điều kiện tiếp nhận, bảo quản vaccine và tổ chức tiêm chủng hiệu quả cho toàn bộ cư dân của họ.

 

Ngoài nguồn cung vaccine, châu Phi cần hỗ trợ ở nhiều phương diện khác để thúc đẩy việc kiểm soát đại dịch. Và thay vì đổ lỗi, cần có một sự hợp tác rộng rãi và bền vững giữa các quốc gia để cùng ứng phó mối đe dọa chung.

 

-----------------

 

Đọc thêm:

 

Biến thể Omicron gây kinh động toàn cầu

 

Cảnh báo Omicron sắp ‘xuất hiện’, New York ban bố tình trạng thảm họa khẩn cấp

 

Những điều cần biết về biến thể mới Omicron

 

Chương trình tiêm chủng toàn cầu đi chệch hướng chỗ nào?

 

 

==============================================

 

 

Những điều cần biết về biến thể mới Omicron

Lê Tây Sơn
27 tháng 11, 2021

https://saigonnhonews.com/thoi-su/the-gioi/nhung-dieu-can-biet-ve-bien-the-moi-omicron/

 

Một biến thể coronavirus mới có khả năng lây lan nhanh hơn, được phát hiện đầu tiên ở Nam Phi đã dẫn đến đợt hạn chế đi lại nữa trên toàn cầu, chủ yếu từ châu Phi và làm dấy lên lo ngại về một nguy cơ khó lường của đại dịch Covid-19. Ngày 26 Tháng Mười Một, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đặt tên cho biến thể mới này là Omicron, và xem đây “biến thể cần quan tâm” (variant of concern), chưa đến mức quan ngại, và cho biết nhiều nghiên cứu đang được tiến hành khi các cố vấn của WHO tiếp tục theo dõi biến thể này. Các nhà sản xuất vaccine cũng nhanh chóng vào cuộc.

 

Phải chờ vài tuần nữa mới có câu trả lời chính xác

 

Trong khi các nhà khoa học nói rằng “có lý do để lo lắng về Omicron”, họ cũng trấn an “vẫn còn rất nhiều điều chúng ta chưa biết về biến thể mới, bao gồm cả việc nó có thực sự dễ lây lan hơn không, có làm bệnh nặng hơn không, và đặc biệt là hiệu quả của vaccine có còn như trước không”. 

 

Tiến sĩ Abdul El-Sayed, chuyên khoa dịch tễ học, nói: “Trong khi biến thể mới là đáng quan tâm giống như lưu ý của WHO tôi nghĩ rằng chúng ta nên chờ khoa học đưa ra kết luận cuối cùng. Đến nay, điều duy nhất chúng ta biết đúng về Omicron là nơi có những ca nhiễm đầu tiên, Nam Phi, Botswana, Hong Kong và Bỉ”. 

 

WHO cho biết từ khi ca nhiễm biến thể mới tại Nam Phi được lấy mẫu vào ngày 9 Tháng Mười Một, đến nay, số ca nhiễm dường như đang tăng ở hầu hết các tỉnh của quốc gia này. Theo Bộ Y tế Nam Phi, Nam Phi mới tiêm vaccine hai mũi cho dưới 36% dân số trưởng thành (nhưng số người mới tiêm đã giảm trong những ngày gần đây). 

 

Các quan chức Nam Phi xác nhận có một du khách từ Nam Phi đến Hồng Kông bị dương tính Omicron. Cơ quan y tế Hong Kong phát hiện ca nhiễm thứ hai trong số những du khách trở về ở cùng tầng của một khách sạn được chỉ định cách ly. Có ít nhất 12 người sống trong các phòng gần đó phải xét nghiệm Covid-19 và cách ly hai tuần. 

 

Cũng trong ngày 26 Tháng Mười Một, chính phủ Bỉ cho biết một người về từ Ai Cập và chưa được tiêm chủng, đã có kết quả xét nghiệm dương tính với Omicron và đây là trường hợp đầu tiên ở châu Âu. 

 

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Châu Âu nhận định: “Với khả năng có thể kháng được miễn dịch và lây lan nhiều hơn so với Delta, châu Âu đang ở trong nguy cơ từ “cao đến rất cao” bị Omicron tấn công!”.  

 

Trong một cuộc phỏng vấn, Tiến sĩ Anthony Fauci, giám đốc Viện Quốc gia về Dị ứng và Bệnh truyền nhiễm Mỹ (NIAID) nói: “Không có dấu hiệu biến thể đã lan sang Mỹ, có vẻ nó tạm bị kiềm chế. Nhưng chúng ta phải chuẩn bị cho mọi tình huống”. 

 

Các đột biến của Omicron là rất đáng lo ngại

 

Đầu tuần này, các nhà khoa học Nam Phi khi nghiên cứu bộ gene của biến biến thể mới cho biết nó có lượng đột biến cao bất thường, hơn 30 trong một gai (spike) protein (gai là nơi virus sử dụng để xâm nhập vào tế bào). Họ lo ngại những đột biến đó có thể giúp biến thể dễ lây lan hơn, thậm chí vô hiệu hoá khả năng miễn dịch của cơ thể, có nghĩa là vaccine sẽ không còn tác dụng! Nhưng Fauci cho biết các nhà khoa học vẫn chưa khẳng định Omicron có làm được như thế không mà cần nghiên cứu thêm về khả năng của các đột biến. 

 

Ông nói: “Những gì cần làm ngay là lấy trình tự di truyền của một virus cụ thể nào đó và đưa nó vào phòng thí nghiệm, nơi có thể kiểm tra chính xác nhiều loại kháng thể để dự đoán virus có thể ‘né’ được kháng thể nào và chứng minh điều đó. Cụ thể hơn là Omicron có thể vô hiệu hoá kháng thể do vaccine tạo ra hoặc có được sau khi nhiễm bệnh. Ngay bây giờ, chúng ta đang nói về khả năng tiềm tàng của biến thể mới, nhưng chưa ai biết chính xác mà cần thêm thời gian”. 

 

Tiến sĩ Ashish Jha, trưởng khoa Y tế Công cộng thuộc Đại học Brown, lạc quan hơn. Ông nói: “Tôi không tin Omicron sẽ biến việc chủng ngừa thành ra vô dụng! Đây là điều cực cực kỳ khó xảy ra. Câu hỏi còn lại là: Biến thể mới sẽ ảnh hưởng nhiều hay ít đến hiệu quả của vaccine? Còn vô hiệu hoá hoàn toàn vaccine thì không! Trong vài ngày tới chúng ta sẽ biết”. 

 

 

Omicron và các biến thể trước khác nhau thế nào?

 

Trong khi các đột biến và các biến thể mới là điều không thể tránh khỏi khi coronavirus tiếp tục lây lan, các chuyên gia tin rằng có nhiều lý do hơn để cảnh giác với Omicron. Jha nói: “Có rất nhiều biến thể coronavirus xuất hiện trong vòng 5, 6 tháng qua và hầu hết không có gì đáng lo. Nhưng lần này lại không giống như thế! Nhận biết sơ bộ là Omicron hoạt động khác biệt và có vẻ dễ lây lan hơn nhiều so với cả biến thể Delta”. 

 

Biến thể Delta là thủ phạm tăng mạnh số ca nhiễm trong nhiều tháng qua tại Mỹ và khắp thế giới và “có khả năng lây truyền tương tự bệnh thủy đậu (đánh giá của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ). 

 

Jha nói: “Khi các chuyên viên y tế xem xét các biến thể khác, họ thấy chúng cần đến vài tháng để chiếm ưu thế lây lan. Nhưng Omicron đạt được ưu thế rất nhanh tại những nơi nó được tìm thấy. Chỉ từ vài ngày đến vài tuần là cùng! Hiện số ca mắc ở Nam Phi vẫn còn khá thấp, có thể vì những lý do khác, nhưng tốc độ phát tác của Omicron là rất ấn tượng và không giống với bất cứ biến thể nào chúng ta thấy trước đó. Theo WHO, có bằng chứng sơ bộ cho thấy Omicron cũng có nguy cơ tái nhiễm cao hơn so với các biến thể được quan tâm khác”.

 

Phản ứng của các nhà sản xuất vaccine 

 

Ngày 26 Tháng Mười Một, hãng Moderna ra bản tin cho biết đang gấp rút kiểm tra khả năng Omicron vô hiệu hóa vaccine, và dự kiến ​​sẽ công bố nghiên cứu trong vài tuần tới. “Biến chủng mới bao gồm cả các đột biến từng tìm thấy trong 2 biến thể Delta, Beta và được cho là làm tăng lây truyền, có thể đánh bại hệ miễn dịch – bản tin viết – Sự kết hợp của các đột biến luôn được xem là một nguy cơ tiềm ẩn đáng kể làm giảm nhanh khả năng miễn dịch (do tự nhiên, do vaccine hay do đã nhiễm)”. 

 

Nếu vaccine và các thuốc điều trị coronavirus hiện có không đủ để chống lại Omicron, một giải pháp khả thi là tiêm mũi tăng cường có liều lượng lớn hơn. Moderna cho biết đang thử nghiệm giải pháp này và đang đánh giá hai ứng viên liều tăng cường (multivalent booster candidates) mới để xem liệu chúng có cung cấp khả năng bảo vệ tốt hơn cho cơ thể trước Omicron. Cả hai ứng viên đều chứa một số đột biến virus có trong biến thể mới. 

 

Ngoài ra Moderna cũng đang thử nghiệm liều tăng cường dành riêng cho Omicron. “Trong vài ngày qua chúng tôi đã xúc tiến nhanh nhất chiến lược giải quyết biến thể này” –  Stéphane Bancel, Giám đốc điều hành Moderna vấn an trong thông cáo báo chí. 

 

Hãng AstraZeneca cũng cho biết đang tìm hiểu tác động của Omicron đối với vaccine của hãng (hiện chưa được phép sử dụng ở Mỹ). Người phát ngôn của công ty nói: “Chúng tôi đang nghiên cứu ở những nơi biến thể đã được xác định, cụ thể là Botswana và Eswatini, để có thể  thu thập dữ liệu thực tế về biến thể mới này và khả năng kháng vaccine của nó”.

 

Công ty cho biết đã bắt đầu thử nghiệm dùng kháng thể AZD7442 để chống lại Omicron và Tháng Mười qua đã gửi đề nghị đến Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) để cho phép sử dụng điều trị khẩn cấp. 

 

Các nhà khoa học tại BioNTech, công ty Đức hợp tác với Pfizer để sản xuất vaccine Covid-19, cũng đã mở cuộc điều tra tác động của Omicron đối với vaccine Pfizer nhưng phải chờ vài tuần nữa mới có kết quả. Còn người phát ngôn của Johnson & Johnson ra tuyên bố nói công ty cũng đang kiểm tra hiệu quả của vaccine do nó sản xuất đối với Omicron.

 

 

Omicron kích hoạt các biện pháp du lịch mới

 

Tổng thống Joe Biden nói sẽ hạn chế du lịch từ Nam Phi và bảy quốc gia khác bắt đầu từ 29 Tháng Mười Hai như một biện pháp phòng ngừa. Viêc hạn chế là để chính phủ liên bang có thời gian điều tra biến thể mới. Các quốc gia Liên minh châu Âu (EU) cũng đồng ý các hạn chế tạm thời đối với tất cả các chuyến bay từ miền nam châu Phi. Theo Eric Mamer, người phát ngôn của Ủy ban châu Âu (EC), các nước bị ảnh hưởng gồm Botswana, Eswatini, Lesotho, Mozambique, Namibia, Nam Phi, Zimbabwe. 

 

Bộ trưởng Y tế Canada Jean-Yves Duclos cho biết Canada sẽ cấm nhập cảnh những công dân nước ngoài đã đi qua miền nam châu Phi trong 14 ngày qua. Thủ tướng Israel Naftali Bennett cũng công bố hạn chế đi lại từ hầu hết Châu Phi, và cảnh báo: “Chúng ta đang ở bên bờ vực của tình trạng khẩn cấp!”.

 

.

==================================

.

.

Nơi phát hiện biến thể Omicron đầu tiên: Số ca nhập viện tăng 330%, các bác sĩ nói gì?  

Thanh Niên Online

10:32 - 01/12/2021 

https://thanhnien.vn/noi-phat-hien-bien-the-omicron-dau-tien-so-ca-nhap-vien-tang-330-cac-bac-si-noi-gi-post1406852.html

 

Tỉnh Gauteng của Nam Phi, nơi biến thể Omicron được phát hiện lần đầu tiên, đã chứng kiến ​​số ca nhập viện tăng 330% trong hai tuần qua mặc dù các quan chức cho rằng biến thể mới này chỉ gây bệnh nhẹ, theo Daily Mail.

 

Nhưng điều quan trọng là vẫn chưa thể biết chính xác có bao nhiêu ca nhập viện do biến thể mới gây ra vì giải trình tự gien chỉ được thực hiện trên một số ít trường hợp.

 

Trong quá trình giải trình tự gien vào tuần trước, có 77 trường hợp được tìm thấy trong khu vực.

 

Bộ trưởng Y tế Nam Phi, ông Joe Phaahla, cho rằng sự gia tăng đột biến số ca bệnh gần đây là do biến thể mới có khả năng lây nhiễm cao.

 

Các bác sĩ tại điểm nóng đã nói gì?

 

Trong khi các quan chức và nhân viên y tế lo ngại rằng biến thể Omicron có thể dẫn đến bệnh nặng hơn, nhưng các bác sĩ cho biết bệnh nhân của họ chủ yếu có các triệu chứng nhẹ, theo Health24.

 

Bác sĩ Angelique Coetzee, Chủ tịch Hiệp hội Y khoa Nam Phi, nói rằng các triệu chứng rất nhẹ, với các triệu chứng là ho nhẹ, đau cơ và mệt mỏi trong 1 - 2 ngày. Không ai bị nghiêm trọng hoặc phải nhập viện.

 

Bà Coetzee còn cho biết, các bác sĩ khác ở các thị trấn Atteridgeville, Midrand của tỉnh cũng thấy như vậy. Các triệu chứng đều nhẹ và đó là “thông điệp quan trọng nhất”.

 

Phát biểu tại một cuộc họp báo ngày 29.11, tiến sĩ Unben Pillay, bác sĩ đa khoa ở Gauteng, cũng nói rằng, mặc dù số ca tăng lên nhưng những ca này có xu hướng rất nhẹ.

 

Ông Pillay cho biết, các triệu chứng giống như cúm, ho khan, sốt, đổ mồ hôi ban đêm và đau nhức toàn thân và khó chịu.

 

Tuy nhiên, tiến sĩ Pillay cảnh báo, mặc dù chưa gia tăng lớn các trường hợp nhập viện hoặc biến chứng phổi... nhưng mới chỉ là những ngày đầu.

 

Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chương trình AIDS ở Nam Phi, Giáo sư Salim Abdool Karim, cho biết các trường hợp chủ yếu xảy ra ở những người trẻ tuổi, vì họ ít tiêm chủng hơn, do đó họ sẽ dễ nhiễm bệnh hơn, theo Health24.

 

Phải chờ thêm dữ liệu

 

Cả tiến sĩ Pillay và tiến sĩ Coetzee đều cảnh báo tình hình có thể thay đổi sau vài tuần.

 

Tiến sĩ Richard Lessells, chuyên gia về Bệnh truyền nhiễm tại Đại học KwaZulu-Natal (Nam Phi), nhấn mạnh rằng cần có thời gian để biết liệu biến thể mới có gây bệnh nghiêm trọng hay không.

 

Cần có thời gian để bệnh tiến triển thành bệnh nặng và nhập viện, chúng ta sẽ biết được tình hình nhập viện trong vài tuần tới, ông nói.

 

Như mọi người đã biết, người trẻ, dù sao cũng ít bị bệnh nặng hơn, theo Health24.

 

Mặc dù có thêm nhiều báo cáo về các triệu chứng nhẹ của chủng Omicron, nhưng còn quá sớm để kết luận

 

Bệnh nhân đã tiêm chủng và chưa tiêm khác nhau ra sao?

 

Tiến sĩ Pillay cho biết, trong số người nhiễm bệnh, người đã tiêm chủng không cần nhập viện và bệnh nhẹ hơn nhiều so với những người chưa tiêm chủng.

 

Tại thị trấn Tshwane của tỉnh Gauteng, nơi số ca bệnh tăng cao, 87% tổng số bệnh nhân nhập viện là chưa tiêm chủng, News24 đưa tin.

 

Theo tiến sĩ Wassila Jassat, từ Viện Quốc gia về Các bệnh Truyền nhiễm của Nam Phi, những bệnh nhân chưa tiêm chủng mắc bệnh nặng hơn những người đã tiêm chủng, theo Health24.

 

------------------

TIN LIÊN QUAN

§   Trẻ dưới 2 tuổi chiếm 10% số ca nhập viện ở tâm dịch Omicron

§   Biến thể Omicron xuất hiện ở Hà Lan một tuần trước khi Nam Phi báo động

Lo ngại biến thể Omicron Covid-19, trận Bayern Munich gặp Barcelona cấm khán giả