NOBEL HÒA BÌNH : CÓ NHẬN ĐỔI CHỦ KHÔNG? (Trung Ngôn)

 

Nobel Hòa bình: Có nhận đổi chủ không?

Trung Ngôn

09/10/2026

https://baotiengdan.com/2026/10/09/nobel-hoa-binh-co-nhan-doi-chu-khong/

 

Nếu có một giải thưởng dành cho những người kiên trì bảo vệ công lý trước quyền lực, luật sư Nam Phi Navanethem “Navi” Pillay là một cái tên gắn với những cuộc đấu tranh như thế.

 

Từ thời còn bênh vực những người chống chế độ phân biệt chủng tộc ở Nam Phi, đến khi làm thẩm phán tại các tòa án quốc tế và giữ chức Cao ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc, sự nghiệp của bà Pillay gắn liền với một nguyên tắc tưởng đơn giản mà không phải ai cũng chịu hiểu: Quyền lực không đứng trên pháp luật và không ai có thể tự cho mình quyền chà đạp phẩm giá người khác.

 

Trong câu chuyện đang được đem ra làm đề tài châm biếm, Ủy ban Nobel Na Uy trao Giải Nobel Hòa bình năm 2026 cho bà Pillay vì những nỗ lực thúc đẩy hòa bình và luật pháp quốc tế. Một sự lựa chọn như thế, xét về biểu tượng, có thể khiến những người tin rằng quyền lực phải chịu sự kiểm soát của pháp luật cảm thấy được an ủi. Nhưng ở một góc khác của thế giới, có lẽ cũng có người nhìn giải thưởng này bằng ánh mắt chẳng mấy vui vẻ.

 

Đó là Donald Trump, vị tổng thống Mỹ vốn không thiếu những lời tuyên bố về tài năng, thành tích và khả năng làm nên những điều mà người khác không thể làm được. Nếu giải Nobel là thước đo danh tiếng, thì việc người khác nhận được giải thưởng ấy đôi khi cũng có thể trở thành một vấn đề cần giải quyết bằng… đàm phán.

 

Và thế là xuất hiện lời đồn đầy tính khôi hài: Ông Trump sẵn lòng cho bà Pillay sang Mỹ định cư, với điều kiện bà nhường lại giải Nobel Hòa bình và hứa không truy tố ông về cáo buộc quấy rối tình dục.

 

https://baotiengdan.com/wp-content/uploads/2026/10/1-1024x683.avif

Bà Navi Pillay ông Donald Trump. Ảnh do AI edit

 

Nếu đây là một cuộc mặc cả có thật, chắc hẳn thiên hạ phải hỏi: Nhà Trắng đang điều hành chính sách nhập cư, hay đang mở một sàn giao dịch giải thưởng quốc tế?

 

Mới nghe, có vẻ đây là một đề nghị rất hào phóng. Một người đang ở ngoài nước Mỹ được trao cơ hội định cư tại quốc gia hùng mạnh nhất thế giới, đổi lại chỉ cần từ bỏ một giải thưởng và hứa một điều. So với những cuộc thương lượng quốc tế thường kéo dài hàng tháng, đây quả là một thỏa thuận gọn nhẹ, tiết kiệm thời gian và ngân sách.

 

Chỉ có điều, giải Nobel không phải chiếc vali có thể xách từ Oslo sang Washington, càng không phải là món quà lưu niệm mà người nhận có thể tùy tiện tặng lại cho bất cứ ai. Giải thưởng được trao cho một cá nhân vì những đóng góp của người đó. Người khác có thể được trao huy chương, có thể chụp ảnh chung, thậm chí có thể tuyên bố mình xứng đáng hơn người nhận, nhưng không vì thế mà trở thành chủ nhân của giải thưởng.

 

Chắc hẳn ông Trump hiểu điều đó, nhưng biết đâu trong thế giới quan của ông, mọi thứ đều có thể thương lượng: Thuế quan đổi lấy nhượng bộ thương mại, viện trợ đổi lấy lòng trung thành, sự bảo vệ đổi lấy lợi ích chính trị, và một chiếc huy chương đổi lấy một lời hứa, tại sao không được?

 

Nếu mọi thứ đều có giá, vấn đề chỉ còn là ai định giá và ai trả tiền.

 

Điều đáng nói là, bà Pillay và ông Trump đại diện cho hai cách nhìn gần như đối lập về quyền lực. Bà Pillay dành phần lớn sự nghiệp để chứng minh rằng những người nắm quyền phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Ông Trump thì nhiều lần công khai đòi hỏi sự công nhận cho những thành tích mà ông tự nhận, trong đó có việc chấm dứt các cuộc chiến tranh và xứng đáng nhận giải Nobel Hòa bình. Việc ông không được trao giải năm nay đã khiến tham vọng ấy một lần nữa không thành hiện thực.

 

Đương nhiên, không ai cấm một tổng thống muốn được trao giải Nobel. Tham vọng là quyền cá nhân, kể cả tham vọng lớn hơn những gì người khác nghĩ mình xứng đáng. Nhưng giải thưởng hòa bình không phải cuộc thi xem ai tự quảng cáo mình giỏi nhất, ai có nhiều người đề cử nhất, hay ai có thể khiến người khác tin rằng mình đã cứu thế giới nhiều lần nhất.

 

Nó càng không phải một cuộc thi mà người thua có thể yêu cầu ban tổ chức kiểm phiếu lại, đòi người thắng chia giải, hoặc tìm cách thương lượng để có được chiếc huy chương bằng một con đường khác.

 

Trớ trêu hơn, thời điểm bà Pillay nhận giải lại diễn ra trong bối cảnh chính quyền Trump gia tăng sức ép lên Tòa án Hình sự Quốc tế. Ngày 9-10-2026, Mỹ công bố các biện pháp trừng phạt sâu rộng hơn nhằm vào tòa án này, cơ quan mà Washington cho rằng đã vượt quá thẩm quyền khi nhắm tới người Mỹ và Israel.

 

Nói cách khác, trong khi Ủy ban Nobel nhấn mạnh vai trò của luật pháp quốc tế, Nhà Trắng lại đang đối đầu với một thiết chế đại diện cho nỗ lực buộc những người có quyền lực phải chịu trách nhiệm về các hành vi bị cáo buộc là tội ác quốc tế. Hai bên không chỉ bất đồng về một chiếc huy chương, mà còn khác nhau về cách hiểu những giới hạn của quyền lực.

 

Còn chuyện cho bà Pillay nhập cư vào Mỹ để đổi lấy giải Nobel và một lời hứa liên quan đến cáo buộc quấy rối tình dục, xin nhấn mạnh rằng đây là tình tiết châm biếm, chưa có căn cứ xác nhận là một đề nghị có thật. Nhưng chính sự vô lý của tình huống lại khiến nó trở thành một phép thử thú vị đối với trí tưởng tượng chính trị. Bởi nếu một giải thưởng có thể được dùng làm vật trao đổi, thì công lý cũng có thể bị biến thành món hàng.

 

Nếu một lời hứa cá nhân có thể thay thế trách nhiệm trước pháp luật, thì hệ thống pháp luật còn tồn tại để làm gì? Và nếu quyền được nhập cư có thể được đem ra mặc cả với một giải thưởng quốc tế, liệu ngày mai người ta có thể đưa ra một gói ưu đãi tương tự cho những người đang nắm giữ các giải thưởng khác?

 

Có lẽ chúng ta nên chờ xem ông Trump có thực sự đưa ra lời đề nghị nào như thế hay không. Trong lúc chờ đợi, cũng cần ghi nhận một điều: Bà Pillay không cần phải sang Mỹ mới có thể chứng minh giá trị sự nghiệp của mình. Bà đã làm điều đó qua nhiều thập niên đấu tranh chống phân biệt chủng tộc, bảo vệ nhân quyền và thúc đẩy công lý quốc tế.

 

Còn ông Trump, nếu thực sự muốn được ghi tên vào lịch sử hòa bình, con đường thuyết phục nhất không phải là tìm cách sở hữu giải thưởng của người khác, mà ông ta phải chứng minh bằng hành động rằng ông tôn trọng pháp luật, chấp nhận những giới hạn của quyền lực và sẵn sàng để các thiết chế độc lập giám sát mình.

 

Nobel Hòa bình không phải món đồ có thể mua bằng tiền, đổi bằng quyền cư trú hay giành được bằng một cuộc mặc cả hậu trường. Cũng như công lý không phải là thứ có thể thương lượng để miễn trừ trách nhiệm cho người có quyền lực. Bởi hòa bình không phải là khi mọi người đều chịu làm theo ý một người. Hòa bình là khi ngay cả người có quyền hành nhất cũng phải chấp nhận rằng mình không được đứng trên pháp luật!