Donald
Trump thành «tổng thống vịt què» : Hào quang bất khả chiến bại sụp đổ
Thụy
My - RFI
Đăng
ngày: 07/11/2026 - 01:33 - Sửa đổi ngày:
07/11/2026 - 01:35
https://www.rfi.fr/vi/%C4%91i%E1%BB%83m-b%C3%A1o/20261107-donald-trump-th%C3%A0nh-t%E1%BB%95ng-th%E1%BB%91ng-v%E1%BB%8Bt-qu%C3%A8-h%C3%A0o-quang-b%E1%BA%A5t-kh%E1%BA%A3-chi%E1%BA%BFn-b%E1%BA%A1i-s%E1%BB%A5p-%C4%91%E1%BB%95
Việc
đảng Dân Chủ giành quyền kiểm soát lưỡng viện Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa kỳ
đã giáng đòn chấn động, tước bỏ vũ khí cai trị bằng nỗi sợ của Donald Trump. Bước
vào giai đoạn « vịt què » với một liên minh rời rã, vị tổng thống thứ
47 đang đối mặt làn sóng phản kháng mạnh mẽ cả trong lẫn ngoài nước. Dù khao
khát trút giận lên các điểm nóng đối ngoại để tìm kiếm di sản cá nhân, quyền lực
của ông sẽ sớm bị trói tay trước giờ tính sổ.
https://s.rfi.fr/media/display/cf6e3568-da42-11f1-b103-695cb59fade5/w:1024/p:16x9/bau-47.webp
Tổng thống Mỹ Donald Trump đến phát
biểu trước cuộc bầu cử giữa kỳ tại Hồ phản chiếu Đài tưởng niệm Lincoln ở
Washington ngày 02/11/2026. © REUTERS - Umit Bektas
Hào
quang sụp đổ : Sự kết thúc của quyền lực tối cao bằng nỗi sợ
Courrier
International dịch
lại bài viết của Politico, cho rằng « Sau thất bại của bầu cử giữa
kỳ, Trump không còn có thể cai trị bằng nỗi sợ ». Donald Trump là một
nhân vật độc đáo trong lịch sử Mỹ. Trong 22 tháng đầu của nhiệm kỳ thứ hai,
Trump tỏ ra không khoan nhượng : hoặc chung sống hòa bình theo điều kiện của
ông, hoặc chuẩn bị nhận lãnh hậu quả. Từ những tập đoàn lớn nhất trên thế giới
đến các trường đại học giàu có nhất Hoa Kỳ, hay những đồng minh lâu đời nhất của
Mỹ đều phải chịu đựng sự áp đặt này.
Trước
vị tổng thống quay lại Nhà Trắng với tâm thế phục thù, có sự ủng hộ của đông đảo
người Mỹ, nhiều chủ doanh nghiệp, nhà ngoại giao, tướng lãnh, thủ tướng đã chọn
lựa tuân phục. Thế nên Trump đã đạt được những lời hứa đầu tư hào phóng của các
nước và những người khổng lồ trong công nghệ mới, nhận được tài trợ cho phòng
khiêu vũ xa hoa ở Nhà Trắng, tập hợp hàng loạt tỉ phú trong lễ nhậm chức.
Nay
với liên minh chính trị rời rã, Dân Chủ thắng ngay cả ở Texas, Kansas, Nam
Carolina, Donald Trump không còn hào quang bất khả chiến bại. Dù ông vẫn còn nắm
trong tay an ninh và đối ngoại, nhưng đối với các nhà lãnh đạo ở Washington hay
các nơi trên thế giới, những món quà cũng như mối đe dọa từ Trump « cận
date » hơn bao giờ hết. Trước cuộc bầu cử, thủ tướng Canada Mark Carney thổ
lộ với Politico là ông thà chờ đợi một tân tổng thống hơn là ký với Trump một
thỏa thuận bất lợi cho đất nước mình. Giờ đây Carney tỏ ra có lý.
Đây
không phải là thất bại đầu tiên của Trump. Trong nhiệm kỳ đầu, Cộng Hòa đã mất
đa số ở Hạ Viện. Nhưng chưa bao giờ ảnh hưởng của Trump lên cử tri MAGA và nông
thôn bị lung lay, ông chưa bao giờ phải tính đến việc thay đổi phương pháp. Nay
tổng thống 80 tuổi sẽ phải quyết định : Hoặc thích ứng với thực tế mới từ
ngày 04/11, hoặc mất đi những gì còn lại trong nhiệm kỳ.
Sức
sống của nền dân chủ Mỹ và bài học từ sự phung phí quyền lực
Le
Figaro nhận
định « Hồi kết của kỷ nguyên Trumpist chưa phải là sự kết thúc khủng hoảng
dân chủ », vì Trump trước hết là biểu hiện của vấn đề trước khi trở
thành nhân tố trung tâm. Bài học đầu tiên rút ra là nền dân chủ Mỹ không
đến nỗi quá tệ hại. Khi áp đặt vào giữa nhiệm kỳ thứ hai của Donald Trump một sự
kiểm soát chặt chẽ trước ý đồ độc đoán và những quyết định thất thường, nền dân
chủ 250 năm tuổi đang thể hiện sức sống mãnh liệt, lập lại thăng bằng quyền lực
giữa hành pháp và lập pháp. Trump đã phải nhìn nhận kết quả, không xuất hiện một
nước Mỹ « công nghệ phát-xít » hay sụp đổ định chế như nhiều nhà
quan sát vẫn lo ngại.
Bài
học thứ hai là Donald Trump đã nhanh chóng phung phí những lợi thế tuyệt vời mà
ông có được từ tháng 11/2024 như thế nào. Hành trang của Trump là một liên minh
mạnh mẽ đầy ấn tượng, gồm giới bình dân MAGA, những người chủ trương tự do
trong giới công nghệ, phe bảo thủ Cơ đốc giáo, đông đảo cử tri gốc Mỹ la-tinh
và da đen, bị thu hút bởi những diễn ngôn ủng hộ kinh doanh và tức giận trước
những sự thái quá của cánh tả.
Không
chỉ thất vọng về kỷ nguyên Biden, mà nhất là phong trào « woke » (tỉnh
thức) đã quá lố, thống trị trong đảng Dân Chủ, xâm nhập vào các định chế để phá
vỡ nền tảng của một thể chế cộng hòa trọng dụng nhân tài. Họ kỳ vọng Trump sẽ
đáp trả, đưa cán cân trở về phía trung dung thay vì chính trị bản sắc. Nhưng
ông lại ngả sang một thái cực khác rồi xoay tứ phía, đe dọa Groenland và
Canada, thô bạo với Ukraina rồi khởi động một cuộc chiến thiếu chuẩn bị với
Iran.
Cử
tri đã phản ứng với phong cách và sự kiêu ngạo của Donald Trump, gởi thông điệp
đến giới tinh hoa. Nhưng đảng Dân Chủ cần chấm dứt ám ảnh bản sắc từ mười năm
qua, vì nếu tiếp tục, sẽ thúc đẩy sự trỗi dậy của cánh hữu cực đoan theo kiểu «
Alt- Right ». Phong trào này hoàn toàn khác với Trump, dù đầy khuyết điểm, vẫn
luôn là một « homo economicus » (con người kinh tế) điển hình. Như
triết gia Tocqueville đã nói, « thích văn xuôi của thương mại hơn là
thơ ca của cách mạng ».
Cơn
sóng thần Watergate thứ hai : Bản án của hàng triệu cử tri
Trên
trang bìa của The Economist là hình vẽ Donald Trump bị làn sóng xanh nhấn
chìm xuống biển, chiếc nón đỏ rơi ra ngoài. Tuần báo nhận định « Thất bại
của Donald Trump mang lại cho nước Mỹ một cơ hội ». Khi bị một con
sóng khổng lồ hất văng khỏi ván trượt và nhấn chìm xuống nước, người ta sẽ hoàn
toàn mất phương hướng. Đó chính là điều đã xảy ra với Donald Trump và đảng của
ông vào ngày 03/11, khi họ bị hàng chục triệu cử tri Mỹ « xô ngã ». Họ
vẫn chưa nhận thức được đất nước đã thay đổi nhiều đến chừng nào.
Rõ
ràng đây không phải là một đợt biến động chính trị giữa nhiệm kỳ thông thường
nhắm vào một vị tổng thống đương nhiệm, mà là một « cơn sóng thần » bầu
cử lớn nhất kể từ sau vụ xì-căng-đan Watergate hơn 50 năm trước. Đảng Dân chủ
đã giành quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội, lật ngược thế cờ tại nhiều khu vực
vốn được coi là thành trì bất khả xâm phạm của đảng Cộng Hòa.
Trận
sóng thần đã càn quét khắp nước Mỹ. Dân Chủ giành thêm ít nhất năm ghế thống đốc
bang. Tại Texas, có được một thượng nghị sĩ đầu tiên sau gần 40 năm, đánh bại một
vị thống đốc từng nắm quyền ba nhiệm kỳ. Theo Gallup, dưới thời ông Trump, cứ
mười người trưởng thành thì có chín người cho rằng tham nhũng đang lan tràn
trong chính phủ, một tỉ lệ tương đương với Nigeria.
Những
ngày tới sẽ làm sáng tỏ thêm hai bài học nữa. Thứ nhất, đây không chỉ là thắng
lợi của riêng đảng Dân Chủ, mà còn là của nền dân chủ Mỹ. Đừng bao giờ coi thường
cử tri, khi phẫn nộ, họ sẵn sàng quay lưng lại với những đảng phái từng ủng hộ
lâu nay. Bài học thứ hai, cả hai đảng nên tập trung vào việc giải quyết các vấn
đề thực tế vì lợi ích của người dân, thay vì lo kích động để kiếm phiếu.
Cử
tri cũng không ưa những trò ma mãnh. Đảng Cộng Hòa thay đổi các khu vực bầu cử
(gerrymandering) nhưng vẫn không đạt được lợi thế. Tỉ phú Elon Musk đổ hơn 150
triệu USD vào cuộc đua tại Texas, nhưng ứng cử viên mà ông ủng hộ vẫn thất bại.
Theo các cuộc thăm dò ngay trước thềm bầu cử, 80 % người Mỹ mong muốn một
« sự thay đổi đáng kể » hoặc « một cuộc cải tổ toàn diện »
trong cách thức điều hành đất nước.
Cơ
hội thứ hai cho Cộng Hòa và chiếc bẫy say men chiến thắng của Dân Chủ
Cũng
theo The Economist, người bỏ phiếu đã hoàn thành vai trò của mình, giờ
đây đến lượt các chính trị gia. Nhiệm vụ cấp bách trước mắt thuộc về đảng Cộng
Hòa. Khi ông Trump nắm quyền kiểm soát đảng này, ông đã gạt bỏ các giá trị cốt
lõi. Hầu hết các chính trị gia kỳ cựu của đảng hoặc là buộc lòng phải rời khỏi
vị trí, hoặc là đã đánh đổi nguyên tắc của mình để tồn tại. Thông qua lời kêu gọi
thay đổi, cử tri đã trao cho đảng Cộng Hòa một cơ hội thứ hai. Một khi quyền lực
của « cựu vương » bắt đầu suy giảm, thì sẽ tan biến nhanh đến bất ngờ.
Đối
với đảng Dân Chủ đang say men chiến thắng, nếu dồn toàn lực vào tiến trình luận
tội mà không cải thiện được đời sống người dân, cử tri sẽ cảm thấy mình lại một
lần nữa bị lừa dối. Hơn nữa, việc liên tục đối đầu với chính quyền đương nhiệm
cũng sẽ gây khó khăn cho việc thông qua các đạo luật, chẳng hạn như các dự luật
khôi phục ngân sách cho lãnh vực chăm sóc sức khỏe.
Bao
trùm lên tất cả là hình ảnh ông Trump, một người luôn bị ám ảnh bởi di sản cá
nhân. Trump có thể tập trung vào việc ân xá cho bạn bè và trừng phạt kẻ thù. Với
chỉ hai năm còn lại, ông cùng với phe nhóm có thể tìm cách tận dụng tối đa khoảng
thời gian nắm quyền này, chẳng hạn như thông qua các dự án khai thác mỏ, hoặc đẩy
mạnh các đợt trục xuất.
Tia
hy vọng về thỏa hiệp lưỡng đảng
Tổng
thống cũng nắm giữ quyền lực to lớn về đối ngoại. Trump có thể tiếp tục tấn
công vào Iran, gây sức ép buộc Ukraina phải chấp nhận một thỏa thuận bất lợi với
Nga, thậm chí can thiệp quân sự vào Cuba. Khi những nhân vật tài năng nhất tại
Nhà Trắng lần lượt rời đi, một bộ máy hành pháp suy yếu sẽ càng trở nên lệ thuộc
hơn vào những ý định bốc đồng của tổng thống, khiến chính quyền rơi vào thế bị
động trước bất kỳ cuộc khủng hoảng nào.
Dù
vậy, vẫn le lói một tia hy vọng rằng các đại biểu Cộng Hòa tại Quốc Hội có thể
hợp tác với phía Dân Chủ, và ngược lại. Họ có thể cùng nhau phanh phui các vụ
tham nhũng nghiêm trọng, hoặc thậm chí luận tội những thành viên gây tranh cãi
nhất trong nội các như bộ trưởng Pete Hegseth, thiết lập các quy định về trí
thông minh nhân tạo.
Ông
Trump không phải là người thích bị gạt ra ngoài lề. Ông có thể nhận ra rằng
mình sẽ tạo dựng được một di sản tốt đẹp hơn nếu chọn cách hợp tác với Quốc Hội
thay vì chà đạp lên định chế lập pháp. Tất nhiên đây không phải là kịch bản dễ
xảy ra nhất, nhưng những chính trị gia phớt lờ ý nguyện của người dân sẽ phải đối
mặt với những rủi ro vô cùng lớn.
Đồng
hồ đếm ngược : Hoạt động đối ngoại hỗn loạn thời « vịt què »
The
Economist
đặt vấn đề, sau cuộc bầu cử giữa kỳ « Tổng thống vịt què Donald Trump sẽ
hành xử như thế nào trên trường quốc tế ? ». Gặp khó khăn trong
nước, các tổng thống thường hướng sự chú ý ra nước ngoài. Doug Sosnik, cựu
cố vấn của Bill Clinton, nhớ lại lịch trình dày đặc của vị tổng thống trong
giai đoạn cuối tại Nhà Trắng, làm việc 18 tiếng một ngày. Ông Clinton nói : « Tôi
chỉ còn một năm tại nhiệm thôi. Còn cả phần đời còn lại để ngủ mà ».
Chiếc
đồng hồ tương tự cũng đang đếm ngược đối với Donald Trump. Chính sách đối ngoại
của ông Trump, từ Venezuela, Groenland cho đến Iran vốn đã đầy biến động ;
giờ đây, còn mạnh mẽ hơn. Ông Trump vẫn còn những hồ sơ dang dở tại Iran và
Cuba, có thể kéo nước Mỹ lún sâu hơn vào khu vực Trung Đông và Mỹ La-tinh.
Việc
ông muốn dàn xếp các thỏa thuận phân chia phạm vi ảnh hưởng với các cường quốc
khác – thông qua các cuộc gặp thượng đỉnh với Vladimir Putin và Tập Cận Bình –
có thể báo hiệu một trật tự thế giới ảm đạm hơn, đồng thời gây ra nhiều khó
khăn cho Ukraina. Nỗ lực viển vông của Trump trong việc tiếp cận nhà lãnh đạo
Triều Tiên Kim Jong Un cũng có nguy cơ làm đảo lộn chính sách nguyên tử của Mỹ.
Tất cả những diễn biến này sẽ xảy ra trong bối cảnh công nghệ trí thông minh
nhân tạo (AI) đang tiến nhanh tới siêu trí tuệ (AGI), đặt ra hàng loạt thách thức
về ngoại giao và an ninh quốc gia mà ông Trump sẽ phải giải quyết.
Ngay
cả với một vị tổng thống có tài ngoại giao và khả năng tập trung bình thường,
những vấn đề kể trên cũng đã đủ gây lo ngại cho thế giới. Ông Trump không những
thiếu những phẩm chất đó, mà nhiều khả năng còn mất đi đội ngũ nhân sự giàu
kinh nghiệm, một đặc điểm thường thấy trong giai đoạn cuối nhiệm kỳ. Hoạt động
đối ngoại của ông trong hai năm tới hứa hẹn sẽ đầy hỗn loạn.
Năm
2008, tổng thống George W. Bush đã dành 50 ngày ở nước ngoài, gấp đôi mức trung
bình hàng năm trước đó, tăng cường lực lượng quân sự tại Irak với hy vọng cứu
vãn một cuộc chiến trong tình thế tồi tệ. Barack Obama cũng tăng gấp đôi số
chuyến công du trong hai năm cuối của nhiệm kỳ thứ hai. Thỏa thuận hạt nhân
toàn diện với Iran được ký ngay sau thất bại nặng nề của đảng Dân Chủ trong cuộc
bầu cử giữa kỳ năm 2014. Chuyên gia Yuval Levin nhận định : « Khi sắp kết
thúc nhiệm kỳ, các tổng thống thường thất vọng trước những ràng buộc bủa vây
mình. Chính sách đối ngoại lại là lãnh vực ít bị trói tay nhất ».
Phép
thử kép từ Iran-Ukraina : Tham vọng lật ngược lịch sử tại Cuba
Ông
Trump từng tuyên bố hùng hồn rằng có thể chấm dứt cuộc chiến tại Ukraina chỉ
trong một ngày. Và mới đây còn khẳng định mình có thể giành chiến thắng trong
cuộc chiến tại Việt Nam chỉ trong vòng một tuần, nếu « thả chất độc da cam
xuống Thành phố Hồ Chí Minh ». Do đó, việc không thể giành chiến thắng trước
Iran khiến ông vô cùng khó chịu.
Theo
The Economist, Trump đã định phối hợp với Israel thực hiện cuộc tấn công
thứ ba vào Iran để mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz. Hành động đó chắc chắn sẽ
châm ngòi cho các đòn trả đũa từ phía Iran nhắm vào vùng Vịnh, khiến phải giải
quyết trong suốt nhiều tháng sau đó. Những ngày gần đây, các nguồn tin khác cho
hay ông Trump đã tạm gác lại những kế hoạch này. Nếu Iran là phép thử đầu tiên
đối với chương trình đối ngoại của ông Trump, thì Ukraina nhiều khả năng sẽ là
phép thử thứ hai.
Ông
Trump có thể một lần nữa trút cơn thịnh nộ lên ông Zelensky nếu đi đến kết luận
dù sai lệch, rằng việc Kiev tấn công vào các nhà máy lọc dầu Nga chính là
nguyên nhân chủ yếu gây ra cú sốc giá nhiên liệu, góp phần khiến đảng Cộng hòa
thất bại. Tổng thống thứ 47 cũng có thể nhanh chóng mất hứng thú với vũng lầy
Ukraina, chuyển sang một điểm nóng khác : Cuba. Ông Trump khao khát trở
thành vị tổng thống làm được những điều mà những người tiền nhiệm chưa thể thực
hiện. Ông đặc biệt muốn là người đảo ngược thắng lợi của phe cộng sản tại Cuba
vào năm 1959. Trong hai năm tới, cả thế giới sẽ phải nín thở dõi theo.
Trước
mắt, Le Monde cuối tuần nhận thấy « Thỏa thuận diesel giữa Trump
và Kremlin chưa chi đã gặp trắc trở ». Hai tàu dầu đầu tiên của Nga,
chiếc Talisman và Leruo đã phải chuyển hướng. Những cuộc oanh kích vào nhà máy
lọc dầu đã đánh vào túi tiền của Matxcơva, khiến nhiều vùng của Liên bang Nga
phải giảm hẳn tiền tử tuất. Tỉnh Saratov ở miền nam, vừa giảm đến 90 % trợ cấp
cho gia đình của binh sĩ tử trận, từ 1 triệu rúp (10.928 euro) còn 100.000 rúp.
Không công ty nào dám mua dầu Nga vì sợ tai tiếng. Nhiều thượng nghị sĩ Dân Chủ
tố cáo thỏa thuận này ảnh hưởng đến vấn đề an ninh quốc gia vì tăng bộ máy chiến
tranh của Matxcơva, chưa kể tiếng xấu cho Mỹ quốc.
Trói
tay Kiev : Canh bạc ưu ái Putin phá sản trước Quốc hội mới
Le
Figaro Magazine tóm
tắt « Trump đã o ép Ukraina như thế nào ». Thường thì trong
chiến tranh, thời gian đứng về phía kẻ mạnh, nhưng hơn bốn năm
qua « quân đội thứ nhì thế giới » sa lầy. Thương vong kỷ lục, phải
lùi ở một số chiến tuyến, các nhà máy lọc dầu ở sâu trong lãnh thổ bị tấn
công…Một siêu cường nguyên tử bị thất bại trước một quốc gia đang nhỏ máu, bị
giày xéo nhưng vẫn kiên cường. Hai mươi tháng sau màn khinh thị khách mời ở
Phòng Bầu dục « không có quân bài nào trong tay », Trump một lần nữa
muốn tập họp Kiev và Matxcơva bên bàn đàm phán tại Abu Dhabi.
Trong
khi đó gần Kupiansk, Ukraina đã đưa chiến tranh xuống lòng đất để bảo vệ những
bầy drone sát thủ. Các quân nhân sử dụng những đường ống ngầm để bất thần xuất
hiện phía sau lưng địch quân. Theo Kiev, đã có đến 54.400 lính Nga thương vong
trong tháng Mười. Nếu con số này là chính xác, đây là thiệt hại lớn nhất của
Nga chỉ trong một tháng, kể từ đầu cuộc xâm lăng. Trump ra lệnh cho Ukraina
ngưng tấn công vào nhà máy lọc dầu Nga, đòi bầu tổng thống khác, chậm trễ trong
việc chuyển giao vũ khí và tin tình báo, hạn chế Starlink. Việc ưu ái Putin,
trói tay Kiev trong cuộc chiến vệ quốc đã gây phẫn nộ, ngay cả trong đảng Cộng
Hòa. Quốc Hội mới sẽ họp từ đầu năm tới có thể sắp xếp lại các quân bài của
Donald Trump.
Về
phía Nga, Le Point dẫn lời điện Kremlin Dmitri Peskov, nói rằng Donald
Trump vẫn là tổng thống đương nhiệm, còn việc Quốc Hội trong tay đảng Dân Chủ « là
chuyện nội bộ của người Mỹ ». Nhưng tác giả Bernard-Henri Lévy nhấn mạnh
« Không thể thương lượng với Putin ». Mục tiêu của Sa hoàng mới
là biến Ukraina thành chư hầu và « bẻ gãy xương sống châu Âu » - theo
lời một cố vấn thân cận của Vladimir Putin. Cũng như với Hitler, không thể nào
có được thỏa hiệp với ông ta.
