11/08/2026
https://baotiengdan.com/2026/08/11/quoc-tang-ky-1/
.
Nước ta đang có quốc tang (hôm qua và hôm nay, hai ngày).
Cả nước để tang một nhà lãnh đạo không phải người đứng đầu của nước khác.
Chuyện
tang ma hiếu hỉ là chuyện nhạy cảm nên tôi không đề cập tới cá nhân ai, gia
đình nào, mà chỉ nêu vài suy nghĩ về quốc tang.
Tính tôi
hay nói thẳng, dễ mất lòng người khác, nhất là lại đụng chạm đến quyền lợi của
ai đó, hoặc đề cập tới những điều được cho là “nhạy cảm”.
Theo tôi,
nhà nước nên sửa đổi lại quy định về quốc tang, cụ thể là thu hẹp đối tượng lại.
Đặt ra được thì vẫn có thể sửa được. Luật hay không là ở mình. Hay thì làm, dở
thì sửa, thậm chí bỏ.
Tôi không
phản đối việc tổ chức quốc tang nếu thấy cần thiết. Chẳng hạn đất nước bị thiên
tai nhiều người chết, có thể tổ chức quốc tang. Một nhà lãnh đạo ngôi vị hàng đầu
đang tại chức chẳng may qua đời, cũng nên quốc tang.
Một nhân vật
lịch sử có nhiều công lao với dân với nước, tạo ra dấu ấn đặc biệt trong đời sống
dân chúng, tạo bước ngoặt trong xã hội, ví dụ ông Kim Ngọc ở Vĩnh Phúc khoán hộ
mở đường cho phá bỏ Hợp tác xã, cởi trói nông dân, giải thoát tam nông; ông
Nguyễn Văn Chính (Chín Cần) ở Long An đi đầu trong phá bỏ bao cấp, phá vòng kim
cô đè nén con người suốt mấy chục năm ròng rã; cụ Võ Nguyên Giáp tài năng đức độ,
dân yêu lính quý…, những người như thế cần được quốc tang.
Với những
nhân vật lãnh đạo nhàn nhạt, không mấy nổi bật, thậm chí chỉ có “tác dụng”
ngáng trở cuộc sống đi tới, những tứ trụ đã về hưu sống cuộc sống bình thường
dân dã, không còn tham gia gì vào việc màn trướng khu cơ hoạch định đường đi nước
bước của quốc gia, thì một mặt cộng đồng vẫn biết ơn họ, nhưng không nên quốc
tang làm gì. Nhiều khi chính họ, gia đình họ cũng chả muốn, nhưng chế độ lại cứ
muốn ai đó chết cũng thuộc quyền xử lý của nhà nước.
Nhà cầm
quyền đòi bao cấp luôn cả chuyện tang tế hiếu ân. Ngay cả tang lễ cấp nhà nước
hoặc cấp cao cũng vậy, cứ đòi bao cấp nên có khi dẫn đến chuyện dở khóc dở cười.
Chắc nhiều người còn nhớ hồi tang lễ tướng Trần Độ, ông Vũ Mão thay mặt nhà nước
đã phải chịu ê chề như thế nào khi đại diện tang gia đứng ra nói thẳng không chấp
nhận bản điếu văn do ông vừa đọc.
Biết ơn
kính trọng người đã khuất đâu phải cứ là quốc tang mới là trọng là ơn. Trái lại,
trong khá nhiều trường hợp, rất “tốn kém thì giờ và tiền bạc của nhân dân” (lời
cụ Hồ).
Có ai đó sẽ
bảo đó là đạo lý, là “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, là “uống nước nhớ nguồn”. Nếu cứ
như thế, với người ở tầm quốc gia có công với dân với nước thì tổ chức quốc
tang, vậy làm sao cấm được các tỉnh thành, thậm chí phường xã cũng đòi tổ chức
thành tang, tỉnh tang, phường tang, xã tang… cho vị lãnh đạo quá cố địa phương
mình. Đó là chưa kể cũng trong tứ trụ, vị này nếu làm quốc tang thì có thể
không có vấn đề gì, nhưng vị khác mà quốc tang dân sẽ cười. Cơ chế quốc tang dẫn
tới tình trạng dở khóc dở cười. Không làm thì “nhất bên trọng, nhất bên khinh”,
làm thì dân không… khóc.
Ngó sang
nhiều nước văn minh, dễ nhận thấy tang lễ, dù với tổng thống, thủ tướng đều rất
giản dị đơn sơ, lặng lẽ, ít tốn kém, không rùm beng cờ đèn kèn trống. Nhưng
không vì thế mà mất đi sự kính cẩn biết ơn. Họ biết quý đồng tiền do dân chúng
đóng góp.
Vấn đề là
người đã khuất để lại cái gì trong lòng dân chúng, chứ không phải không khí và
hình ảnh quốc tang.
(Còn tiếp)
*****
12/08/2026
https://baotiengdan.com/2026/08/12/quoc-tang-ky-2/
.
Tiếp
theo kỳ 1
.
Quốc tang,
quốc là nước/ quốc gia, tang là tang lễ, đám ma. Quốc tang là lễ tang tầm quốc
gia, cả nước phải để tang, toàn dân phải chịu tang. Giải nghĩa ngắn gọn như vậy
để thấy rằng đó không phải là thứ lễ nghi bình thường, mà đặc biệt. Nếu tầm thường
hóa lễ nghi này tức là coi nước coi dân chả ra gì, coi thể chế chả ra gì.
Tôi để ý
và nhận thấy, trong hai ngày quốc tang ông Lào (10 – 11.8.26), nhẽ ra theo quy
định phải ngưng, dừng mọi hoạt động vui chơi giải trí, văn nghệ, hát hò, diễn kịch,
chiếu phim, triển lãm, cả trong đời thực lẫn trên các phương tiện truyền thông,
nhưng thực tế lại không vậy. Các kênh tivi vẫn chiếu phim tràn lan, vẫn đầy những
game show cười vui nắc nẻ. Tự dưng thấy cái viền đen trên báo Tuổi Trẻ điện tử
và vài kênh tivi thông báo ngưng phát chương trình (do nghiêm túc chấp hành) gần
như lạc lõng.
Tôi tìm hiểu
và nghiệm thấy ở nhiều nước phát triển, văn minh, giàu có, dân chủ, khoa học… rất
ít quốc tang dành cho cá nhân. Họ hiểu sự sống mới đáng quý, còn ai mà chẳng chết
bởi đó là quy luật tự nhiên. Dù có là tổng thống, quốc vương, nếu chết cũng chỉ
là cuộc tiễn đưa bình thường, chôn cất bình thường, không mấy khi bày vẽ quốc
tang. Mồ mả cũng rất bình thường, chỉ tấm bia nho nhỏ khắc mấy chữ cắm trên nền
cỏ.
Nói thẳng
ra, chỉ những nước theo đường lối xã hội chủ nghĩa, phe xã hội chủ nghĩa, kể từ
Liên Xô, Trung Quốc… tới Cuba, Triều Tiên, Lào, Việt Nam là thích bày vẽ quốc
tang, lăng mộ, trong đó Triều Tiên (Bắc Hàn) số 1. Họ chống chủ nghĩa cá nhân
nhưng lại tôn sùng cá nhân cả khi sống lẫn khi chết như thánh, như thần. Họ
luôn có lý do “chính đáng” để giải thích, bất kể thuận nhĩ hay không.
Theo quy định
hiện hành, đối tượng được quốc tang ở xứ ta vốn đã quá nhiều, giờ lại xuất khẩu
quy định, mở rộng ra bên ngoài, chả khác gì nhân đôi, nhân ba. Nước này được
thì nước kia cũng phải có. Người này hưởng, chả nhẽ người kia không được. Nhân
sự xếp hàng vào đội chờ quốc tang ngày một kéo dài, luôn được bổ sung.
Chỉ nên áp
dụng quốc tang (cá nhân) cho người đứng đầu, người gánh vác nặng nhất, người
quyết định vận mệnh đất nước và dân tộc. Chỉ người ấy thôi.
Đừng “phổ
thông hóa”, đại trà quốc tang, thành chuyện bình thường, “chuyện ngày thường ở
huyện”. Đừng tầm thường hóa một đại sự quốc gia vốn mang ý nghĩa thiêng liêng
cao quý.
Nhà nước
luôn kêu gọi tiết kiệm, chống lãng phí, thực hiện nếp sống văn minh… nhưng hầu
như chỉ áp dụng với dân. Chính nhà nước lại không tiết kiệm, lại lãng phí,
không gương mẫu, luôn đặt ra những quy định riêng ngoài quy định chung, mà sự
tang ma biểu hiện rõ.
Chôn cũng
phải chôn riêng nơi đặc biệt, hoặc đưa ra chôn nơi khác thì chiếm nhiều đất, mồ
to mả lớn. Và đáng nói nhất, trung ương luôn kêu gọi dân chúng thực hiện hỏa
táng để tiết kiệm, phù hợp với cuộc sống văn minh, giữ vệ sinh môi trường (nói
tóm lại là đủ thứ hay) nhưng tới tận bây giờ chưa có bất kỳ ông bà lãnh đạo nào
được hỏa táng sau khi chết, toàn xúi dân đốt. Chỉ nói một đằng làm một nẻo. Thà
đừng nói.
Nói cho
cùng, người ta mượn cớ đạo đức, lễ nghĩa, tình cảm để quy định, duy trì thứ có
lợi cho mình, xa cách dân chúng. Về thực chất, những quy định này nọ về quốc
tang, tang lễ cấp nhà nước, quan tài, lăng tẩm, mồ mả đều nặng về hình thức, là
thứ bệnh hình thức đã ăn vào trong não.
Cũng là dạng
cờ đèn kèn trống, băng rôn khẩu hiệu vốn được phe xã hội chủ nghĩa, được những
người cầm quyền ưa thích. Tư duy ấy không theo kịp thời đại, không hòa vào được
thế giới văn minh, chả khác gì phong kiến thời xưa. Sống – màu mè lòe loẹt/ Chết
– lãng phí phô trương.
Đây vốn là
một trong muôn vàn điểm nghẽn lớn nhỏ trong dòng chảy cuộc sống lâu nay, nhưng
muốn tháo cởi phải chính quyền ra tay, chứ dân không có quyền. Dân chỉ có quyền
làm chủ tập thể, mà quyền ấy là thứ hết sức vô hình, siêu hình, thậm chí không
có.
Nó là thứ
điểm nghẽn ngang nhiên tồn tại trong dòng mạch cuộc sống suốt bao nhiêu năm. Muốn
“đột phá tháo điểm nghẽn”, phải do chính quyền, chứ không phải dân.
Người xưa
dạy: Chết là hết. Đó là quan điểm cực kỳ chính xác. Đã chết rồi thì dù có được
dát vàng lên người chết thì cũng chẳng hơn gì thân xác bó trong manh chiếu rách
vùi xuống đất. Chết rồi có biết gì đâu, chỉ người sống hưởng, lợi dụng.
“Thân như
điện ảnh hữu hoàn vô” – thân như tia chớp, có rồi không. Giác ngộ được như vậy
thì sẽ coi mấy thứ quy định kia vô nghĩa, chỉ như gió thoảng.
Quốc tang,
đám ma cấp này cấp nọ là sự vẽ vời của người sống, chứ cuộc sinh tồn đã “hữu
hoàn vô” đúng luật tự nhiên rồi, có trang hoàng vẽ vời thêm cũng thế thôi. Đó
không phải là sự giác ngộ, mà là nửa vô thần nửa mê muội một cách có ý thức.
Cần phải
làm cuộc cách mạng về quốc tang, dĩ nhiên ở người còn sống, những đương sự đang
cầm cân nẩy mực.
No comments:
Post a Comment