PHÁP BIỂU TÌNH, MỸ BẦU CỬ : LIÊN CAN GÌ? (Hiếu Chân / Người Việt)

 

Pháp biểu tình, Mỹ bầu cử: Liên can gì?

Hiếu Chân/Người Việt

October 9, 2026 : 7:00 PM

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/phap-bieu-tinh-my-bau-cu-lien-can-gi/

Làn sóng biểu tình của học sinh trung học Pháp đòi cải thiện điều kiện học tập kéo dài hơn ba tuần vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại. Hãng tin Reuters cho biết, vào sáng Thứ Sáu 9 tháng Mười, còn 141 trường trung học vẫn đóng cửa; 71,500 người biểu tình vẫn “cố thủ” ngoài đường phố, sinh viên nhiều trường đại học tinh hoa của Pháp cũng tham gia biểu tình cùng học sinh trung học. Các nghiệp đoàn giáo chức đang kêu gọi một cuộc tổng đình công trên toàn quốc vào thứ Ba tuần tới mặc dù chính phủ đã nhượng bộ bước đầu bằng quyết định đưa ngay lập tức 3,000 giáo viên đủ tiêu chuẩn vào các vị trí còn trống ở các trường trung học, đáp ứng một trong các yêu sách của người biểu tình.

 

https://www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/10/BL-Bieu-Tinh-Phap-1920x1280.jpg

Người biểu tình nấp sau các biển báo để che chắn khỏi vòi rồng trong một cuộc biểu tình của học sinh trung học tại Place de la Bastille ở Paris vào ngày 8 Tháng Mười. (Hình: Djoudi Hamani/Hans Lucas/AFP via Getty Images)

 

Biểu tình lan sang nước Bỉ lân cận khi học sinh bãi khóa, tuần hành trên các đường phố chính của thủ đô Brussels. Hôm thứ Sáu, hai nghiệp đoàn lớn nhất nước Bỉ tham gia bãi công cùng học sinh, làm gián đoạn các hoạt động giao thông công cộng, vận tải hàng không và một số ngành nghề khác.

 

Nước Mỹ ở cách xa một đại dương, lại đang trong mùa bầu cử căng thẳng, thì liên can gì tới những cuộc biểu tình ở châu Âu?

 

Dân Pháp khoái biểu tình?

 

Biểu tình là một nét nổi bật trong văn hoá chính trị Pháp; người Pháp “khoái” đi biểu tình và “đường phố” được coi là “đệ tứ quyền” bên cạnh lập pháp, hành pháp và tư pháp; người dân sẵn sàng xuống đường phản đối mỗi khi các nhánh quyền lực chính thức đưa ra những chính sách mà họ không đồng tình. Giáo Sư Julian Bourg, khoa lịch sử đại học Boston University, nhận xét, truyền thống chính trị Pháp coi nhà nước là đại diện của dân, có trách nhiệm giải trình trực tiếp với người dân. Mỗi khi có chuyện bất bình, họ lại biểu tình để buộc chính phủ phải đối thoại, giải thích và thay đổi.

 

Gần đây, khi chính phủ Pháp tăng thuế xăng dầu năm 2018, một làn sóng biểu tình phản đối đã bùng phát và kéo dài đến tận năm 2020. Người biểu tình – phần đông là cánh tài xế xe tải – mặc áo khoác phản quang màu vàng, nên được gọi là cuộc biểu tình “Áo Khoác Vàng” (Gilets Jaunes).

 

Gần hơn nữa, năm 2023 hơn một triệu người Pháp xuống đường, phản đối quyết định của Tổng thống Emmanuel Macron tăng tuổi nghỉ hưu chính thức từ 62 tuổi lên 64 tuổi. Quyết định này sau đó phải đình chỉ đến sau năm 2027 để xem xét lại.

 

Làn sóng biểu tình hiện nay của học sinh trung học Pháp bắt nguồn từ sự bất mãn trước tình trạng trường lớp hư hỏng, lớp học đông đúc, thiếu giáo viên trầm trọng và thiếu sự đầu tư của nhà nước. Tường trình của các hãng truyền thông cho thấy ở các vùng ngoại ô, trường học công lập của Pháp không khá gì hơn trường ở các nước kém phát triển: thấm dột, thiếu bàn ghế, đầy chuột và gián, mùa đông thì lạnh cắt da còn mùa hè thì nóng như lò bánh vì không có hệ thống điều hòa không khí. Tệ nhất là thiếu giáo viên, khoảng 10% chương trình học không có người giảng dạy. Những gia đình khá giả thì cho con đi học trường tư có điều kiện tốt hơn, từ đó càng khoét sâu thêm hố ngăn cách về giáo dục giữa người giàu và người nghèo.

 

Đầu năm học 2025-2026 tình trạng tệ hại của trường học công đã đến mức không chịu nổi, và đó là nguyên nhân làm cho hàng ngàn học sinh, giáo viên, phụ huynh đồng loạt xuống đường để phản đối. Học sinh “bãi khóa,” không chịu đi học mà phong tỏa các trường học trong cả nước, đòi chính phủ phải đầu tư vào giáo dục. Làn sóng biểu tình có lúc biến thành bạo động, nhưng không có dấu hiệu liên quan tới tôn giáo hay chính trị.

 

Lực bất tòng tâm

 

Có một thực tế là tình trạng tệ hại của hệ thống trường học Pháp thường tập trung ở các khu vực ngoại ô (banlieue), nơi có đông người nhập cư từ các nước Phi Châu vốn là thuộc địa của chủ nghĩa thực dân Pháp và hiện vẫn còn bị ràng buộc với Pháp bằng những quan hệ kinh tế bất bình đẳng.

 

Và có một thực tế khác là ngân sách của Pháp dành cho phúc lợi xã hội, kể cả giáo dục, liên tục bị cắt giảm do thâm hụt ngân sách, kinh tế trì trệ, nợ công cao và dân số bị lão hoá. Việc cắt giảm ngân sách thường tác động mạnh đến các cộng đồng nhập cư, đã nghèo lại thêm bị phân biệt đối xử. Nhiều vụ hỗn loạn và bạo lực ở Pháp xuất phát từ các khu vực này, nơi tập trung thanh niên thất nghiệp, học vấn thấp và mất niềm tin ở tương lai.

 

Hậu quả của việc bỏ bê giáo dục là học lực trung bình của học sinh Pháp sụt giảm mạnh. Kết quả thi Chương Trình Đánh Giá Học Sinh Quốc Tế (Program for International Student Assessment – PISA) dành cho học sinh 15 tuổi do Tổ Chức Hợp Tác và Phát Triển Kinh Tế (OECD) tổ chức ba năm một lần, ghi nhận từ 2022 đến 2025, điểm toán của học sinh Pháp giảm 16 điểm, khoa học giảm 18 điểm, đọc hiểu giảm 4 điểm. Kỳ thi PISA năm 2025 tính chung các môn, học sinh Pháp chỉ đạt 458 điểm, thấp hơn điểm trung bình của 38 quốc gia OECD (463 điểm), kém xa Úc (478 điểm) hoặc Canada (485 điểm).

 

Pháp cũng muốn đầu tư cho thế hệ tương lai nhưng khổ nỗi lực bất tòng tâm. Pháp hiện mắc nợ $4.08 ngàn tỷ (3.6 ngàn tỷ euro), chỉ bằng 10% khối nợ công của Mỹ nhưng chiếm tới 119% GDP của Pháp; thâm thủng ngân sách của Pháp năm 2025 là 5.4% GDP, vượt xa mức cho phép 3% GDP của EU. Muốn tăng đầu tư cho giáo dục, chính phủ Pháp phải vay thêm tiền nhưng Tổng Thống Macron không muốn tăng nợ và thị trường cũng không thuận lợi: công khố phiếu do chính phủ Pháp phát hành, thời hạn 10 năm, hiện có mức phân lời 5%, cao nhất 24 năm qua, cao hơn 2 điểm phần trăm so với công khố phiếu của Đức. Với giới đầu tư, cho Pháp (hay Mỹ) vay tiền thì rủi ro hơn so với cho Đức vay, dù tiền lời cao hơn.

 

Mỗi năm chính phủ Pháp có ngân sách khoảng 1.4 ngàn tỷ euro, tương đương 50% GDP, cao nhất khối EU. Nhưng trong số tiền này, chi tiêu cho lương hưu và chăm sóc y tế chiếm phần lớn. Người Pháp về hưu rất sớm, 62 tuổi trong khi tuổi thọ bình quân của họ là 87 tuổi, thời gian hưởng lương hưu rất dài. Theo nhiều nguồn dữ liệu, chi tiêu cho lương hưu chiếm đến 14% GDP của Pháp, cao nhất khối OECD và gấp đôi mức của Mỹ (7%) – rất bất hợp lý.

 

Chính phủ Pháp nhiều lần tìm cách nâng tuổi nghỉ hưu nhưng đều bị chống đối gay gắt; từ đó có một nghịch lý: xã hội Pháp ưu tiên người cao tuổi, còn người trẻ phải chịu thiệt thòi. Giáo Sư Paul Krugman, giải Nobel Kinh Tế 2008, nhận định “thực chất, Pháp đang dành những khoản trợ cấp lớn cho người cao tuổi bằng cách hy sinh lợi ích của các nhóm khác trong xã hội. Do đó, việc sinh viên trên cả nước đồng loạt xuống đường biểu tình là điều không có gì đáng ngạc nhiên.”

 

Như vậy làn sóng biểu tình hiện nay của học sinh sinh viên Pháp là phản ứng với tình trạng giáo dục xuống cấp và bị bỏ bê. Nếu Tổng thống Macron không tìm thêm được nguồn lực để giải quyết tận gốc nguyên nhân gây ra sự phẫn nộ hiện nay thì biểu tình có thể còn tiếp diễn.

 

Mỹ liên can gì?

 

Như phân tích trên, biểu tình ở Pháp không liên can gì đến tôn giáo hay sắc tộc. Nhưng một số nhà bình luận cánh hữu Mỹ dựa vào thực tế nhiều người biểu tình có màu da đen để quy kết nguyên nhân xung đột là mâu thuẫn sắc tộc do người nhập cư gây ra; từ đó lên án chính sách nhập cư “lỏng lẻo” của Pháp nói riêng, của khối EU nói chung.

 

Tổng thống Donald Trump chẳng hạn, nhận xét những cuộc biểu tình này là bằng chứng cho thấy chính phủ Pháp “không kiểm soát được” người nhập cư. “Những gì đang xảy ra ở Pháp không khác gì một cuộc di cư ồ ạt ngoài tầm kiểm soát. Đây không phải là vấn đề trường học, mà là việc Hồi Giáo muốn chiếm đoạt một đất nước từng hùng mạnh,” [“What’s happening in France is nothing less than out of control mass migration. This isn’t about schools, this is about Islam wanting to take over a once great Country,”] ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.

 

Các bình luận gia MAGA liên tục cho đăng lên mạng những video cảnh xung đột giữa người biểu tình và cảnh sát Pháp với lời cảnh báo: “Bạo loạn ở Pháp là lời cảnh tỉnh rõ ràng cho phần còn lại của Phương Tây.” Một bình luận gia MAGA đồng minh của Trump có 1.6 triệu người theo dõi trên mạng, ông Dave Rubin, còn đi xa hơn khi đăng hình ảnh vụ hỗn loạn ở Paris kèm lời bình: “Chuyện này sẽ đến với nước Mỹ nếu Dân Chủ giành lại được quyền lực!”

 

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang diễn ra và các bình luận gia Cộng Hòa đang sử dụng làn sóng biểu tình ở Pháp để gieo một nỗi sợ hãi vào lòng cử tri Mỹ. Cùng với việc đẩy mạnh chiến dịch trấn áp và trục xuất người nhập cư của lực lượng cảnh sát di trú ICE ở nhiều thành phố Mỹ, chính quyền Trump đang cố tình thay đổi nguyên nhân của một sự kiện có thật bên Pháp rồi sử dụng nguyên nhân bị xuyên tạc đó để truyền đi thông điệp méo mó về một hiểm hoạ không có thật. Không có bằng chứng làn sóng biểu tình bên Pháp là do người nhập cư tổ chức và cũng không có căn cứ để tin rằng nếu đảng Dân Chủ giành lại đa số Quốc Hội qua bầu cử thì nước Mỹ sẽ rơi vào hỗn loạn như nước Pháp hiện nay.

 

Nếu có một sợi dây liên hệ giữa Pháp và Mỹ thì điều nên để ý là hiện cả hai nước đều gánh trên vai những núi nợ công khổng lồ, 119% GDP ở Pháp và 126% GDP ở Mỹ, cả hai chính phủ đều bị thâm thủng ngân sách trầm trọng, 5.4% GDP ở Pháp và 6.2% GDP ở Mỹ, và đều đang tìm cách cắt giảm trợ cấp dành cho những thành phần yếu thế trong xã hội. Chính phủ Macron giảm trợ cấp cho giáo dục thì chính phủ Trump giảm trợ cấp cho người nghèo, giảm trợ cấp y tế Medicaid, trợ cấp thực phẩm SNAP và nhiều khoản phúc lợi khác. Đi cùng một hướng thì đích đến có thể như nhau, chỉ là sớm hay muộn mà thôi. [dt]