Donald Trump sập bẫy Đài Loan của
Tập Cận Bình
Katsuji Nakazawa -
Nikkei Asia
Nguyễn Thị Kim Phụng, biên dịch - Nghiên Cứu Quốc Tế
https://nghiencuuquocte.org/2026/10/06/donald-trump-sap-bay-dai-loan-cua-tap-can-binh/
Phát ngôn của Tổng thống Mỹ về “đồng minh Thế chiến II” đã trao
tính chính danh lịch sử cho Trung Quốc ngày nay.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hẳn đã thầm mỉm cười sau khi kết
thúc chuyến thăm cấp nhà nước kéo dài ba ngày tới Mỹ, dù chuyến đi này không
mang lại nhiều tiến triển rõ rệt về các vấn đề kinh tế và thương mại.
Thành tựu lớn nhất của Tập thực ra lại là một câu nói của Donald
Trump. Tổng thống Mỹ đã gọi Trung Quốc là một đồng minh trong Thế chiến II.
Phía Mỹ sau đó còn phát hành một tài liệu chính thức lặp lại những lời này.
Trong bài phát biểu tại lễ đón Tập ở Nhà Trắng vào ngày 24/09,
Trump đã đưa ra một nhận xét khiến Nhật Bản – một đồng minh quan trọng của Mỹ ở
châu Á – phải nhướng mày ngạc nhiên.
“Xuyên suốt chiều dài lịch sử,” Trump nói, “việc theo đuổi những
lợi ích chung đã kết nối người dân hai nước chúng ta vượt qua những đại dương
bao la, những khoảng cách mênh mông, cùng vô vàn khác biệt, và thậm chí còn đưa
chúng ta trở thành đồng minh trong Thế chiến II.”
Tại quốc yến ở Nhà Trắng vào cuối ngày hôm đó, Tập phát biểu: “Hơn
80 năm trước, nhân dân Trung Quốc và nhân dân Mỹ đã kề vai sát cánh trong cuộc
chiến chống lại quân xâm lược quân phiệt Nhật Bản.”
Trước buổi quốc yến, Trump và Tập đã tổ chức kỳ thượng đỉnh đầu
tiên sau bốn tháng. Cuộc gặp gần nhất của họ diễn ra ở Bắc Kinh vào tháng 5,
khi Trump có chuyến thăm đầu tiên tới Trung Quốc kể từ khi trở lại Nhà Trắng
trong nhiệm kỳ thứ hai.
Sang ngày 25/09, Nhà Trắng đã công bố tờ thông tin về chuyến thăm
cấp nhà nước của Tập, trong đó viết: “Hai nhà lãnh đạo nhắc lại rằng Mỹ và
Trung Quốc từng là đồng minh trong Thế chiến II và đã kề vai sát cánh chiến đấu
để giành chiến thắng trong cuộc chiến này.”
Vấn đề là nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa ngày nay không hề tồn
tại trong Thế chiến II; quốc gia này được Đảng Cộng sản Trung Quốc thành lập
vào năm 1949. Đồng minh của Mỹ khi đó là Trung Hoa Dân Quốc, do Tưởng Giới
Thạch của Quốc Dân Đảng (hay còn gọi là KMT) lãnh đạo.
Quốc Dân Đảng đã rút về Đài Loan vào năm 1949, sau khi thất bại
trong cuộc nội chiến với Đảng Cộng sản – đảng mà Tập hiện đang giữ chức Tổng Bí
thư.
Hơn nữa, vào đầu những năm 1950, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa còn
cử Chí nguyện Quân sang chiến đấu cùng phe với Triều Tiên trong Chiến tranh
Triều Tiên. Những người lính tình nguyện Trung Quốc khi ấy đã giao tranh ác
liệt với quân đội Hàn Quốc và lực lượng Liên Hiệp Quốc do Mỹ dẫn đầu.
Hội nghị thượng đỉnh Tập-Trump diễn ra trong bối cảnh căng thẳng
ngoại giao leo thang giữa Tokyo và Bắc Kinh, xoay quanh phát ngôn gây tranh cãi
của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi về một tình huống khẩn cấp có thể xảy ra
ở Đài Loan.
Tháng 11 năm ngoái, Takaichi đã phát biểu trước Quốc hội Nhật Bản
rằng một cuộc tấn công tiềm tàng của Trung Quốc nhắm vào Đài Loan sẽ tạo ra mối
đe dọa sống còn đối với Nhật Bản, cho phép nước này thực hiện quyền tự vệ tập
thể.
Trung Quốc xem Đài Loan là một phần lãnh thổ của mình, và chính
quyền của Tập không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực nếu cần thiết để thống
nhất hòn đảo dân chủ tự trị này với đại lục.
Giữa bối cảnh Trung Quốc tăng cường phát triển năng lực quân sự,
chính quyền Takaichi đã tìm cách củng cố lực lượng phòng vệ Nhật Bản, nhưng
chính quyền Tập lại liên tục lên án hành động này là “chủ nghĩa quân phiệt mới”
hoặc “tái quân sự hóa.”
Việc Trump gọi Trung Quốc là đồng minh trong Thế chiến II đã làm
dấy lên quan ngại ở Nhật Bản, nơi nhiều người nghi ngờ rằng chiến dịch bài Nhật
của Trung Quốc là nguyên nhân đằng sau phát ngôn này.
Tuy nhiên, mục tiêu thực sự trong “cuộc chiến lịch sử” mới nhất
của Trung Quốc lại là Mỹ. Tập đã giăng ra một cái bẫy ngoại giao khéo léo và
Trump cứ thế bước vào, theo đó nhượng bộ Tập một điểm trong vấn đề thống nhất
Đài Loan.
Tuyên bố của Bắc Kinh rằng “chỉ có một nước Trung Quốc và Đài Loan
là một phần của Trung Quốc” bắt nguồn từ niềm tin rằng khi nước Cộng hòa Nhân
dân Trung Hoa được thành lập, nó đã kế thừa toàn bộ lịch sử Trung Quốc.
Điều này giải thích tại sao Tập lại muốn Trump nói rằng Mỹ và
Trung Quốc từng là đồng minh trong Thế chiến II. Trung Quốc đang diễn giải từ
“đồng minh” của Trump như một sự thừa nhận rõ ràng rằng Cộng hòa Nhân dân Trung
Hoa, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, đã kế thừa toàn bộ lịch sử Trung Quốc.
Chính quyền Tập tin rằng việc có được sự công nhận như vậy từ Tổng
thống Mỹ đóng vai trò như một nước cờ chiến lược hợp lý, hướng tới việc hiện
thực hóa giấc mộng thống nhất với Đài Loan.
Bắc Kinh hiện cho rằng Trump đã tái khẳng định tính liên tục của
lịch sử “một Trung Quốc,” và do đó, việc ông phản đối nền độc lập của Đài Loan
là một lẽ tự nhiên, vì hòn đảo là một phần của Trung Quốc.
Bằng cách sử dụng lập luận này, Trung Quốc có thể cảnh báo chính
quyền Trump về việc bán vũ khí cho Đài Loan một cách mạnh mẽ hơn. Một gói vũ
khí mới cho Đài Loan, trị giá khoảng 14 tỷ USD, đã bị đình trệ trong nhiều
tháng qua.
Các đời chính quyền Mỹ trước đây luôn kêu gọi duy trì nguyên trạng
vì hòa bình và ổn định ở Eo biển Đài Loan. Dưới chính sách này, họ từng tuyên
bố không “ủng hộ” Đài Loan độc lập.
Giờ đây, Tập muốn giành được cam kết từ Mỹ về việc sẽ “phản đối”
Đài Loan độc lập. Ông có thể sẽ có được một cam kết như vậy từ Trump – người
đôi khi vẫn xem các vấn đề liên quan đến Đài Loan như quân bài thương lượng khi
làm việc với Trung Quốc.
Vậy nên phát ngôn về đồng minh của Trump có thể được xem là bước
đầu tiên hướng tới việc giành lấy cam kết “phản đối” Đài Loan độc lập từ vị
tổng thống Mỹ này.
Quay trở lại ngày 24/09, Tập đã nói với Trump rằng Trung Quốc hy
vọng “phía Mỹ sẽ bám sát lập trường đúng đắn là phản đối Đài Loan độc lập và xử
lý vấn đề Đài Loan một cách thận trọng.”
Tập có thể chủ động tấn công trong vấn đề Đài Loan, bởi cả hai bên
đã thống nhất trước về một kịch bản trong đó Trump sẽ tuyên bố rằng Mỹ và Trung
Quốc từng là đồng minh trong Thế chiến II.
Không rõ liệu Trump – người đã đọc những lời này từ một văn bản
chuẩn bị sẵn – có hiểu rằng mình đang bước vào một cái bẫy ngoại giao hay
không. Hôm thứ Bảy ngày 26/09, Trump nói với các phóng viên tại Nhà Trắng:
“Chúng tôi không dành nhiều thời gian để nói về Đài Loan. Ông ấy rất hiểu cảm
nhận của tôi.”
Sau khi giành được một điểm chiến lược từ Trump, Tập đang hướng
tới hai kỳ thượng đỉnh Mỹ-Trung nữa, dự kiến sẽ diễn ra vào cuối năm nay.
Trump dự kiến sẽ tham dự thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu
Á-Thái Bình Dương APEC tại Thâm Quyến, Trung Quốc vào tháng 11, trong khi Tập
dự kiến sẽ tới Miami, Mỹ, để tham dự hội nghị thượng đỉnh G20 vào tháng 12.
Cũng cần lưu ý rằng chuyến thăm cấp nhà nước của Trump tới Trung
Quốc hồi tháng 5 ngắn hơn dự kiến; ông chỉ lưu lại Bắc Kinh ba ngày hai đêm. Để
thể hiện sự bình đẳng giữa Trung Quốc và Mỹ, đồng thời giữ thể diện cho Tập,
chuyến thăm cấp nhà nước của Tập tới Mỹ cũng bị giới hạn trong ba ngày hai đêm,
và Washington là điểm dừng chân duy nhất của ông.
Trong chuyến thăm Trung Quốc hồi tháng 5, tháp tùng Trump là một
đội ngũ hùng hậu các nhà lãnh đạo doanh nghiệp Mỹ, trong đó có Elon Musk của
Tesla, Tim Cook của Apple, và Jensen Huang của Nvidia – những người cũng đã
tham dự quốc yến do Tập chủ trì để chiêu đãi Trump.
Thế nhưng, không có một lãnh đạo cấp cao nào từ các công ty lớn
của Trung Quốc có mặt tại bữa tối ở Nhà Trắng hồi tuần trước.
Theo những nguồn thạo tin, một nhóm khoảng 20 đến 30 giám đốc điều
hành cấp cao đã chuẩn bị đến Mỹ cùng Tập. Nhưng khi chuyến đi này đến gần, kế
hoạch cử phái đoàn doanh nghiệp của Trung Quốc đã tan thành mây khói.
Nguyên nhân chính là sự lo ngại từ phía chính quyền Trump, những
người đang phải đối mặt với một thách thức bầu cử lớn vào tháng 11. Trên thực
tế, Mỹ đã từ chối chuyến đi dự kiến của các lãnh đạo doanh nghiệp Trung Quốc
tới Washington.
Trump lo sợ về ấn tượng mà họ có thể để lại. Nếu người Mỹ tin rằng
các giám đốc điều hành hàng đầu của các công ty Trung Quốc đang phát triển
nhanh chóng này thực sự có sức ảnh hưởng tại Washington, Đảng Cộng hòa của
Trump có thể sẽ chịu tổn thất trong các cuộc bỏ phiếu.
Quyết định từ chối này có thể đã gây tổn hại đến các kế hoạch của
Tập. Trong bài phát biểu tại lễ đón ở Nhà Trắng vào ngày 24/09, ông kêu gọi mở
cửa thị trường Mỹ cho các công ty Trung Quốc.
Tuy nhiên, Chủ tịch Trung Quốc vẫn nhận được những hình ảnh ngoại
giao rất đẹp. Ông không chỉ khiến Trump gọi Trung Quốc là đồng minh trong Thế
chiến II, mà Tổng thống Mỹ và Đệ nhất phu nhân Melania Trump còn đích thân đón
chào Tập và phu nhân Bành Lệ Viện khi hai người đến Căn cứ Liên hợp Andrews ở
Maryland vào ngày 23/09.
Đáng nói là, vào tháng 5, Phó Chủ tịch Trung Quốc Hàn Chính mới là
người ra đón Trump tại sân bay Bắc Kinh.
Các nhà phê bình trên Wall Street Journal và nhiều tờ báo
khác cho rằng hội nghị thượng đỉnh lần này nặng về hình thức, phô trương nhưng
lại thiếu đi thực chất. Nhưng có lẽ Tập vẫn giành được điểm, khi vừa tạo được
bước tiến trong vấn đề Đài Loan, lại vừa giữ được thể diện về mặt chính trị.
-------------------------
Katsuji Nakazawa là nhà báo và biên tập viên cấp cao
của Nikkei, hiện sinh sống tại Tokyo. Ông đã dành bảy năm làm phóng viên thường
trú ở Trung Quốc và sau đó trở thành trưởng văn phòng Trung Quốc. Ông đã nhận
Giải Nhà báo Quốc tế Vaughn-Ueda năm 2014.
Nguồn: Katsuji Nakazawa, “Donald Trump steps into Xi
Jinping’s Taiwan trap,” Nikkei Asia, 01/10/2026
No comments:
Post a Comment