Lịch sử nước Mỹ: Nhiều quyền tự do bắt đầu từ những
cuộc biểu tình
Nguyễn Ngọc Như Quỳnh /
Báo Tiếng Dân
06/10/2026
Lịch sử Hoa Kỳ cho thấy nhiều quyền căn bản mà người dân đang được
hưởng hôm nay đều bắt đầu từ những cuộc biểu tình từng bị coi là gây rối, cực
đoan hoặc thậm chí bất hợp pháp.
Quyền bầu cử của phụ nữ, quyền bình đẳng của người da đen, quyền
thành lập nghiệp đoàn và quyền tiếp cận công cộng của người khuyết tật không tự
nhiên xuất hiện. Chúng được tạo ra bởi những người dám phản kháng, chấp nhận bị
bắt, mất việc, hành hung và đe dọa để buộc xã hội phải thay đổi.
Năm 1738, Benjamin Lay, một tín đồ Quaker phản đối chế độ nô lệ,
xuất hiện tại một cuộc họp tôn giáo ở Philadelphia với một cuốn Kinh Thánh và
một thanh kiếm. Lay đã dùng kiếm đâm xuyên qua cuốn sách có giấu sẵn nước quả
màu đỏ bên trong. Chất lỏng chảy xuống đỏ như máu, tượng trưng cho máu của
những người bị bắt làm nô lệ. Lay muốn tố cáo sự đạo đức giả của những người
vừa tự nhận là tín đồ Cơ Đốc, vừa sở hữu và bóc lột con người. Hành động ấy
khiến ông bị xa lánh, nhưng về sau được nhìn nhận như một trong những hình thức
phản kháng chống chế độ nô lệ sớm nhất tại Mỹ.
Năm 1773, những người thuộc địa bí mật đổ hàng trăm thùng trà của
Anh xuống cảng Boston để phản đối việc bị đánh thuế nhưng không có đại diện
trong Quốc hội Anh. Đối với chính quyền đương thời, đó là hành vi phá hoại tài
sản và thách thức pháp luật. Nhưng trong lịch sử Hoa Kỳ, Boston Tea Party lại
trở thành biểu tượng của cuộc đấu tranh chống sự cai trị áp đặt.
Ngày 3/3/1913, hàng ngàn phụ nữ tuần hành trên Đại lộ Pennsylvania
ở Washington để yêu cầu quyền bầu cử. Họ bị một đám đông lớn hơn gấp bội chửi
bới, xô đẩy và hành hung. Cảnh sát địa phương bị chỉ trích vì không bảo vệ đoàn
người. Nhưng chính sự tấn công ấy khiến công chúng chú ý hơn đến yêu cầu bình
đẳng chính trị của phụ nữ. Bảy năm sau, Tu chính án thứ 19 được phê chuẩn, công
nhận quyền bầu cử của phụ nữ trên toàn nước Mỹ.
Cuối năm 1936, công nhân tại các nhà máy General Motors ở Flint,
Michigan bắt đầu một cuộc đình công đặc biệt: thay vì rời khỏi nhà máy, họ ngồi
lại bên trong. Việc chiếm giữ nhà máy giúp công nhân tránh bị thay thế và bảo
vệ họ khỏi cái lạnh khắc nghiệt của mùa đông Michigan. General Motors cắt hệ
thống sưởi và tìm cách ngăn thực phẩm được đưa vào, nhưng những người đình công
vẫn không rút lui. Sau 44 ngày, General Motors phải công nhận United Auto
Workers là đại diện của người lao động. Chiến thắng này thúc đẩy phong trào
nghiệp đoàn trên khắp nước Mỹ và góp phần thay đổi quan hệ giữa công nhân với
các tập đoàn lớn.
Ngày 1/12/1955, Rosa Parks bị bắt tại Montgomery, Alabama vì từ
chối nhường ghế cho một hành khách da trắng. Câu chuyện thường được kể rằng bà
quá mệt nên không muốn đứng dậy. Nhưng Rosa Parks không phải người phản kháng
một cách tình cờ. Trước đó, bà đã hoạt động trong phong trào dân quyền hơn một
thập niên và từng giữ vai trò tại chi nhánh NAACP địa phương.
https://baotiengdan.com/wp-content/uploads/2026/10/1-18.jpg
Viên cảnh sát Montgomery D.H. Lacky lấy dấu vân tay của bà Rosa
Parks vào ngày 22-2-1956, sau khi bà tham gia cuộc tẩy chay xe bus. Nguồn:
Wikicommons
Vụ bắt giữ dẫn đến cuộc tẩy chay hệ thống xe buýt Montgomery kéo
dài 381 ngày. Người tham gia bị bắt, mất việc và nhận những lời đe dọa. Nhưng
vì người da đen chiếm phần lớn hành khách, cuộc tẩy chay đã gây áp lực kinh tế
nghiêm trọng lên hệ thống xe buýt. Cuộc đấu tranh chỉ kết thúc sau khi tòa án
liên bang xác định việc phân biệt chủng tộc trên phương tiện giao thông công
cộng là vi hiến.
Ngày 5/4/1977, hơn 100 nhà hoạt động vì quyền của người khuyết tật
tiến vào một tòa nhà liên bang tại San Francisco và ở lại đó trong gần một
tháng. Họ yêu cầu chính phủ thực thi Điều 504 của Đạo luật Phục hồi, cấm các
chương trình nhận tài trợ liên bang phân biệt đối xử với người khuyết tật.
Cuộc đấu tranh góp phần biến những yêu cầu tưởng như rất nhỏ như
đường dốc dành cho xe lăn, cửa ra vào đủ rộng hay nhà vệ sinh có thể tiếp cận..
trở thành những tiêu chuẩn bắt buộc. Nó cũng đặt nền móng cho Đạo luật Người Mỹ
Khuyết tật năm 1990.
Những trường hợp này cho thấy biểu tình không chỉ là xuống đường
và hô khẩu hiệu. Biểu tình có thể mang hình thức tuần hành, đình công, tẩy
chay, chiếm giữ ôn hòa hoặc từ chối hợp tác với một chính sách bất công.
Một cuộc biểu tình cũng hiếm khi tạo ra thay đổi ngay lập tức.
Hành động của Rosa Parks không tự nó xóa bỏ phân biệt chủng tộc. Cuộc tuần hành
của phụ nữ năm 1913 cũng không lập tức mang lại quyền bầu cử. Nhưng chúng biến
sự bất bình của từng cá nhân thành sức mạnh tập thể. Chúng thu hút sự chú ý của
xã hội, tạo áp lực kinh tế, mở đường cho kiện tụng và buộc giới cầm quyền phải
phản ứng.
Điều đáng chú ý nhất là những nhân vật được nước Mỹ tôn vinh hôm
nay từng bị xem là những người gây rối trong thời đại của họ.
Boston Tea Party từng là hành vi phá hoại tài sản. Những phụ nữ
đòi quyền bầu cử từng bị chế giễu. Rosa Parks bị bắt vì vi phạm luật. Martin
Luther King Jr. bị theo dõi, bỏ tù và bị cáo buộc kích động bất ổn.
Lịch sử thường vinh danh những người phản kháng sau khi họ đã
chiến thắng, nhưng lại không dễ dàng chấp nhận những người đang phản kháng
trong hiện tại. Và lịch sử biểu tình của nước Mỹ không chỉ nằm trong quá khứ.
Nó vẫn đang tiếp diễn mỗi khi người dân cho rằng quyền lực nhà nước vượt khỏi
những giới hạn do Hiến pháp đặt ra. Một trong những phong trào đang thu hút sự
quan tâm lớn hiện nay là No Kings.
Ngày 18/10/2025, hàng triệu người tham gia các cuộc biểu tình No
Kings tại khoảng 2.700 địa điểm trên toàn nước Mỹ. Ban tổ chức ước tính gần 7
triệu người tham gia, trong khi một nhóm nghiên cứu độc lập đưa ra con số từ 5
đến 6,5 triệu người. Dù sử dụng ước tính nào, cuộc biểu tình này vẫn được xem
là một trong những ngày biểu tình chính trị lớn nhất trong lịch sử Hoa Kỳ hiện
đại.
Với tên gọi “No Kings” không có nghĩa người Mỹ đang phản đối một
vị vua theo nghĩa đen. Khẩu hiệu này được sử dụng để nhắc lại một nguyên tắc
nền tảng của Hoa Kỳ: tổng thống là người được dân bầu và quyền lực của tổng
thống phải chịu sự giới hạn của Hiến pháp, Quốc hội và tòa án. Nước Mỹ không có
vua, nên không một tổng thống nào được đứng trên pháp luật.
Và phong trào 50501 tiếp tục kêu gọi một ngày hành động trên toàn
quốc vào 17/10/2026, trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Những người tham gia No Kings cho rằng quyền lực hành pháp dưới
chính quyền Tổng thống Donald Trump đang được mở rộng quá mức. Họ phản đối các
chiến dịch trục xuất và truy quét người nhập cư, việc sử dụng lực lượng liên
bang, những hành động mà họ cho là xâm phạm quyền dân sự, cũng như xu hướng tập
trung ngày càng nhiều quyền lực vào tổng thống. Người ủng hộ ông Trump có thể
không đồng ý với những đánh giá đó. Nhưng quyền biểu tình không phụ thuộc vào
việc quan điểm của người biểu tình có được chính quyền hay số đông chấp nhận
hay không.
Ban tổ chức No Kings yêu cầu các sự kiện phải diễn ra ôn hòa,
không mang vũ khí, không chủ động đối đầu và tìm cách giảm căng thẳng khi xảy
ra xung đột. Đối với họ, xuống đường không phải là hành động chống nước Mỹ, mà
là sử dụng quyền tự do ngôn luận và tự do hội họp được Tu chính án thứ nhất bảo
vệ.
Nhìn từ lịch sử, No Kings không phải một hiện tượng tách biệt. Nó
tiếp nối một truyền thống đã tồn tại từ khi nước Mỹ ra đời: khi người dân cho
rằng chính quyền vượt quá giới hạn, họ sử dụng quyền tập hợp và phản đối để
nhắc lại rằng quyền lực không thuộc về một tổng thống, một đảng phái hay bất kỳ
cá nhân nào, mà thuộc về nhân dân.
Chưa ai có thể biết No Kings sẽ tạo ra thay đổi chính sách đến mức
nào. Một ngày biểu tình, dù có hàng triệu người tham gia, cũng không thể lập
tức làm thay đổi cả hệ thống. Nhưng các phong trào trong lịch sử cũng không
thành công chỉ sau một cuộc xuống đường.
Sức mạnh của các cuộc biểu tình nằm ở khả năng biến những lo ngại
riêng lẻ thành một tiếng nói tập thể, buộc xã hội phải chú ý và buộc những
người nắm quyền phải trả lời. Đó là lý do quyền biểu tình ôn hòa phải được bảo
vệ, kể cả khi thông điệp của người biểu tình khiến chính quyền hoặc một bộ phận
xã hội khó chịu. Bởi nếu chỉ những quan điểm được chấp nhận mới được quyền lên
tiếng, thì đó không còn là tự do.
Từ những phụ nữ đòi quyền bầu cử, người da đen tẩy chay xe buýt,
công nhân chiếm giữ nhà máy đến những người khuyết tật đòi quyền tiếp cận công
cộng, lịch sử nước Mỹ đã nhiều lần chứng minh: thay đổi thường bắt đầu khi
những người bình thường quyết định không tiếp tục im lặng.
No Kings hôm nay có thể tạo ra sự thay đổi gì chưa ai rõ, nhưng
việc hàng triệu người Mỹ tiếp tục xuống đường cho thấy họ hiểu rằng các quyền
tự do không chỉ được bảo vệ bằng những điều viết trong Hiến pháp, mà còn bằng
việc người dân thực sự sử dụng những quyền đó.
No comments:
Post a Comment