Tuyến đường di cư nhộn nhịp nhất thế giới trở nên
vắng lặng
Phạm Ánh Minh, biên dịch - Nghiên Cứu Quốc Tế
https://nghiencuuquocte.org/2026/10/06/tuyen-duong-di-cu-nhon-nhip-nhat-the-gioi-tro-nen-vang-lang/
Các biện pháp hạn chế nhập cư của Donald Trump đã làm thay đổi
luồng di cư trên khắp Tây bán cầu.
Trong 50 năm qua, ít nhất 23 triệu người sinh ra tại Mỹ Latinh đã
di cư sang Hoa Kỳ. Đây là luồng di cư liên tục lớn nhất thế giới hướng tới một
quốc gia duy nhất, và đã tăng mạnh trong những năm sau đại dịch COVID-19. Chính
phủ và người dân Mỹ Latinh dần quen với thực tế này, cũng như với nguồn kiều
hối mà những người di cư tại Mỹ gửi về quê nhà.
Sau đó, Donald Trump trở lại nắm quyền. Trong khoảng một năm tính
đến tháng 7 năm 2026, Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ ghi nhận
137.000 vụ chạm trán giữa nhân viên công vụ và người di cư tại biên giới phía
nam. Con số này giảm 94% so với cùng kỳ năm 2024, khi có tới 2,4 triệu vụ chạm
trán được ghi nhận. Tại Darién Gap, tuyến đường xuyên rừng rậm nối Nam Mỹ với
Panama, tình hình cũng tương tự: số người vượt qua khu vực này giảm 99,9% trong
cùng khoảng thời gian. Tại Costa Rica, số người di cư đi về phía bắc giảm xuống
gần như bằng không, trong khi số người di chuyển về phía nam lại tăng vọt. Hành
lang di cư nhộn nhịp nhất thế giới giờ đây đã trở nên vắng lặng.
Vốn dĩ, một phần đà tăng mạnh của làn sóng di cư trong những năm
sau đại dịch COVID-19 khó có thể kéo dài. Đây cũng là giai đoạn duy nhất trong
thập kỷ qua chứng kiến tốc độ di cư chậm lại đáng kể. Tuy nhiên, sự thay đổi
hiện nay chủ yếu là hệ quả của các chính sách dưới thời Trump. Người di cư đã
phản ứng trước việc ông chấm dứt các con đường xin tị nạn hợp pháp, tăng cường
thực thi pháp luật, đẩy nhanh quy trình trục xuất và phát đi thông điệp rõ ràng
rằng họ không được chào đón.
Bài đang hot
Mexico trước đây vừa là điểm trung chuyển trên hành trình đến Hoa
Kỳ, vừa là nơi xuất phát của phần lớn người di cư. Tuy nhiên, theo bà Luciana
Gandini thuộc Đại học Tự chủ Quốc gia México, nước này hiện đã trở thành điểm
đến của nhiều người di cư. Nhiều người đã lưu trú tại Casa Tochan, một trung
tâm bảo trợ ở Mexico City, trong hơn một năm qua. Những người di cư đến từ
Cuba, trước đây thường chỉ đi qua Mexico để đến Mỹ, nay lại chọn ở lại. Số đơn
xin tị nạn của người Cuba tại Mexico đã tăng từ 17.884 trường hợp năm 2024 lên
34.662 trường hợp năm 2025.
Các nền kinh tế lớn khác nằm gần Hoa Kỳ cũng chứng kiến làn sóng
người di cư đổ đến. Số đơn xin tị nạn của người Haiti tại Canada tăng từ 8.124
trường hợp năm 2024 lên 18.027 trường hợp năm 2025. Tương tự, số đơn của người
Cuba tại Brazil tăng từ 22.000 lên 42.000. Một số quốc gia nhỏ hơn thậm chí ghi
nhận mức tăng theo tỷ lệ còn lớn hơn. Uruguay đã tiếp nhận con số kỷ lục 15.000
người Cuba trong năm 2025, gấp ba lần năm trước.
Để đối phó với tình hình này, nhiều chính phủ tại Mỹ Latinh đang
siết chặt kiểm soát biên giới. Tân Tổng thống cánh hữu của Colombia, Abelardo
de la Espriella, đã ra lệnh tiến hành các cuộc truy quét nhằm trục xuất những
người nhập cư không có giấy tờ hợp lệ. Hiện có ít nhất nửa triệu người
Venezuela không có giấy tờ đang sinh sống tại nước này. Vào tháng Ba, chỉ vài
ngày sau khi nhậm chức, Tổng thống Chile José Antonio Kast đã bay tới khu vực
phía bắc và có bài phát biểu trong khi một con hào sâu đang được đào dọc biên
giới với Peru ngay phía sau ông.
Phần lớn những người từng cân nhắc chuyển đến Mỹ giờ đây chọn ở
yên tại chỗ, hoặc ở quê nhà, hoặc tại bất cứ nơi nào họ đang dừng chân trên
hành trình di cư. Triển vọng kiếm được thu nhập cao hơn tại Mỹ dường như không
còn đủ hấp dẫn để bù đắp cho nguy cơ ngày càng lớn bị chặn lại ở biên giới hoặc
bị trục xuất. Luis Alvarado, 41 tuổi, rời Venezuela với ý định làm việc tại Mỹ
trong vài năm. Tuy nhiên, khi đến Panama và nghe tin biên giới đã bị đóng cửa,
anh nói: “Tôi quyết định không mạo hiểm nữa.” Carlos, một người di cư đến từ
Colombia, chia sẻ: “Mọi chuyện có vẻ không ổn ngay từ khi Trump bắt đầu nhiệm
kỳ.” Anh đã đi tới Monterrey, một trung tâm lớn ở miền bắc Mexico, trước khi
quyết định quay đầu.
Dòng tiền cũng là một yếu tố quan trọng. Theo tổ chức nghiên cứu
Inter-American Dialogue (IAD) có trụ sở tại Washington, mỗi năm ước tính gần
150 tỷ USD kiều hối được gửi từ Mỹ về Mỹ Latinh. Cho đến nay, nhìn chung dòng
tiền này vẫn được duy trì khá ổn định. Kiều hối gửi về Trung Mỹ tăng 20% trong
năm 2025, đạt 55,4 tỷ USD; riêng Honduras nhận được gần 6 tỷ USD trong nửa đầu
năm 2026, tăng 14%. Tuy nhiên, Manuel Orozco thuộc IAD cho rằng mức tăng này
phần nào phản ánh việc người di cư gửi nhiều tiền về nhà hơn bình thường vì lo
ngại nguy cơ bị trục xuất.
Tình trạng này sẽ không kéo dài mãi. Orozco cho rằng lượng kiều
hối đang tiến gần đến “một ngưỡng giới hạn”. Số lượng giao dịch chuyển tiền đã
bắt đầu giảm. Bên cạnh đó, Mexico, quốc gia có số người di cư sinh sống tại Mỹ
đông nhất, cũng ghi nhận sự suy giảm về giá trị kiều hối. Người Mexico đã gửi
61,8 tỷ USD về nước trong năm 2025, giảm 4,6% so với năm 2024. Đây là mức giảm
hằng năm đầu tiên kể từ năm 2013 và cũng là mức giảm mạnh nhất trong 16 năm.
Nếu xu hướng này lan rộng ra toàn khu vực, hậu quả sẽ rất đáng kể. Theo Ngân
hàng Thế giới, kiều hối chiếm 19% GDP của Guatemala, 28% của El Salvador và hơn
30% của Honduras.
Người đi, kẻ đến
Trên thực tế, bức tranh kinh tế không hoàn toàn chỉ mang màu sắc
ảm đạm. Một số quốc gia muốn vừa giữ chân người dân trong nước, vừa chào đón
người nhập cư. Nhìn chung, Mỹ Latinh đang già hóa nhanh chóng, trong khi tỷ lệ
sinh quá thấp để duy trì quy mô dân số. Nếu có việc làm, người nhập cư và những
người hồi hương có thể giúp giảm bớt tình trạng thiếu hụt lao động cũng như hỗ
trợ ngân sách công. Tuy nhiên, quá trình hòa nhập có thể gặp nhiều thách thức
khi nhiều người cần được hỗ trợ về giấy tờ, nhà ở và chăm sóc tâm lý.
Việc hạn chế di cư cũng có thể kéo theo những hệ quả chính trị. Từ
lâu, làn sóng di cư quy mô lớn đã đóng vai trò như một “van xả áp” tại những
quốc gia có chế độ cai trị hà khắc như Cuba, Nicaragua và Venezuela. Những
người rời đi thường là người trẻ, năng động và có điều kiện kinh tế khá hơn —
cũng là những người có khả năng thách thức chính quyền hiệu quả nhất thông qua
các cuộc biểu tình. Orozco nhận định: “Nếu không có di cư, chắc chắn sẽ xuất
hiện các hình thức phản kháng xã hội.”
Việc dòng người di cư chậm lại dưới thời ông Trump có thể chỉ là
hiện tượng nhất thời. “Tất cả chỉ là tạm thời,” một quan chức Liên Hợp Quốc tại
khu vực nhận định. Ông cho rằng người di cư sẽ lại tìm đường tới Mỹ ngay khi có
thể. Ông dẫn chứng trường hợp cộng đồng người Haiti đến Tijuana, Mexico, trong
giai đoạn 2014–2016 và hòa nhập rất tốt; con cái họ thậm chí mang quốc tịch
Mexico. Tuy nhiên, họ gần như lập tức rời đi vào năm 2021 khi Tổng thống Joe
Biden gia hạn quy chế bảo hộ cho người Haiti tại Mỹ. Marcus González, một người
gốc El Salvador hiện ở Mexico City sau khi bị trục xuất khỏi Mỹ vào tháng 12,
cho biết Mỹ vẫn đem lại những cơ hội kinh tế mà không nơi nào khác có được.
Việc đã có rất đông người di cư sinh sống tại Mỹ cũng có nghĩa là tin tức về
bất kỳ cơ hội mới nào sẽ lan truyền rất nhanh.
Người di cư thường không muốn quay trở về quê nhà. Venezuela là
một ví dụ điển hình. Kể từ khi nhà độc tài Nicolás Maduro bị lực lượng đặc
nhiệm Mỹ bắt giữ vào tháng 1, rất ít người Venezuela quay về nước. Một cuộc
khảo sát thực hiện vào tháng 2 và tháng 3 đối với người Venezuela đang sống ở
nước ngoài cho thấy chỉ 45% trong số họ cân nhắc hồi hương ngay cả khi tình
hình đất nước được cải thiện. “Sẽ phải mất nhiều năm nữa mọi thứ mới tốt lên
được,” Alexander, một người Venezuela 59 tuổi đang ở Mexico City, chia sẻ.
Số người tìm đường tới Mỹ đã gia tăng kể từ tháng 5. Gần đây, ngày
càng nhiều người, đặc biệt là công dân Honduras, tìm đến trung tâm Casa Tochan
với quyết tâm tiếp tục đi về phía bắc. Orozco dự báo sẽ có khoảng 415.000
trường hợp nhập cư bất hợp pháp vào Mỹ trong năm nay, tăng 2% so với năm ngoái,
dù vẫn thấp hơn nhiều so với mức 750.000 người ghi nhận năm 2019. Ông dự đoán
con số này sẽ ổn định ở khoảng 600.000 người, nhưng cũng lưu ý rằng một cuộc
khủng hoảng có thể khiến nó tăng vọt.
Sự gia tăng trở lại đó sẽ không giống với làn sóng di cư bùng nổ
trong giai đoạn 2021–2023, khi lực lượng biên phòng bắt giữ tới 2 triệu người
mỗi năm tại biên giới phía nam. Khó có khả năng bất kỳ ứng viên Dân chủ nào kế
nhiệm ông Trump sẽ quay lại cách tiếp cận tương đối tự do của ông Biden đối với
an ninh biên giới. Tuy nhiên, theo bà Gandini thuộc Đại học Tự chủ Quốc gia
México, di cư không phải là một hiện tượng đồng nhất. Một số người đã định cư,
tìm được việc làm và lập gia đình tại Mexico có thể sẽ ở lại đó bất kể điều gì
xảy ra. Trong khi đó, những người khác, chẳng hạn những ai có gia đình đang ở
Mỹ, sẽ rời đi ngay khi có cơ hội. Trump đã thành công trong việc chặn đứng một
tuyến đường di cư quan trọng; nhưng những động lực thúc đẩy con người vượt qua
biên giới sẽ vẫn tồn tại rất lâu sau khi nhiệm kỳ của ông kết thúc, và làn sóng
ấy hoàn toàn có thể trỗi dậy mạnh mẽ trở lại.
-----------------
Nguồn: “The world’s busiest migration
route has gone quiet”, The Economist, 01/10/2026
No comments:
Post a Comment