NƯỚC MỸ VAY, CẢ THẾ GIỚI TRẢ? (Dương Lệ Chi / Báo Tiếng Dân)

 

 

 

Nước Mỹ vay, cả thế giới trả?

Dương Lệ Chi  -  Báo Tiếng Dân

07/09/2026

https://baotiengdan.com/2026/09/07/nuoc-my-vay-ca-the-gioi-tra/

 

Có lẽ chưa nên nói kinh tế Mỹ đang “sụp đổ”, nhưng nếu dùng một chữ để mô tả những gì đang diễn ra trên thị trường tài chính Mỹ lúc này, thì đó là kẹt.

 

Kẹt giữa lạm phát và lãi suất. Kẹt giữa núi nợ công và nhu cầu phát hành thêm trái phiếu. Kẹt giữa yêu cầu phải kích thích tăng trưởng và áp lực phải giữ giá cả trong tầm kiểm soát. Và nguy hiểm hơn, sự căng thẳng ấy đang dồn lên thị trường trái phiếu – nơi được coi là nền móng của toàn bộ hệ thống tài chính Mỹ.

 

Lãi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm hiện đã lên tới 4,8%, mức cao nhất kể từ đầu năm 2025. Reuters nhận định, đà tăng này phản ánh nhiều yếu tố cùng lúc: Thâm hụt ngân sách quá nhiều, lạm phát dai dẳng, nguồn cung trái phiếu khổng lồ và những thay đổi trong nhu cầu của nhà đầu tư.

 

Con số 4,8% chưa phải là một thảm họa, nhưng điều đáng lo là thị trường bắt đầu đặt câu hỏi: Nếu lãi suất 10 năm tiến gần 5% thì chuyện gì sẽ xảy ra?

 

Trái phiếu chính phủ Mỹ vốn được coi là một trong những tài sản an toàn nhất thế giới. Thế nhưng, khi chính phủ phải vay ngày càng nhiều tiền để tài trợ cho thâm hụt ngân sách, lượng trái phiếu cần bán ra cũng tăng. Nếu nhà đầu tư nước ngoài không còn mua với tốc độ như trước, thị trường phải đưa ra một mức lãi suất cao hơn để hấp dẫn người mua.

 

Nói đơn giản là: Mỹ càng cần vay nhiều, người cho vay càng có quyền đòi lãi suất cao hơn.

 

Nhật Bản là một trường hợp đặc biệt đáng chú ý. Trong tháng 8 vừa qua, Nhật có một đợt can thiệp tiền tệ quy mô kỷ lục để hỗ trợ đồng yen. Reuters cho biết, dự trữ ngoại hối của Nhật giảm 79,6 tỷ USD trong tháng, một phần liên quan đến việc bán chứng khoán nước ngoài, trong đó có Treasury Mỹ. Tuy nhiên, Reuters cũng lưu ý rằng, đây không phải là câu chuyện đơn giản kiểu “Nhật bán trái phiếu Mỹ nên lãi suất tăng”. Đó là điểm cần phân biệt.

 

Lãi suất Treasury tăng không phải chỉ vì Nhật bán trái phiếu, mà là kết quả của nhiều áp lực cộng lại: Chính phủ Mỹ cần vay nhiều, lạm phát chưa được kiểm soát, giá năng lượng tăng, nguồn cung trái phiếu lớn và nhà đầu tư đòi hỏi mức lãi suất cao hơn để nắm giữ khoản nợ dài hạn.

 

Và đây mới là phần đáng sợ. Lãi suất Treasury 10 năm không chỉ là một con số trên màn hình của các nhà giao dịch trái phiếu. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vay của cả nền kinh tế Mỹ.

 

Đặc biệt, thị trường thế chấp (mortgage market) thường biến động theo lãi suất trái phiếu dài hạn. Vì vậy, ngay cả khi Cục Dự trữ Liên bang (Federal Reserve: Fed) chưa tăng lãi suất chính sách, lãi suất vay mua nhà vẫn có thể tăng nếu lãi suất Treasury tiếp tục leo thang.

 

Quả là một cơ chế rất khó chịu. Fed có thể muốn hạ lãi suất để hỗ trợ nền kinh tế, nhưng nếu thị trường trái phiếu không đồng tình, chi phí vay dài hạn vẫn có thể tăng. Ngược lại, nếu lạm phát buộc Fed phải tiếp tục tăng lãi suất, toàn bộ mặt bằng lãi suất lại càng chịu thêm áp lực.

 

Nói cách khác, nền kinh tế có thể bị kẹp từ hai phía. Một bên là lãi suất trái phiếu cao., còn bên kia là lãi suất Fed cao. Và thị trường bất động sản sẽ là một trong những nơi cảm nhận sức ép đầu tiên.

 

Khi lãi suất vay để mua nhà tăng, người mua nhà phải trả nhiều tiền hơn hàng tháng. Với cùng một mức thu nhập, họ không còn đủ khả năng mua căn nhà mà trước đây họ có thể mua. Một số người sẽ trì hoãn việc mua nhà. Một số khác buộc phải tìm những căn nhà rẻ hơn. Khi người mua ít đi, giao dịch giảm.

 

Nếu tình trạng này kéo dài, người bán cuối cùng sẽ phải lựa chọn: Hoặc giữ giá và chờ người mua, hoặc giảm giá để bán được nhà.

 

Đó chính là điều thị trường bất động sản Mỹ không muốn nhìn thấy.

 

Trong khi đó, Fed lại đang đứng trước một bài toán khó giải. Báo cáo việc làm tháng 8 cho thấy, nền kinh tế Mỹ tạo thêm 162.000 việc làm, cao hơn kỳ vọng, trong khi tỷ lệ thất nghiệp giữ ở mức 4,1%. Sau báo cáo này, thị trường nâng xác suất Fed tăng lãi suất tại cuộc họp tháng 9 lên khoảng 58%. UBS thậm chí đã chuyển sang dự báo Fed sẽ tăng lãi suất hai lần trong năm 2026, vào tháng 9 và tháng 12.

 

Nhưng áp lực không chỉ đến từ việc làm. Lạm phát vẫn là con ngựa bất kham mà Fed chưa thể hoàn toàn thuần phục. Giá năng lượng tăng mạnh đang làm bài toán khó hơn nữa. Reuters cho biết, giá dầu Brent đã lên gần 97 Mỹ kim/ thùng và giá diesel tăng lên mức kỷ lục, tạo thêm nguy cơ lạm phát trong nền kinh tế Mỹ.

 

Vậy Fed phải làm gì?

 

Nếu tăng lãi suất, Fed có thể giúp kiềm chế lạm phát nhưng đồng thời làm chi phí vay của người dân và doanh nghiệp tăng lên.

 

Nếu không tăng, hoặc thậm chí giảm lãi suất quá sớm, thị trường có thể lo rằng Fed đang dung túng cho lạm phát.

 

Còn nếu chính phủ tiếp tục vay và phát hành lượng lớn trái phiếu, thị trường lại phải hấp thụ thêm một khối lượng nợ khổng lồ.

 

Quả là một vòng luẩn quẩn! Nợ cao sẽ dẫn tới phát hành nhiều trái phiếu, nhiều trái phiếu sẽ khiến lãi suất tăng, lãi suất tăng làm cho chi phí vay tăng, chi phí vay tăng gây áp lực lên kinh tế tăng, nhưng chính phủ phải cần vay thêm để tài trợ cho thâm hụt.

 

Đáng nói hơn, đây không còn là vấn đề riêng của nước Mỹ. Treasury Mỹ là một trong những nền tảng của hệ thống tài chính toàn cầu. Lãi suất Treasury tăng có thể kéo theo chi phí vốn ở nhiều thị trường khác, gây áp lực lên cổ phiếu, bất động sản, doanh nghiệp và cả các chính phủ đang vay bằng đồng Mỹ kim.

 

Cho nên, vấn đề thật sự không phải là “Nhật có bán Treasury hay không”, mà  là thế giới còn muốn hấp thụ nợ Mỹ với mức lãi suất thấp như trước hay không?

 

Nếu câu trả lời là “không”, thì Mỹ sẽ phải trả giá bằng lãi suất cao hơn.

 

Và khi đó, nước Mỹ có thể không rơi vào một cuộc khủng hoảng kiểu 2008, mà là một thời kỳ tiền đắt, nợ đắt, nhà đắt và tăng trưởng khó khăn hơn, hoàn toàn có thể trở thành thực tế. Và đó mới là điều đáng lo.

 

Một nền kinh tế có thể chịu được lãi suất cao trong một thời gian; cũng có thể chịu được nợ cao trong một thời gian. Nhưng nếu nợ cao, lạm phát cao và lãi suất cao cùng tồn tại quá lâu, thì bài toán ngày càng trở nên khó giải.

 

Và khi đó, câu hỏi không còn là “Fed sẽ tăng hay giảm lãi suất”, mà là: Ai sẽ là người cuối cùng phải trả giá cho một nền kinh tế đã vay quá nhiều tiền?

 

Những người ở ngoài nước Mỹ đừng nghĩ đơn giản rằng, chỉ có người Mỹ mới phải trả giá cho cục nợ khổng lồ đó. Không đâu! Cả tôi, cả bạn, cả gia đình bạn cũng sẽ phải trả giá.

 

Bởi đồng Mỹ kim không chỉ là đồng tiền của người Mỹ. Treasury Mỹ không chỉ là chuyện của Washington. Mỗi biến động lớn của lãi suất Mỹ đều có thể lan ra toàn cầu, tác động đến tỷ giá, giá hàng hóa, dòng vốn, chi phí vay và nền kinh tế của từng quốc gia.

 

Nước Mỹ có thể đang mang một món nợ khổng lồ, nhưng trong một thế giới mà đồng USD vẫn giữ vai trò trung tâm, hóa đơn của nước Mỹ nhiều khi không chỉ được gửi đến người Mỹ. Nó có thể được chuyển một phần sang phần còn lại của thế giới và cuối cùng, đến từng người trong mỗi chúng ta.