TỔN PHÍ CHIẾN TRANH $1 TỶ/NGÀY, TRUMP VẪN CÓ THỂ 'TẢN BỘ và NHAI CHEWING-GUM' (Trúc Phương / Người Việt)

 

Tổn phí chiến tranh $1 tỷ/ngày, Trump vẫn có thể ‘tản bộ và nhai chewing-gum’?

Trúc Phương/Người Việt

March 9, 2026 : 4:20 PM

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/ton-phi-chien-tranh-1-ty-ngay-trump-van-co-the-tan-bo-va-nhai-chewing-gum/

 

Giá xăng tại Mỹ đang tăng vọt trong bối cảnh chiến sự Trung Đông leo thang, kéo theo thị trường chứng khoán lao dốc. Cùng với đà tăng của giá nhiên liệu là loạt biến động khác như thị trường chứng khoán chao đảo, giá dầu tăng mạnh và lợi suất trái phiếu biến động khó lường.

 

https://www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/03/Gia-Xang-Los-BL-1920x1177.jpg

Giá xăng ở downtown, Los Angeles, hôm 3 Thang Ba đã vượt qua $7/gallon. (Hình: Mario Tama/Getty Images)

 

Bom đạn ở Trung Đông, người Mỹ “chết”

 

Tác động tổng thể đối với nền kinh tế Mỹ cũng như thế giới sẽ phụ thuộc vào thời gian và mức độ khốc liệt của cuộc chiến. Theo hai nguồn tin Quốc Hội, cuộc chiến Iran khiến Mỹ tốn khoảng $1 tỷ mỗi ngày (“America can’t afford Trump’s war with Iran for long”/MS Now).

Giá dầu đã tăng vọt, khi tăng mạnh vào tối Chủ Nhật, 8 Tháng Ba, thậm chí vượt mốc $110/thùng ngay sau khi thị trường mở cửa. Đây là lần đầu tiên sau gần bốn năm, giá dầu chuẩn toàn cầu, được gọi là Brent, vượt quá $100/thùng. Giá dầu hiện đắt hơn khoảng 50% so với trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran ngày 28 Tháng Hai. Tính đến ngày 8 Tháng Ba, giá một gallon xăng thường đã tăng khoảng 16% kể từ khi chiến tranh bắt đầu, lên mức trung bình toàn quốc là $3.45. Giá dầu diesel thậm chí tăng với tốc độ nhanh hơn, khoảng 22%.

 

Chiến sự đã làm xáo trộn nhiều thứ. Thay vì đi qua kênh đào Suez, các hãng tàu bây giờ phải cho đội tàu vòng xuống mũi Hảo Vọng ở cực Nam Châu Phi. Môi trường đầy rủi ro và bất ổn khiến họ áp thêm phụ phí từ $1,500 đến $3,500 cho mỗi container. Ryan Petersen, CEO công ty logistics toàn cầu Flexport, cho biết chiến dịch quân sự còn làm gián đoạn vận chuyển hàng không. Giá vận chuyển hàng không từ Châu Á sang Mỹ đã tăng 60% vào ngày 3 Tháng Ba.

 

Không nơi nào căng thẳng bằng khu vực eo biển Hormuz. Chỉ vài ngày sau khi chiến sự bùng nổ, các tàu chở dầu đã ngừng đi vào Hormuz, tuyến đường do Iran kiểm soát và là nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu. Theo Lloyd’s List, khoảng 200 con tàu hiện mắc kẹt cứng trong Vịnh Ba Tư. Nhà máy lọc dầu lớn nhất của Saudi Arabia và cơ sở xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng lớn nhất của Qatar đã đóng cửa.

 

Eo Hormuz không chỉ liên quan dầu mỏ mà còn là tuyến vận chuyển quan trọng của phân bón. Nếu cuộc xung đột kéo dài, người dân trên khắp thế giới sẽ khốn đốn khi phải chi nhiều tiền hơn cho thực phẩm. Đối với các quốc gia dễ tổn thương nhất, thậm chí nguy cơ thiếu ăn có thể xảy ra. Vịnh Ba Tư là một trong những trung tâm sản xuất phân bón lớn nhất thế giới.

 

Cần nhắc lại, nguồn cung dầu mỏ và khí đốt khổng lồ của khu vực đã thúc đẩy việc xây dựng hàng loạt nhà máy sản xuất nguyên liệu cho nhiều loại phân bón, giúp nuôi dưỡng các loại cây trồng tạo ra khoảng một nửa nguồn lương thực thế giới. Chỉ sau một tuần chiến tranh, giá ure tại Ai Cập – một thị trường tham chiếu quan trọng – đã tăng từ khoảng $485/tấn lên $665/tấn, tức khoảng 37%. Phân bón tăng thì giá lương thực chắc chắn biến động theo.

 

Tất nhiên bối cảnh hiện nay không giống thập niên 1970, khi bất ổn Trung Đông dẫn đến khan hiếm nhiên liệu, đẩy lạm phát tăng vọt và khiến người dân phải xếp hàng dài tại các trạm xăng. Ngày nay, kinh tế Mỹ phụ thuộc vào dầu mỏ ít hơn trước nhờ sự phát triển của điện gió, điện mặt trời và đặc biệt sự bùng nổ khai thác dầu đá phiến.

 

Tuy nhiên, việc giá xăng tăng mang lại ảnh hưởng tức thì, bởi nó là yếu tố quan trọng khi xét đến tổng thể phát triển kinh tế, gây tác động đến chi phí của doanh nghiệp và giá cả mà người tiêu dùng phải trả. Đà tăng mạnh của giá dầu những ngày gần đây có thể khiến giá nhiều loại hàng hóa tăng theo. Tác động của giá dầu không chỉ dừng lại ở các cây xăng. Vé máy bay cũng sẽ đắt hơn vì hãng hàng không phải trả nhiều hơn cho nhiên liệu. Thực phẩm cũng tăng giá vì chúng được vận chuyển bằng xe tải. Và khi thực phẩm tăng thì giá sinh hoạt nói chung cũng tăng.

 

Theo ước tính của Mark Zandi – chánh kinh tế gia tại Moody’s Analytics, mỗi khi giá dầu tăng $10/thùng, lạm phát tại Mỹ có thể tăng khoảng 0.15%. Hiện lạm phát ở mức 2.4%, thấp nhất kể từ Tháng Năm, 2025, theo chỉ số CPI của Cơ Quan Thống Kê Lao Động. Tuy vậy, con số này vẫn cao hơn mục tiêu 2% của Cục Dự Trữ Liên Bang (Fed).

 

Cuộc chiến Iran có thể khiến tăng trưởng kinh tế Mỹ chậm lại. Fed có thể phải thận trọng hơn trong việc hạ lãi suất. Báo cáo GDP vào Tháng Hai cho thấy kinh tế Mỹ chỉ tăng trưởng 1.4% trong ba tháng cuối năm 2025. Con số này giảm mạnh so với mức 4.4% của quý trước đó, theo dữ liệu của Bộ Thương Mại.

 

Trước khi chiến sự Iran bùng nổ, Gregory Daco thuộc EY-Parthenon dự báo kinh tế Mỹ tăng trưởng 2.4% trong năm 2026. Nếu xung đột chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, tăng trưởng có thể bị ảnh hưởng nhẹ. Nhưng nếu chiến sự kéo dài, mức tăng trưởng dự kiến có thể giảm hơn một nửa. Lạm phát và tăng trưởng trong bối cảnh bất định đang đặt Fed vào tình thế khó xử. Nếu Fed hạ lãi suất để kích thích kinh tế, lạm phát có thể tăng. Nhưng nếu tăng lãi suất để kiềm chế giá cả, nền kinh tế có nguy cơ chững lại.

 

Trump vẫn có thể thoải mái “tản bộ và nhai chewing-gum”?

 

Trong bối cảnh thị trường và tâm lý người dân đầy bất ổn, phát ngôn viên Tòa Bạch Ốc Kush Desai vẫn mạnh miệng: “Tổng Thống Trump hoàn toàn có thể xử lý nhiều việc cùng lúc (nguyên văn: ‘President Trump can walk and chew gum at the same time’). Trong khi quân đội Mỹ giáng đòn chí tử vào chế độ khủng bố Iran, chính quyền Trump vẫn tập trung với sự quyết tâm cao độ nhằm cứu trợ kinh tế cho người dân Mỹ” (“How War in Iran Is Colliding With Trump’s Economic Priorities”/Wall Street Journal).

 

Trump từng nhiều lần chỉ trích vấn đề “khả năng chi trả” và thậm chí gọi đó là “trò bịp.” Do vậy, không có gì ngạc nhiên khi Trump tỏ ra xem nhẹ vấn đề giá xăng tăng vù vù. “Tôi không lo chuyện đó. Khi mọi thứ kết thúc, giá sẽ giảm rất nhanh. Còn nếu nó tăng thì cứ tăng thôi,” Trump nói với Reuters trong cuộc phỏng vấn ngày 5 Tháng Ba.

 

Thực tế không đơn giản. Ngay cả khi Mỹ và Israel chấm dứt chiến dịch quân sự trong hai hoặc ba tuần tới, giá xăng vẫn có thể duy trì ở mức cao một thời gian. Giới kinh tế gọi hiện tượng này là “tên lửa và lông vũ” (“rockets and feathers”): giá xăng tăng vọt như tên lửa chỉ sau một đêm, nhưng khi giảm thì chậm như chiếc lông rơi.

 

Trong năm qua, nhiều công ty Mỹ đã phải tái cấu trúc chuỗi cung ứng để né các mức thuế hai con số của Trump. Bây giờ, chưa kịp hoàn hồn thì chiến tranh bùng nổ khiến họ thêm phần chao đảo. Năm hãng vận tải container lớn nhất thế giới, trong đó có Maersk, đã tạm ngừng hoạt động tại Vịnh Ba Tư. Trong khi đó, Trump vẫn cứng rắn duy trì chính sách thuế quan. Tòa Bạch Ốc đang tìm cách khôi phục thuế nhập cảng phổ quát 15% sau khi Tối Cao Pháp Viện bác bỏ chính sách thuế má hỗn loạn của Trump.

 

Trong bất kỳ biến động kinh tế nào, người tiêu dùng thu nhập thấp vẫn là thành phần chịu ảnh hưởng đầu tiên và nặng nề nhất. Những hộ gia đình thu nhập thấp thường phải “xén” một tỷ lệ thu nhập đáng kể hơn rất nhiều so với người giàu để đổ xăng cũng như nhiều thứ chi phí khác. Do đó, khi giá nhiên liệu tăng, họ phải cắt chi tiêu ở những lĩnh vực khác, kể cả miếng ăn hàng ngày. Trong khi đó, tỷ lệ tiết kiệm cá nhân hiện ở mức thấp nhất trong hơn ba năm. Tỷ lệ chậm trả thẻ tín dụng và các khoản vay mua xe hơi đã tăng lên mức cao nhất trong nhiều năm. Điều đó cho thấy “vùng đệm tài chính” của nhiều gia đình gần như không còn.

 

Theo Michael Gunther, phó chủ tịch nghiên cứu của Consumer Edge – công ty chuyên phân tích dữ liệu thẻ tín dụng – các nhà bán lẻ và nhà hàng phục vụ khách hàng thu nhập thấp sẽ chịu tác động rõ rệt. Người dân ở các ngoại ô, nơi gần như phụ thuộc hoàn toàn vào xe hơi để di chuyển, cũng là nạn nhân gián tiếp của bom đạn cách họ hàng ngàn dặm. Michael Gunther dự đoán khoảng cách chi tiêu giữa người giàu và người nghèo tiếp tục nới rộng, tương tự năm 2022 khi lạm phát vượt 9%.

 

Nước Mỹ đang bước vào cuộc chiến tốn kém khủng khiếp với nhiều điểm yếu nội tại. Nợ công hiện ở mức cao nhất lịch sử. Nền kinh tế ngày càng lệ thuộc một số ngành nhất định. Tăng trưởng kinh tế gần đây phụ thuộc nặng vào đầu tư cho các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo và những thiết bị công nghệ phức tạp – phần lớn được vận chuyển từ Cchâu Á qua các tuyến hàng hải ngày càng nguy hiểm với chi phí đắt đỏ. Nếu giới đầu tư mất niềm tin vào khả năng các tập đoàn công nghệ thực hiện những kế hoạch phát triển như được hứa, thị trường chứng khoán, vốn tập trung quá nhiều vào cổ phiếu của vài công ty lớn, có thể lao dốc.

 

Toàn cảnh, dù vài năm qua tăng trưởng khá tốt và thất nghiệp thấp, các gói cắt giảm thuế cùng chi tiêu khổng lồ trong đại dịch đã khiến nợ liên bang so với GDP vẫn ở mức cao kỷ lục. Trong khi đó, lãi suất cao khiến chi phí trả lãi cho núi nợ này ngày càng phình to. Đáng chú ý, sau khi chiến sự nổ ra, các nhà đầu tư lại bán ra trái phiếu chính phủ Mỹ, thay vì đổ tiền vào như thường thấy mỗi khi thế giới bất ổn.

 

Trong bài viết trên MS Now, tác giả Joseph Zeballos-Roig ví von rằng kinh tế Mỹ vốn dĩ chẳng khác gì người hùng trong phim hành động, mình mẩy máu me tùm lum nhưng vẫn lì lợm đứng lên, “chiến” hết hiệp này đến hiệp khác. Lần này, với cuộc chiến Trung Đông, chẳng ai biết người hùng có đo ván trên võ đài kinh tế hay không. Có điều chắc chắn rằng, Trump càng say máu đánh đấm thì “khả năng đứng vững của nền kinh tế càng trở nên khó khăn.” [kn]