Bản
chất quan hệ Nga - Iran : "giao dịch", đôi bên cùng có lợi
Chi
Phương - RFI
.
Giá
dầu có nguy cơ tiếp tục tăng cao nếu chiến tranh Iran kéo dài. Cuộc chiến lan rộng
tại Trung Đông có thể thúc đẩy thay đổi các liên minh trong khu vực. Liệu mất
đi đồng minh Iran có khiến Nga suy yếu ? Trung Quốc đề ra kế hoạch 5
năm, chi hơn 20 tỷ euro để thúc đẩy tỷ lệ sinh, đối phó với tình trạng già hóa
dân số,..., là những chủ đề chính trong mục Tạp Chí Thế Giới Đó Đây tuần này của
RFI.
HÌNH :
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Đại Lễ Đường Nhân Dân ở Bắc
Kinh, ngày 04/02/2026. AP - Ng Han Guan
Thị trường toàn cầu đã rơi vào hỗn loạn kể từ khi Hoa Kỳ và
Israel tiến hành các cuộc tấn công quy lớn chống lại Iran. Các hành động đáp trả
của Teheran khiến xung đột lan rộng trong khu vực. Teheran đã đóng eo biển
Hormuz và đe dọa tấn công các tàu đi qua đây.
Hôm thứ Năm, giá dầu thô được ghi nhận đã tăng 3,5 %. Kể từ thứ
Sáu tuần trước, giá dầu Brent đã tăng 16 % làm dấy lên lo ngại về một đợt lạm
phát mới. Trước nguy cơ nguồn cung ứng nhiên liệu suy giảm, giá dầu diesel của
châu Âu đã lên đến 1.130 đô la/tấn, mức cao nhất kể từ tháng 10 năm 2022.
Chuyên gia phân tích về năng lượng Homayoun Falakshahi, trả lời
RFI Pháp ngữ, cho biết thêm : « Trên thực tế, không phải các
cuộc tấn công của Iran mà chính là các mối đe dọa tấn công mới làm tắc nghẽn eo
biển. Vấn đề nằm ở các biện pháp phòng ngừa mà ngành hàng hải đang thực hiện.
Do đó, tôi nghĩ rằng một chiến lược truyền thông mạnh mẽ từ phía Hoa Kỳ sẽ rất
cần thiết để mọi thứ dần dần trở lại bình thường. Tôi nghĩ điều đó sẽ xảy ra
trong những ngày tới, vì ngay cả Trung Quốc, chẳng hạn, cũng sẽ thúc đẩy việc mở
lại eo biển. Nhưng đúng là nếu eo biển vẫn đóng cửa trong vài tuần, tôi nghĩ rằng
trong hai hoặc ba tuần nữa, giá dầu có thể lên tới 200 đô la một thùng.
Tổng thống Mỹ trong tuần này, đã bảo đảm rằng Hải quân Mỹ sẽ bảo
vệ các tuyến vận tải biển quan trọng ở Trung Đông, và Washington sẵn sàng hỗ trợ
bảo vệ nguồn cung ứng năng lượng toàn cầu. Về mặt lý thuyết, thông báo này có
thể mang lại ổn định với thị trường « nhạy cảm » với
những biến động về nguồn cung ứng dầu. Tuy nhiên, các nhà giao dịch vẫn khá thận
trọng.
Theo báo cáo của Bloomberg News, Trung Quốc, lo ngại về tình trạng
thiếu hụt nguồn cung ứng, đã yêu cầu các nhà máy lọc dầu lớn nhất của nước này
tạm ngừng xuất khẩu dầu diesel và xăng. Tập đoàn vận tải biển khổng lồ
Maersk của Đan Mạch tuyên bố tạm ngừng nhận đặt hàng ở vùng Vịnh cho đến khi có
thông báo mới.
Thị trường năng lượng có thể còn chao đảo hơn nữa khi Nga đe dọa
ngừng cấp khí đốt ngay trong thời điểm này cho châu Âu, bởi « dẫu
sao thì kế hoạch của châu Âu là cấm hoàn toàn nhập khẩu khí đốt từ Nga vào cuối
năm 2027 và cấm các hợp đồng khí đốt hóa lỏng LNG ngắn hạn mới của Nga từ cuối
tháng 4 năm 2026, Putin nói rằng có lẽ sẽ có lợi hơn cho Nga nếu ngừng bán khí
đốt ngay bây giờ », trích Reuters.
Các liên minh tại Trung Đông có thể được tính toán lại ?
Trước tình trạng xung đột lan rộng tại Trung Đông, liệu các nước
trong khu vực có phải xem xét lại các mối liên minh, trong trường hợp chế độ Thần
quyền ở Iran sụp đổ, đặc biệt là với Israel ? Nếu gạt vấn đề Palestine
sang một bên, liệu một số nước Ả Rập trong khu vực có thể bị thể thúc đẩy, nối
gót Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất và Bahrain, đã ký kết thỏa thuận hòa
bình với Nhà nước Do Thái vào năm 2020 ?
David Rigoulet-Roze, nhà nghiên cứu tại Viện phân tích chiến lược
Pháp nhắc lại rằng bức tường Berlin sụp đổ, là thời điểm then chốt cho sự tan
rã của hệ thống Xô Viết. « Tình hình hiện nay tại Trung Đông cũng có thể
có những điểm tương đồng, đơn giản vì Iran là nhân tố trung tâm ở Trung Đông ».
Tuy nhiên, ông cho rằng Iran có thể đã tính toán sai lầm :
« Iran cho rằng bằng cách nhắm mục tiêu trực tiếp vào các
quốc gia này, chứ không chỉ các căn cứ của Mỹ đặt trên các quốc gia quân chủ dầu
mỏ này, thì chính phủ của các nước đó sẽ tự tách mình khỏi kế hoạch quân sự của
Mỹ. Tuy nhiên, điều ngược lại đã xảy ra. Trên thực tế, ngoài việc nhắm mục tiêu
vào các căn cứ quân sự của Mỹ, các mục tiêu dân sự, cơ sở hạ tầng kinh tế và
các mục tiêu khác cũng đã bị tấn công.
Điều này đã thúc đẩy các quốc gia này đoàn kết hơn trong
khuôn khổ Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh, mặc dù đôi khi giữa họ vẫn có những căng
thẳng rất mạnh. Nhưng trong trường hợp hiện nay, những căng thẳng này biến mất
và các quốc gia cùng nhau hợp tác bằng cách xem xét một phản ứng phối hợp
và một cam kết tiềm tàng sát cánh cùng Mỹ, trong lúc Mỹ là thế lực chủ yếu bảo
đảm an ninh cho họ. »
Về chiến sự tại Ukraina, trong
tuần vừa qua, tổng thống Volodymyr Zelensky, một lần nữa bị Donald Trump gây sức
ép, phải nhượng bộ để đạt được thỏa thuận hòa bình với Nga, thế nhưng các cuộc
đàm phán ba bên, vốn được dự trù vào thứ Năm và thứ Sáu tuần này ở Abou Dhabi,
Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất, đã bị đình trệ và chưa có lịch mới. Tổng
thống Zelensky đã thừa nhận rằng nếu kéo dài, chiến tranh Iran có thể tác
động đến viện trợ quân sự cho nước này.
Nga - Trung Quốc - Iran : Những mối quan hệ kiểu « giao
dịch»
Về phía Nga, mất đồng minh Iran, nguồn cung cấp drone Shahed, liệu
Nga có bị suy yếu hay không ? Nhà nghiên cứu Ulrich Bounat (Eurocrative),
trên RFI Pháp ngữ, cho biết như sau :
« Xét về mặt ngoại giao, Nga có ít trọng lượng hơn trước
kia và không có khả năng thuyết phục Donald Trump, ví dụ như không được tấn
công vào Syria hay Venezuela, mặc dù Nga luôn cố tỏ ra là « cùng lãnh đạo
thế giới với Hoa Kỳ. Mọi người có thể thấy rõ là Hoa Kỳ không thực sự quan tâm
đến ý kiến của Nga để thực hiện các chiến dịch này. Hơn nữa, cần phải hiểu rõ
là Nga không có quan hệ liên minh với các nước này như giữa các nước thành viên
trong NATO. Bắc Triều Tiên và Iran cung cấp hỗ trợ cho Nga, là bởi vì đằng sau
đó là các trao đổi lợi ích. Bắc Triều Tiên nhận được dầu mỏ, Iran nhận được
công nghệ quân sự, ví dụ như cải tiến drone. Đó là những mối quan hệ kiểu giao
dịch. »
Pháp điều chỉnh học thuyết hạt nhân
Một sự kiện đáng chú ý trong tuần vừa qua là những tuyên bố của
tổng thống Pháp Emmanuel Macron về học thuyết hạt nhân mới của Paris với một sự
thay đổi lớn trong chính sách răn đe hạt nhân: hợp tác với tám quốc gia châu
Âu, tăng cường kho vũ khí hạt nhân của Pháp. Tuy nhiên, quyền quyết định cuối
cùng về việc sử dụng các loại vũ khí này vẫn nằm trong tay Paris.
Stéphane Audrand, một nhà tư vấn độc lập và chuyên gia về quản
lý rủi ro quốc tế trong các lĩnh vực nhạy cảm và kiểm soát buôn bán vũ khí giải
thích trên RFI Pháp ngữ : « Trong nhiều năm qua, Pháp đã đề
xuất đối thoại với các nước châu Âu, và cho đến nay, các đối tác châu Âu vẫn
cho rằng sự bảo đảm an ninh hạt nhân của Mỹ là đủ, không muốn cuộc đối thoại
này tạo ấn tượng về việc xa rời Washington.
Giờ đây, với những gì đã xảy ra, đặc biệt là những gì đã xảy ra ở
Groenland, nhiều nước châu Âu đang tìm kiếm một loại bảo đảm thay thế. Họ vẫn
quan hệ rất gắn bó với Washington nhưng muốn mở rộng phạm vi quan hệ đối tác
chiến lược ở cấp cao nhất. Đối với một quốc gia như Ba Lan, điều này có nghĩa
là nếu an ninh quốc gia bị đe dọa, họ biết rằng Pháp sẽ xem xét đến điều đó. Vì
vậy, không có sự bảo đảm bảo rõ ràng nào, mà chỉ đơn giản là cam kết với nhau,
xem xét đến lợi ích của các đối tác. Các nước sẽ cho phép đặt vũ khí hạt nhân
trên lãnh thổ quốc gia nếu cần thiết. Do đó, tất cả những điều này sẽ làm phức
tạp đáng kể các tính toán chiến lược của một đối thủ tiềm năng, như Nga. »
Trung Quốc tăng chi tiêu công để thúc đẩy sinh đẻ
Nhìn sang châu Á, tại Trung Quốc, bên cạnh các phiên họp của
Chính hiệp, điều đáng chú ý là Bắc Kinh công bố hôm thứ Năm kế hoạch năm năm,
nhấn mạnh tới việc khuyến khích sinh đẻ, đối phó với tình trạng lão hóa dân số. Chính
quyền dự trù cải thiện các dịch vụ nhằm tạo ra các công việc chất lượng, tạo
nhiều việc làm, cải thiện hệ thống phân bổ thu nhập, cũng như an sinh xã hội, đồng
thời thúc đẩy các cặp đôi tiến tới hôn nhân, và sinh đẻ, tăng cường hỗ trợ nhà ở
cho các gia đình.
Theo Reuters, Bắc Kinh dự trù chi 189 tỷ nhân dân tệ (22,50 tỷ
euro), để thúc đẩy tỷ lệ sinh. Trong kế hoạch 5 năm này, chính phủ có thể sẽ
thiết lập hệ thống hỗ trợ giữ trẻ và mở rộng các thí điểm về dịch vụ giữ trẻ có
trợ cấp. Chính quyền cũng sẽ làm rõ các chính sách về giáo dục trẻ miễn phí.
Chi tiêu công cho giáo dục có thể vượt 4 % GDP. Bắc Kinh cũng sẽ đưa ra các biện
pháp để phát triển một nền « kinh tế phục vụ người cao tuổi – silver
economy », như cải thiện cuộc sống, tăng cường các hỗ trợ mức hưu trí.
Theo Reuters, từ nay đến năm 2035, số người nghỉ hưu tại Trung Quốc có thể lên
tới 400 triệu, dẫn đến sự sụt giảm lớn trong thị trường lao động. Trung Quốc
cũng đã tăng tuổi nghỉ hưu, đối với nam giới là 63 tuổi, thay vì 60, nữ giới là
58 tuổi thay vì 55.
Trung Quốc phải đối mặt với tình trạng giảm dân số trong hai năm
liên tiếp. Tỷ lệ sinh vào năm 2025 đạt mức thấp kỷ lục, và xu hướng này có thể
sẽ tiếp tục được duy trì.
No comments:
Post a Comment