THẾ GIỚI HÔM NAY : 28/9/2026 (The Economist)

 

Thế giới hôm nay: 28/09/2026

The Economist

Nguyễn Thị Kim Phụng. biên dịch

28/09/2026

https://nghiencuuquocte.org/2026/09/28/the-gioi-hom-nay-28-09-2026/

 

Lợi suất Trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm chạm mức 5,20%, trong khi giá dầu thô Brent tăng lên 106 USD/thùng sau khi Iran tuyên bố sẽ không thay đổi đề xuất thỏa thuận nhằm đạt được lệnh ngừng bắn và mở cửa lại Eo biển Hormuz. Donald Trump tuyên bố đã từ chối lời đề nghị này, dù Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết các nhà hòa giải Mỹ vẫn chưa chính thức bác bỏ nó.

 

Cảnh sát Anh giam giữ năm người đàn ông vì nghi ngờ chuẩn bị cho một hành động khủng bố, sau khi nhận được tin báo về các hoạt động đáng ngờ gần căn cứ không quân RAF Fairford. Trump cho biết những người này “đang tìm cách gây ra thiệt hại lớn” tại căn cứ này, nơi Mỹ từng sử dụng để tiến hành các cuộc không kích vào Iran. Hồi tháng 7, Iran từng cảnh báo rằng họ xem bất kỳ căn cứ nào được sử dụng để tiến hành không kích là một mục tiêu tấn công hợp pháp. Cảnh sát hiện chưa công bố thêm chi tiết về những người bị bắt.

 

Nhà Trắng công bố danh sách các sản phẩm từ Mỹ xuất sang Trung Quốc, và từ Trung Quốc sang Mỹ, mà họ muốn giảm thuế. Đề xuất này – được đưa ra sau cuộc gặp giữa Trump và Tập Cận Bình vào tuần trước – bao gồm lượng hàng hóa trị giá khoảng 30 tỷ USD từ mỗi nước, như pháo hoa và lò vi sóng xuất sang Mỹ, cùng với nông sản, rượu whiskey và than đá bán sang Trung Quốc. Trung Quốc tuyên bố cũng sẽ có động thái đáp lễ.

 

Đảng Tập hợp Quốc gia (RN) giành được nhiều ưu thế trong cuộc bầu cử Thượng viện Pháp vào Chủ nhật vừa qua. Đảng cánh hữu dân túy này cùng các đồng minh đã giành được 14 ghế, một con số kỷ lục, tại Thượng viện. Theo nhà lãnh đạo của đảng – Marine Le Pen – kết quả này sẽ giúp họ có đủ số thượng nghị sĩ để thành lập một nhóm trong Quốc hội lần đầu tiên trong lịch sử. Cứ ba năm một lần, các quan chức dân cử địa phương sẽ bầu lại một nửa trong tổng số 348 ghế của Thượng viện thông qua một cuộc bỏ phiếu gián tiếp.

 

Sàn Giao dịch Chứng khoán Indonesia giảm giá sàn của các cổ phiếu niêm yết – tức mức giá thấp nhất cho phép của một cổ phiếu – từ 50 rupiah (0,003 USD) xuống còn 1 rupiah. Chỉ số chứng khoán của nước này đã bốc hơi hơn một phần tư giá trị trong năm nay, sau khi nhà cung cấp chỉ số MSCI cảnh báo rằng họ có thể giáng cấp thị trường chứng khoán Indonesia xuống trạng thái “cận biên.” Quyết định hạ giá sàn nhằm tăng cường thanh khoản và ngăn chặn viễn cảnh tồi tệ đó.

 

Các tay súng giết chết 27 người trong hai vụ xả súng hàng loạt chỉ cách nhau vài giờ tại Nam Phi. Tám kẻ tấn công đã xông vào một quán bar gần Johannesburg, sát hại 17 người, trong khi 10 người khác không may thiệt mạng tại một thị trấn gần Cape Town. Cảnh sát tin rằng vụ tấn công ở Johannesburg là một vụ cướp, nhưng cũng không loại trừ khả năng đây là cuộc thanh toán giữa các băng đảng khai thác mỏ bất hợp pháp. Hai vụ xả súng đã khiến mọi người chú ý đến tỷ lệ giết người cao ngất ngưởng ở Nam Phi – với khoảng 60 vụ mỗi ngày.

 

Aleksandar Vučić từ chức sau chín năm giữ cương vị Tổng thống Serbia, mở đường cho một cuộc bầu cử sẽ diễn ra trong vòng ba tháng tới. Trước đó, ông cũng đã kêu gọi một cuộc bầu cử Quốc hội sớm – dự kiến tổ chức vào tháng 10 – nhằm đáp trả phong trào biểu tình ngày càng lan rộng nhắm vào chính phủ của ông. Do hiến pháp Serbia cấm phục vụ thêm một nhiệm kỳ tổng thống nữa, nên Vučić đang nuôi hy vọng trở thành thủ tướng.

 

Con số trong ngày: Gần 15%, là mức tăng trưởng GDP của Israel (theo tỷ lệ hằng năm) trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 6.

 

 

TIÊU ĐIỂM

 

Giao tranh tái bùng phát ở Ethiopia chưa có dấu hiệu dừng lại

Việc Ethiopia chìm lại vào các cuộc xung đột quy mô lớn dường như sẽ còn tiếp diễn trong tuần này. Mặt trận Giải phóng Nhân dân Tigray (TPLF), lực lượng kiểm soát khu vực cực bắc của đất nước, và Fano, nhóm phiến quân đồng minh đến từ vùng Amhara lân cận, đang giao tranh với quân đội Ethiopia trên nhiều mặt trận. Những cuộc đụng độ ác liệt nhất có lẽ diễn ra ở khu vực phía nam Tigray và đông bắc Amhara. Tuy nhiên, rất khó để xác minh các thông tin được báo cáo bởi vì TPLF đã cắt đứt hệ thống viễn thông ở hầu hết vùng Tigray.

 

Hôm thứ Sáu, tư lệnh quân đội Ethiopia đã đe dọa sẽ “tiêu diệt hoàn toàn” TPLF. Ông cũng cáo buộc Ai Cập, Eritrea, và Sudan hậu thuẫn cho lực lượng phiến quân. Và họ hoàn toàn có lý do để làm vậy: Thủ tướng Ethiopia Abiy Ahmed đã đe dọa sáp nhập một phần đường bờ biển của Eritrea trong nhiều tháng qua. Trong khi đó, quân đội Sudan có quan hệ thân thiết với cả TPLF và Eritrea, đồng thời vô cùng phẫn nộ với Abiy vì đã ủng hộ Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RSF) – kẻ thù của họ trong cuộc nội chiến ở Sudan. Giao tranh bên trong Ethiopia càng kéo dài, nguy cơ leo thang căng thẳng trên toàn khu vực sẽ càng lớn.

 

SpaceX đưa Starship lên quỹ đạo

Hôm nay, SpaceX – công ty trí tuệ nhân tạo và tên lửa của Elon Musk – sẽ phóng thêm một chuyến bay thử nghiệm nữa đối với Starship, siêu tên lửa khổng lồ có thể tái sử dụng của họ. Các cuộc thử nghiệm trước đó đều chủ động dừng lại ngay sát trước khi đạt tới quỹ đạo. Nhưng lần này, công ty hy vọng tầng thứ hai của tên lửa sẽ bay vòng quanh Trái Đất khoảng sáu vòng trước khi đáp xuống Thái Bình Dương, ở khu vực phía tây Chile.

 

Tầng trên của tên lửa cũng sẽ triển khai 26 vệ tinh cho Starlink – dịch vụ băng thông rộng từ không gian của SpaceX – vốn đã có khoảng 11.000 vệ tinh đang hoạt động trên quỹ đạo. Kích thước khổng lồ của Starship cho phép nó mang theo các vệ tinh lớn hơn và tối tân hơn so với “ngựa thồ” hiện tại của công ty là dòng tên lửa nhỏ hơn Falcon 9. SpaceX tính toán rằng mỗi lần phóng Starship sẽ giúp bổ sung dung lượng cho mạng lưới Starlink gấp mười lần so với một lần phóng Falcon 9. Sức chứa khổng lồ của Starship cũng đóng vai trò sống còn đối với kế hoạch đặt các trung tâm dữ liệu AI trong không gian của SpaceX – vốn là cơ sở cho mức định giá khoảng 2.000 tỷ USD của công ty. Tuy nhiên, công ty tư vấn Bain ước tính rằng, để có thể cạnh tranh với các trung tâm dữ liệu trên Trái Đất, chi phí phóng tên lửa sẽ cần phải giảm đi sáu lần.

 

Nỗi thất vọng mang tên Shein

Cổ phiếu của các công ty đình đám trên Internet thường tăng vọt khi mới niêm yết, nhưng cổ phiếu của Shein thì lại nằm im bất động. Dù được định giá 27 tỷ USD trong đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) vào ngày 01/09 – chỉ bằng một phần tư so với mức định giá 100 tỷ USD đạt được hồi năm 2022 – giá cổ phiếu của nhà bán lẻ thời trang nhanh đến từ Trung Quốc này đã lao dốc không phanh trước khi chốt phiên quanh mức giá mở cửa. Kể từ đó, nó đã tiếp tục giảm thêm 28%. Trước thềm IPO, công ty từng đưa ra một dự báo đầy ảm đạm cho nửa đầu năm nay. Kết quả kinh doanh của Shein trong giai đoạn này, được công bố vào hôm nay, sẽ cho thấy liệu dự báo đó có chính xác hay không.

 

Các nhà đầu tư có lẽ đã lường trước mọi chuyện và những tin xấu này đã được phản ánh trong giá cổ phiếu. Thứ họ quan tâm nhiều hơn là kế hoạch lật ngược tình thế của Shein. Những nguyên nhân dẫn đến sự suy giảm này – bao gồm sự cạnh tranh ngày càng gay gắt và việc loại bỏ các quy tắc “de minimis” (miễn thuế cho các bưu kiện nhỏ) ở cả Mỹ và châu Âu – vẫn chưa được giải quyết. Thêm vào đó, ngân hàng Jefferies đã cảnh báo rằng công ty đang phải đối mặt với chi phí ngày càng tăng. Việc ngân hàng này mô tả Shein là “kém hiệu quả” có lẽ chỉ là một cách nói giảm nói tránh.

 

Những giải thưởng dự báo trước Giải Nobel

Chỉ còn một tuần nữa trước khi những Giải Nobel đầu tiên của năm nay được công bố. Những lời đồn đoán xung quanh việc ai sẽ là người đoạt giải chắc chắn sẽ lên đến đỉnh điểm. Hồi tháng 9 năm ngoái, những người đề cử đủ điều kiện – như các giáo sư và những người từng đoạt giải – đã bắt đầu gửi danh sách lựa chọn của họ để các ủy ban của Thụy Điển và Na Uy sàng lọc. Nhưng người chiến thắng sẽ chỉ biết mình đoạt giải vào đúng ngày giải thưởng được công bố trước công chúng.

 

Rất khó để đoán xem những nhân vật này là ai, nhưng các giải thưởng được trao trước đó có thể cung cấp một số manh mối. Giải Wolf trị giá 100.000 USD của Israel là một ví dụ điển hình. James Eisenstein, Jainendra Jain, và Mordehai Heiblum – những người đã giành Giải Wolf Vật lý năm ngoái cho nghiên cứu về cách các electron hoạt động trong từ trường mạnh – có vẻ như là những ứng cử viên nặng ký cho Giải Nobel năm nay.

 

Trong khi đó, Giải Lasker trị giá 250.000 USD của Mỹ lại mang đến gợi ý trong lĩnh vực y học: 101 người từng đoạt Giải Lasker cũng đã trở thành những người chiến thắng Giải Nobel. Svetlana Mojsov, Joel Habener, và Lotte Bjerre Knudsen đã mang về Giải Lasker vào năm 2024 cho công trình nghiên cứu của họ về GLP-1, loại hormone được mô phỏng bởi các loại thuốc giảm cân như Ozempic. Rất có thể họ sẽ hồi hộp theo dõi điện thoại của mình vào thứ Hai tuần tới.