THẾ GIỚI HÔM NAY : 25/05/2026 (The Economist)

 

 

THẾ GIỚI HÔM NAY : 25/05/2026

The Economist 

Nguyễn Thị Kim Phụng, biên dịch

25/05/2026

https://nghiencuuquocte.org/2026/05/25/the-gioi-hom-nay-25-05-2026/

 

Donald Trump nói rằng thỏa thuận với Iran “thậm chí vẫn chưa được đàm phán xong,” rút lại tuyên bố của ông trước đó rằng thỏa thuận này đã được “đàm phán phần lớn,” và bác bỏ những người “chỉ trích một điều mà họ chẳng biết gì cả.” (Một số thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa đã chỉ trích các chi tiết được báo cáo của thỏa thuận). Các nhà ngoại giao tiết lộ một điểm bế tắc chính là thời điểm tài sản của Iran sẽ được giải tỏa: vào thời điểm bắt đầu thỏa thuận, hay sau đó 30 đến 60 ngày tùy thuộc vào tiến độ của vấn đề hạt nhân.

 

Giá dầu giảm xuống mức thấp nhất trong hơn hai tuần giữa lúc có hy vọng rằng Eo biển Hormuz sẽ sớm được mở cửa lại hoàn toàn. Trong khi đó, một số tàu đã tìm cách đi qua tuyến đường thủy này, bao gồm một siêu tàu chở dầu đã vượt qua phòng tuyến phong tỏa của Mỹ với khoảng 2 triệu thùng dầu thô của Iraq và lên đường tới Trung Quốc sau khi bị mắc kẹt gần ba tháng.

 

Cảnh sát Thổ Nhĩ Kỳ áp giải Özgür Özel ra khỏi trụ sở của Đảng Nhân dân Cộng hòa, bắn hơi cay và đạn cao su vào những người ủng hộ đứng bên ngoài. Hôm thứ Năm, Ozel đã bị một phán quyết của tòa án phế truất khỏi vị trí lãnh đạo đảng đối lập chính của đất nước. Khi ra khỏi tòa nhà, ông thề sẽ đấu tranh chống lại điều mà ông gọi là “cuộc đảo chính tư pháp” trước khi dẫn đầu những người ủng hộ tiến về quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ.

 

Trung Quốc phóng ba phi hành gia lên trạm vũ trụ Thiên Cung của mình. Sứ mệnh Thần Châu 23 là một phần trong nỗ lực của nước này nhằm đưa con người lên Mặt Trăng vào năm 2030 và đánh bại chương trình Artemis của Mỹ. Một phi hành gia Trung Quốc sẽ sống một năm trên quỹ đạo – đây sẽ là một kỷ lục quốc gia. Một người khác, từng là sĩ quan cảnh sát từ Hong Kong, là người đầu tiên từ vùng lãnh thổ này bay vào vũ trụ.

 

Fine Gael, một thành viên trong liên minh cầm quyền của Ireland, và Đảng Dân chủ Xã hội, một đảng đối lập nhỏ hơn, mỗi bên đã giành được một ghế trong các cuộc bầu cử phụ vốn được xem như một cuộc trưng cầu dân ý về chính phủ. Kết quả này là một đòn giáng mạnh đối với Fianna Fáil, đảng của thủ tướng Micheál Martin, và Sinn Féin, đảng đối lập chính của Ireland.

 

Một chuyến tàu chở lực lượng an ninh Pakistan đã bị đánh bom ở Balochistan, Pakistan, làm ít nhất 24 người thiệt mạng và khoảng 70 người khác bị thương. Quân đội Giải phóng Baloch – một nhóm ly khai – đã nhận trách nhiệm về vụ tấn công. Tình hình tại tỉnh này, nằm tại biên giới của Pakistan với Iran, đã trở nên ngày càng bạo lực trong những năm gần đây, khi làn sóng nổi dậy của chủ nghĩa dân tộc Baloch dâng cao, nhắm mục tiêu vào các lực lượng an ninh và cơ sở hạ tầng của Pakistan.

 

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nâng mức đe dọa do đợt bùng phát dịch Ebola ở Cộng hòa Dân chủ Congo từ “cao” lên “rất cao.” Số người chết theo ước tính đã lên tới 119, bên cạnh 900 trường hợp khác bị nghi nhiễm bệnh. Giới chức đã cấm tổ chức lễ tang và các cuộc tụ tập trên 50 người để ngăn chặn virus lây lan. Chủng virus gây ra đợt bùng phát này hiện vẫn chưa có vaccine được phê duyệt hoặc phương pháp điều trị đặc hiệu.

 

Từ vựng của tuần: Silica vô định hình (Amorphous silica), chất tạo nên ánh lấp lánh cho đá opal. Một công ty khởi nghiệp của Israel đang dự định bắn những quả cầu siêu nhỏ của chất này vào tầng bình lưu để làm mờ ánh sáng mặt trời và làm mát hành tinh.

 

 

TIÊU ĐIỂM

 

Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA) chịu áp lực

Mexico may mắn thoát khỏi đợt áp thuế tồi tệ nhất của Donald Trump vào năm ngoái. Hàng hóa thuộc khuôn khổ Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA) đã được miễn trừ, bảo vệ hầu hết các mặt hàng xuất khẩu của Mexico sang Mỹ. Ngoại lệ này rất quan trọng. Các chuỗi cung ứng của Bắc Mỹ đan xen chặt chẽ với nhau, với xe hơi và linh kiện vượt qua biên giới nhiều lần trong quá trình sản xuất. Nhờ được bảo vệ khỏi các mức thuế cao nhất, Mexico đã củng cố vị thế là đối tác thương mại thống trị của Mỹ, cung cấp khoảng một phần sáu lượng hàng nhập khẩu của Mỹ tính theo giá trị.

 

Nhưng giờ đây, thỏa thuận đó phải đối mặt với một phép thử lớn. Tuần này, các quan chức Mỹ và Mexico sẽ gặp nhau tại Thành phố Mexico để bắt đầu các cuộc đàm phán USMCA. Mỹ muốn có những hạn chế chặt chẽ hơn đối với các nguyên liệu đầu vào từ Trung Quốc trong các chuỗi cung ứng Bắc Mỹ. Còn Mexico muốn được giảm thuế đối với thép, nhôm, và xe hơi. Nước này đã nâng các rào cản đối với hàng hóa Trung Quốc để xoa dịu Trump, nhưng điều đó có thể vẫn chưa đủ. Với việc thời hạn tháng 7 cho đợt đánh giá sáu năm của USMCA đang đến gần, một cuộc đàm phán lại toàn diện khó có khả năng xảy ra. Thay vào đó, thỏa thuận có lẽ sẽ bị kéo vào các chu kỳ đánh giá hàng năm, làm gia tăng sự bất ổn cho các doanh nghiệp trên khắp Bắc Mỹ.

 

Nước Mỹ thương tiếc những người lính tử trận tại Iran

Khi người Mỹ kỷ niệm Lễ Chiến sĩ trận vong (Memorial Day) vào hôm nay, Donald Trump yêu cầu họ dành một phút mặc niệm cho 13 quân nhân đã hy sinh trong cuộc chiến Iran. Cuộc xung đột này hoàn toàn không được ủng hộ và đã kéo tỷ lệ tán thành của Tổng thống xuống mức thấp nhất – 57% người Mỹ không hài lòng với hiệu suất làm việc của Trump. Liệu cuộc chiến có sớm kết thúc? Ông tuyên bố một lệnh ngừng bắn đã được “đàm phán phần lớn” với các chi tiết sẽ sớm được công bố.

 

Nhưng giải pháp sẽ không thể đến đủ sớm đối với các đảng viên Cộng hòa tại Quốc hội, những người đang phải đối mặt với nguy cơ thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11. Giá xăng trung bình cao hơn 40% so với một năm trước, và Đảng Dân chủ đang liên tục chỉ trích về vấn đề chi phí sinh hoạt. Thế nhưng, bất chấp sự thất bại của cuộc chiến Iran, xu hướng lạm quyền của Trump vẫn không hề suy giảm. Ngay cả các đảng viên Cộng hòa cũng đang phẫn nộ với quỹ “chống vũ khí hóa” trị giá 1,8 tỷ đô la của Tổng thống, vốn hứa hẹn các khoản chi trả cho những người ủng hộ ông. Chắc chắn các nhà lập pháp đang nghiên cứu mô hình dự báo bầu cử giữa kỳ của The Economist, vốn dự đoán Đảng Dân chủ sẽ giành được Hạ viện, và thậm chí có thể cả Thượng viện.

 

Ferrari chuyển hướng sang xe điện

Cho đến nay, những chiếc xe hơi điện đắt tiền nhất vẫn là mặt hàng rất khó bán. Ferrari hy vọng rằng chiếc Luce, ra mắt vào hôm nay tại Rome, sẽ là một sản phẩm thành công giống như Rolls-Royce Spectre, một mẫu coupé hạng sang, thay vì đi theo vết xe đổ của các siêu xe kém thành công hơn như Rimac Nevera hay Pininfarina Battista.

 

Hãng siêu xe của Ý đã rò rỉ thông tin về mẫu xe chạy bằng pin mang biểu tượng ngựa chồm nổi tiếng của mình, tiết lộ thông tin kỹ thuật và hình ảnh khoang nội thất từ rất lâu trước khi xe ra mắt chính thức. Nhưng có lẽ họ chẳng cần phải cố gắng quá nhiều để tạo ra sự chú ý. Dù chiếc xe sẽ có giá khởi điểm 550.000 euro (638.000 USD), nhiều nhà sưu tập giàu có vẫn sẽ muốn có một chiếc trong gara của họ. Hơn nữa, để lọt vào danh sách chờ cho các mẫu xe độc đáo hơn, khách hàng phải chứng minh lòng trung thành của họ với thương hiệu (bằng cách mua một chiếc Luce). Đối với những người đam mê xe hơi không rủng rỉnh tiền bạc, thì việc đơn thuần được nhìn thấy một chiếc Ferrari mới cũng là một sự kiện đáng mong đợi trên lịch trình của ngành xe hơi.

 

Thông điệp về AI của Giáo hoàng Leo

Hôm nay, Giáo hoàng Leo XIV công bố thông điệp đầu tiên của mình. Các dấu hiệu cho thấy nó sẽ tạo ra nhiều xung đột hơn nữa với Donald Trump – lần này là về sự lan rộng của trí tuệ nhân tạo. Giáo hoàng đã ký tài liệu, Magnifica Humanitas (hay “Nhân loại Tuyệt vời”), vào ngày 15/05, một ngày mang nhiều ý nghĩa. Vào ngày 15/05/1891, người tiền nhiệm của Ngài, Giáo hoàng Leo XIII, đã ký thông điệp lịch sử Rerum Novarum (“Về những điều mới mẻ”) để phản hồi những bất công xã hội do cuộc cách mạng công nghiệp gây ra.

 

Giáo hoàng Leo đã lên tiếng về nỗi lo sợ của Ngài, rằng AI có thể mang lại những thay đổi tiêu cực và to lớn tương tự. Dù không đề cập cụ thể đến công nghệ này, Đức Thánh Cha đã viết trên mạng xã hội rằng trong bối cảnh “thúc đẩy và triển khai công nghệ một cách vô độ,” nhân loại đang chứng kiến “sự lu mờ ý thức về ý nghĩa của việc làm người.” Trump – người từng đụng độ với Giáo hoàng Leo về cuộc chiến ở Iran – lại có thái độ khá bình thản đối với sự tiến bộ nhanh chóng và không được kiểm soát của AI, chỉ lập luận rằng nước Mỹ phải vượt qua Trung Quốc trong việc phát triển nó.