Châu Á không nên quay
lại với than đá vì cú sốc khí thiên nhiên hóa lỏng
Tim Daiss - Nikkei
Asia
Phạm Ánh Minh
- Nghiên
Cứu Quốc Tế
.
Khủng
hoảng mang đến cơ hội đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng của khu vực.
Các
dự báo cho thấy nhu cầu khí thiên nhiên hóa lỏng tại khu vực Đông Bắc Á vẫn tiếp
tục sụt giảm. Đây là hệ quả của tình trạng giá cả duy trì ở mức cao nhất trong
nhiều năm do ảnh hưởng của cuộc xung đột tại Trung Đông và nguồn cung bị thu hẹp.
Việc đây là tín hiệu tích cực hay đáng lo ngại còn tùy thuộc vào loại nhiên liệu
nào sẽ được sử dụng thay thế, đặc biệt khi giá khí thiên nhiên hóa lỏng tăng
cao khiến các đơn vị sản xuất điện quay trở lại sử dụng than.
Theo
Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ, khi được sử dụng để sản xuất điện, khí
thiên nhiên tạo ra lượng khí thải carbon chỉ bằng khoảng một nửa so với than, vốn
là loại nhiên liệu hóa thạch gây ô nhiễm nhất thế giới. Tuy nhiên, các nghiên cứu
chỉ ra rằng tình trạng rò rỉ khí đang xảy ra xuyên suốt chuỗi giá trị khí thiên
nhiên, từ khâu khoan và khai thác cho đến quá trình vận chuyển bằng các tàu
chuyên dụng vượt hàng nghìn km trên đại dương để đến tay người tiêu dùng cuối
cùng.
Những
vấn đề này đã khiến Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) có trụ sở tại Paris phải
thay đổi hoàn toàn quan điểm: từ chỗ từng gọi đây là “kỷ nguyên vàng của khí
thiên nhiên” cách đây vài năm, nay cơ quan này lại cảnh báo rằng khí thiên
nhiên không phải là loại nhiên liệu chuyển tiếp lý tưởng để tiến tới các nguồn
năng lượng tái tạo.
Wood
Mackenzie dự báo nhu cầu khí thiên nhiên hóa lỏng tại châu Á sẽ sụt giảm năm thứ
hai liên tiếp vào năm 2026, do các yếu tố như gián đoạn nguồn cung, giá giao
ngay tăng cao, cắt giảm khối lượng mua và chuyển đổi sang các loại nhiên liệu
khác. Khu vực Đông Bắc Á chịu ảnh hưởng đặc biệt rõ rệt, với nhu cầu được dự
báo giảm từ 202 triệu tấn vào năm 2025 xuống còn 191 triệu tấn vào năm 2026
.
Xét
về địa lý, có một sự khác biệt đáng chú ý: trong khi nhu cầu tại khu vực châu Á
– Thái Bình Dương nói chung sụt giảm, nhu cầu khí thiên nhiên hóa lỏng tại Đông
Nam Á lại được dự báo tăng từ 27 triệu tấn vào năm 2025 lên 31 triệu tấn vào
năm 2026. Điều này cho thấy xu hướng sử dụng nhiên liệu khác biệt giữa các khu
vực.
Tuy
nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở sự gián đoạn dòng cung ứng khí thiên nhiên hóa lỏng
tới Đông Bắc Á, mà đáng lo ngại hơn là loại nhiên liệu được sử dụng để thay thế
khí đốt. Báo cáo thị trường khí đốt ngày 7/7 của IEA xác nhận rằng tình trạng
gián đoạn nguồn cung khí thiên nhiên hóa lỏng qua eo biển Hormuz đã khiến nguồn
cung trở nên khan hiếm, đẩy giá tăng cao và thúc đẩy các nhà sản xuất điện tại
châu Á chuyển sang sử dụng than.
Đáng
tiếc là các yếu tố kinh tế chi phối nguồn cung vẫn khiến than đá trở thành lựa
chọn thay thế có chi phí thấp. Theo thông tin từ Reuters ngày 9/10, giá than
nhiệt của Úc hiện thấp hơn khoảng 80% so với giá khí thiên nhiên hóa lỏng giao
đến châu Á, tạo điều kiện cho xuất khẩu than từ Indonesia và Úc phục hồi trong
quý IV.
Reuters
ghi nhận mức chênh lệch giá giữa than và khí thiên nhiên hóa lỏng lớn nhất
trong vòng bốn năm qua. Giá khí thiên nhiên hóa lỏng ở mức cao tạo động lực mạnh
mẽ để các đơn vị cung cấp năng lượng tại châu Á ưu tiên lựa chọn than, nhất là
khi giai đoạn dự trữ nhiên liệu cho mùa đông bắt đầu.
Theo
dữ liệu từ các cơ quan giám sát và báo cáo năng lượng toàn cầu, Úc hiện là quốc
gia xuất khẩu than lớn nhất thế giới xét về giá trị, chiếm khoảng 35% thị phần
xuất khẩu than toàn cầu, tương đương khoảng 55,86 tỷ USD. Bên cạnh than nhiệt,
Úc còn là nhà cung cấp hàng đầu thế giới về than luyện kim được sử dụng trong
quy trình sản xuất thép.
Indonesia,
nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á, hiện là quốc gia xuất khẩu than lớn thứ hai thế
giới xét về giá trị, chiếm khoảng 19% đến 19,6% tổng kim ngạch xuất khẩu than
toàn cầu, tương đương khoảng 30,48 tỷ USD. Đáng chú ý, quốc gia này vẫn là nhà
xuất khẩu than nhiệt dùng trong ngành điện hàng đầu thế giới.
Phải
thừa nhận rằng, trong bối cảnh giá khí thiên nhiên hóa lỏng tăng lên mức cao nhất
trong nhiều năm và khiến nhu cầu tiêu thụ sụt giảm, việc các quốc gia nhập khẩu
năng lượng tại châu Á chuyển sang sử dụng than vốn có giá rẻ hơn nhiều là điều
có thể hiểu được. Tuy nhiên, điều này chỉ nên diễn ra trong ngắn hạn. Một khi
các vấn đề gián đoạn nguồn cung khí đốt từ Trung Đông được giải quyết, các quốc
gia cần chuyển dịch khỏi than đá. Đồng thời, cũng không nên quay trở lại hoàn
toàn với khí đốt, bởi hiện nay khí đốt không còn được xem là loại nhiên liệu lý
tưởng cho sản xuất điện. Khu vực này có thể tận dụng cuộc khủng hoảng hiện tại
để thúc đẩy, thay vì làm chệch hướng, quá trình chuyển dịch năng lượng.
Các
chính phủ nên kết hợp việc tạm thời gia tăng sản lượng điện từ than với việc đẩy
nhanh triển khai các hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS), đồng thời
tăng tốc phát triển năng lượng mặt trời và năng lượng gió – những nguồn năng lượng
có thể được đưa vào vận hành nhanh hơn nhiều so với hầu hết các dự án điện sử dụng
nhiên liệu hóa thạch truyền thống. Châu Á hoàn toàn có thể tận dụng cú sốc nguồn
cung khí thiên nhiên hóa lỏng, nhưng điều đó đòi hỏi các chính phủ phải hành động
thật nhanh.
Tuy
nhiên, để thực hiện được bước chuyển đổi này cần có nguồn tài chính và vốn đầu
tư. Theo BloombergNEF, Đông Nam Á cần 3,4 nghìn tỷ USD cho năng lượng tái tạo,
BESS và lưới điện. Khu vực Đông Bắc Á thậm chí còn đòi hỏi mức đầu tư lớn hơn
nhiều. Riêng Trung Quốc cần tới 46,3 nghìn tỷ USD đầu tư vào hệ thống năng lượng
để đạt được các mục tiêu khử carbon. Hàn Quốc cần 2,7 nghìn tỷ USD, trong khi
Nhật Bản ước tính cần 6,7 nghìn tỷ USD để đạt được các mục tiêu phát thải ròng
bằng không.
Dẫu
vậy, cũng như hầu hết các vấn đề trong lĩnh vực năng lượng, thực tế vẫn tồn tại
nhiều trở ngại. Trung Quốc và khu vực Đông Bắc Á đang đối mặt với cơ sở hạ tầng
lưới điện hạn chế cùng các quy định thị trường điện đã lỗi thời. Tại Nhật Bản
và Hàn Quốc, tình trạng độc quyền lưới điện cùng sự chậm trễ kéo dài trong việc
kết nối các dự án điện gió và điện mặt trời mới đang là những thách thức lớn.
Bên cạnh đó, toàn khu vực còn phải đối mặt với các rào cản về đất đai và thuế
quan, chi phí đất đai tăng vọt, cũng như những khó khăn tiềm ẩn trong chuỗi
cung ứng.
Đông
Nam Á lại đối mặt với những rào cản khác, thậm chí có thể còn khó khăn hơn. Chủ
yếu là vấn đề tài chính, đặc biệt là vốn đầu tư cho BESS. BESS có khả năng lưu
trữ điện năng khi nguồn cung dồi dào và giải phóng năng lượng đó khi cần thiết.
Đây là yếu tố then chốt đối với các nguồn năng lượng tái tạo có tính biến thiên
như điện mặt trời và điện gió, giúp cân bằng lưới điện trong những thời điểm
không có nắng hoặc không có gió.
BESS
có thể giúp giảm nhu cầu vận hành các nhà máy điện chạy bằng khí đốt vốn được sử
dụng vào những thời điểm nhu cầu tăng cao và có chi phí rất lớn. Điều này không
chỉ giúp giảm tiêu thụ khí đốt mà còn hạn chế rủi ro từ sự biến động giá khí
thiên nhiên hóa lỏng. Tuy nhiên, nếu thiếu nguồn tài chính đầy đủ, BESS sẽ
không được khai thác đúng mức, buộc các quốc gia phải tiếp tục phụ thuộc vào điện
khí, thậm chí cả điện than.
Vì
vậy, vấn đề tài chính cho lưu trữ năng lượng không chỉ đơn thuần là một vấn đề
kỹ thuật. Đây là yếu tố then chốt quyết định liệu Đông Nam Á có thể giảm sự phụ
thuộc vào khí thiên nhiên hóa lỏng nhập khẩu mà không phải quay lại sử dụng
than đá hay không. Thách thức tương tự cũng đang đặt ra đối với toàn bộ khu vực
châu Á – Thái Bình Dương. Sự biến động nguồn cung khí thiên nhiên hóa lỏng hiện
nay cho thấy ngành điện trong khu vực dễ bị tổn thương đến mức nào. Tuy nhiên,
tình trạng này cũng đang mở ra cơ hội thúc đẩy đầu tư vào năng lượng tái tạo, hệ
thống lưu trữ và lưới điện vững chắc hơn, thay vì chỉ đơn thuần thay thế khí đốt
đắt đỏ bằng than đá rẻ hơn.
Nếu
các chính phủ nắm bắt được cơ hội này, cuộc khủng hoảng khí thiên nhiên hóa lỏng
hiện nay có thể trở thành chất xúc tác giúp giảm bớt sự phụ thuộc vào cả than
đá lẫn khí đốt nhập khẩu. Ngược lại, nếu bỏ lỡ cơ hội, châu Á sẽ đối mặt với
nguy cơ thay thế dạng mất an ninh năng lượng này bằng một dạng mất an ninh năng
lượng khác.
---------------
Tim
Daiss
là một nhà báo và chuyên gia phân tích, chuyên theo dõi các thị trường năng lượng,
sự bền vững và địa chính trị tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương trong suốt 15
năm qua.
Nguồn: Tim Daiss, “Asia’s
LNG shock must not spark coal’s revival”, Nikkei Asia, 30/10/2026
No comments:
Post a Comment