The Economist
Nguyễn Thị Kim Phụng, biên dịch
https://nghiencuuquocte.org/2026/03/19/the-gioi-hom-nay-19-03-2026/
Donald
Trump nói
rằng ông “không biết gì” về các cuộc không kích của Israel nhắm
vào khu vực thuộc Iran của mỏ khí đốt South Pars. Để đáp trả cuộc tấn công này,
Iran đã tấn công Ras Laffan, trung tâm năng lượng chính của Qatar. Tổng thống Mỹ
nói rằng mình sẽ “thổi bay hoàn toàn” South Pars nếu Iran tấn công Qatar một lần
nữa. Dầu thô Brent, tiêu chuẩn dầu toàn cầu, đã vọt lên trên 110 đô la/thùng
sau cuộc tấn công của Iran, sự việc mà QatarEnergy cho biết đã gây ra “thiệt hại
trên diện rộng.”
Ngân
hàng Trung ương Nhật Bản giữ nguyên mức lãi suất ngắn hạn chủ chốt ở mức
0,75%, đúng như dự kiến. Các nhà hoạch định chính sách cho biết họ sẽ theo dõi
sát sao cuộc chiến ở Vùng Vịnh, vốn đã làm tăng thêm danh sách các rủi ro kinh
tế của họ. Lần gần đây nhất ngân hàng tăng lãi suất là vào tháng 12, lên mức
cao nhất trong 30 năm qua. Động thái đó đáng ra phải thu hút được dòng vốn đang
khao khát lợi nhuận và củng cố đồng yên, nhưng hiện tại, đồng tiền này vẫn còn
yếu.
Trước
đó, Cục Dự trữ Liên bang cũng giữ nguyên lãi suất cơ bản ở mức
3,5 – 3,75%. Cơ quan này lưu ý rằng những diễn biến ở Trung Đông có tác động
“không chắc chắn” đối với nền kinh tế Mỹ. Jerome Powell, chủ tịch ngân hàng
trung ương, cho biết các cú sốc giá dầu sẽ làm tăng lạm phát trong ngắn hạn.
Cũng trong tuần này, Ngân hàng Trung ương Australia đã quyết định tăng lãi suất,
trong khi Ngân hàng Trung ương Indonesia chọn giữ nguyên.
Pakistan và Afghanistan tuyên
bố tạm dừng giao tranh để kỷ niệm kỳ nghỉ lễ Eid al-Fitr theo yêu cầu của Ả Rập
Saudi, Thổ Nhĩ Kỳ, và Qatar. Các quan chức cho biết thời gian đình chiến sẽ kéo
dài từ hôm nay đến thứ Hai tuần sau. Xung đột đã nổ ra dữ dội kể từ tháng trước.
Chính phủ Pakistan cáo buộc Taliban, nhóm chiến binh đang điều hành
Afghanistan, hậu thuẫn cho những người anh em có cùng hệ tư tưởng với họ ở bên
kia biên giới.
Gã
khổng lồ công nghệ Trung Quốc Xiaomi tuyên bố mình đứng sau một
mô hình trí tuệ nhân tạo bí ẩn đã xuất hiện trên một nền tảng dành cho nhà phát
triển hồi tuần trước. Giới công nghệ từng đồn đoán rằng người tạo ra mô hình
này là DeepSeek, một công ty khởi nghiệp Trung Quốc với chatbot giá
rẻ nhưng mạnh mẽ đã gây ra đợt bán tháo cổ phiếu công nghệ trên toàn cầu khi được
ra mắt vào năm ngoái. Phiên bản mới của DeepSeek hiện vẫn chưa được phát hành.
Costa
Rica đóng
cửa đại sứ quán tại Cuba. Rodrigo Chaves, Tổng thống Costa Rica,
cho biết chính phủ của ông không công nhận tính chính danh của chế độ Cộng sản
Cuba và chỉ trích sự “đàn áp” của chế độ này. Chaves là đồng minh của Trump,
người mà lệnh phong tỏa dầu mỏ đối với Cuba đã khiến hòn đảo này chìm sâu vào
cuộc khủng hoảng năng lượng, đẩy nơi đây vào cảnh mất điện triền miên.
Pop
Mart công
bố kế hoạch phát hành một bộ phim chiếu rạp dựa trên những búp bê Labubu của
mình. Công ty Trung Quốc này đã trở thành nhà sản xuất đồ chơi giá trị nhất thế
giới nhờ cơn sốt toàn cầu đối với những sinh vật “xấu lạ nhưng dễ thương” này.
Bộ phim sẽ bổ sung vào một thương hiệu vốn đã bao gồm một công viên giải trí và
một chương trình truyền hình về Labubu. Phim sẽ được hợp tác sản xuất cùng Sony
Pictures và do Paul King, nhà làm phim đứng sau tác phẩm Paddington,
làm đạo diễn.
Con
số trong ngày: 650.000,
là số thùng dầu mà khu tổ hợp lọc hóa dầu lớn nhất châu Phi có thể xử lý mỗi
ngày.
TIÊU
ĐIỂM
Tại
sao chiến tranh ở Vùng Vịnh lại ảnh hưởng đến các hãng hàng không thế giới?
Hôm
nay, các ông chủ của các hãng hàng không châu Âu đã bay đến Brussels để thảo luận
về ngành công nghiệp của họ. Chủ đề chính chắc chắn sẽ là Trung Đông, nơi có
vai trò sống còn đối với luồng hành khách cũng như dầu mỏ. Các thành phố như
Doha và Dubai đóng vai trò là điểm trung chuyển giữa Mỹ, châu Á, và châu Âu,
góp phần vào thành công của các hãng hàng không địa phương như Emirates,
Etihad, và Qatar Airways. Những “siêu điểm kết nối” này đang chật vật tìm cách
khôi phục lại dịch vụ dù chỉ ở mức hạn chế, bởi vì các sân bay trung tâm của họ
đang là mục tiêu của máy bay không người lái của Iran.
Các
hãng hàng không châu Âu cũng đang không ở thời kỳ đỉnh cao. Cú sốc dầu mỏ đã
làm tăng gấp đôi giá nhiên liệu hàng không – một tin đặc biệt xấu đối với các
hãng hàng không giá rẻ như EasyJet, vì đối với họ đây là một khoản chiếm tỷ trọng
chi phí cao hơn. Một số hãng, như Ryanair, hiện được bảo vệ tốt hơn nhờ cách họ
phòng ngừa rủi ro tăng giá. Và các hãng hàng không truyền thống như British
Airways (thuộc tập đoàn IAG) thì may mắn thu hút được một số khách hàng bay thường
xuyên của các hãng hàng không Vùng Vịnh ở bên ngoài Trung Đông. Nhưng bầu không
khí ở Brussels sẽ rất ảm đạm.
Ngân
hàng Trung ương Châu Âu cố gắng trấn an thị trường
Hồi
tháng 2, những công dân sử dụng đồng euro cuối cùng đã được tận hưởng tỷ lệ lạm
phát ổn định ở mức khoảng 2%, mục tiêu của Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB).
Nhưng chiến tranh ở Vùng Vịnh đang đe dọa đẩy lạm phát tăng trở lại, lên những
mức độ đáng lo ngại. Khi hội đồng quản trị của ECB họp vào hôm nay, họ phải đối
mặt với một nhiệm vụ hóc búa là xoa dịu thị trường mà không phải tăng lãi suất.
Họ
có thể sẽ sớm phải làm điều đó. Christine Lagarde, chủ tịch ECB, đã hứa sẽ “làm
tất cả những gì cần thiết để đảm bảo lạm phát nằm trong tầm kiểm soát” trong và
sau cuộc xung đột. Các thị trường đang kỳ vọng sẽ có hai đợt tăng lãi suất ở mức
một phần tư điểm phần trăm, lên 2,5%, vào năm 2026. Nếu giá dầu trung bình ở mức
140 đô la/thùng trong hai tháng – một kịch bản khắc nghiệt nhưng có thể xảy ra
– lạm phát ở khu vực đồng euro có thể vượt quá 4%, theo Oxford Economics, một
công ty nghiên cứu. Nhưng nền kinh tế châu Âu không bị thiếu hụt lao động và
thiết bị như trong đợt sốc lạm phát do cuộc xâm lược Ukraine của Nga gây ra. Sẽ
tốt hơn nếu ECB chờ xem giá năng lượng sẽ diễn biến như thế nào.
Tháng
Ramadan khép lại trong lo âu ở Lebanon
Tối
hôm nay là kết thúc của tháng Ramadan và bắt đầu kỳ nghỉ lễ Eid al-Fitr. Nhưng
sẽ có rất ít hoạt động ăn mừng ở Lebanon, quốc gia đang ở tuần thứ ba của cuộc
xung đột với Israel mà hiếm có người dân Lebanon nào mong muốn. Hơn 900 người
Lebanon đã thiệt mạng và 1 triệu người phải rời bỏ nhà cửa kể từ ngày 02/03,
khi Hezbollah, một lực lượng dân quân và đảng phái chính trị Hồi giáo Shiite, bắn
một loạt rocket vào Israel. Sáng hôm qua, Israel đã phát động một loạt các cuộc
không kích nhắm vào trung tâm Beirut, và một trong số đó đã đánh sập toàn bộ một
tòa nhà. Ngày càng có nhiều lo ngại rằng Israel đang lên kế hoạch chiếm đóng một
dải đất ở miền nam Lebanon.
Cuộc
chiến gần đây nhất giữa Israel và Hezbollah đã kết thúc bằng một lệnh ngừng bắn
mong manh vào tháng 11/2024, nhưng Israel vẫn duy trì các cuộc tấn công gần như
hàng ngày vào nhóm chiến binh này. Sự ủng hộ dành cho Hezbollah, từng ở mức
cao, nay đang ở mức chạm đáy tại Lebanon. Ngay cả những cử tri theo dòng Shiite
cũng tỏ ra thất vọng: họ nhận được rất ít sự giúp đỡ để xây dựng lại nhà cửa và
cơ sở kinh doanh đã bị phá hủy trong cuộc chiến trước đó. Và giờ đây, họ lại bị
kéo vào một cuộc chiến khác.
Takaichi
rơi vào thế kẹt
Hôm
nay, Thủ tướng Nhật Bản sẽ có mặt tại Washington cho cuộc gặp lần thứ hai với tổng
thống Mỹ. Khi Takaichi Sanae tiếp đón Donald Trump tại Tokyo vào tháng 10 năm
ngoái, cả hai đã ngợi ca “kỷ nguyên vàng” mới trong quan hệ giữa hai nước.
Nhưng cuộc gặp lần này sẽ gai góc hơn. Takaichi là lãnh đạo đầu tiên của một đồng
minh lớn của Mỹ trực tiếp đối mặt với Trump kể từ khi ông yêu cầu giúp đỡ để mở
lại Eo biển Hormuz. Hầu hết các nước, bao gồm cả Nhật Bản, đều không đồng ý hỗ
trợ. Kể từ đó, Trump đã nhiều lần chỉ trích gay gắt họ vì trốn tránh lời kêu gọi
của mình. Ông tuyên bố rằng dù sao thì Mỹ cũng “không cần hay mong muốn” sự
giúp đỡ của họ.
Về
mặt lý thuyết, hải quân Nhật Bản có thể giúp khai thông eo biển này: họ có các
tàu quét mìn với khả năng dọn sạch các chất nổ mà Mỹ cáo buộc Iran đã rải xuống.
Nhưng hiến pháp theo chủ nghĩa hòa bình của Nhật Bản khiến việc triển khai
chúng vào lúc này là cực khó. Takaichi đã ám chỉ đến việc khám phá xem “có thể
làm được gì” trong những “giới hạn” đó. Nhưng bất kỳ sự hỗ trợ quân sự nào cho
cuộc chiến của Mỹ đều có thể gây ra phản ứng bùng nổ ở trong nước.