The Economist
Nguyễn Thị Kim Phụng, biên dịch - Nghiên Cứu Quốc Tế
https://nghiencuuquocte.org/2026/05/04/the-gioi-hom-nay-04-05-2026/
Donald
Trump thông
báo rằng, bắt đầu từ hôm nay, Mỹ sẽ “dẫn đường” cho tàu của các quốc gia trung
lập ra khỏi Eo biển Hormuz. Ông cho biết mọi sự can thiệp vào “cử
chỉ nhân đạo” – mà ông gọi là “Dự án Tự do” – sẽ phải đối mặt với vũ lực. Ông
nói thêm rằng các cuộc thảo luận với Iran vẫn tiếp tục và có thể dẫn đến một điều
gì đó “tích cực cho tất cả.”
Bảy
quốc gia trong OPEC+, một nhóm bao gồm liên minh các nước xuất khẩu
dầu mỏ và các đồng minh, tuyên bố họ sẽ tăng mục tiêu sản xuất dầu lên 188.000
thùng mỗi ngày vào tháng 6. Tuy nhiên, họ có thể khó đạt được mức tăng này nếu
Eo biển Hormuz vẫn đóng cửa. Thông báo này được xem là sự thể hiện tinh thần
đoàn kết sau khi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đột ngột rời khỏi OPEC
vài ngày trước.
Hơn
30 nhà lãnh đạo châu Âu và Mark Carney, Thủ tướng Canada, đến Armenia trước
thềm một hội nghị thượng đỉnh. Họ sẽ thảo luận về cách củng cố an ninh tập thể
trong bối cảnh rạn nứt giữa Trump và châu Âu đang ngày càng lớn. Hồi cuối tuần
qua, Mỹ đã thông báo sẽ rút 5.000 quân khỏi Đức. Tổng thống Ukraine, Volodymyr
Zelensky, cũng sẽ có mặt tại cuộc họp ở Yerevan, thủ đô của Armenia.
Ukraine tiến hành một
cuộc tấn công bằng máy bay không người lái vào cảng bốc xếp dầu Primorsk của
Nga trên Biển Baltic. Zelensky tiết lộ cuộc không kích đã làm hư hại một tàu
tên lửa, một xuồng tuần tra, và một tàu chở dầu. Gần đây, Ukraine đã gia tăng
các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Nga. Primorsk là một trong
những trung tâm xuất khẩu dầu lớn nhất của Nga, với công suất xử lý 1 triệu
thùng dầu mỗi ngày.
Ba
hành khách trên một tàu du lịch tử vong do nghi ngờ nhiễm hantavirus,
một nhóm virus lây truyền từ loài gặm nhấm có thể gây bệnh hô hấp ở người. Tổng
cộng, sáu người được cho là đã nhiễm bệnh. Họ nằm trong số khoảng 150 người có
mặt trên tàu MV Hondius khi nó băng qua Đại Tây Dương. Tổ chức
Y tế Thế giới tuyên bố “các cuộc điều tra chi tiết đang được tiến hành,” nhưng
một trường hợp bệnh đã được xác nhận là do hantavirus.
Hai binh
sĩ Mỹ mất tích trong một cuộc diễn tập huấn luyện ở Morocco. Một quan
chức Lầu Năm Góc nói rằng đây có lẽ là một tai nạn, và hai người đàn ông này có
thể đã rơi xuống vách đá. Các lực lượng Mỹ và đồng minh – bao gồm cả quân đội
Morocco – đang tìm kiếm các binh sĩ này, những người chưa được nhìn thấy kể từ
thứ Bảy.
GameStop đề nghị mua lại eBay với
giá khoảng 56 tỷ USD bằng tiền mặt và cổ phiếu. Nhà bán lẻ trò chơi điện tử hiện
đang sở hữu 5% cổ phần của công ty thương mại điện tử. Ryan Cohen, ông chủ của
GameStop, cho biết ông muốn biến nền tảng thương mại trực tuyến này thành “một
thứ gì đó trị giá hàng trăm tỷ USD.” Nếu eBay từ chối lời đề nghị, Cohen dự định
sẽ đưa vấn đề này trực tiếp đến các cổ đông thông qua một cuộc chiến ủy quyền.
Con
số trong ngày: 130%,
là mức tăng giá cổ phiếu của eBay kể từ năm 2024.
TIÊU ĐIỂM
Làn
sóng bài Do Thái gia tăng ở Anh
Một
loạt các cuộc tấn công bạo lực bài Do Thái đã làm gia tăng sự lo lắng của người
Do Thái ở Anh lên “một tầm cao mới,” Thủ tướng Keir Starmer cho biết vào cuối
tuần qua. Hôm thứ Tư, hai người đàn ông Do Thái đã bị đâm ở Golders Green, khu
phố thuộc quận London có mật độ người Do Thái sinh sống cao nhất tại Anh – khoảng
300.000 người. Essa Suleiman, nghi phạm 45 tuổi, đã bị buộc tội cố ý giết người.
Trong những tháng gần đây, các giáo đường Do Thái và xe cộ thuộc về một tổ chức
từ thiện Do Thái cũng đã bị tấn công.
Về
phần mình, Starmer cam kết tài trợ thêm cho cảnh sát và đẩy nhanh tiến trình
xét xử, nhưng các nhà lãnh đạo Do Thái lo ngại rằng chủ nghĩa bài Do Thái đang
bị bình thường hóa khi thái độ đối với Israel trở nên tồi tệ. Vấn đề nan giải
nhất là làm thế nào để kiềm chế sự căm ghét đang lan truyền trên mạng xã hội và
các cuộc biểu tình phản đối Israel mà không chà đạp lên quyền tự do ngôn luận.
Cuộc đánh giá của chính phủ đối với luật trật tự công – được yêu cầu thực hiện
sau vụ tấn công chết người nhắm vào một giáo đường Do Thái ở Manchester hồi
tháng 10 – đã bị trễ hẹn nhiều tháng. Nhưng chính phủ Anh sẽ phải chật vật giải
quyết vấn đề gốc rễ: các biện pháp pháp lý hiếm khi thay đổi được thái độ của
con người.
Quan
hệ Mỹ-Đức sẽ tiếp diễn ra sao?
Năm
ngoái, Friedrich Merz cho rằng việc đàm phán với Donald Trump sẽ “rất dễ dàng.”
Nhưng giờ thì không như vậy nữa. Tuần trước, Thủ tướng Đức tuyên bố Mỹ “rõ ràng
không có chiến lược nào” cho cuộc chiến với Iran. Trump nhanh chóng trả đũa
trên mạng xã hội và cả trong đời thực. Hôm thứ Sáu, Lầu Năm Góc thông báo kế hoạch
rút 5.000 trong số 39.000 binh sĩ Mỹ tại các căn cứ ở Đức. Trump tuyên bố sẽ
còn thêm nhiều cuộc rút quân nữa.
Đó
có thể chỉ là những lời hăm dọa. Một quyết định tương tự trong nhiệm kỳ đầu
tiên của Trump đã bị hủy bỏ sau khi bị Quốc hội trì hoãn. Điều thực sự khiến
các quan chức Đức lo lắng là việc Mỹ hủy bỏ một thỏa thuận đạt được vào năm
2024 về việc triển khai tên lửa tầm trung của Mỹ tại Đức. Thỏa thuận này giúp
châu Âu có thời gian để xây dựng khả năng răn đe của riêng mình sau khi Nga lắp
đặt các tên lửa có khả năng mang đầu đạn hạt nhân ở Kaliningrad, vùng lãnh thổ
tách rời của họ trên bờ biển Baltic.
Tranh
cãi nổ ra giữa lúc vị trí của Merz bấp bênh hơn bao giờ hết: tỷ lệ ủng hộ và sự
ủng hộ của liên minh đối với ông đều đang giảm sút. Xét đến các cuộc bầu cử ở
bang miền đông vào tháng 9, Merz có lẽ sẽ muốn xem xét lại chiến lược của riêng
mình.
Đảng
BJP cuối cùng cũng chinh phục được Tây Bengal
Kết
quả của các cuộc bầu cử ở bốn bang của Ấn Độ đang dần được công bố. Quá trình
kiểm phiếu sớm cho thấy hai trong số các bang này – Assam và Tây Bengal ở miền
đông đất nước – đã bị Đảng Bharatiya Janata (BJP) thống trị. Tuy nhiên, đảng cầm
quyền của Ấn Độ lại gặp khó khăn ở khu vực miền nam. Tại Kerala, một liên minh
do Đảng Quốc đại, đảng đối lập của đất nước, dẫn đầu dự kiến sẽ lật đổ phe cộng
sản đang cầm quyền. Tại Tamil Nadu, một đảng mới được thành lập bởi ngôi sao điện
ảnh Vijay đường như sẽ phá vỡ thế độc quyền hàng thập kỷ của các đảng trong khu
vực.
Đối
với BJP, bất kỳ sự thất vọng nào ở miền nam cũng sẽ bị lấn át hoàn toàn bởi niềm
vui chiến thắng tại Tây Bengal. Đảng dân tộc chủ nghĩa Hindu này từ lâu đã chật
vật tìm cách thâm nhập vào khu vực này; Mamata Banerjee của Đảng Đại hội
Trinamool Toàn Ấn Độ đã lãnh đạo bang này suốt 15 năm. Tuy nhiên, trong lúc BJP
ăn mừng chiến thắng lịch sử, vẫn còn nhiều câu hỏi xoay quanh quá trình bầu cử.
Cuộc bỏ phiếu đã diễn ra sau một đợt xét duyệt danh sách cử tri gây tranh cãi
khiến hơn 9 triệu cử tri (khoảng 12% tổng số cử tri) bị tước quyền bỏ phiếu.
Các nhà lãnh đạo đối lập từng lớn tiếng phàn nàn. Sau chiến thắng vang dội của
BJP, những lời phàn nàn đó sẽ càng lớn hơn.
Quá
trình phục hồi kinh tế đầy chông gai của Nigeria
Tuần
này, Ngân hàng Stanbic IBTC tại Nigeria sẽ công bố cuộc khảo sát hàng tháng về
hoạt động kinh doanh tư nhân – một thước đo hữu ích cho tăng trưởng vào thời điểm
quỹ đạo kinh tế của đất nước còn khá bất định. Tình hình gần đây đã có vẻ khởi
sắc: những cải cách đau đớn, bao gồm thả nổi tiền tệ và xóa bỏ trợ cấp nhiên liệu
– đã giúp nền kinh tế dần ổn định kể từ năm 2023. GDP và dự trữ ngoại hối đã
tăng lên, còn lạm phát đang giảm xuống.
Nhưng
vào tháng 12, Bộ trưởng Tài chính Wale Edun đã phá vỡ bong bóng lạc quan bằng
cách thông báo rằng chính phủ sắp bỏ lỡ mục tiêu doanh thu năm 2025 với mức
chênh lệch khoảng 30 nghìn tỷ Naira (20 tỷ USD) và đã vay mượn rất nhiều để lấp
đầy những khoảng trống tài chính. Xuyên suốt nhiệm kỳ của mình, Edun đã nhiều lần
nỗ lực giảm bớt gánh nặng nợ nần ngày càng tốn kém của chính phủ (chiếm tới khoảng
60% doanh thu). Nhưng vào tháng 4, ông đã đột ngột phải rời khỏi vị trí của
mình sau một đợt cải tổ nội các.
Những
tai ương này càng trở nên tồi tệ hơn bởi tình trạng hỗn loạn ở Vùng Vịnh, đẩy
giá cả hàng hóa lên cao và đảo ngược xu hướng giảm của lạm phát. Chính phủ sẽ
muốn lấy lại cảm giác tiến bộ trước thềm bầu cử vào năm tới.
